|

محسن هاشمي به بسط ديدگاه انسان‌محوري در اداره شهر تهران تأكيد مي‌کند

شهر زندگي

رويکرد کلي مديريت جديد، تبديل تهران به شهر زندگي است

سيدبهزاد کاظمي: خودرومحوري را رويکرد مسلط دوره‌هاي قبلي مديريت شهري مي‌داند. اعتقادش به تغيير اين پارادايم به سمت اولويت حضور انسان‌ها در کريدورهاي حياتي شهر است. قدم نخست را هم پايبندي به طرح تفصيلي و جلوگيري از نقض آن عنوان مي‌کند. محسن هاشمي با وجود سابقه عمراني خود، در پي بسط ديدگاه انسان‌محوري در اداره شهر و تبديل تهران به شهر زندگي است. عدالت و انصاف را در اين مي‌بيند که مشارکت در هزينه‌هاي شهر، به اندازه برخورداربودن از امکانات شهري باشد. رئيس شوراي پنجم گريزي هم به انتصابات زده و از لزوم دفاع جدي و شفاف شهردار از انتصابات خود برای اقناع جامعه مي‌گويد.

به نظر مي‌رسد بعد از جنگ، در دوره‌هاي مختلف مديريت شهري، گفتمان عمراني به‌جاي گفتمان انسان‌محور بر توسعه شهري حاکم بوده است. اين رويکرد به‌ویژه با توجه به سابقه پربار عمراني جناب‌عالي به‌عنوان رئيس شورا، در اين دوره هم ادامه خواهد يافت؟
با اين نوع تقسيم‌بندي موافق نيستم. توسعه پايدار تعريفي مشخص دارد که همه آن را قبول دارند. گفتمان عمراني در برابر انسان‌محوري نيست، بلکه خودرو‌محوري يا هر پروژه عمراني ديگري که احيانا در کوتاه‌مدت مشکلي را حل کند ولي در درازمدت مشکل جامعه را مضاعف کند، در برابر انسان‌محوري قرار مي‌گيرد. در رويکرد شهرسازي، يا بايد اولويت را به تردد خودروها بدهيم؛ يعني منابع شهر را صرف ساختن بزرگراه‌ها، تونل‌ها و پارکينگ‌ها کنيم يا اولويت بر اساس حضور انسان‌ها در شهر باشد؛ يعني فضاي حضور، ارتباط و تردد انسان‌ها در کريدورهاي حياتي شهر را فراهم کنيم. طبيعي است انسان‌محوري و عدالت‌محوري نيازمند زيرساخت‌ها و امکانات خاص خود است که مهم‌ترين آن، سيستم حمل‌ونقل عمومي انبوه‌رو و زيرزميني است و باعث آزادشدن فضاي شهري مي‌شود. در کنار آن، بايد به محيط زيست شهري و فضاي حضور و ارتباطات انساني نيز توجه شود. بنابراين رويکرد انسان‌محور در توسعه شهري، برنامه عمراني خاص خود را مي‌طلبد که متفاوت با رويکرد خودرو‌محوري است. بگذاريد تشريح کنم؛ رويکرد خودرو‌محوري، برخلاف طرح تفصيلي تهران، بر شهرفروشي و تبديل اراضي و باغ‌ها به ساختمان‌هاي مسکوني و تجاري استوار است. براي مثال، در نگاه اول، پايين نگه‌داشتن قيمت سوخت، احتمالا اقدامي براي حمايت از مستضعفان جامعه است و ممکن است عدالت‌محور به نظر بيايد، ولي در درازمدت موجب ازبين‌رفتن منابع انرژي نسل‌هاي آينده، آلودگي محيط زيست و برخورداري بيشتر افراد مرفه از آن به دليل استفاده بيشتر از خودرو شخصي شده و خلاف عدالت است.
