|

مهدي يوسفي در گفت‌وگو با «شرق» خبر داد

پارس جنوبي؛ آماده جذب سرمایه در صنايع پايين‌دستي

‌ با روي‌كار‌آمدن دولت روحاني، فرايند توسعه ميادين چگونه پيش رفت؟
در ابتدای شروع دولت یازدهم از مجموع فازهای پارس جنوبی، فازهای یک تا 10 در قالب پنج پالایشگاه در حال تولید بود؛ بنابراین ظرفیت تولید از 260 میلیون متر مکعب در روز فراتر نمی‌رفت. دولت یازدهم در مرداد سال 92 شروع به کار کرد. در آن مقطع بقیه فازها به جز فاز 11 همه در حال ساخت بودند كه به دو دسته تقسیم می‌شدند. فازهای قدیم که به ترتیب قدمت شامل فازهای 12، 15، 16، 17 و 18 که از لحاظ پیشرفت در جایگاه خوبی قرار داشتند و فازهای20 و 21 در عسلویه، 13، 22، 24، 19 و 14 در کنگان که عملیات اجرائی این فازها نیز در حال انجام بود. در شروع دولت سیاست وزیر نفت این بود که به جای اینکه همه انرژی‌مان را روی فازها تقسیم کنیم، باید استراتژي خود را بر تمرکز روي فازهای قدیمی‌تر که امکان دستیابی محصول در‌ آنها سریع‌تر بود، بدون اینکه بقیه فازها تعطیل شوند، قرار داد. ضمن اینکه برخی پیمانکاران فازها نیز به صورت هم‌زمان در چند فاز مشغول به کار بودند.
‌ كدام‌ پيمانكاران مدنظر شماست؟
قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا فازهاي 15 و 16 را از فاز قدیم داشت و سه فاز 13، 22 و 24 را از فازهای جدید در دست دارد. پتروپارس هم هم‌زمان پیمانکار فاز 12 و 19 بود. شركت مديريت طرح‌هاي صنعتي ايران (IPMI) فاز‌هاي 17 و 18 را از قدیم داشت و فاز 14 را از بين فازهاي جدید برعهده گرفت. شركت مهندسي و ساختمان صنايع ايران (OIEC) فاز 17 و 18 را از قدیم و 20 و 21 را از جدید در دستور كار داشت. در واقع پیمانکاران مشترک بودند. خوشبختانه این استراتژی در سال 93 جواب داد. در پایان سال 93 فاز 12 به بهره‌برداری رسید که ظرفیت تولید آن معادل سه فاز استاندارد گازی است. بلافاصله بعد از آن فاز 15 و 16 در سال94 به بهره‌برداری رسید و در سال آخر دولت یازدهم فازهای 17، 18 و 19، 20، 21 با هم به تولید رسیدند و خوشبختانه عملا معادل شش فاز در آخرین مرحله به بهره‌برداری رسید. از این تاریخ تولید ایران با کشور رقیب بعد از 12 سال تقریبا برابر شد. در دولت دوازدهم تمرکز روی فازهای 13، 14 و 22 تا 24 قرار گرفته که هنوز باقي مانده‌اند. خوشبختانه همه اين فازها کارشان پیش رفته؛ به‌نحوی‌که فاز 14 در سال جاری به گاز مي‌رسد و فاز 13، 22 تا 24 نيز در سال آینده به گاز خواهند رسید؛ بنابراين با توجه به اینکه از مجموع فازهای پارس جنوبی فقط 10 فاز قبلا آماده شده بود که اتفاق درخور‌توجهی است، می‌توان گفت پرونده پارس جنوبی در پنج سال (چهار سال اول این دولت و یک سال اول دولت دوازدهم) بسته شد. اهميت اين اتفاق در آن است كه دولت با تنگناهاي جدي مالي مواجه بود. در واقع کل پولی که در چند سال دولت تدبیر و امید به این پروژه‌ها تزریق شده، شاید به اندازه یک سالِ دوران قبل از آن هم نباشد. هم‌زمان در فازهای پارس جنوبی علاوه بر گاز، بحث نفت هم کلید خورد و در سال آخر دولت یازدهم، کشتی تولید نفت (FPSO) در موقعیت لایه نفتی مستقر شد و تولید نفت را شروع کرد؛ اگرچه در این حوزه نسبت به کشورهای رقیب عقب‌‌ماندگی وجود دارد؛ اما امیدواریم بتوان با تعدد کشتی‌ها میزان تولید را افزایش داد.
‌ در‌حال‌حاضر ميزان توليد چقدر است؟
در مجموع روزانه 35 هزار بشکه نفت از لایه نفتی پارس جنوبی برداشت می‌شود.
