|

تعيين تكليف پسماندهاي صنعتي

منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس نقش مؤثری در رشد اقتصادی کشور دارد. این منطقه که میزبان خیل عظیمی از صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع پایین‌دستی است، در شهرستان عسلویه استان بوشهر هم‌جوار سواحل نیلگون خلیج فارس احداث شده است. تمرکز صنایع مختلف شیمیایی در این منطقه باعث ایجاد و انتشار آلاینده‌های زیست‌محیطی شده است. در پي چنين رخدادي، وزارت نفت براي اجراي مسئوليت اجتماعي خود وارد عمل شده و پارس جنوبي را به‌عنوان گلوگاه رشد اقتصادي توأم با آلودگي هدف قرار داده است. مهدی تنهازیارتی، رئیس محیط زیست سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در گفت‌وگو با «شرق» از تلاش‌هاي منطقه ويژه اقتصادي پارس جنوبي براي حل معضلات زيست‌محيطي منطقه مي‌گويد. به گفته او از مهم‌ترين اقدامات اين سازمان، تعیین نقشه راه برای فائق‌آمدن بر معضلات محیط‌زیستی منطقه است.

‌ حفظ محيط ‌زيست در قالب مسئوليت اجتماعي شركت‌ها مي‌گنجد. وزارت نفت و به‌ تبع آن منطقه ويژه اقتصادی انرژی پارس، در اين زمينه چه تدابيري داشته است؟
براساس اصول اثبات‌شده علمی تجمع آلودگی و برهم‌خوردن توازن اکولوژیکی یک اکوسیستم ناشی از اعمال بار آلودگی بیش از ظرفیت برد و توان خودپالایی آن زیست‌بوم است. بر‌اساس‌این پیش‌بینی می‌شود که وجود و تمرکز صنایع مختلف به‌ویژه در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی در منطقه پارس جنوبی می‌تواند باعث تجمع آلودگی در منطقه شود. کمااینکه تعداد زیادی فلرهای فروزان در منطقه است که آلودگی هوا را موجب می‌شوند و همين‌طور تعداد بسیار زیادی دودکش صنایع احتراقی مربوط به دیگ‌های بخار، کوره‌ها، نیروگاه‌های تولید برق و... وجود دارد که انتشار همه اینها حتی اگر در حد استانداردهای محیط ‌زیست کشور هم باشد، به دلیل تجمع‌شان می‌تواند باعث آلودگی محیطی شود. از طرفي شرایط عسلویه از نظر اکوسیستم خاص است. یک گستره باریک محصور بین کوه و دریا كه همين ويژگي باعث تجمع آلاینده‌ها می‌شود. از طرفی وجود پارک ملی دریایی نایبند در مجاورت این صنعت عظیم بیشتر می‌طلبد تا درباره محیط زیست منطقه حساس شویم؛ چون آنجا به‌عنوان ذخیره‌گاه زیستی باید از توسعه‌های صنعت در منطقه مصون بماند. به‌همين‌دليل در سال 1395 وزير محترم نفت بر‌اساس مطالعاتی که با همکاری سازمان همکاری‌های بین‌المللی ژاپن (جایکا) انجام شده بود، برنامه‌ها و سیاست‌های ارتقای محیط زیست منطقه را در قالب 10 هدف کلان، 32 هدف خرد و 44 برنامه اجرائی ابلاغ کردند و واحد محیط زیست سازمان منطقه ویژه با حمایت‌های همه‌جانبه مدیرعامل سازمان تمام توان و همت خود را در راستای رسیدن به هدف استراتژیک سازمان که حل معضلات محیط‌زیستی منطقه و محقق‌شدن آرمان پارس سبز است، معطوف کرده است.
