|

قد بلندی میان زمین و آسمان

فرهاد خسروخاور .استاد مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی پاریس

از دو دهه پیش من با دکتر قانعی‌راد رابطه تنگاتنگ و دوستانه‌ای داشتم. در مؤسسه تحقیقات کار می‌کردیم و بسیاری از روز‌ها با هم ناهار می‌خوردیم و بحث داغ داشتیم و پیوسته راجع به مسائل روز تبادل نظر می‌کردیم. ظاهر دکتر قانعی‌راد بسیار آرام بود، اما وقتی مسائل تحقیقاتی پیش می‌آمد، به هیجان می‌آمد و بحثمان ابعاد احساسی به خود می‌گرفت و این امر باعث می‌شد درهم‌تنیدگی با مسائل روزمره پیش بیاید و تجربه‌ها و اتفاق‌های روزمره رنگ و بوی خاصی به این بحث‌ها بدهد که برای من خاطره‌ای فراموش‌نشدنی است. دکتر قانعی‌راد در زمینه جامعه علمی و جامعه‌شناسی تبحر خاصی داشت. ادبیات انگلیسی را در این زمینه به‌خوبی می‌شناخت و تحولات را در این عرصه دنبال می‌کرد و در یک کلام صاحب‌نظر بود. من و دکتر شاپور اعتماد و مسعود مهرابی، کار تحقیقاتی میدانی راجع به جامعه علمی در ایران انجام داده بودیم که به زبان‌های انگلیسی و فارسی چاپ شده بود. بحث و تبادل نظر با دکتر قانعی‌راد باعث شد تصویری جدید از آن را ارائه دهیم و این مطلب، مبحث کتابی شد به اسم «ما دو نفر».
یکی از ویژگی‌های اخلاقی دکتر قانعی‌راد کمک‌های بی‌دریغ به پژوهشگران جوان بود که بدون هیچ چشمداشتی از آنها تا آنجا که می‌توانست حمایت می‌کرد و این کار را با فروتنی انجام می‌داد.
رابطه ما در طول زمان رنگ و بوی خاصی به خود گرفت. با یکدیگر مراوده داشتیم و حتی گاهی خانوادگی هم رفت‌وآمد داشتیم. بر آن بودیم تا این رابطه را بسط داده و ابعاد علمی و عاطفی را به هم گره بزنیم. متأسفانه من مجبور شدم کار‌های علمی خود را در فرانسه توسعه دهم و رابطه ما فقط از طریق اینترنت و دیگر رسانه‌های اجتماعی ادامه یافت. دکتر قانعی‌راد سعه صدر داشت. با دانشجویان رابطه‌ای تنگاتنگ داشت و از بذل وقت خود به آنها دریغ نمی‌کرد. با تواضع خاطری که داشت، نه‌تنها در زمینه علمی که در مسائل مادی نیز به آنها کمک می‌کرد و به‌ویژه به دختران دانشجو این امکان را می‌داد تا همپای مردان به پژوهش بپردازند و با وجود پیش‌داوری‌های سخت‌جان درباره زنان، با تولید فکری خود این طرز فکر محجور را زیر سؤال ببرند. قد بلندش این احساس را می‌داد که بین آسمان و زمین گیر کرده و در پی راه‌حل‌هایی است که مسائل وجودی یا به قول غربی‌ها اگزیستانسیل را از طریق غوطه خوردن در علم و دانش حل کند. ریاست انجمن جامعه‌شناسی، این امکان را به او داد که با برگزاری کنفرانس‌ها و مجالس علمی، جامعه‌شناسی را در بحران آن دوره حفظ کند. یکی دیگر از ویژگی‌های اخلاقی دکتر قانعی‌راد، بردباری او بود. با اینکه بیماری‌اش در این یکی، دو سال دردناک بود و زندگی روزمره‌اش را مختل می‌کرد، کوچک‌ترین عکس‌العمل ملموسی از خود نشان نمی‌داد. درد را تحمل می‌کرد و دم نمی‌زد. با رفتن او، ایران یکی از محققان بنام خود را از دست داد و من یکی از دوستان نزدیک خودم را. مت‍أسفم که نتوانستیم با هم کار‌های علمی جدیدی انجام دهیم و روابط خود را نزدیک‌تر کنیم.

