|

افزايش سرمايه دموکراتيک

محمدرضا کلايي.معاون مالی شهرداري مشهد

چه بخواهيم و چه نخواهيم شهرهاي بزرگ کشور در سال‌هاي اخير و آينده، سازنده و بازتاب‌دهنده تحولات در سطوح مختلف جامعه ايراني بوده و خواهند بود؛ همان‌طور که در دهه حاضر اغلب مناطق کلان‌شهري دنيا چنين نقشي را در جوامع ايفا کرده‌اند. بدون شک اين نقش در سال‌هاي آينده به‌تبع گسترش روزافزون پديده‌هاي مرتبط با حوزه ارتباطات و شکل‌گيري فضاي جريان‌هاي قدرتمند سرمايه، نيروي انساني، گردشگري، خدمات و نيز توسعه روزافزون فناوري‌هاي پيشرفته در زيرساخت‌هاي شهري، بسيار پررنگ‌تر خواهد شد. به بيان ديگر، نبض تحولات زندگي جامعه ايراني‌ خواه ناخواه متأثر از تحولات کلان‌شهرهاي اصلي کشور که عملا شهرهاي تهران، مشهد، اصفهان، تبريز، شيراز، کرج، قم و اهواز هستند، خواهد تپيد. بسياري از شاخص‌هاي اجتماعي و اقتصادي کشور متأثر از مديريت کلان‌شهرهاي یادشده خواهند بود.
از طرف ديگر، مديريت شهري در کلان‌شهرها براي بقاي آنها نيازمند ورود به فضاي رقابت با ساير کلان‌شهرها در ابعاد ملي، منطقه‌اي و جهاني است؛ چراکه واردنشدن در فضاي رقابت، شاخص‌هاي مطلوب اقتصادي و اجتماعي را در دور کاهنده قرار خواهد داد و بحران‌هاي واقعي ناشي از آن، اوضاع را از دست مديران شهري خارج خواهد کرد، چنان‌که در بسياري از شهرهاي دنيا مشاهده شده است. اما واقعيت آن است که ورود در رقابت یادشده نيازمند تغيير در ساختار و سازمان مديريت شهري متناسب با الزامات رقابت است و ساختاري مورد نياز مديريت شهري است که بيش از آنچه ماهيت خدماتي و رويه اداره امور روزمره را داشته باشد، همت خود را مصروف هدايت نيروهايي قرار دهد که بر روند امور و فرايندها اثر گذاشته و آنها را پيش مي‌برند. بدون شک در چهار سال آينده، مديريت کلان‌شهري در دوره پنجم شوراهاي اسلامي شهر موفق‌تر خواهد بود که ماهيت هدايت فرايند توسعه شهري را امر ضروري‌تري دانسته و عمده تلاش خود را متوجه برون‌سپاري امور، توانمندسازي نيروي انساني، جذب سرمايه به شهر، مقتدرسازي ذي‌نفعان و ذي‌مدخلان توسعه شهري، توسعه مشارکت عمومي و خصوصي، هماهنگ‌سازي، ميانجيگري، تسهيلگري، ارائه تعريفي فراگير از عقلانيت در مديريت و استفاده از ديپلماسي شهري در راستای رفع نابرابري‌ها و تحقق عدالت، بازآفريني شهري، تعريف و بازآفريني پروژه‌هاي محرک توسعه، نوسازي فرهنگ پايه بافت‌هاي فرسوده و برگزاري نمايشگاه‌ها و رويدادهاي بزرگ فرهنگي، اجتماعي و ورزشي کرده و با اصلاحات ساختاري بر شفافيت در رويه‌ها، بر مسئوليت‌پذيري، پاسخ‌گويي و رقابت‌پذيري خويش در ارتباط با ساير ذي‌نفعان توسعه شهري بيفزايد. اين ادبيات در مديريت شهري که به PWC مشهور است، امروزه در بسياري از کلان‌شهرهاي مهم و تأثيرگذار در جهان پذيرفته شده است و مديران آنها در کوششي رقابتي، دنبال دستيابي به بهترين بهره از سرمايه‌هاي موجود