با اين اوصاف، شوراي شهر چه الگوي شهرسازي را در پيش خواهد گرفت؟
شوراي شهر کميسيون‌هاي متعددي ازجمله معماري و شهرسازي، محيط زيست، عمران و حمل‌ونقل، فرهنگي و اجتماعي و برنامه‌و‌بودجه دارد. هريک از اين کميسيون‌ها، در بخش تخصصي خود الگوي شهرسازي را طراحي کرده‌اند. رويکرد کلي مديريت شهري در دوره جديد، تبديل تهران به شهر زندگي است. لازمه اين رويکرد، کاهش معضلات اصلي تهران مانند ترافيک، آلودگي هوا و ساير آلاينده‌ها به حد قابل تحمل، ساماندهي آسيب‌هاي اجتماعي و توسعه انسان‌محور شهر است. بر اساس اين رويکرد، شهرفروشي و تراکم‌فروشي بي‌رويه متوقف شده و در فاز نخست بناي مديريت شهري، پايبندي به طرح تفصيلي و جلوگيري از نقض آن است. البته با توجه به ترافيک و آلودگي هوا به‌عنوان مشکل اصلي شهر، محور اصلي بايد توسعه مبتني بر حمل‌ونقل؛ يعني TOD باشد که البته فرصت توضيح آن در اين مصاحبه نيست.
براي تبديل تهران به شهر زندگي، شوراي شهر به‌دنبال چه منابع و راهکارهايي براي پايدارسازي و افزايش درآمد شهرداري است؟ نحوه نظارت شورا بر دخل‌و‌خرج شهرداري چگونه خواهد بود؟
رويکرد مديريت شهري در دوره جديد، اتکا به منابع پايدار است. در دهه گذشته، سهم منابع پايدار در بودجه شهرداري تهران بين سه تا 24 درصد بوده است. به اين معني که حدود 85 درصد بودجه شهرداري از منابع ناپايدار؛ يعني شهرفروشي، واگذاري املاک و فضاهاي سبز و دارايي‌ها تأمين شده است. بايد در اين روش تجدیدنظر انجام شود. در لايحه بودجه سال آينده، پيش‌بيني شده يک‌چهارم بودجه از منابع پايدار تأمين شود. البته کافي نيست و بايد اين رقم با تأمين منابعي از قبيل دريافت عوارض ارزش افزوده و سهم دولت در سيستم حمل‌ونقل عمومي، افزايش پيدا کند. مي‌توان از اقتصاد و گردش مالي تهران براي تأمين درآمد پايدار استفاده کرد؛ مواردي مثل دريافت ماليات بر ارزش افزوده از کسب‌وکارهاي زيرزميني و غيرشفاف، واقعي‌کردن قيمت پايه املاک و مستغلات بر پايه عوارض، فراهم‌شدن امکان دريافت ماليات بر ارزش افزوده فروش و درآمدزايي از معامله املاک و واقعي‌کردن هزينه خدمات ارائه‌شده به شهروندان.
منظورتان اين است که هدف اين دوره مديريت شهري، تبديل‌کردن تهران به شهري گران براي زندگي است؟
خير؛ تهران متأسفانه گران اداره مي‌شود. اداره چنين شهري با 70 هزار پرسنل و هزاران مدير، هزينه سنگيني دارد؛ درحالي‌که مي‌توان حداکثر با 30 هزار نفر شهر را مديريت کرد تا هزينه به شهروندان تحميل نشود. هزينه‌هاي سنگين مديران، تشريفات و دخالت در کارهايي که جزء وظايف شهرداري نيست، باعث شده بودجه جاري شهرداري از مرز 10 هزار ميليارد تومان عبور کند. اين رقم بايد کاهش پيدا کند. به‌ اين ‌منظور، بايد بخش خصوصي را در سرمايه‌گذاري و فعاليت‌هاي عمراني و درآمدزايي مشارکت داد تا تعادل در بودجه شهرداري ايجاد و نيازمند گران‌کردن هزينه زندگي براي شهروندان نباشيم. رويکرد مديريت شهري، عادلانه‌کردن و منصفانه‌کردن هزينه زندگي در تهران است؛ عدالت و انصاف اقتضا مي‌کند مشارکت در هزينه‌هاي شهر، به اندازه برخورداربودن از امکانات شهري باشد. اکنون خانواده‌اي که در جنوب شهر زندگي مي‌کند، بهره‌ای آن‌چناني از زيرساخت‌ها، فضاي سبز و معابر ندارد، زباله‌ چنداني توليد نکرده و سرانه‌اي کمتر از يک خودرو دارد؛ ولي متناسب با خانواده‌اي که در شمال شهر زندگي می‌کند و زباله زياد توليد مي‌کند، چندخودرو دارد و از فضاهاي شهري استفاده مي‌کند، هزينه مي‌پردازد. حتي صاحب خودرويي که بسيار کم استفاده مي‌شود، در مقابل صاحب خودروي ديگري که مداوم در حال تردد در معابر شهري و استفاده از پارکينگ‌هاي معابر است، به يک ميزان عوارض مي‌پردازند. بنابراين اگر ما از افراد برخوردار و کساني که از امکانات شهري استفاده بيشتري مي‌کنند، متناسب با خدمات ارائه‌شده هزينه دريافت کنيم، هم منابع پايدار برای مديريت شهر تأمين مي‌شود و هم عدالت و انصاف در تحقق درآمد و مشارکت شهروندان در اداره شهر فراهم مي‌شود.