از دو دهه پیش من با دکتر قانعی‌راد رابطه تنگاتنگ و دوستانه‌ای داشتم. در مؤسسه تحقیقات کار می‌کردیم و بسیاری از روز‌ها با هم ناهار می‌خوردیم و بحث داغ داشتیم و پیوسته راجع به مسائل روز تبادل نظر می‌کردیم. ظاهر دکتر قانعی‌راد بسیار آرام بود، اما وقتی مسائل تحقیقاتی پیش می‌آمد، به هیجان می‌آمد و بحثمان ابعاد احساسی به خود می‌گرفت و این امر باعث می‌شد درهم‌تنیدگی با مسائل روزمره پیش بیاید و تجربه‌ها و اتفاق‌های روزمره رنگ و بوی خاصی به این بحث‌ها بدهد که برای من خاطره‌ای فراموش‌نشدنی است. دکتر قانعی‌راد در زمینه جامعه علمی و جامعه‌شناسی تبحر خاصی داشت. ادبیات انگلیسی را در این زمینه به‌خوبی می‌شناخت و تحولات را در این عرصه دنبال می‌کرد و در یک کلام صاحب‌نظر بود. من و دکتر شاپور اعتماد و مسعود مهرابی، کار تحقیقاتی میدانی راجع به جامعه علمی در ایران انجام داده بودیم که به زبان‌های انگلیسی و فارسی چاپ شده بود. بحث و تبادل نظر با دکتر قانعی‌راد باعث شد تصویری جدید از آن را ارائه دهیم و این مطلب، مبحث کتابی شد به اسم «ما دو نفر».
یکی از ویژگی‌های اخلاقی دکتر قانعی‌راد کمک‌های بی‌دریغ به پژوهشگران جوان بود که بدون هیچ چشمداشتی از آنها تا آنجا که می‌توانست حمایت می‌کرد و این کار را با فروتنی انجام می‌داد.
رابطه ما در طول زمان رنگ و بوی خاصی به خود گرفت. با یکدیگر مراوده داشتیم و حتی گاهی خانوادگی هم رفت‌وآمد داشتیم. بر آن بودیم تا این رابطه را بسط داده و ابعاد علمی و عاطفی را به هم گره بزنیم. متأسفانه من مجبور شدم کار‌های علمی خود را در فرانسه توسعه دهم و رابطه ما فقط از طریق اینترنت و دیگر رسانه‌های اجتماعی ادامه یافت. دکتر قانعی‌راد سعه صدر داشت. با دانشجویان رابطه‌ای تنگاتنگ داشت و از بذل وقت خود به آنها دریغ نمی‌کرد. با تواضع خاطری که داشت، نه‌تنها در زمینه علمی که در مسائل مادی نیز به آنها کمک می‌کرد و به‌ویژه به دختران دانشجو این امکان را می‌داد تا همپای مردان به پژوهش بپردازند و با وجود پیش‌داوری‌های سخت‌جان درباره زنان، با تولید فکری خود این طرز فکر محجور را زیر سؤال ببرند. قد بلندش این احساس را می‌داد که بین آسمان و زمین گیر کرده و در پی راه‌حل‌هایی است که مسائل وجودی یا به قول غربی‌ها اگزیستانسیل را از طریق غوطه خوردن در علم و دانش حل کند. ریاست انجمن جامعه‌شناسی، این امکان را به او داد که با برگزاری کنفرانس‌ها و مجالس علمی، جامعه‌شناسی را در بحران آن دوره حفظ کند. یکی دیگر از ویژگی‌های اخلاقی دکتر قانعی‌راد، بردباری او بود. با اینکه بیماری‌اش در این یکی، دو سال دردناک بود و زندگی روزمره‌اش را مختل می‌کرد، کوچک‌ترین عکس‌العمل ملموسی از خود نشان نمی‌داد. درد را تحمل می‌کرد و دم نمی‌زد. با رفتن او، ایران یکی از محققان بنام خود را از دست داد و من یکی از دوستان نزدیک خودم را. مت‍أسفم که نتوانستیم با هم کار‌های علمی جدیدی انجام دهیم و روابط خود را نزدیک‌تر کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.