و به‌دست‌آوردن سرمايه‌هاي جديدند. در اين ادبيات سرمايه به پنج دسته سرمايه فکري و اجتماعي، سرمايه دموکراتيک، سرمايه زيست‌محيطي، سرمايه فني و سرمايه مالي تقسيم مي‌شود. مديران شهري در رقابت جهاني بايد دنبال حضور و رونق‌بخشي به حضور افراد توانمند در شهر که از قابليت‌ها و مهارت‌هاي مناسبي برخوردار هستند، باشند و اين معناي افزايش سرمايه فکري و اجتماعي است. بايد سطح پاسخ‌گويي و شفافيت گفت‌وگوي خود با شهروندان را بالا ببرند تا کل شهر در مسير منتهي به آينده متحد شود و اين معناي افزايش سرمايه دموکراتيک است. با تبديل‌شدن کيفيت زندگي به منبع مهمي از مزيت رقابتي، مديران شهري بايد محيطي پاک، سبز و ايمن را براي شهروندان فراهم کنند که اين معناي افزايش سرمايه محيطي است. از آنجا که نياز به زيرساخت‌هاي يک شهر مدام در حال تغيير و توسعه است، مديران شهري بايد مطمئن شوند سرمايه‌هاي فيزيکي و تکنولوژيکي آنها مي‌تواند از نيازهاي درحال‌تغيير شهروندان‌شان پشتيباني کند و عملا اين به معناي محافظت و توسعه سرمايه فني است و در نهايت افزايش نيازهاي بودجه‌اي کلان‌شهرهاي کشور به همراه کاهش درآمدها در سال‌هاي اخير، مديران شهري را موظف مي‌کند در استراتژي‌هاي مالي خلاق و انعطاف‌پذير باشند و بخش خصوصي را هر روز به ميزان بيشتري به شراکت بگيرند تا به تقويت سرمايه‌هاي مالي منجر شود.
به نظر مي‌رسد توجه به ادبيات PWC نياز قطعي و ضروري مديران هشت کلان‌شهر ايران درحال‌حاضر است. اين به آن معناست که شهرداران کلان‌شهرهاي یادشده درک کنند توجه به هر پنج دسته سرمايه مهم بوده و مديريت يکپارچه اين سرمايه‌ها با يکديگر نيازمند مديريت قوي است؛ مديريتي که براي مردم الهام‌بخش و ترغيب‌کننده باشد و بتواند چشم‌انداز روشني از آينده شهر را براي مردم تشريح كند. مديريتي که بتواند با تشريح ابعاد گفتمان مخصوص به خود در اداره شهر به کنترل افراد، فرايندها و سرمايه‌ها در راستای رسيدن شهر به اهدافش بپردازد.
آنچه عملا در‌حال‌حاضر نمی‌توان انكار کرد، وجود فرصت براي تمام كلان‌شهرها در قرارگرفتن در جريان رقابت بر مبناي مزيت‌هاي نسبي‌شان است. اين امر گرچه با چالش‌هايي نظير فقدان زيرساخت‌هاي ارتباطات بين‌المللي، ضعف دانش سياست‌گذاري، درگيري در دام بدهي‌هاي دوران گذشته مديريتي، درگيري با مجلس و دولت بر سر گرفتن اختيارات و منابع براي كلان‌شهرها و مانند آن مواجه است، اما شايد مهم‌ترين چالش كلان‌شهرها در اين زمينه، تصميم به عملكرد انقباضي مالي و صرف همت برای كاهش هزينه‌ها با رويكردي كاملا محافظه‌كارانه است. اين چالش بدون شك چنانچه با تدبيري حل نشود، منجر به نابودي مديريت شهري در كلان‌شهرها در ميان‌مدت خواهد شد. گام اول در تفوق بر اين چالش، تقويت اعتمادبه‌نفس در شهرداران و مديران ارشد كلان‌شهرها در حمله به كسب درآمدهاي حداكثري ناشي از ايجاد رونق در بخش خدمات است.