‌ يكي از مهم‌ترين مشكلات منطقه، پسماندهاي صنعتي است كه دغدغه سرمايه‌گذاران شده است. با آنها چه خواهيد كرد؟
در حوزه پسماندهای صنعتی سال‌ها بود که ضرورت ایجاد یک مجتمع مدیریت پسماندهای صنعتی ویژه در منطقه احساس می‌شد. در سال 94 با حمایت‌های آقای مهندس یوسفی مدیرعامل سازمان تفاهم‌نامه‌ای با سازمان حفاظت محیط‌ زیست منعقد شد که در همين راستا مجوز مکان‌یابی و جانمایی محل دفن پسماندهای ویژه و صنعتی با استانداردهای محیط‌زیستی سازمان محیط زیست به شرکت ملی نفت و سازمان منطقه ویژه اقتصادی داده شد. براساس این تفاهم‌نامه، مکان‌یابی مجتمع مديريت پسماند صنعتی خطرناک منطقه انجام شد. طراحی مفهومی مجتمع در قالب کار مشترکی از طرف دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه تهران انجام شد. کار مطالعاتی ارزیابی اثرات محیط‌زیستی این مجتمع نيز انجام شد و مجوز به تأیید سازمان محیط زیست و اداره کل محیط زیست استان بوشهر رسید. در بحث جذب سرمایه‌گذار نيز پس از طي مراحل قانوني، سرمایه‌گذار مدنظر انتخاب شد و زمین به سرمایه‌گذار واگذار شد و به‌زودی مراحل آغازین احداث این مجتمع انجام خواهد شد و ان‌شاءالله بر‌اساس برنامه در یک پروسه زمانی 18ماهه مراحل ساخت مجهزترین مجتمع پسماندهای صنعتی و خطرناک کشور در منطقه پارس جنوبی به بهره‌برداری خواهد رسید.
‌ قرار است در اين مجتمع با پسماندها چه كنيد؟
اینجا یک مجتمع مدیریت پسماند صنعتی و خطرناک خواهد بود که با منطق بازیافت حداکثری مواد و انرژی طراحی و اجرا خواهد شد و با برخورداری از واحدها و قسمت‌هایی مانند واحد دریافت و توزین، ذخیره موقت و جداسازی، بازیافت مواد، تثبیت و جامد‌سازی، تبدیل مواد قابل احتراق به انرژی به وسیله پسماند‌سوز استاندارد، خاک‌چال‌های مهندسی برای دفن مواد بازیافت‌نشدنی، واحد تصفیه شیرابه و ... در نوع خود در کشور بی‌نظیر خواهد بود. در این مجموعه یک آزمایشگاه پیشرفته‌ برای آنالیز پسماندها وجود خواهد داشت. براي ساخت اين مجتمع، سرمایه‌گذاری در حدود 400 میلیارد تومان خواهد بود که باعث اشتغال صد نفر از نیروهای بومی منطقه خواهد شد.
‌ درباره موضوع فلرها چه خواهيد كرد؟
شرکت ملی نفت ایران، شرکت سوفره‌گس فرانسه و شرکت صنعت سازه ثمین ایران، قرارداد بازیافت و مصرف گاز فلر (مشعل) را در یک پالایشگاه پارس جنوبی امضا کردند. مطالعات پروژه را تیم مهندسی و برنامه‌ریزی طرح جامع توسعه پایدار پارس جنوبی و با استفاده از اطلاعات میدانی از منطقه و پالایشگاه فازهای 2 و 3 انجام داده است. قرار است در صورت موفقیت‌آمیز‌بودن این طرح از تجربه به‌دست‌آمده برای جمع‌آوری گازهای مشعل‌ها (فلر) در اهواز و همچنین مجهز‌کردن دیگر پالایشگاه‌های گاز پارس جنوبی به این فناوری استفاده شود؛ اما این قرارداد هزینه مالی بالایی برای مجموعه وزارت نفت داشته است. به این نتیجه رسیدیم که با توجه به شرایط امروز کشور برای چنین پروژه‌هایی، صرف زمان و هزينه گزاف، به‌صرفه نیست و منطقه طاقت و توان این را که این پروسه طولانی طی شود، ندارد. آلودگی هوا مشکلاتی دارد که باید زودتر حل کنیم. به همین منظور کمیته‌ای به‌عنوان کمیته بهبود کیفیت هوا و کاهش فلرینگ در سطح مدیریتی و تکنیکال تشکیل دادیم که رئیس کمیته، مدیرعامل سازمان منطقه ویژه است و واحد محیط‌ زیست، دبیری این کمیته را برعهده دارد. طبق برنامه‌‌ریزی‌ای که با همکاری شرکت‌های نفت و گاز پارس و مجتمع گاز پارس جنوبی انجام داده‌ایم، ان‌شاءالله تا خرداد سال 97 بیش از 50 درصد فلرینگ موجود منطقه در پالایشگاه‌های جدید در حال راه‌اندازی کم خواهد شد. پالایشگاه‌هایی که جدیدا راه‌اندازی شده‌اند؛ مثل فازهای 12، 15 و 16، 17 و 18، 19، 20 و 21 طبق آنالیزی که داشتیم، بیش از 80 درصد فلرینگ منطقه را به خود اختصاص مي‌دهند و پالایشگاه‌‌های قدیمی 12 درصد و پتروشیمی‌ها هشت درصد در‌اين‌ميان سهم دارند.
