زن سالم جامعه سالم
زهره رحیمی. فعال سیاسی
توجه ویژه به مسئلة سلامت زنان، از این باب که ایشان نیمی از جامعه را تشکیل میدهند و بهطور مستقیم تأثیرگذار بر سلامت بخش دیگری از جامعه هستند، ضرورت است. در این راستا، مکرّر درخصوص اهمیت و لزوم ورزش زنان، رعایت میزان فشار خون، کنترل دیابت و... در رسانهها و محافل رسمی و غیررسمی میشنویم. هرچند آمارها نشان از آن دارند که هنوز بخش زیادی از زنان ما از این نکات بهداشتی بیخبرند و آن بخشِ آگاهتر نیز، تا عمل فاصلة زیادی دارند. با این وجود، تمرکز در این یادداشت بر مبحث بهداشتِ روان است.
تقریباً در بیشتر خانوادهها از کودکی به دختران میآموزند که دستهای خود را بشویند، مسواک بزنند، از خطر افتادن و سوختن دوری کنند، لبنیّات و میوه بخورند و صدها توصیة بهداشتی دیگر. امّا بهندرت به همین دختران آموزش میدهند که برای رویارویی با تنشهای روانیِ ریزودرشت و روزمرهای که در جامعة ما پیشِرویشان است، آماده باشند. آنها در موارد نادری اصول نخست بهداشتِ روان را یاد میگیرند و ندرتاً برای مدیریت چالشها و مشکلات روانیِ خود توانمند میشوند.
دختران برای رویارویی با اندوههای عمیق، شکست، جدایی و سوگ آماده نمیشوند و کمتر قادرند بهشکل کمهزینهای، روابط عاطفی-عشقیِ خود را سامان دهند. در بیشتر موارد، اگر هم آموزشی در این زمینهها صورت بگیرد، از بستر آموزههای سنّتی برخاسته و یا برگرفته از آموزههای نامنسجمِ شبهروانشناسیست. بههمینخاطر مسائل جامعة ما در حوزة روان بهشدّت متکثر و عمیق و گسترده است و بهنوعی در برخی حوزهها به بحران بدل شدهاست؛ دراینبین زنان بیشتر در معرض تهدید هستند.
آموزشهای ما باید تواناییِ آن را داشتهباشد که از کودکی، شادزیستن، لذتبردن از داشتهها، دوستداشتن، همدلی، بخشیدن، مهروَرزیدن، تحملِ ازدستدادن، مبارزه برای هدف، رفع موانع و محدودیتها، مهارت پذیرش و مهارت کوتاهنیامدن، رواداری و چگونگیِ رویارویی با هیجانات و احساسات و هوسها را در انسانها بهوجود آورد. آمارها و نظرسنجیها درحالحاضر نشان میدهند که ایرانِ ما وضعیت خوبی در این زمینه ندارد.
بهطور خاص، زنان که با مسائل جامعه از ابعاد متفاوت و پیچیدهتری روبهرو میشوند، در معرض آسیبهای جبرانناپذیری هستند. مثالی ملموس برای این ادعا، اینکه زنان ما هنوز برای بدیهیترین پدیدههای زیستیِ خود مثل بلوغ، قاعدگی، یائسگی و یا سقط، احساس شرم و رفتار پنهانکارانه و حتی نفرت از بدن دارند!
در بیشتر موارد، مردان و زنان ما در مدیریت چالشها و گرفتن بهترین تصمیم ناتوانند. درخصوصِ زنان این مشکل مضاعف است، زیرا در رویکرد سنتی و اجتماعی و حقوقی ما، جایگاه زنان جایگاهی آسیبپذیرتر و بیپشتوانهتر است.
در همین راستا، در برخورد با تکانههای جامعة امروز، در حوزة فردی شاهد هستیم که زنان به رفتارهای تنمحورانه از جمله انواع و اقسام کارهای زیباسازیِ بدن، مُدگرایی، تغییر اندام و همینطور استرسهای روزانه و شبانه و خودنارضایتیها برای رسیدن به آن بدنِ فرضی و موهوم گرایش دارند؛ و در سوی جمعی، در سایة عمومیشدن فضای غیرشفاف و سطحی و پرازدحام مجازی که فرصت خلوت با خود و کنشگری در سپهر واقعی را سلب میکند، آرامش و سلامت روان زنان را بیشتر و بنیادیتر در معرضِ تهدید میبینیم که اتفاقاً یکی از مهمترین مکانیسمهای دفاعی-روانیشان نیز جلب حمایت اجتماعیست.
بدون تردید این پدیدهها تنها ویژة زنان نیست، اما بهدلیل ویژگیهای فردیِ زنان و خصوصیات جامعة امروز ایران و جهان، میتواند زنان را در معرض آسیبهایی بهمراتب جدیتر و از نظر روانی جبرانناپذیر قرار دهد.
بهنظر میرسد عامل بنیادیِ این معضل این است که ما در نگاه به مسائل روانشناختی، هدفمان به سعادت رساندن انسان، آن هم با تعریفی قالبی و محدود از سعادت بودهاست.
سایة این رویکرد را بر نظامهای جاری از جمله حوزة بهداشت و سلامت نیز گستردهاند و نظام سلامتِ ما را بهسمت سعادتمحوری هدایت کردهاند. این در حالی است که انسان واقعی نیازها و امیال و احساساتی در عالم واقع دارد که با الگوی پرهیز و انکار نمیتوان راهکارهای کارآمدی برای چالشهایش تجویز نمود. این مهم باید اصلاح گردد، پیش از آنکه مشکلات روانشناختیِ جامعه، همگی به بحران بدل شوند.