چه بخواهيم و چه نخواهيم شهرهاي بزرگ کشور در سال‌هاي اخير و آينده، سازنده و بازتاب‌دهنده تحولات در سطوح مختلف جامعه ايراني بوده و خواهند بود؛ همان‌طور که در دهه حاضر اغلب مناطق کلان‌شهري دنيا چنين نقشي را در جوامع ايفا کرده‌اند. بدون شک اين نقش در سال‌هاي آينده به‌تبع گسترش روزافزون پديده‌هاي مرتبط با حوزه ارتباطات و شکل‌گيري فضاي جريان‌هاي قدرتمند سرمايه، نيروي انساني، گردشگري، خدمات و نيز توسعه روزافزون فناوري‌هاي پيشرفته در زيرساخت‌هاي شهري، بسيار پررنگ‌تر خواهد شد. به بيان ديگر، نبض تحولات زندگي جامعه ايراني‌ خواه ناخواه متأثر از تحولات کلان‌شهرهاي اصلي کشور که عملا شهرهاي تهران، مشهد، اصفهان، تبريز، شيراز، کرج، قم و اهواز هستند، خواهد تپيد. بسياري از شاخص‌هاي اجتماعي و اقتصادي کشور متأثر از مديريت کلان‌شهرهاي یادشده خواهند بود.
از طرف ديگر، مديريت شهري در کلان‌شهرها براي بقاي آنها نيازمند ورود به فضاي رقابت با ساير کلان‌شهرها در ابعاد ملي، منطقه‌اي و جهاني است؛ چراکه واردنشدن در فضاي رقابت، شاخص‌هاي مطلوب اقتصادي و اجتماعي را در دور کاهنده قرار خواهد داد و بحران‌هاي واقعي ناشي از آن، اوضاع را از دست مديران شهري خارج خواهد کرد، چنان‌که در بسياري از شهرهاي دنيا مشاهده شده است. اما واقعيت آن است که ورود در رقابت یادشده نيازمند تغيير در ساختار و سازمان مديريت شهري متناسب با الزامات رقابت است و ساختاري مورد نياز مديريت شهري است که بيش از آنچه ماهيت خدماتي و رويه اداره امور روزمره را داشته باشد، همت خود را مصروف هدايت نيروهايي قرار دهد که بر روند امور و فرايندها اثر گذاشته و آنها را پيش مي‌برند. بدون شک در چهار سال آينده، مديريت کلان‌شهري در دوره پنجم شوراهاي اسلامي شهر موفق‌تر خواهد بود که ماهيت هدايت فرايند توسعه شهري را امر ضروري‌تري دانسته و عمده تلاش خود را متوجه برون‌سپاري امور، توانمندسازي نيروي انساني، جذب سرمايه به شهر، مقتدرسازي ذي‌نفعان و ذي‌مدخلان توسعه شهري، توسعه مشارکت عمومي و خصوصي، هماهنگ‌سازي، ميانجيگري، تسهيلگري، ارائه تعريفي فراگير از عقلانيت در مديريت و استفاده از ديپلماسي شهري در راستای رفع نابرابري‌ها و تحقق عدالت، بازآفريني شهري، تعريف و بازآفريني پروژه‌هاي محرک توسعه، نوسازي فرهنگ پايه بافت‌هاي فرسوده و برگزاري نمايشگاه‌ها و رويدادهاي بزرگ فرهنگي، اجتماعي و ورزشي کرده و با اصلاحات ساختاري بر شفافيت در رويه‌ها، بر مسئوليت‌پذيري، پاسخ‌گويي و رقابت‌پذيري خويش در ارتباط با ساير ذي‌نفعان توسعه شهري بيفزايد. اين ادبيات در مديريت شهري که به PWC مشهور است، امروزه در بسياري از کلان‌شهرهاي مهم و تأثيرگذار در جهان پذيرفته شده است و مديران آنها در کوششي رقابتي، دنبال دستيابي به بهترين بهره از سرمايه‌هاي موجود و به‌دست‌آوردن سرمايه‌هاي جديدند. در اين ادبيات سرمايه