‌ مجتمع‌هاي پتروشيمي در اين دوره تا چه اندازه توسعه يافتند؟
در پارس جنوبی 32 مجتمع پتروشیمی در مرحله ساخت یا بهره‌برداری کامل هستند. برای اینکه تصويري از میزان تحقق خواسته‌ها داشته باشید، این‌طور مقایسه می‌کنم که در پایان سال 92، جمع صادرات ما از منطقه، حدود 17میلیون تن شامل میعانات گازی به‌اضافه محصولات پتروشیمی است. پایان سال 93، 21 میلیون، پایان سال 94 این عدد به حدود 24.5 میلیون تُن رسید. پایان سال 95 هم به 34.2 میلیون تُن رسید؛ یعنی اگر دولت را چهارساله فرض کنیم، در دوره سه‌ساله اين ميزان دو برابر شده و از 34 ميليون تُن، 17میلیون میعانات و 17 میلیون محصولات پتروشیمی بوده است. اواخر اردیبهشت که آقای رئیس‌جمهور به منطقه سفر کردند و شش فاز گازی را افتتاح کردند، چهار طرح پتروشیمی هم افتتاح شد و امروز پتروشیمی‌های بزرگی مثل پتروشیمی بوشهر که بزرگ‌ترین پتروشیمی خاورمیانه است تا سه، ‌چهار ماه آینده به تولید اولیه خواهد رسید. پتروشیمی مرجان تقریبا تمام شده است و دیگر پتروشیمی‌ها هم با سرعت خوب در حال بهره‌برداري هستند. در منطقه خوراک اصلی پتروشیمی اتان یا ال‌پی‌جی است و هر پالایشگاهی که به بهره‌برداری رسیده، عملا یک‌میلیون‌و 50 هزار تُن اتان و یک میلیون تُن ‌ال‌پی‌جی به خوراک پتروشیمی‌ها اضافه کرده است. خیلی از پتروشیمی‌ها که قبلا با ظرفیت محدود کار می‌کردند، اكنون ديگر اين مشكل را ندارند. بد نیست بدانید بر سر میزان اتان همیشه در منطقه و اینکه سهم دریافتی هر پتروشیمی چه مقدار باشد، مجادلاتی به‌ وجود می‌آمد؛ اما الان این مباحث وجود ندارد؛ چون با افتتاح فازهای جدید، خوراک به اندازه کافی تولید شده است.
‌ چقدر درآمدزایی داشته‌اند؟
درآمدزایی تابع بازار است. مثالی می‌زنم. در سال 93 که ميزان توليد 21 میلیون تُن بود، 19 میلیارد دلار درآمد‌زایی برای کشور داشت؛ اما سال بعد از آن ممکن است به دلیل افت قیمت جهانی نفت 24.5 میلیون تُن تولید به لحاظ ارزشی کمتر از سال قبل از آن باشد؛ بنابراين درآمدها تابع بازار است؛ اما با فرض نفت 50 دلار ارزش تولیدات منطقه ما و به فرض اینکه گاز را فروخته باشیم و به دلار تبدیل کرده باشیم، ارزش گاز، میعانات، پتروشیمی و محصولات جانبی منطقه حدود 110 میلیارد دلار ارزش سالانه دارد که رقم بسیار بالایی است.
‌ روند سرمايه‌گذاري خارجي در منطقه چطور است؟
پرونده پارس جنوبی در بالادست بسته شده است و فاز جدیدی نداریم. فقط فاز 11 بلاتکلیف بود که به قرارداد رسید. در حوزه پتروشیمی هم تقریبا در منطقه، پتروشیمی جدیدی نخواهیم داشت. فقط پتروشیمی‌هایی هستند که قبلا تعریف شده‌اند و به بهره‌برداری خواهند رسید. قدم بعدی در منطقه صنایع پایین‌دست پتروشیمی است. فرض کنید يكي از مجتمع‌هاي پتروشیمی محصولی دارد که بعد از صادر‌شدن به چین به محصول نهایی تبدیل می‌شود و اكنون قصد دارد خودش اين كار را انجام دهد. اكنون اين جو بين مجتمع‌هاي پتروشيمي منطقه ايجاد شده و مجوز می‌خواهند که وارد این عرصه شوند.