در چند ماه اخير، مسئله زلزله و پيامدهاي آن صحبت روز مردم است. خيلي از مسئولان از رخ‌دادن فاجعه‌اي بزرگ در تهران در صورت بروز زلزله شديد و تخريب بيشتر از ‌50درصد تهران صحبت مي‌کنند. خود شما در شبکه افق گفته‌ايد که زمين‌لرزه تهران مي‌تواند يک تا دو ميليون کشته و مصدوم داشته باشد؛ اما شهردار تهران چندي پيش اين نظر را تعديل کرده و گفته‌‌اند: «چنين اظهاراتي نه علمي است و نه قابل استناد. ميزان تخريب به شتاب زلزله، مدل و مواردي ديگر بستگي دارد و آنچه علم تأييد مي‌کند، چيزي نيست که از شدت خسارت زلزله به اين شکل مطرح مي‌شود». حتي ايشان به اظهاراتي که باعث افزايش ترس در مردم مي‌شود نيز واکنش نشان دادند. نظر شما چيست؟ تهران فعلي در مقابل زلزله چقدر تاب مقاومت دارد؟ چه راهکارهاي فوري‌ای مي‌توان متصور شد؟
بنده پيش از اين هم عرض کردم، زلزله‌اي با شدت حدود هفت ريشتر و در مقياس تخريبي قوي، در تهران در شرايط فعلي يک تا دو ميليون مصدوم و آسيب‌ديده برجاي خواهد گذاشت. البته در کوتاه‌مدت با استفاده از سيستم‌هاي هشدار و مقاوم‌سازي‌هاي حياتي، مي‌توان اين ميزان تلفات را به کمتر از 300 هزار نفر کاهش داد. در درازمدت نیز با سرمايه‌گذاري درخور ‌توجه، می‌توان تاب‌آوري تهران در زلزله را به سطح شهرهايي مانند توکيو رساند.
چندي پيش شما از ناديده‌گرفتن مزيت‌هاي تهران در تدوين برنامه سوم شهري که در حال انجام است، انتقاد کرديد؛ اين مزيت‌هاي تهران کدام است و چه استفاده‌اي مي‌خواهيد از آنها بکنيد؟
تهران ابرشهري است که هشت‌ونيم ميليون جمعيت را در خود و هفت ميليون نفر را نيز در حومه جای ‌داده است. اين مسئله هم مي‌تواند تهديد و هم در‌صورتي‌که برنامه علمي براي مديريت آن داشته باشيم، فرصت تلقي شود. زيرساخت‌هاي خوبي در تهران وجود دارد؛ هفت خط مترو با 200 کيلومتر و خطوط بي‌آرتي با 170 کيلومتر، درحال‌حاضر مي‌توانند هفت ميليون سفر را پوشش دهند و در صورت تأمين تجهيزات، اين رقم مي‌تواند به 14 ميليون نفر برسد. يا در حوزه گردشگري با جذب سرمايه‌گذاري داخلي و خارجی از نظر جذابيت و ظرفيت توسعه مي‌تواند رونق و درآمد پايدار براي شهر به ارمغان بياورد. از نظر سرمايه‌هاي انساني نيز با وجود نسبت بالاي قشر فرهيخته و تحصیل‌کرده در تهران، مي‌توان در توسعه فعاليت‌هاي فرهنگي و اجتماعي و کاهش آسيب‌هاي اجتماعي از اين ظرفيت استفاده کرد. واقعيت آن است که بخش عمده‌اي از تبادلات اقتصادي کشور در تهران انجام مي‌شود و مطابق با آمارهاي رسمي، درآمد سرانه اهالي تهران، حدود دو برابر متوسط کشور است که بخش عمده اين درآمد به‌طور طبيعي هزينه مي‌شود. اين مي‌تواند بزرگ‌ترين منبع درآمد و موتور محرکه توسعه شهري در تهران باشد. اگر سياست‌هاي تسهيل کسب‌وکار، مهياکردن فرصت‌ها و ايجاد مانع براي زيرزميني‌شدن کسب‌وکار در تهران فراهم شود، هم امکان ايجاد اشتغال فراهم شده و هم استانداردهاي شهري از قبيل امنيت، رفاه و شفافيت ارتقا خواهند يافت. کسب‌وکارهاي زيرزميني در تهران عمدتا در بافت‌هاي فرسوده بخش قديمي رخ مي‌دهد که امکان تکرار فاجعه‌اي مانند پلاسکو در آنها فراوان است.