به پنج دسته سرمايه فکري و اجتماعي، سرمايه دموکراتيک، سرمايه زيست‌محيطي، سرمايه فني و سرمايه مالي تقسيم مي‌شود. مديران شهري در رقابت جهاني بايد دنبال حضور و رونق‌بخشي به حضور افراد توانمند در شهر که از قابليت‌ها و مهارت‌هاي مناسبي برخوردار هستند، باشند و اين معناي افزايش سرمايه فکري و اجتماعي است. بايد سطح پاسخ‌گويي و شفافيت گفت‌وگوي خود با شهروندان را بالا ببرند تا کل شهر در مسير منتهي به آينده متحد شود و اين معناي افزايش سرمايه دموکراتيک است. با تبديل‌شدن کيفيت زندگي به منبع مهمي از مزيت رقابتي، مديران شهري بايد محيطي پاک، سبز و ايمن را براي شهروندان فراهم کنند که اين معناي افزايش سرمايه محيطي است. از آنجا که نياز به زيرساخت‌هاي يک شهر مدام در حال تغيير و توسعه است، مديران شهري بايد مطمئن شوند سرمايه‌هاي فيزيکي و تکنولوژيکي آنها مي‌تواند از نيازهاي درحال‌تغيير شهروندان‌شان پشتيباني کند و عملا اين به معناي محافظت و توسعه سرمايه فني است و در نهايت افزايش نيازهاي بودجه‌اي کلان‌شهرهاي کشور به همراه کاهش درآمدها در سال‌هاي اخير، مديران شهري را موظف مي‌کند در استراتژي‌هاي مالي خلاق و انعطاف‌پذير باشند و بخش خصوصي را هر روز به ميزان بيشتري به شراکت بگيرند تا به تقويت سرمايه‌هاي مالي منجر شود.
به نظر مي‌رسد توجه به ادبيات PWC نياز قطعي و ضروري مديران هشت کلان‌شهر ايران درحال‌حاضر است. اين به آن معناست که شهرداران کلان‌شهرهاي یادشده درک کنند توجه به هر پنج دسته سرمايه مهم بوده و مديريت يکپارچه اين سرمايه‌ها با يکديگر نيازمند مديريت قوي است؛ مديريتي که براي مردم الهام‌بخش و ترغيب‌کننده باشد و بتواند چشم‌انداز روشني از آينده شهر را براي مردم تشريح كند. مديريتي که بتواند با تشريح ابعاد گفتمان مخصوص به خود در اداره شهر به کنترل افراد، فرايندها و سرمايه‌ها در راستای رسيدن شهر به اهدافش بپردازد.
آنچه عملا در‌حال‌حاضر نمی‌توان انكار کرد، وجود فرصت براي تمام كلان‌شهرها در قرارگرفتن در جريان رقابت بر مبناي مزيت‌هاي نسبي‌شان است. اين امر گرچه با چالش‌هايي نظير فقدان زيرساخت‌هاي ارتباطات بين‌المللي، ضعف دانش سياست‌گذاري، درگيري در دام بدهي‌هاي دوران گذشته مديريتي، درگيري با مجلس و دولت بر سر گرفتن اختيارات و منابع براي كلان‌شهرها و مانند آن مواجه است، اما شايد مهم‌ترين چالش كلان‌شهرها در اين زمينه، تصميم به عملكرد انقباضي مالي و صرف همت برای كاهش هزينه‌ها با رويكردي كاملا محافظه‌كارانه است. اين چالش بدون شك چنانچه با تدبيري حل نشود، منجر به نابودي مديريت شهري در كلان‌شهرها در ميان‌مدت خواهد شد. گام اول در تفوق بر اين چالش، تقويت اعتمادبه‌نفس در شهرداران و مديران ارشد كلان‌شهرها در حمله به كسب درآمدهاي حداكثري ناشي از ايجاد رونق در بخش خدمات است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.