|

او یک سالک بود

میترا فردوسی.روزنامه‌نگار

عجب سوگی است، حتی حالا که دارم این یادداشت را می‌نویسم سرم داغ شده است؛ محمدامین قانعی‌راد برای ما که علوم اجتماعی خوانده‌ایم و بعدها ژورنالیسم اجتماعی را به عنوان حرفه و کسب‌وکار برگزیدیم، بی‌شک فقط یک نام نیست. او یک مکتب بود، مکتبی که عصاره و جانش، اعتقاد به نهاد‌سازی، گفتمان‌سازی، ترکیب عمل و نظر و از انزوا رهاندن علوم اجتماعی بود. ازاین‌رو در فقدان او، چیزی که از دهن می‌افتد یک نام نیست، چیزی که از حافظه گوشی پاک می‌شود یک کانتکت نیست و تنها یک صندلی نیست که از دانشگاه و انجمن و پژوهشکده بعد از مرگ او حذف می‌شود. نه... این مرگ، مرگی دگر است به اعتبار اینکه قانعی‌راد
انسانی دگر بود.
من از سال 86 که دانشجوی دانشکده‌ علوم اجتماعی شدم، او را می‌شناسم. چیزهای زیادی از او به یاد و یادگار دارم. در خاطرم قانعی‌راد مردی سربلند و بلندقامت است که با غرور و بدون تکبر قدم بر می‌داشت و از معدود کسانی بود که پرنسیپ خاصی داشت و این پرنسیپ را به علوم اجتماعی و انجمن جامعه‌شناسان هم اعطا کرده بود. بلندنظر و اهل فن بود و در سخت‌ترین روزهای علوم انسانی و علوم اجتماعی بیرق برترین نهاد جامعه‌شناسی ایران یعنی «انجمن جامعه‌شناسان ایران» را برافراشته نگه داشت. رسانه برایش معنای خاصی داشت و برای گسترش مفاهیم، گفتمان و به طور کلی علوم اجتماعی، به طور ویژه خود را موظف می‌کرد که دست رد به سینه‌ هیچ روزنامه‌نگار و خبرنگاری نزند. تلویزیون و رادیو، روزنامه‌ها و مجله‌ها برایش حکم یک توسعه‌دهنده داشتند که قرار بود از تمام ظرفیت‌شان برای صحبت از جامعه و برای جامعه، استفاده شود. تحملش در شنیدن نظر مخالف و صبوری‌اش در رنج دوران- که همه می‌دانیم چه بد دورانی بود- بی‌نظیر و مثال‌زدنی بود. شاید برای همین هم بود که همه‌ طیف‌ها و گروه‌ها - فارغ از اختلاف نظرهای بنیادینی که با او داشتند- برایش بیش از حد
احترام قائل بودند.
قانعی‌راد از معدود استادان علوم اجتماعی مؤمن به اصل گفت‌وگو بود. جامعه‌شناسی امیدوار و امیدواری نزد او فقط یک شعار سانتی‌مانتال نبود! او امیدوارانه زیستن را از خود شروع کرد و بارها رو در روی جامعه ایستاد و همه را تشویق به امیدواری کرد.
آخرین باری که او را دیدم، چند هفته قبل از مرگش بود، با او درباره‌ سفر مصاحبه کردم. تیتر آن گفت‌وگو را با کمک خود ایشان از شعر مولانا وام گرفتم که می‌گوید: سفر از خویشتن باید چو با خویشی سفر چه بود؟ حالا که زمان دریغا گفتن ماست از سفر آخرت این استاد دوست‌داشتنی، می‌خواهم بگویم قانعی‌راد مصداق مسلم این نوع بی‌خویشی در تمام ادوار کار و فعالیتش بود. برای آنانی که او را از نزدیک می‌شناسند، محرز است که درد جسمانی و منفعت خودمدارانه، هیچ‌گاه او را از رسالتی که برای خویش تعریف کرده بود، باز نداشت. زندگی دانشمندانه و عالمانه‌ او، بی‌شک مصداق نوعی سلوک معنوی و عرفانی بود که مسیرش از گذشتن از خویشتن و در عوض دیدن دیگران و برداشتن درد از کالبد زخمی جامعه می‌گذشت، و او چه سالک خوبی در این مسیر دشوار بود. حالا که به دستاوردهایش نگاه می‌کنم، می‌بینم که دردهای جامعه را با عینک جامعه‌شناسی خوب می‌دید، اما فقط به مشاهده اکتفا نمی‌کرد بلکه همچون یک پزشک ماهر دست‌به‌کار مرهم‌گذاشتن می‌شد.
روزگار اما هیچ مرهمی برای زخم‌های او در جیب نداشت... سرطان توانش را فرسود و روزگار مثل همیشه به رسم تاریخ، بهترینِ ما را سوا کرد و با خود برد. حال ما ماندیم و یک جای خالی بزرگ که حالاحالاها پر نخواهد شد. عجب داغی است...