به‌همين‌سبب روی سهم 80‌درصدي پالايشگاه‌هاي جديد، برنامه‌ریزی كرديم. مشکل اصلی منطقه به جز آلودگی هوا، ‌بحث ترکیبات سولفور منتشرشده از فلرها و زباله‌سوزهای واحدهای بازیافت گوگرد است که برای آن هم برنامه را طوري تنظیم کرده‌ایم که تا سه‌، چهار ماه آینده واحدهای بازیافت گوگرد پالایشگاه‌های جدید در سرویس قرار بگیرند و جلوی انتشار Sox که غلظت آن در منطقه نسبتا زیاد است و باعث ایجاد آلودگی شده، گرفته شود.
‌ ظاهرا مشکلی هم در خروج پساب‌ها وجود دارد. بخش آب هم مورد پوشش قرار گرفته است؟
در حوزه آب پتروشیمی‌ها خوشبختانه یک واحد پتروشیمی به نام مبین مسئولیت دریافت کل پساب‌های صنعتی و بهداشتی پتروشیمی‌ها و تصفیه متمرکز را برعهده داشت، با افزایش ظرفیت 30‌درصدی در تصفیه پساب قابلیت دریافت فاضلاب‌های سایت 2 پتروشیمی‌های منطقه را دارد و عملا مشکل خاصی در پتروشیمی‌ها نداریم؛ اما پالایشگاه‌های گازی تصفیه‌خانه‌هایی داشتند که نمی‌توانستند استانداردهای پساب برای تخلیه به محیط را محقق کنند. برای حل مشکلات کمیته راهبردی ارتقای تصفیه‌خانه پالایشگاه‌های گاز پارس جنوبی با حضور نمایندگان و کارشناسان مدیریت اچ‌اس‌ای وزارت نفت، شرکت ملی نفت سازمان منطقه ویژه، شرکت‌های نفت و گاز پارس و مجتمع گاز پارس جنوبی تشکیل و پس از بررسی همه‌جانبه مشکلات طراحی و فرایندی تصفیه‌خانه‌های موجود برای حل آنها پس از برآورد مالی و تأمین آن در برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت با یک شرکت مشاور بین‌المللی قرارداد ارتقای کیفیت تصفیه‌خانه‌ها منعقد شد. ان‌شاء‌الله طبق برنامه‌ریزی پس از اتمام فاز مطالعاتی در خرداد سال آتی فرایند جذب پیمانکار ای‌پی‌سی برای طراحی و اجرای پروژه آغاز خواهد شد و هدف‌گذاری این است که همه پساب‌های تصفیه‌شده خروجی از تصفیه‌خانه‌ها در آبیاری فضای سبز منطقه استفاده شود تا علاوه بر اینکه پسابی به دریا تخلیه نشود، آبی نیز از دریا برای آبیاری فضای سبز منطقه برداشت نشود.
‌ در حوزه گسترش فضاي سبز چه مي‌كنيد؟
در‌حال‌حاضر هزارو صد هکتار فضای سبز در منطقه توسعه داده شده که سالانه حدود 160 میلیارد ریال هزینه نگهداشت و آبیاری این فضاهاست. تفاهم‌نامه‌ای بین سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور با منطقه ويژه اقتصادي پارس جنوبي منعقد شده و قرار است 110 هکتار جدید دیگر با پوشش‌های گیاهی بومی منطقه توسعه داده شود.

منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس نقش مؤثری در رشد اقتصادی کشور دارد. این منطقه که میزبان خیل عظیمی از صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع پایین‌دستی است، در شهرستان عسلویه استان بوشهر هم‌جوار سواحل نیلگون خلیج فارس احداث شده است. تمرکز صنایع مختلف شیمیایی در این منطقه باعث ایجاد و انتشار آلاینده‌های زیست‌محیطی شده است. در پي چنين رخدادي، وزارت نفت براي اجراي مسئوليت اجتماعي خود وارد عمل شده و پارس جنوبي را به‌عنوان گلوگاه رشد اقتصادي توأم با آلودگي هدف قرار داده است. مهدی تنهازیارتی، رئیس محیط زیست سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در گفت‌وگو با «شرق» از تلاش‌هاي منطقه ويژه اقتصادي پارس جنوبي براي حل معضلات زيست‌محيطي منطقه مي‌گويد. به گفته او از مهم‌ترين اقدامات اين سازمان، تعیین نقشه راه برای فائق‌آمدن بر معضلات محیط‌زیستی منطقه است.

‌ حفظ محيط ‌زيست در قالب مسئوليت اجتماعي شركت‌ها مي‌گنجد. وزارت نفت و به‌ تبع آن منطقه ويژه اقتصادی انرژی پارس، در اين زمينه چه تدابيري داشته است؟
براساس اصول اثبات‌شده علمی تجمع آلودگی و برهم‌خوردن توازن اکولوژیکی یک اکوسیستم ناشی از اعمال بار آلودگی بیش از ظرفیت برد و توان خودپالایی آن زیست‌بوم است. بر‌اساس‌این پیش‌بینی می‌شود که وجود و تمرکز صنایع مختلف به‌ویژه در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی در منطقه پارس جنوبی می‌تواند باعث تجمع آلودگی در منطقه شود. کمااینکه تعداد زیادی فلرهای فروزان در منطقه است که آلودگی هوا را موجب می‌شوند و همين‌طور تعداد بسیار زیادی دودکش صنایع احتراقی مربوط به دیگ‌های بخار، کوره‌ها، نیروگاه‌های تولید برق و... وجود دارد که انتشار همه اینها حتی اگر در حد استانداردهای محیط ‌زیست کشور هم باشد، به دلیل تجمع‌شان می‌تواند باعث آلودگی محیطی شود. از طرفي شرایط عسلویه از نظر اکوسیستم خاص است. یک گستره باریک محصور بین کوه و دریا كه همين ويژگي باعث تجمع آلاینده‌ها می‌شود. از طرفی وجود پارک ملی دریایی نایبند در مجاورت این صنعت عظیم بیشتر می‌طلبد تا درباره محیط زیست منطقه حساس شویم؛ چون آنجا به‌عنوان ذخیره‌گاه زیستی باید از توسعه‌های صنعت در منطقه مصون بماند. به‌همين‌دليل در سال 1395 وزير محترم نفت بر‌اساس مطالعاتی که با همکاری سازمان همکاری‌های بین‌المللی ژاپن (جایکا) انجام شده بود، برنامه‌ها و سیاست‌های ارتقای محیط زیست منطقه را در قالب 10 هدف کلان، 32 هدف خرد و 44 برنامه اجرائی ابلاغ کردند و واحد محیط زیست سازمان منطقه ویژه با حمایت‌های همه‌جانبه مدیرعامل سازمان تمام توان و همت خود را در راستای رسیدن به هدف استراتژیک سازمان که حل معضلات محیط‌زیستی منطقه و محقق‌شدن آرمان پارس سبز است، معطوف کرده است.
