|

شـــور زنـــدگــی

دکتر سید حسین سراج‌زاده. عضوهیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه خوارزمی و رئیس انجمن جامعه شناسی ایران

خاطرات مشترک با دکتر قانعی‌راد، بخشی از تاریخ دوستی چندین ساله‌ ما محسوب می‌شود. من دو خاطره مشترک را برایتان نقل می‌کنم؛ یکی از این خاطرات به موضوعی که دکتر قانعی‌راد از لحاظ تئوریک روی آن حساس بود، باز می‌گردد. ایشان به‌شدت معتقد بود که ما در مواجهه با مشکلاتی که افراد دارند، پیش از اینکه سراغ راهکارهای بیولوژیک و روان‌شناسانه برویم، باید روی مراقبت‌ها و حمایت‌های اجتماعی آنها کار کنیم. زمانی که ایشان جایزه سلامت یونسکو را دریافت می‌کردند، آنجا هم بر این نکته تأکید می‌کنند که باید کاری کنیم که بخش قابل توجهی از مشکلات افراد از طریق حمایت‌های اجتماعی برطرف شود. از نظر ایشان مراقبت اجتماعی می‌توانست جنبه درمانی داشته باشد. نکته این است که دکتر قانعی‌راد این نکته را در ارتباطات انجمنی نیز با همکاران و به‌ویژه استادان خیلی جدی دنبال می‌کردند. در واقع ایشان انجمن جامعه‌شناسی را فقط برای کارکردهای علمی آن در نظر نداشتند، هرچند این کارکردها هم خیلی مهم بود، اما به کارکردهای اجتماعی انجمن هم به‌ویژه از همین منظر حمایت و مراقبت اجتماعی توجه داشتند. یکی از جلوه‌های این مسئله این بود که معمولا ما هر زمانی که اطلاع پیدا می‌کردیم یکی از استادان یا همکاران مشکلی دارند یا درگیر بیماری‌اند، سعی می‌کردیم حتما به آنها سر بزنیم و اگر کمکی از ما بر می‌آید، انجام دهیم یا نوروز هر سال طبق برنامه به دیدار استادان پیش‌کسوت برویم. در سال‌های اخیر هر نوروز به دیدار آقایان دکتر توسلی، دکتر رفیع‌پور و استادان دیگری که امکانش بود، می‌رفتیم. بحث این است که دکتر قانعی‌راد این رفتار را هم از منظر نظری و جامعه‌شناسانه برای تقویت همان مراقبت‌ها و حمایت‌های اجتماعی مد نظر قرار داشت و برای اجتماع علمی نیز چنین کارکردی قائل بود.
خاطره دیگری که می‌خواهم روایت کنم، نوع برخورد دکتر قانعی‌راد با زندگی بود. او در نظر داشت از زندگی به‌خوبی استفاده شود. در همان روزهای اخیر، شاید چهار هفته قبل، کنفرانسی در سنندج برگزار شد و موضوع آن جامعه‌شناسی مرز بود، به اتفاق دکتر قانعی‌راد و دیگر دوستان در این برنامه حضور داشتیم. دوستان سنندجی برنامه‌ای برای بازدید از دریاچه مریوان و زریوار ترتیب داده بودند، دکتر قانعی‌راد با اینکه بیمار بودند، خیلی جدی ما را همراهی می‌کردند و هیچ وقت از ایشان نشنیدیم که بگوید بیمارم و اجازه بدهید استراحت کنم. در واقع ایشان از این فرصت‌هایی که پیش می‌آمد به نحو احسن استفاده می‌کرد، طوری که در آن سفر از ساعت 8 صبح تا 10 شب که قرار بود برگردیم، با وجود بیماری، همراه ما در این سفر آمد و دقیقا دیدش این بود که از این فرصت استفاده کرده و زیبایی‌های طبیعت را ببیند. روز آخری هم قبل از فوت که در منزل به دیدارش رفته بودم، اشاره کرد به این آیه شریفه که می‌فرمایند: و خلق الانسان ضعیفا... با اینکه چشمانش بسته بود و درد می‌کشید، درباره همایش آسیب‌های اجتماعی و کتابی که شب قبل کسی به او هدیه داده بود، با هم صحبت کردیم. در واقع از زندگی حتی اگر یک قطعه کوچک باقی مانده بود، استفاده می‌کرد و قبل از پایان، خودش را تسلیم نمی‌کرد.