عجب سوگی است، حتی حالا که دارم این یادداشت را می‌نویسم سرم داغ شده است؛ محمدامین قانعی‌راد برای ما که علوم اجتماعی خوانده‌ایم و بعدها ژورنالیسم اجتماعی را به عنوان حرفه و کسب‌وکار برگزیدیم، بی‌شک فقط یک نام نیست. او یک مکتب بود، مکتبی که عصاره و جانش، اعتقاد به نهاد‌سازی، گفتمان‌سازی، ترکیب عمل و نظر و از انزوا رهاندن علوم اجتماعی بود. ازاین‌رو در فقدان او، چیزی که از دهن می‌افتد یک نام نیست، چیزی که از حافظه گوشی پاک می‌شود یک کانتکت نیست و تنها یک صندلی نیست که از دانشگاه و انجمن و پژوهشکده بعد از مرگ او حذف می‌شود. نه... این مرگ، مرگی دگر است به اعتبار اینکه قانعی‌راد
انسانی دگر بود.
من از سال 86 که دانشجوی دانشکده‌ علوم اجتماعی شدم، او را می‌شناسم. چیزهای زیادی از او به یاد و یادگار دارم. در خاطرم قانعی‌راد مردی سربلند و بلندقامت است که با غرور و بدون تکبر قدم بر می‌داشت و از معدود کسانی بود که پرنسیپ خاصی داشت و این پرنسیپ را به علوم اجتماعی و انجمن جامعه‌شناسان هم اعطا کرده بود. بلندنظر و اهل فن بود و در سخت‌ترین روزهای علوم انسانی و علوم اجتماعی بیرق برترین نهاد جامعه‌شناسی ایران یعنی «انجمن جامعه‌شناسان ایران» را برافراشته نگه داشت. رسانه برایش معنای خاصی داشت و برای گسترش مفاهیم، گفتمان و به طور کلی علوم اجتماعی، به طور ویژه خود را موظف می‌کرد که دست رد به سینه‌ هیچ روزنامه‌نگار و خبرنگاری نزند. تلویزیون و رادیو، روزنامه‌ها و مجله‌ها برایش حکم یک توسعه‌دهنده داشتند که قرار بود از تمام ظرفیت‌شان برای صحبت از جامعه و برای جامعه، استفاده شود. تحملش در شنیدن نظر مخالف و صبوری‌اش در رنج دوران- که همه می‌دانیم چه بد دورانی بود- بی‌نظیر و مثال‌زدنی بود. شاید برای همین هم بود که همه‌ طیف‌ها و گروه‌ها - فارغ از اختلاف نظرهای بنیادینی که با او داشتند- برایش بیش از حد
احترام قائل بودند.
قانعی‌راد از معدود استادان علوم اجتماعی مؤمن به اصل گفت‌وگو بود. جامعه‌شناسی امیدوار و امیدواری نزد او فقط یک شعار سانتی‌مانتال نبود! او امیدوارانه زیستن را از خود شروع کرد و بارها رو در روی جامعه ایستاد و همه را تشویق به امیدواری کرد.
آخرین باری که او را دیدم، چند هفته قبل از مرگش بود، با او درباره‌ سفر مصاحبه کردم. تیتر آن گفت‌وگو را با کمک خود ایشان از شعر مولانا وام گرفتم که می‌گوید: سفر از خویشتن باید چو با خویشی سفر چه بود؟ حالا که زمان دریغا گفتن ماست از سفر آخرت این استاد دوست‌داشتنی، می‌خواهم بگویم قانعی‌راد مصداق مسلم این نوع بی‌خویشی در تمام ادوار کار و فعالیتش بود. برای آنانی که او را از نزدیک می‌شناسند، محرز است که درد جسمانی و منفعت خودمدارانه، هیچ‌گاه او را از رسالتی که برای خویش تعریف کرده بود، باز نداشت. زندگی دانشمندانه و عالمانه‌ او، بی‌شک مصداق نوعی سلوک معنوی و عرفانی بود که مسیرش از گذشتن از خویشتن و در عوض دیدن دیگران و برداشتن درد از کالبد زخمی جامعه می‌گذشت، و او چه سالک خوبی در این مسیر دشوار بود. حالا که به دستاوردهایش نگاه می‌کنم، می‌بینم که دردهای جامعه را با عینک جامعه‌شناسی خوب می‌دید، اما فقط به مشاهده اکتفا نمی‌کرد بلکه همچون یک پزشک ماهر دست‌به‌کار مرهم‌گذاشتن می‌شد.
روزگار اما هیچ مرهمی برای زخم‌های او در جیب نداشت... سرطان توانش را فرسود و روزگار مثل همیشه به رسم تاریخ، بهترینِ ما را سوا کرد و با خود برد. حال ما ماندیم و یک جای خالی بزرگ که حالاحالاها پر نخواهد شد. عجب داغی است...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.