‌ به‌تنهايي يا با همكاري سرمايه‌گذاران خارجي‌؟
ایرانی‌ها؛ اما با دانش فنی خارجی‌ها. مشتری‌ها داخلی هستند و شرکت‌های داخلی منطقه به دنبال ارزش افزوده در راستای اقتصاد مقاومتی و دور‌شدن از فروش محصولات خام یا میانی هستند؛ بنابراين آینده بعدی منطقه در صنایع میان‌دست و پایین‌دست است. بخشی هم مربوط به طرح‌هایی مثل پروژه معروف سیراف است که میعانات گازی موجود را بتواند پوشش دهد كه در اين موضوع 480 هزار بشکه پیش‌بینی شده است. چند مینی پالایشگاه هم مجوز دارند که جمع آنها زیاد نیست و شاید کمتر از صد هزار تا باشد؛ بنابراين در پارس جنوبی سرمایه‌گذاری در بالادست دیگر نداریم؛ اما در پایین‌دستی و میان‌دستی آماده جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی هستیم.
‌ عسلویه به اسم منطقه‌ای که ایجاد اشتغال می‌کرد، معروف بود. حالا که کم‌کم فازها به بهره‌برداری رسیده، اشتغال‌زایی مقطعی نیز از بین می‌رود. در منطقه برای اشتغال‌زایی چه کرده‌اید؟ چه درصد از افراد بومی به‌ صورت پایدار به مجموعه جذب خواهند شد؟
طبیعی است که بعد از بهره‌برداری از فازهای پارس جنوبی در‌حالی‌که در هنگام ساخت پالایشگاه‌ها تعداد زیادی از افراد در این پروژه‌ها مشغول به کار هستند و حتی در برخی موارد به 12 هزار نفر هم می‌رسید، در هنگام راه‌اندازی و بهره‌برداری کامل، میزان افراد شاغل در این پروژه‌ها به یک‌ششم برسد؛ زیرا همه فعالیت‌های در حال انجام پالایشگاه‌ها برای سهولت، ایمنی و دقت در انجام کار به وسیله سیستم‌های کامپیوتری و از طریق اتوماسیون انجام می‌شوند. درباره اشتغال پایدار منطقه نیز سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس اقدامات لازم را برای جذب افراد بومی انجام داده است و پالایشگاه‌های گازی و مجتمع‌های پتروشیمی را که درصدد جذب نیرو بوده‌اند، ملزم کرده است حتما مصوبه جذب 50درصدی نیروهای بومی را رعایت کنند که خوشبختانه این موضوع در فازهای 15 تا 18 پارس جنوبی و برخی از پتروشیمی‌ها رعایت شده است و این سیاست در فازهای آینده و دیگر پروژه‌های پارس جنوبی نیز رعایت خواهد شد؛ بنابراین در نتیجه اقدامات انجام‌شده سهم اشتغال نیروهای بومی در پروژه‌های پارس جنوبی و پارس دو کنگان از 23‌ درصد در سال 1392 به 30 ‌درصد در سال 1396 رسیده است.
‌ منطقه عسلويه مملو از آلايندگي است. قرار بود براي بازيافت گاز فلر، چاره‌انديشي شود و بحث انعقاد قرارداد در اين زمينه برای صرفه اقتصادي به همراه كاهش آلايندگي در نظر گرفته شود. چه كرديد؟
فلر سیستمی است که با طراحی‌های موجود پالایشگاه‌ها حذف‌شدنی نيست؛ چون پالایشگاه‌های موجود براساس فلر طراحی شده‌اند. برخي می‌گویند کاش بدون فلر بود؛ ولی در‌حال‌حاضر نیست. فلر جزء ملزومات پالایشگاه است؛ اما اینکه چه چیزی و چقدر در فلر می‌سوزد، بحثی اقتصادی است که بخشی از آن ناشی از نحوه بهره‌برداری ماست. فلر برای این است که وقتی برق قطع شد، کل گاز پالایشگاه در دو ساعت باید تخلیه شود و تمام انرژي از طريق فلر سوزانده مي‌شود. فلر برای این است که در زمان قطعی برق انفجار رخ ندهد یا اینکه یوتولیتی منطقه با پتروشیمی مبین است که کل پتروشیمی‌ها را سرویس می‌دهد؛ اما اكنون وضعیت این است که به هر دلیلی اگر شير فلكه ورودي پتروشيمي مبين دچار مشكل شود، 12 پتروشیمی هم‌زمان خاموش می‌شوند؛ یعنی هرچه را درون‌شان است در مدت شش ساعت باید در فلر بسوزانند. در‌این‌صورت منطقه را ابر سیاهی از دود فرا می‌گیرد که در چند سال گذشته، سالی یک بار رخ داده و در منطقه