آقاي مهندس، مي‌خواهم کمي گفت‌وگو را سياسي کنم. ارتباط شورا و شهرداري چگونه به تعادل مي‌رسد؟ مدل مجلس-دولت را مدنظر قرار داده‌ايد يا به مدل ديگري مي‌انديشيد؟
خوشبختانه هم‌اکنون بين شهرداري و شورا همفکري و هم‌گرايي خوبي وجود دارد که مي‌تواند به هماهنگي بيشتري بينجامد. شوراي شهر مطابق قانون جايگاه و اختياراتي متفاوت و بسيار محدودتر از مجلس شوراي اسلامي دارد. تنها اختيار جدي شورا، امکان انتخاب شهردار و تصويب بودجه سالانه و برنامه‌هاي بلندمدت است. پس از انتخاب، اهرم‌هاي نظارتي‌ای براي انتصابات و عملکرد مديران شهرداري به‌جز گزارش حسابرسي در اختيار شورا نيست. هرچند افکار عمومي، شورا را به دليل رأيي که به اعضاي آن داده‌اند، مسئول عملکرد شهرداري مي‌دانند. اگر از نظر قانوني در اختيارات شورا تجديدنظر شود، امکان تعادل در رابطه شورا و شهرداري وجود دارد.
بحث درباره انتصابات آقاي شهردار بسيار زياد است؛ از به‌کارگيري بازنشستگان گرفته تا ابقاي مديران دوره قبلي. اگر شما شهردار تهران شده بوديد، انتصابات شکل ديگري مي‌گرفت؟
از حدود 800 نفر از مديران شهرداري فقط 150 نفر که در رده‌هاي ارشد بوده‌‌اند، جابه‌جا شده‌اند. به‌جاي آنکه بخواهيم درباره انتصابات به‌صورت مصداقي نظر بدهيم، بهتر است دنبال مدل و معيارهاي مشخص و شفافي براي انتصابات باشيم. يک اصل ثابت در مديريت وجود دارد که مي‌گويد: از تغيير مديران تا زماني که افراد شايسته‌تري به کار مي‌گماري، بپرهيز. معيار ديگري مي‌گويد بايد خواست و ديدگاه مردم در تحولات و انتصابات مديريت شهري ديده شود. مسئله سوم برخورد با متخلفان و مقصران خطاهاي سيستم قبلي و حفظ‌نکردن آنهاست. بنابراين ما بايد مدلي داشته باشيم که از يک سو از تغييرات اتوبوسي، فله‌اي و جناحي بپرهيزد و از سوي ديگر، تحول را در بدنه مديريتي شهري جاري و ساري کند تا خواست مردم تحقق يابد. ضمن آنکه صرف حضور در مديريت قبلي، نبايد موجب حذف مديري شود و تغيير جهت و معامله مديران متخلف قبلي نیز نبايد باعث ابقاي آنان شود. بنابراين اگر ما معيارهاي شفافي را براي انتصابات به افکار عمومي ارائه دهيم و مشخص کنيم مديري که منصوب مي‌شود، چه شايستگي‌ها و مزيت‌هايي دارد و مديري که عزل مي‌شود چه ضعف‌ها و تخلفاتي داشته است، جامعه اقناع شده و نارضايتي به وجود نمي‌آيد. البته اجراي اين رويکرد دشواري‌هاي خاص خود را دارد؛ چراکه ملاحظات و توصيه‌ها، معمولا برخلاف معيارها عمل مي‌کند و قابل‌ توجيه و اظهار عمومي نيستند. لازم است شهرداري به‌طور جدي و شفاف از انتصاباتي که انجام داده است، دفاع کند.