توجه ویژه به مسئلة سلامت زنان، از این باب که ایشان نیمی از جامعه را تشکیل میدهند و بهطور مستقیم تأثیرگذار بر سلامت بخش دیگری از جامعه هستند، ضرورت است. در این راستا، مکرّر درخصوص اهمیت و لزوم ورزش زنان، رعایت میزان فشار خون، کنترل دیابت و... در رسانهها و محافل رسمی و غیررسمی میشنویم. هرچند آمارها نشان از آن دارند که هنوز بخش زیادی از زنان ما از این نکات بهداشتی بیخبرند و آن بخشِ آگاهتر نیز، تا عمل فاصلة زیادی دارند. با این وجود، تمرکز در این یادداشت بر مبحث بهداشتِ روان است.
تقریباً در بیشتر خانوادهها از کودکی به دختران میآموزند که دستهای خود را بشویند، مسواک بزنند، از خطر افتادن و سوختن دوری کنند، لبنیّات و میوه بخورند و صدها توصیة بهداشتی دیگر. امّا بهندرت به همین دختران آموزش میدهند که برای رویارویی با تنشهای روانیِ ریزودرشت و روزمرهای که در جامعة ما پیشِرویشان است، آماده باشند. آنها در موارد نادری اصول نخست بهداشتِ روان را یاد میگیرند و ندرتاً برای مدیریت چالشها و مشکلات روانیِ خود توانمند میشوند.
دختران برای رویارویی با اندوههای عمیق، شکست، جدایی و سوگ آماده نمیشوند و کمتر قادرند بهشکل کمهزینهای، روابط عاطفی-عشقیِ خود را سامان دهند. در بیشتر موارد، اگر هم آموزشی در این زمینهها صورت بگیرد، از بستر آموزههای سنّتی برخاسته و یا برگرفته از آموزههای نامنسجمِ شبهروانشناسیست. بههمینخاطر مسائل جامعة ما در حوزة روان بهشدّت متکثر و عمیق و گسترده است و بهنوعی در برخی حوزهها به بحران بدل شدهاست؛ دراینبین زنان بیشتر در معرض تهدید هستند.
آموزشهای ما باید تواناییِ آن را داشتهباشد که از کودکی، شادزیستن، لذتبردن از داشتهها، دوستداشتن، همدلی، بخشیدن، مهروَرزیدن، تحملِ ازدستدادن، مبارزه برای هدف، رفع موانع و محدودیتها، مهارت پذیرش و مهارت کوتاهنیامدن، رواداری و چگونگیِ رویارویی با هیجانات و احساسات و هوسها را در انسانها بهوجود آورد. آمارها و نظرسنجیها درحالحاضر نشان میدهند که ایرانِ ما وضعیت خوبی در این زمینه ندارد.
بهطور خاص، زنان که با مسائل جامعه از ابعاد متفاوت و پیچیدهتری روبهرو میشوند، در معرض آسیبهای جبرانناپذیری هستند. مثالی ملموس برای این ادعا، اینکه زنان ما هنوز برای بدیهیترین پدیدههای زیستیِ خود مثل بلوغ، قاعدگی، یائسگی و یا سقط، احساس شرم و رفتار پنهانکارانه و حتی نفرت از بدن دارند!
در بیشتر موارد، مردان و زنان ما در مدیریت چالشها و گرفتن بهترین تصمیم ناتوانند. درخصوصِ زنان این مشکل مضاعف است، زیرا در رویکرد سنتی و اجتماعی و حقوقی ما، جایگاه زنان جایگاهی آسیبپذیرتر و بیپشتوانهتر است.
در همین راستا، در برخورد با تکانههای جامعة امروز، در حوزة فردی شاهد هستیم که زنان به رفتارهای تنمحورانه از جمله انواع و اقسام کارهای زیباسازیِ بدن، مُدگرایی، تغییر اندام و همینطور استرسهای روزانه و شبانه و خودنارضایتیها برای رسیدن به آن بدنِ فرضی و موهوم گرایش دارند؛ و در سوی جمعی، در سایة عمومیشدن فضای غیرشفاف و سطحی و پرازدحام مجازی که فرصت خلوت با خود و کنشگری در سپهر واقعی را سلب میکند، آرامش و سلامت روان زنان را بیشتر و بنیادیتر در معرضِ تهدید میبینیم که اتفاقاً یکی از مهمترین مکانیسمهای دفاعی-روانیشان نیز جلب حمایت اجتماعیست.
بدون تردید این پدیدهها تنها ویژة زنان نیست، اما بهدلیل ویژگیهای فردیِ زنان و خصوصیات جامعة امروز ایران و جهان، میتواند زنان را در معرض آسیبهایی بهمراتب جدیتر و از نظر روانی جبرانناپذیر قرار دهد.
بهنظر میرسد عامل بنیادیِ این معضل این است که ما در نگاه به مسائل روانشناختی، هدفمان به سعادت رساندن انسان، آن هم با تعریفی قالبی و محدود از سعادت بودهاست.
سایة این رویکرد را بر نظامهای جاری از جمله حوزة بهداشت و سلامت نیز گستردهاند و نظام سلامتِ ما را بهسمت سعادتمحوری هدایت کردهاند. این در حالی است که انسان واقعی نیازها و امیال و احساساتی در عالم واقع دارد که با الگوی پرهیز و انکار نمیتوان راهکارهای کارآمدی برای چالشهایش تجویز نمود. این مهم باید اصلاح گردد، پیش از آنکه مشکلات روانشناختیِ جامعه، همگی به بحران بدل شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.