نمی‌توان تنفس کرد. برای این موارد هم دنبال راه‌حل هستیم. طبیعی است که وقتی پالایشگاهی به سرویس می‌رسد؛ به‌ویژه در روزهاي اول افتتاح كه همه واحدها به مرحله سرويس‌دهي نرسيده‌اند، فلر خیلی به چشم می‌آمد. به‌تدریج که بهره‌برداري نرمال مي‌شود، میزان فلر کم می‌شود؛ بنابراين درباره فازهای جدید صحبت نمی‌کنم؛ چون هنوز نرمال نشده بودند. سال 87 میزان گازی که در 10 فاز یک تا 10 مي‌سوزد، 56 میلیون مترمکعب در هفته بود. این عدد اكنون حدود پنج میلیون مترمکعب در هفته است و حدود يك‌يازدهم كاهش يافته است. در حقيقت بدون هيچ ‌قراردادي با نرمال‌شدن بهره‌برداري به اين دستاورد رسيديم. در پالایشگاه اول فاز یک، فلر را با حضور خانم ابتکار خاموش کردند و اكنون فقط یک فلر آنجا قرار دارد. جمع پولی که برای این کار هزینه شده، شاید جمعا یک میلیارد تومان هم نشده باشد؛ اما با اصلاحاتی که در بهره‌برداری انجام شده، این میزان کسر شده است؛ اما آیا این عدد را بگذاریم بسوزد؟ ضمن اینکه از جنبه زیست‌محیطی فلرهایمان دو درصد آلایندگی دارند. وزارت نفت با دیدگاه زیست‌محیطی و نه اقتصادی، براي كنترل فلرها وارد عمل شد و قراردادی با كنسرسيومي با محوریت سوفره‌گس فرانسه امضا شد و 43 میلیون یورو برای ایجاد واحدي در پالایشگاه 2 و 3 به‌عنوان نمونه در نظر گرفته شد تا در فرایند سه‌ساله، گازی را که سوزانده می‌شود، دوباره به سیستم بر‌گردانند و این قرارداد تنفيذ و پیش‌پرداخت هم پرداخت شد.
‌ از بُعد اجتماعی و زیست‌محیطی در توسعه منطقه پارس جنوبی چه اقداماتی انجام شده است؟
اینکه توسعه باید چطور باشد، موضوعی است که میان اقتصاددانان زیاد مطرح می‌شود و از طرفی 20، 30 سال است که در دنیا می‌گویند اقتصادی که می‌خواهد تولیدش پایدار باشد، نباید فقط به پول فکر کند و باید به جامعه و محیط ‌زیست هم فکر کند. بعضی کشورها مثل آمریکا می‌گویند نمی‌خواهیم به محیط ‌زیست فکر کنیم و از توافق‌نامه پاریس خارج شده و تکلیفش را با جامعه بشری روشن کرده است؛ اما کشورمان روز‌به‌روز پایبندی‌اش را به محیط ‌زیست بیشتر کرده است. اینکه مثلا 40 میلیون دلار به طرحی اختصاص دهید که کمتر از یک میلیارد متر مکعب در هفته در پالایشگاه می‌سوزد و برایش برنامه داشته باشید، نشان می‌دهد بحث محیط‌ زیست برای کشورمان مهم است. اعتراف می‌کنم روز اولی که این بحث از طریق آقای زنگنه مطرح شد، متوجه شدم عزم ایشان در محیط زیست عزمی جدی و عملیاتی است؛ بنابراين در منطقه یک واقعیت را پذیرفته‌ایم که صنعتی آلاینده هستيم و اين قدم بزرگی بود. بعد از قدم اول فکر کردیم برای اصلاح آلایندگی چه کنیم. اولین اقدام از سوی همکاران‌مان در شرکت گاز انجام شد که جای تقدیر دارد. آنها اصلاح روش‌های بهره‌برداری براي كاهش میزان فلرینگ را در دستور كار قرار دادند. وزارت نفت کمک کرد تا طلسم شکسته شود و قراردادی برای حذف گاز فلر بسته شود. مسئله آن است كه قدم‌های بعدی دیده نمی‌شود؛ چون مردم شعله را به‌عنوان نماد آلایندگی می‌بینند؛ در‌حالی‌که شاید آلایندگی فلر کم‌خطرتر است.
‌ چه مواردی دیده نمی‌شوند؟
مثلا بنزن در پتروشیمی دیده نمی‌شود. کسی ممکن است سراغش نرود. منظورم جامعه است که درباره‌ آن حرفی نمی‌زنند یا آلودگی دریا. پتروشیمی و پالایشگاه به‌هر‌حال خروجی‌شان به دریاست و شاید در‌این‌باره زیاد حرفی زده نمی‌شد؛ اما با سازمان محیط‌ زیست در‌این‌باره فکر کرده‌ایم. به اینجا رسیده‌ایم که یا خروجی واحدها به دریا سالم است یا برنامه‌ مشخصی داریم که ميزان آلايندگي را پایش کنیم.