‌ يكي از مهم‌ترين مشكلات منطقه، پسماندهاي صنعتي است كه دغدغه سرمايه‌گذاران شده است. با آنها چه خواهيد كرد؟
در حوزه پسماندهای صنعتی سال‌ها بود که ضرورت ایجاد یک مجتمع مدیریت پسماندهای صنعتی ویژه در منطقه احساس می‌شد. در سال 94 با حمایت‌های آقای مهندس یوسفی مدیرعامل سازمان تفاهم‌نامه‌ای با سازمان حفاظت محیط‌ زیست منعقد شد که در همين راستا مجوز مکان‌یابی و جانمایی محل دفن پسماندهای ویژه و صنعتی با استانداردهای محیط‌زیستی سازمان محیط زیست به شرکت ملی نفت و سازمان منطقه ویژه اقتصادی داده شد. براساس این تفاهم‌نامه، مکان‌یابی مجتمع مديريت پسماند صنعتی خطرناک منطقه انجام شد. طراحی مفهومی مجتمع در قالب کار مشترکی از طرف دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه تهران انجام شد. کار مطالعاتی ارزیابی اثرات محیط‌زیستی این مجتمع نيز انجام شد و مجوز به تأیید سازمان محیط زیست و اداره کل محیط زیست استان بوشهر رسید. در بحث جذب سرمایه‌گذار نيز پس از طي مراحل قانوني، سرمایه‌گذار مدنظر انتخاب شد و زمین به سرمایه‌گذار واگذار شد و به‌زودی مراحل آغازین احداث این مجتمع انجام خواهد شد و ان‌شاءالله بر‌اساس برنامه در یک پروسه زمانی 18ماهه مراحل ساخت مجهزترین مجتمع پسماندهای صنعتی و خطرناک کشور در منطقه پارس جنوبی به بهره‌برداری خواهد رسید.
‌ قرار است در اين مجتمع با پسماندها چه كنيد؟
اینجا یک مجتمع مدیریت پسماند صنعتی و خطرناک خواهد بود که با منطق بازیافت حداکثری مواد و انرژی طراحی و اجرا خواهد شد و با برخورداری از واحدها و قسمت‌هایی مانند واحد دریافت و توزین، ذخیره موقت و جداسازی، بازیافت مواد، تثبیت و جامد‌سازی، تبدیل مواد قابل احتراق به انرژی به وسیله پسماند‌سوز استاندارد، خاک‌چال‌های مهندسی برای دفن مواد بازیافت‌نشدنی، واحد تصفیه شیرابه و ... در نوع خود در کشور بی‌نظیر خواهد بود. در این مجموعه یک آزمایشگاه پیشرفته‌ برای آنالیز پسماندها وجود خواهد داشت. براي ساخت اين مجتمع، سرمایه‌گذاری در حدود 400 میلیارد تومان خواهد بود که باعث اشتغال صد نفر از نیروهای بومی منطقه خواهد شد.
‌ درباره موضوع فلرها چه خواهيد كرد؟
شرکت ملی نفت ایران، شرکت سوفره‌گس فرانسه و شرکت صنعت سازه ثمین ایران، قرارداد بازیافت و مصرف گاز فلر (مشعل) را در یک پالایشگاه پارس جنوبی امضا کردند. مطالعات پروژه را تیم مهندسی و برنامه‌ریزی طرح جامع توسعه پایدار پارس جنوبی و با استفاده از اطلاعات میدانی از منطقه و پالایشگاه فازهای 2 و 3 انجام داده است. قرار است در صورت موفقیت‌آمیز‌بودن این طرح از تجربه به‌دست‌آمده برای جمع‌آوری گازهای مشعل‌ها (فلر) در اهواز و همچنین مجهز‌کردن دیگر پالایشگاه‌های گاز پارس جنوبی به این فناوری استفاده شود؛ اما این قرارداد هزینه مالی بالایی برای مجموعه وزارت نفت داشته است. به این نتیجه رسیدیم که با توجه به شرایط امروز کشور برای چنین پروژه‌هایی، صرف زمان و هزينه گزاف، به‌صرفه نیست و منطقه طاقت و توان این را که این پروسه طولانی طی شود، ندارد. آلودگی هوا مشکلاتی دارد که باید زودتر حل کنیم. به همین منظور کمیته‌ای به‌عنوان کمیته بهبود کیفیت هوا و کاهش فلرینگ در سطح مدیریتی و تکنیکال تشکیل دادیم که رئیس کمیته، مدیرعامل سازمان منطقه ویژه است و واحد محیط‌ زیست، دبیری این کمیته را برعهده دارد. طبق برنامه‌‌ریزی‌ای که با همکاری شرکت‌های نفت و گاز پارس و مجتمع گاز پارس جنوبی انجام داده‌ایم، ان‌شاءالله تا خرداد سال 97 بیش از 50 درصد فلرینگ موجود منطقه در پالایشگاه‌های جدید در حال راه‌اندازی کم خواهد شد. پالایشگاه‌هایی که جدیدا راه‌اندازی شده‌اند؛ مثل فازهای 12، 15 و 16، 17 و 18، 19، 20 و 21 طبق آنالیزی که داشتیم، بیش از 80 درصد فلرینگ منطقه را به خود اختصاص مي‌دهند و پالایشگاه‌‌های قدیمی 12 درصد و پتروشیمی‌ها هشت درصد در‌اين‌ميان سهم دارند.