سيدبهزاد کاظمي: خودرومحوري را رويکرد مسلط دوره‌هاي قبلي مديريت شهري مي‌داند. اعتقادش به تغيير اين پارادايم به سمت اولويت حضور انسان‌ها در کريدورهاي حياتي شهر است. قدم نخست را هم پايبندي به طرح تفصيلي و جلوگيري از نقض آن عنوان مي‌کند. محسن هاشمي با وجود سابقه عمراني خود، در پي بسط ديدگاه انسان‌محوري در اداره شهر و تبديل تهران به شهر زندگي است. عدالت و انصاف را در اين مي‌بيند که مشارکت در هزينه‌هاي شهر، به اندازه برخورداربودن از امکانات شهري باشد. رئيس شوراي پنجم گريزي هم به انتصابات زده و از لزوم دفاع جدي و شفاف شهردار از انتصابات خود برای اقناع جامعه مي‌گويد.

به نظر مي‌رسد بعد از جنگ، در دوره‌هاي مختلف مديريت شهري، گفتمان عمراني به‌جاي گفتمان انسان‌محور بر توسعه شهري حاکم بوده است. اين رويکرد به‌ویژه با توجه به سابقه پربار عمراني جناب‌عالي به‌عنوان رئيس شورا، در اين دوره هم ادامه خواهد يافت؟
با اين نوع تقسيم‌بندي موافق نيستم. توسعه پايدار تعريفي مشخص دارد که همه آن را قبول دارند. گفتمان عمراني در برابر انسان‌محوري نيست، بلکه خودرو‌محوري يا هر پروژه عمراني ديگري که احيانا در کوتاه‌مدت مشکلي را حل کند ولي در درازمدت مشکل جامعه را مضاعف کند، در برابر انسان‌محوري قرار مي‌گيرد. در رويکرد شهرسازي، يا بايد اولويت را به تردد خودروها بدهيم؛ يعني منابع شهر را صرف ساختن بزرگراه‌ها، تونل‌ها و پارکينگ‌ها کنيم يا اولويت بر اساس حضور انسان‌ها در شهر باشد؛ يعني فضاي حضور، ارتباط و تردد انسان‌ها در کريدورهاي حياتي شهر را فراهم کنيم. طبيعي است انسان‌محوري و عدالت‌محوري نيازمند زيرساخت‌ها و امکانات خاص خود است که مهم‌ترين آن، سيستم حمل‌ونقل عمومي انبوه‌رو و زيرزميني است و باعث آزادشدن فضاي شهري مي‌شود. در کنار آن، بايد به محيط زيست شهري و فضاي حضور و ارتباطات انساني نيز توجه شود. بنابراين رويکرد انسان‌محور در توسعه شهري، برنامه عمراني خاص خود را مي‌طلبد که متفاوت با رويکرد خودرو‌محوري است. بگذاريد تشريح کنم؛ رويکرد خودرو‌محوري، برخلاف طرح تفصيلي تهران، بر شهرفروشي و تبديل اراضي و باغ‌ها به ساختمان‌هاي مسکوني و تجاري استوار است. براي مثال، در نگاه اول، پايين نگه‌داشتن قيمت سوخت، احتمالا اقدامي براي حمايت از مستضعفان جامعه است و ممکن است عدالت‌محور به نظر بيايد، ولي در درازمدت موجب ازبين‌رفتن منابع انرژي نسل‌هاي آينده، آلودگي محيط زيست و برخورداري بيشتر افراد مرفه از آن به دليل استفاده بيشتر از خودرو شخصي شده و خلاف عدالت است.