‌ با روي‌كار‌آمدن دولت روحاني، فرايند توسعه ميادين چگونه پيش رفت؟
در ابتدای شروع دولت یازدهم از مجموع فازهای پارس جنوبی، فازهای یک تا 10 در قالب پنج پالایشگاه در حال تولید بود؛ بنابراین ظرفیت تولید از 260 میلیون متر مکعب در روز فراتر نمی‌رفت. دولت یازدهم در مرداد سال 92 شروع به کار کرد. در آن مقطع بقیه فازها به جز فاز 11 همه در حال ساخت بودند كه به دو دسته تقسیم می‌شدند. فازهای قدیم که به ترتیب قدمت شامل فازهای 12، 15، 16، 17 و 18 که از لحاظ پیشرفت در جایگاه خوبی قرار داشتند و فازهای20 و 21 در عسلویه، 13، 22، 24، 19 و 14 در کنگان که عملیات اجرائی این فازها نیز در حال انجام بود. در شروع دولت سیاست وزیر نفت این بود که به جای اینکه همه انرژی‌مان را روی فازها تقسیم کنیم، باید استراتژي خود را بر تمرکز روي فازهای قدیمی‌تر که امکان دستیابی محصول در‌ آنها سریع‌تر بود، بدون اینکه بقیه فازها تعطیل شوند، قرار داد. ضمن اینکه برخی پیمانکاران فازها نیز به صورت هم‌زمان در چند فاز مشغول به کار بودند.
‌ كدام‌ پيمانكاران مدنظر شماست؟
قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا فازهاي 15 و 16 را از فاز قدیم داشت و سه فاز 13، 22 و 24 را از فازهای جدید در دست دارد. پتروپارس هم هم‌زمان پیمانکار فاز 12 و 19 بود. شركت مديريت طرح‌هاي صنعتي ايران (IPMI) فاز‌هاي 17 و 18 را از قدیم داشت و فاز 14 را از بين فازهاي جدید برعهده گرفت. شركت مهندسي و ساختمان صنايع ايران (OIEC) فاز 17 و 18 را از قدیم و 20 و 21 را از جدید در دستور كار داشت. در واقع پیمانکاران مشترک بودند. خوشبختانه این استراتژی در سال 93 جواب داد. در پایان سال 93 فاز 12 به بهره‌برداری رسید که ظرفیت تولید آن معادل سه فاز استاندارد گازی است. بلافاصله بعد از آن فاز 15 و 16 در سال94 به بهره‌برداری رسید و در سال آخر دولت یازدهم فازهای 17، 18 و 19، 20، 21 با هم به تولید رسیدند و خوشبختانه عملا معادل شش فاز در آخرین مرحله به بهره‌برداری رسید. از این تاریخ تولید ایران با کشور رقیب بعد از 12 سال تقریبا برابر شد. در دولت دوازدهم تمرکز روی فازهای 13، 14 و 22 تا 24 قرار گرفته که هنوز باقي مانده‌اند. خوشبختانه همه اين فازها کارشان پیش رفته؛ به‌نحوی‌که فاز 14 در سال جاری به گاز مي‌رسد و فاز 13، 22 تا 24 نيز در سال آینده به گاز خواهند رسید؛ بنابراين با توجه به اینکه از مجموع فازهای پارس جنوبی فقط 10 فاز قبلا آماده شده بود که اتفاق درخور‌توجهی است، می‌توان گفت پرونده پارس جنوبی در پنج سال (چهار سال اول این دولت و یک سال اول دولت دوازدهم) بسته شد. اهميت اين اتفاق در آن است كه دولت با تنگناهاي جدي مالي مواجه بود. در واقع کل پولی که در چند سال دولت تدبیر و امید به این پروژه‌ها تزریق شده، شاید به اندازه یک سالِ دوران قبل از آن هم نباشد. هم‌زمان در فازهای پارس جنوبی علاوه بر گاز، بحث نفت هم کلید خورد و در سال آخر دولت یازدهم، کشتی تولید نفت (FPSO) در موقعیت لایه نفتی مستقر شد و تولید نفت را شروع کرد؛ اگرچه در این حوزه نسبت به کشورهای رقیب عقب‌‌ماندگی وجود دارد؛ اما امیدواریم بتوان با تعدد کشتی‌ها میزان تولید را افزایش داد.
‌ در‌حال‌حاضر ميزان توليد چقدر است؟
در مجموع روزانه 35 هزار بشکه نفت از لایه نفتی پارس جنوبی برداشت می‌شود.