به‌همين‌سبب روی سهم 80‌درصدي پالايشگاه‌هاي جديد، برنامه‌ریزی كرديم. مشکل اصلی منطقه به جز آلودگی هوا، ‌بحث ترکیبات سولفور منتشرشده از فلرها و زباله‌سوزهای واحدهای بازیافت گوگرد است که برای آن هم برنامه را طوري تنظیم کرده‌ایم که تا سه‌، چهار ماه آینده واحدهای بازیافت گوگرد پالایشگاه‌های جدید در سرویس قرار بگیرند و جلوی انتشار Sox که غلظت آن در منطقه نسبتا زیاد است و باعث ایجاد آلودگی شده، گرفته شود.
‌ ظاهرا مشکلی هم در خروج پساب‌ها وجود دارد. بخش آب هم مورد پوشش قرار گرفته است؟
در حوزه آب پتروشیمی‌ها خوشبختانه یک واحد پتروشیمی به نام مبین مسئولیت دریافت کل پساب‌های صنعتی و بهداشتی پتروشیمی‌ها و تصفیه متمرکز را برعهده داشت، با افزایش ظرفیت 30‌درصدی در تصفیه پساب قابلیت دریافت فاضلاب‌های سایت 2 پتروشیمی‌های منطقه را دارد و عملا مشکل خاصی در پتروشیمی‌ها نداریم؛ اما پالایشگاه‌های گازی تصفیه‌خانه‌هایی داشتند که نمی‌توانستند استانداردهای پساب برای تخلیه به محیط را محقق کنند. برای حل مشکلات کمیته راهبردی ارتقای تصفیه‌خانه پالایشگاه‌های گاز پارس جنوبی با حضور نمایندگان و کارشناسان مدیریت اچ‌اس‌ای وزارت نفت، شرکت ملی نفت سازمان منطقه ویژه، شرکت‌های نفت و گاز پارس و مجتمع گاز پارس جنوبی تشکیل و پس از بررسی همه‌جانبه مشکلات طراحی و فرایندی تصفیه‌خانه‌های موجود برای حل آنها پس از برآورد مالی و تأمین آن در برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت با یک شرکت مشاور بین‌المللی قرارداد ارتقای کیفیت تصفیه‌خانه‌ها منعقد شد. ان‌شاء‌الله طبق برنامه‌ریزی پس از اتمام فاز مطالعاتی در خرداد سال آتی فرایند جذب پیمانکار ای‌پی‌سی برای طراحی و اجرای پروژه آغاز خواهد شد و هدف‌گذاری این است که همه پساب‌های تصفیه‌شده خروجی از تصفیه‌خانه‌ها در آبیاری فضای سبز منطقه استفاده شود تا علاوه بر اینکه پسابی به دریا تخلیه نشود، آبی نیز از دریا برای آبیاری فضای سبز منطقه برداشت نشود.
‌ در حوزه گسترش فضاي سبز چه مي‌كنيد؟
در‌حال‌حاضر هزارو صد هکتار فضای سبز در منطقه توسعه داده شده که سالانه حدود 160 میلیارد ریال هزینه نگهداشت و آبیاری این فضاهاست. تفاهم‌نامه‌ای بین سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور با منطقه ويژه اقتصادي پارس جنوبي منعقد شده و قرار است 110 هکتار جدید دیگر با پوشش‌های گیاهی بومی منطقه توسعه داده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.