با اين اوصاف، شوراي شهر چه الگوي شهرسازي را در پيش خواهد گرفت؟
شوراي شهر کميسيون‌هاي متعددي ازجمله معماري و شهرسازي، محيط زيست، عمران و حمل‌ونقل، فرهنگي و اجتماعي و برنامه‌و‌بودجه دارد. هريک از اين کميسيون‌ها، در بخش تخصصي خود الگوي شهرسازي را طراحي کرده‌اند. رويکرد کلي مديريت شهري در دوره جديد، تبديل تهران به شهر زندگي است. لازمه اين رويکرد، کاهش معضلات اصلي تهران مانند ترافيک، آلودگي هوا و ساير آلاينده‌ها به حد قابل تحمل، ساماندهي آسيب‌هاي اجتماعي و توسعه انسان‌محور شهر است. بر اساس اين رويکرد، شهرفروشي و تراکم‌فروشي بي‌رويه متوقف شده و در فاز نخست بناي مديريت شهري، پايبندي به طرح تفصيلي و جلوگيري از نقض آن است. البته با توجه به ترافيک و آلودگي هوا به‌عنوان مشکل اصلي شهر، محور اصلي بايد توسعه مبتني بر حمل‌ونقل؛ يعني TOD باشد که البته فرصت توضيح آن در اين مصاحبه نيست.
براي تبديل تهران به شهر زندگي، شوراي شهر به‌دنبال چه منابع و راهکارهايي براي پايدارسازي و افزايش درآمد شهرداري است؟ نحوه نظارت شورا بر دخل‌و‌خرج شهرداري چگونه خواهد بود؟
رويکرد مديريت شهري در دوره جديد، اتکا به منابع پايدار است. در دهه گذشته، سهم منابع پايدار در بودجه شهرداري تهران بين سه تا 24 درصد بوده است. به اين معني که حدود 85 درصد بودجه شهرداري از منابع ناپايدار؛ يعني شهرفروشي، واگذاري املاک و فضاهاي سبز و دارايي‌ها تأمين شده است. بايد در اين روش تجدیدنظر انجام شود. در لايحه بودجه سال آينده، پيش‌بيني شده يک‌چهارم بودجه از منابع پايدار تأمين شود. البته کافي نيست و بايد اين رقم با تأمين منابعي از قبيل دريافت عوارض ارزش افزوده و سهم دولت در سيستم حمل‌ونقل عمومي، افزايش پيدا کند. مي‌توان از اقتصاد و گردش مالي تهران براي تأمين درآمد پايدار استفاده کرد؛ مواردي مثل دريافت ماليات بر ارزش افزوده از کسب‌وکارهاي زيرزميني و غيرشفاف، واقعي‌کردن قيمت پايه املاک و مستغلات بر پايه عوارض، فراهم‌شدن امکان دريافت ماليات بر ارزش افزوده فروش و درآمدزايي از معامله املاک و واقعي‌کردن هزينه خدمات ارائه‌شده به شهروندان.
منظورتان اين است که هدف اين دوره مديريت شهري، تبديل‌کردن تهران به شهري گران براي زندگي است؟
خير؛ تهران متأسفانه گران اداره مي‌شود. اداره چنين شهري با 70 هزار پرسنل و هزاران مدير، هزينه سنگيني دارد؛ درحالي‌که مي‌توان حداکثر با 30 هزار نفر شهر را مديريت کرد تا هزينه به شهروندان تحميل نشود. هزينه‌هاي سنگين مديران، تشريفات و دخالت در کارهايي که جزء وظايف شهرداري نيست، باعث شده بودجه جاري شهرداري از مرز 10 هزار ميليارد تومان عبور کند. اين رقم بايد کاهش پيدا کند. به‌ اين ‌منظور، بايد بخش خصوصي را در سرمايه‌گذاري و فعاليت‌هاي عمراني و درآمدزايي مشارکت داد تا تعادل در بودجه شهرداري ايجاد و نيازمند گران‌کردن هزينه زندگي براي شهروندان نباشيم. رويکرد مديريت شهري، عادلانه‌کردن و منصفانه‌کردن هزينه زندگي در تهران است؛ عدالت و انصاف اقتضا مي‌کند مشارکت در هزينه‌هاي شهر، به اندازه برخورداربودن از امکانات شهري باشد. اکنون خانواده‌اي که در جنوب شهر زندگي مي‌کند، بهره‌ای آن‌چناني از زيرساخت‌ها، فضاي سبز و معابر ندارد، زباله‌ چنداني توليد نکرده و سرانه‌اي کمتر از يک خودرو دارد؛ ولي متناسب با خانواده‌اي که در شمال شهر زندگي می‌کند و زباله زياد توليد مي‌کند، چندخودرو دارد و از فضاهاي شهري استفاده مي‌کند، هزينه مي‌پردازد. حتي صاحب خودرويي که بسيار کم استفاده مي‌شود، در مقابل صاحب خودروي ديگري که مداوم در حال تردد در معابر شهري و استفاده از پارکينگ‌هاي معابر است، به يک ميزان عوارض مي‌پردازند. بنابراين اگر ما از افراد برخوردار و کساني که از امکانات شهري استفاده بيشتري مي‌کنند، متناسب با خدمات ارائه‌شده هزينه دريافت کنيم، هم منابع پايدار برای مديريت شهر تأمين مي‌شود و هم عدالت و انصاف در تحقق درآمد و مشارکت شهروندان در اداره شهر فراهم مي‌شود.