‌ مجتمع‌هاي پتروشيمي در اين دوره تا چه اندازه توسعه يافتند؟
در پارس جنوبی 32 مجتمع پتروشیمی در مرحله ساخت یا بهره‌برداری کامل هستند. برای اینکه تصويري از میزان تحقق خواسته‌ها داشته باشید، این‌طور مقایسه می‌کنم که در پایان سال 92، جمع صادرات ما از منطقه، حدود 17میلیون تن شامل میعانات گازی به‌اضافه محصولات پتروشیمی است. پایان سال 93، 21 میلیون، پایان سال 94 این عدد به حدود 24.5 میلیون تُن رسید. پایان سال 95 هم به 34.2 میلیون تُن رسید؛ یعنی اگر دولت را چهارساله فرض کنیم، در دوره سه‌ساله اين ميزان دو برابر شده و از 34 ميليون تُن، 17میلیون میعانات و 17 میلیون محصولات پتروشیمی بوده است. اواخر اردیبهشت که آقای رئیس‌جمهور به منطقه سفر کردند و شش فاز گازی را افتتاح کردند، چهار طرح پتروشیمی هم افتتاح شد و امروز پتروشیمی‌های بزرگی مثل پتروشیمی بوشهر که بزرگ‌ترین پتروشیمی خاورمیانه است تا سه، ‌چهار ماه آینده به تولید اولیه خواهد رسید. پتروشیمی مرجان تقریبا تمام شده است و دیگر پتروشیمی‌ها هم با سرعت خوب در حال بهره‌برداري هستند. در منطقه خوراک اصلی پتروشیمی اتان یا ال‌پی‌جی است و هر پالایشگاهی که به بهره‌برداری رسیده، عملا یک‌میلیون‌و 50 هزار تُن اتان و یک میلیون تُن ‌ال‌پی‌جی به خوراک پتروشیمی‌ها اضافه کرده است. خیلی از پتروشیمی‌ها که قبلا با ظرفیت محدود کار می‌کردند، اكنون ديگر اين مشكل را ندارند. بد نیست بدانید بر سر میزان اتان همیشه در منطقه و اینکه سهم دریافتی هر پتروشیمی چه مقدار باشد، مجادلاتی به‌ وجود می‌آمد؛ اما الان این مباحث وجود ندارد؛ چون با افتتاح فازهای جدید، خوراک به اندازه کافی تولید شده است.
‌ چقدر درآمدزایی داشته‌اند؟
درآمدزایی تابع بازار است. مثالی می‌زنم. در سال 93 که ميزان توليد 21 میلیون تُن بود، 19 میلیارد دلار درآمد‌زایی برای کشور داشت؛ اما سال بعد از آن ممکن است به دلیل افت قیمت جهانی نفت 24.5 میلیون تُن تولید به لحاظ ارزشی کمتر از سال قبل از آن باشد؛ بنابراين درآمدها تابع بازار است؛ اما با فرض نفت 50 دلار ارزش تولیدات منطقه ما و به فرض اینکه گاز را فروخته باشیم و به دلار تبدیل کرده باشیم، ارزش گاز، میعانات، پتروشیمی و محصولات جانبی منطقه حدود 110 میلیارد دلار ارزش سالانه دارد که رقم بسیار بالایی است.
‌ روند سرمايه‌گذاري خارجي در منطقه چطور است؟
پرونده پارس جنوبی در بالادست بسته شده است و فاز جدیدی نداریم. فقط فاز 11 بلاتکلیف بود که به قرارداد رسید. در حوزه پتروشیمی هم تقریبا در منطقه، پتروشیمی جدیدی نخواهیم داشت. فقط پتروشیمی‌هایی هستند که قبلا تعریف شده‌اند و به بهره‌برداری خواهند رسید. قدم بعدی در منطقه صنایع پایین‌دست پتروشیمی است. فرض کنید يكي از مجتمع‌هاي پتروشیمی محصولی دارد که بعد از صادر‌شدن به چین به محصول نهایی تبدیل می‌شود و اكنون قصد دارد خودش اين كار را انجام دهد. اكنون اين جو بين مجتمع‌هاي پتروشيمي منطقه ايجاد شده و مجوز می‌خواهند که وارد این عرصه شوند.