خاطرات مشترک با دکتر قانعی‌راد، بخشی از تاریخ دوستی چندین ساله‌ ما محسوب می‌شود. من دو خاطره مشترک را برایتان نقل می‌کنم؛ یکی از این خاطرات به موضوعی که دکتر قانعی‌راد از لحاظ تئوریک روی آن حساس بود، باز می‌گردد. ایشان به‌شدت معتقد بود که ما در مواجهه با مشکلاتی که افراد دارند، پیش از اینکه سراغ راهکارهای بیولوژیک و روان‌شناسانه برویم، باید روی مراقبت‌ها و حمایت‌های اجتماعی آنها کار کنیم. زمانی که ایشان جایزه سلامت یونسکو را دریافت می‌کردند، آنجا هم بر این نکته تأکید می‌کنند که باید کاری کنیم که بخش قابل توجهی از مشکلات افراد از طریق حمایت‌های اجتماعی برطرف شود. از نظر ایشان مراقبت اجتماعی می‌توانست جنبه درمانی داشته باشد. نکته این است که دکتر قانعی‌راد این نکته را در ارتباطات انجمنی نیز با همکاران و به‌ویژه استادان خیلی جدی دنبال می‌کردند. در واقع ایشان انجمن جامعه‌شناسی را فقط برای کارکردهای علمی آن در نظر نداشتند، هرچند این کارکردها هم خیلی مهم بود، اما به کارکردهای اجتماعی انجمن هم به‌ویژه از همین منظر حمایت و مراقبت اجتماعی توجه داشتند. یکی از جلوه‌های این مسئله این بود که معمولا ما هر زمانی که اطلاع پیدا می‌کردیم یکی از استادان یا همکاران مشکلی دارند یا درگیر بیماری‌اند، سعی می‌کردیم حتما به آنها سر بزنیم و اگر کمکی از ما بر می‌آید، انجام دهیم یا نوروز هر سال طبق برنامه به دیدار استادان پیش‌کسوت برویم. در سال‌های اخیر هر نوروز به دیدار آقایان دکتر توسلی، دکتر رفیع‌پور و استادان دیگری که امکانش بود، می‌رفتیم. بحث این است که دکتر قانعی‌راد این رفتار را هم از منظر نظری و جامعه‌شناسانه برای تقویت همان مراقبت‌ها و حمایت‌های اجتماعی مد نظر قرار داشت و برای اجتماع علمی نیز چنین کارکردی قائل بود.
خاطره دیگری که می‌خواهم روایت کنم، نوع برخورد دکتر قانعی‌راد با زندگی بود. او در نظر داشت از زندگی به‌خوبی استفاده شود. در همان روزهای اخیر، شاید چهار هفته قبل، کنفرانسی در سنندج برگزار شد و موضوع آن جامعه‌شناسی مرز بود، به اتفاق دکتر قانعی‌راد و دیگر دوستان در این برنامه حضور داشتیم. دوستان سنندجی برنامه‌ای برای بازدید از دریاچه مریوان و زریوار ترتیب داده بودند، دکتر قانعی‌راد با اینکه بیمار بودند، خیلی جدی ما را همراهی می‌کردند و هیچ وقت از ایشان نشنیدیم که بگوید بیمارم و اجازه بدهید استراحت کنم. در واقع ایشان از این فرصت‌هایی که پیش می‌آمد به نحو احسن استفاده می‌کرد، طوری که در آن سفر از ساعت 8 صبح تا 10 شب که قرار بود برگردیم، با وجود بیماری، همراه ما در این سفر آمد و دقیقا دیدش این بود که از این فرصت استفاده کرده و زیبایی‌های طبیعت را ببیند. روز آخری هم قبل از فوت که در منزل به دیدارش رفته بودم، اشاره کرد به این آیه شریفه که می‌فرمایند: و خلق الانسان ضعیفا... با اینکه چشمانش بسته بود و درد می‌کشید، درباره همایش آسیب‌های اجتماعی و کتابی که شب قبل کسی به او هدیه داده بود، با هم صحبت کردیم. در واقع از زندگی حتی اگر یک قطعه کوچک باقی مانده بود، استفاده می‌کرد و قبل از پایان، خودش را تسلیم نمی‌کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.