در چند ماه اخير، مسئله زلزله و پيامدهاي آن صحبت روز مردم است. خيلي از مسئولان از رخ‌دادن فاجعه‌اي بزرگ در تهران در صورت بروز زلزله شديد و تخريب بيشتر از ‌50درصد تهران صحبت مي‌کنند. خود شما در شبکه افق گفته‌ايد که زمين‌لرزه تهران مي‌تواند يک تا دو ميليون کشته و مصدوم داشته باشد؛ اما شهردار تهران چندي پيش اين نظر را تعديل کرده و گفته‌‌اند: «چنين اظهاراتي نه علمي است و نه قابل استناد. ميزان تخريب به شتاب زلزله، مدل و مواردي ديگر بستگي دارد و آنچه علم تأييد مي‌کند، چيزي نيست که از شدت خسارت زلزله به اين شکل مطرح مي‌شود». حتي ايشان به اظهاراتي که باعث افزايش ترس در مردم مي‌شود نيز واکنش نشان دادند. نظر شما چيست؟ تهران فعلي در مقابل زلزله چقدر تاب مقاومت دارد؟ چه راهکارهاي فوري‌ای مي‌توان متصور شد؟
بنده پيش از اين هم عرض کردم، زلزله‌اي با شدت حدود هفت ريشتر و در مقياس تخريبي قوي، در تهران در شرايط فعلي يک تا دو ميليون مصدوم و آسيب‌ديده برجاي خواهد گذاشت. البته در کوتاه‌مدت با استفاده از سيستم‌هاي هشدار و مقاوم‌سازي‌هاي حياتي، مي‌توان اين ميزان تلفات را به کمتر از 300 هزار نفر کاهش داد. در درازمدت نیز با سرمايه‌گذاري درخور ‌توجه، می‌توان تاب‌آوري تهران در زلزله را به سطح شهرهايي مانند توکيو رساند.
چندي پيش شما از ناديده‌گرفتن مزيت‌هاي تهران در تدوين برنامه سوم شهري که در حال انجام است، انتقاد کرديد؛ اين مزيت‌هاي تهران کدام است و چه استفاده‌اي مي‌خواهيد از آنها بکنيد؟
تهران ابرشهري است که هشت‌ونيم ميليون جمعيت را در خود و هفت ميليون نفر را نيز در حومه جای ‌داده است. اين مسئله هم مي‌تواند تهديد و هم در‌صورتي‌که برنامه علمي براي مديريت آن داشته باشيم، فرصت تلقي شود. زيرساخت‌هاي خوبي در تهران وجود دارد؛ هفت خط مترو با 200 کيلومتر و خطوط بي‌آرتي با 170 کيلومتر، درحال‌حاضر مي‌توانند هفت ميليون سفر را پوشش دهند و در صورت تأمين تجهيزات، اين رقم مي‌تواند به 14 ميليون نفر برسد. يا در حوزه گردشگري با جذب سرمايه‌گذاري داخلي و خارجی از نظر جذابيت و ظرفيت توسعه مي‌تواند رونق و درآمد پايدار براي شهر به ارمغان بياورد. از نظر سرمايه‌هاي انساني نيز با وجود نسبت بالاي قشر فرهيخته و تحصیل‌کرده در تهران، مي‌توان در توسعه فعاليت‌هاي فرهنگي و اجتماعي و کاهش آسيب‌هاي اجتماعي از اين ظرفيت استفاده کرد. واقعيت آن است که بخش عمده‌اي از تبادلات اقتصادي کشور در تهران انجام مي‌شود و مطابق با آمارهاي رسمي، درآمد سرانه اهالي تهران، حدود دو برابر متوسط کشور است که بخش عمده اين درآمد به‌طور طبيعي هزينه مي‌شود. اين مي‌تواند بزرگ‌ترين منبع درآمد و موتور محرکه توسعه شهري در تهران باشد. اگر سياست‌هاي تسهيل کسب‌وکار، مهياکردن فرصت‌ها و ايجاد مانع براي زيرزميني‌شدن کسب‌وکار در تهران فراهم شود، هم امکان ايجاد اشتغال فراهم شده و هم استانداردهاي شهري از قبيل امنيت، رفاه و شفافيت ارتقا خواهند يافت. کسب‌وکارهاي زيرزميني در تهران عمدتا در بافت‌هاي فرسوده بخش قديمي رخ مي‌دهد که امکان تکرار فاجعه‌اي مانند پلاسکو در آنها فراوان است.