‌ به‌تنهايي يا با همكاري سرمايه‌گذاران خارجي‌؟
ایرانی‌ها؛ اما با دانش فنی خارجی‌ها. مشتری‌ها داخلی هستند و شرکت‌های داخلی منطقه به دنبال ارزش افزوده در راستای اقتصاد مقاومتی و دور‌شدن از فروش محصولات خام یا میانی هستند؛ بنابراين آینده بعدی منطقه در صنایع میان‌دست و پایین‌دست است. بخشی هم مربوط به طرح‌هایی مثل پروژه معروف سیراف است که میعانات گازی موجود را بتواند پوشش دهد كه در اين موضوع 480 هزار بشکه پیش‌بینی شده است. چند مینی پالایشگاه هم مجوز دارند که جمع آنها زیاد نیست و شاید کمتر از صد هزار تا باشد؛ بنابراين در پارس جنوبی سرمایه‌گذاری در بالادست دیگر نداریم؛ اما در پایین‌دستی و میان‌دستی آماده جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی هستیم.
‌ عسلویه به اسم منطقه‌ای که ایجاد اشتغال می‌کرد، معروف بود. حالا که کم‌کم فازها به بهره‌برداری رسیده، اشتغال‌زایی مقطعی نیز از بین می‌رود. در منطقه برای اشتغال‌زایی چه کرده‌اید؟ چه درصد از افراد بومی به‌ صورت پایدار به مجموعه جذب خواهند شد؟
طبیعی است که بعد از بهره‌برداری از فازهای پارس جنوبی در‌حالی‌که در هنگام ساخت پالایشگاه‌ها تعداد زیادی از افراد در این پروژه‌ها مشغول به کار هستند و حتی در برخی موارد به 12 هزار نفر هم می‌رسید، در هنگام راه‌اندازی و بهره‌برداری کامل، میزان افراد شاغل در این پروژه‌ها به یک‌ششم برسد؛ زیرا همه فعالیت‌های در حال انجام پالایشگاه‌ها برای سهولت، ایمنی و دقت در انجام کار به وسیله سیستم‌های کامپیوتری و از طریق اتوماسیون انجام می‌شوند. درباره اشتغال پایدار منطقه نیز سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس اقدامات لازم را برای جذب افراد بومی انجام داده است و پالایشگاه‌های گازی و مجتمع‌های پتروشیمی را که درصدد جذب نیرو بوده‌اند، ملزم کرده است حتما مصوبه جذب 50درصدی نیروهای بومی را رعایت کنند که خوشبختانه این موضوع در فازهای 15 تا 18 پارس جنوبی و برخی از پتروشیمی‌ها رعایت شده است و این سیاست در فازهای آینده و دیگر پروژه‌های پارس جنوبی نیز رعایت خواهد شد؛ بنابراین در نتیجه اقدامات انجام‌شده سهم اشتغال نیروهای بومی در پروژه‌های پارس جنوبی و پارس دو کنگان از 23‌ درصد در سال 1392 به 30 ‌درصد در سال 1396 رسیده است.
‌ منطقه عسلويه مملو از آلايندگي است. قرار بود براي بازيافت گاز فلر، چاره‌انديشي شود و بحث انعقاد قرارداد در اين زمينه برای صرفه اقتصادي به همراه كاهش آلايندگي در نظر گرفته شود. چه كرديد؟
فلر سیستمی است که با طراحی‌های موجود پالایشگاه‌ها حذف‌شدنی نيست؛ چون پالایشگاه‌های موجود براساس فلر طراحی شده‌اند. برخي می‌گویند کاش بدون فلر بود؛ ولی در‌حال‌حاضر نیست. فلر جزء ملزومات پالایشگاه است؛ اما اینکه چه چیزی و چقدر در فلر می‌سوزد، بحثی اقتصادی است که بخشی از آن ناشی از نحوه بهره‌برداری ماست. فلر برای این است که وقتی برق قطع شد، کل گاز پالایشگاه در دو ساعت باید تخلیه شود و تمام انرژي از طريق فلر سوزانده مي‌شود. فلر برای این است که در زمان قطعی برق انفجار رخ ندهد یا اینکه یوتولیتی منطقه با پتروشیمی مبین است که کل پتروشیمی‌ها را سرویس می‌دهد؛ اما اكنون وضعیت این است که به هر دلیلی اگر شير فلكه ورودي پتروشيمي مبين دچار مشكل شود، 12 پتروشیمی هم‌زمان خاموش می‌شوند؛ یعنی هرچه را درون‌شان است در مدت شش ساعت باید در فلر بسوزانند. در‌این‌صورت منطقه را ابر سیاهی از دود فرا می‌گیرد که در چند سال گذشته، سالی یک بار رخ داده و در منطقه نمی‌توان تنفس کرد. برای این