آقاي مهندس، مي‌خواهم کمي گفت‌وگو را سياسي کنم. ارتباط شورا و شهرداري چگونه به تعادل مي‌رسد؟ مدل مجلس-دولت را مدنظر قرار داده‌ايد يا به مدل ديگري مي‌انديشيد؟
خوشبختانه هم‌اکنون بين شهرداري و شورا همفکري و هم‌گرايي خوبي وجود دارد که مي‌تواند به هماهنگي بيشتري بينجامد. شوراي شهر مطابق قانون جايگاه و اختياراتي متفاوت و بسيار محدودتر از مجلس شوراي اسلامي دارد. تنها اختيار جدي شورا، امکان انتخاب شهردار و تصويب بودجه سالانه و برنامه‌هاي بلندمدت است. پس از انتخاب، اهرم‌هاي نظارتي‌ای براي انتصابات و عملکرد مديران شهرداري به‌جز گزارش حسابرسي در اختيار شورا نيست. هرچند افکار عمومي، شورا را به دليل رأيي که به اعضاي آن داده‌اند، مسئول عملکرد شهرداري مي‌دانند. اگر از نظر قانوني در اختيارات شورا تجديدنظر شود، امکان تعادل در رابطه شورا و شهرداري وجود دارد.
بحث درباره انتصابات آقاي شهردار بسيار زياد است؛ از به‌کارگيري بازنشستگان گرفته تا ابقاي مديران دوره قبلي. اگر شما شهردار تهران شده بوديد، انتصابات شکل ديگري مي‌گرفت؟
از حدود 800 نفر از مديران شهرداري فقط 150 نفر که در رده‌هاي ارشد بوده‌‌اند، جابه‌جا شده‌اند. به‌جاي آنکه بخواهيم درباره انتصابات به‌صورت مصداقي نظر بدهيم، بهتر است دنبال مدل و معيارهاي مشخص و شفافي براي انتصابات باشيم. يک اصل ثابت در مديريت وجود دارد که مي‌گويد: از تغيير مديران تا زماني که افراد شايسته‌تري به کار مي‌گماري، بپرهيز. معيار ديگري مي‌گويد بايد خواست و ديدگاه مردم در تحولات و انتصابات مديريت شهري ديده شود. مسئله سوم برخورد با متخلفان و مقصران خطاهاي سيستم قبلي و حفظ‌نکردن آنهاست. بنابراين ما بايد مدلي داشته باشيم که از يک سو از تغييرات اتوبوسي، فله‌اي و جناحي بپرهيزد و از سوي ديگر، تحول را در بدنه مديريتي شهري جاري و ساري کند تا خواست مردم تحقق يابد. ضمن آنکه صرف حضور در مديريت قبلي، نبايد موجب حذف مديري شود و تغيير جهت و معامله مديران متخلف قبلي نیز نبايد باعث ابقاي آنان شود. بنابراين اگر ما معيارهاي شفافي را براي انتصابات به افکار عمومي ارائه دهيم و مشخص کنيم مديري که منصوب مي‌شود، چه شايستگي‌ها و مزيت‌هايي دارد و مديري که عزل مي‌شود چه ضعف‌ها و تخلفاتي داشته است، جامعه اقناع شده و نارضايتي به وجود نمي‌آيد. البته اجراي اين رويکرد دشواري‌هاي خاص خود را دارد؛ چراکه ملاحظات و توصيه‌ها، معمولا برخلاف معيارها عمل مي‌کند و قابل‌ توجيه و اظهار عمومي نيستند. لازم است شهرداري به‌طور جدي و شفاف از انتصاباتي که انجام داده است، دفاع کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.