موارد هم دنبال راه‌حل هستیم. طبیعی است که وقتی پالایشگاهی به سرویس می‌رسد؛ به‌ویژه در روزهاي اول افتتاح كه همه واحدها به مرحله سرويس‌دهي نرسيده‌اند، فلر خیلی به چشم می‌آمد. به‌تدریج که بهره‌برداري نرمال مي‌شود، میزان فلر کم می‌شود؛ بنابراين درباره فازهای جدید صحبت نمی‌کنم؛ چون هنوز نرمال نشده بودند. سال 87 میزان گازی که در 10 فاز یک تا 10 مي‌سوزد، 56 میلیون مترمکعب در هفته بود. این عدد اكنون حدود پنج میلیون مترمکعب در هفته است و حدود يك‌يازدهم كاهش يافته است. در حقيقت بدون هيچ ‌قراردادي با نرمال‌شدن بهره‌برداري به اين دستاورد رسيديم. در پالایشگاه اول فاز یک، فلر را با حضور خانم ابتکار خاموش کردند و اكنون فقط یک فلر آنجا قرار دارد. جمع پولی که برای این کار هزینه شده، شاید جمعا یک میلیارد تومان هم نشده باشد؛ اما با اصلاحاتی که در بهره‌برداری انجام شده، این میزان کسر شده است؛ اما آیا این عدد را بگذاریم بسوزد؟ ضمن اینکه از جنبه زیست‌محیطی فلرهایمان دو درصد آلایندگی دارند. وزارت نفت با دیدگاه زیست‌محیطی و نه اقتصادی، براي كنترل فلرها وارد عمل شد و قراردادی با كنسرسيومي با محوریت سوفره‌گس فرانسه امضا شد و 43 میلیون یورو برای ایجاد واحدي در پالایشگاه 2 و 3 به‌عنوان نمونه در نظر گرفته شد تا در فرایند سه‌ساله، گازی را که سوزانده می‌شود، دوباره به سیستم بر‌گردانند و این قرارداد تنفيذ و پیش‌پرداخت هم پرداخت شد.
‌ از بُعد اجتماعی و زیست‌محیطی در توسعه منطقه پارس جنوبی چه اقداماتی انجام شده است؟
اینکه توسعه باید چطور باشد، موضوعی است که میان اقتصاددانان زیاد مطرح می‌شود و از طرفی 20، 30 سال است که در دنیا می‌گویند اقتصادی که می‌خواهد تولیدش پایدار باشد، نباید فقط به پول فکر کند و باید به جامعه و محیط ‌زیست هم فکر کند. بعضی کشورها مثل آمریکا می‌گویند نمی‌خواهیم به محیط ‌زیست فکر کنیم و از توافق‌نامه پاریس خارج شده و تکلیفش را با جامعه بشری روشن کرده است؛ اما کشورمان روز‌به‌روز پایبندی‌اش را به محیط ‌زیست بیشتر کرده است. اینکه مثلا 40 میلیون دلار به طرحی اختصاص دهید که کمتر از یک میلیارد متر مکعب در هفته در پالایشگاه می‌سوزد و برایش برنامه داشته باشید، نشان می‌دهد بحث محیط‌ زیست برای کشورمان مهم است. اعتراف می‌کنم روز اولی که این بحث از طریق آقای زنگنه مطرح شد، متوجه شدم عزم ایشان در محیط زیست عزمی جدی و عملیاتی است؛ بنابراين در منطقه یک واقعیت را پذیرفته‌ایم که صنعتی آلاینده هستيم و اين قدم بزرگی بود. بعد از قدم اول فکر کردیم برای اصلاح آلایندگی چه کنیم. اولین اقدام از سوی همکاران‌مان در شرکت گاز انجام شد که جای تقدیر دارد. آنها اصلاح روش‌های بهره‌برداری براي كاهش میزان فلرینگ را در دستور كار قرار دادند. وزارت نفت کمک کرد تا طلسم شکسته شود و قراردادی برای حذف گاز فلر بسته شود. مسئله آن است كه قدم‌های بعدی دیده نمی‌شود؛ چون مردم شعله را به‌عنوان نماد آلایندگی می‌بینند؛ در‌حالی‌که شاید آلایندگی فلر کم‌خطرتر است.
‌ چه مواردی دیده نمی‌شوند؟
مثلا بنزن در پتروشیمی دیده نمی‌شود. کسی ممکن است سراغش نرود. منظورم جامعه است که درباره‌ آن حرفی نمی‌زنند یا آلودگی دریا. پتروشیمی و پالایشگاه به‌هر‌حال خروجی‌شان به دریاست و شاید در‌این‌باره زیاد حرفی زده نمی‌شد؛ اما با سازمان محیط‌ زیست در‌این‌باره فکر کرده‌ایم. به اینجا رسیده‌ایم که یا خروجی واحدها به دریا سالم است یا برنامه‌ مشخصی داریم که ميزان آلايندگي را پایش کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.