|

میزان بروز شیوع بیماری‌های غیرواگیر ارتباط مستقیمی با فاکتورهای خطر این بیماری‌ها در جامعه دارد.

رسانه، دانشگاه عمومی سلامت

جلال الدین امیری . رئیس مرکز بهداشت و معاونت علوم پزشکی

تغییرات وسیع علم پزشکی در یک‌صد سال گذشته، خصوصاً طی دهه‌های اخیر، علاوه بر اینکه موجب بهبود شگرف شاخص‌های بهداشتی و افزایش امید به زندگی شد، بلکه مناسبات سلامت با دیگر مقوله‌های اجتماعی را دستخوش تغییر کرد. با تغییر اپیدمیولوژیِ بیماری‌های شایع و علل اصلی مرگ‌ومیر در جامعه از بیماری‌های واگیر به سوی بیماری‌های غیرواگیر، روزبه‌روز بر اهمیت مقوله‌های اجتماعیِ مؤثر بر سلامت افزوده شد و از سوی دیگر تبعات اجتماعی این بیماری‌ها پررنگ شد. در گذشتة نه‌چندان‌دور، اغلب مرگ‌ومیر و عوارض بیماری‌ها مربوط به ابتلا به بیماری‌های عفونی بود که گاه با بروز پاندِمیِ (همه‌گیریِ جهانی) بیماری‌های کشنده فاجعه‌های عمیق انسانی رخ می‌داد. با کشف پنی‌سیلین و متعاقب آن، آنتی‌بیوتیک‌های متفاوت و واکسن‌ها و دیگر امکانات تخصصیِ پزشکی، مرگ‌ومیر و عوارض این بیماری‌ها در جامعه محدود شدند. این موفقیت عظیم مرهون پیشرفت علم پزشکی در تمامیِ رشته‌های علوم پایه و بالینی بود و البته عوامل خارج از حوزة علم پزشکی نقشی کوچک در این میان بازی کردند. با افزایش طول عمر از یک سو و رشد فزایندة عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر از سوی دیگر، به‌تدریج بیماری‌های عفونی به‌عنوان علل اول مرگ‌ومیر جای خود را به بیماری‌های غیرعفونی دادند؛ الگویی که دقیقاً در کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه به‌وقوع پیوسته است. میزان بروز شیوع بیماری‌های غیرواگیر ارتباط مستقیمی با فاکتورهای خطر این بیماری‌ها در جامعه دارد.
شهرنشینی و زندگیِ ماشینی، کاهش تحرک فیزیکی، کاهش استفاده از مواد غذایی طبیعی و استفاده از غذاهای آماده و فراوری‌شده، آلودگیِ هوا، استرس، بیکاری، امواج رادیویی، اعتیاد، مصرف دخانیات، عادات غلط تغذیه‌ایی و رفتاری و بسیاری از رفتارهای روزمرة افراد یک جامعه تعیین‌کنندة اصلیِ شیوع و بروز بیماری‌های غیرواگیر و بالتبع مشخص‌کنندة سطح سلامت و امید به زندگیِ افراد جامعه است. با نگاهی اجمالی به این عوامل می‌توان دریافت کنترل و مدیریت بسیاری از این عوامل خارج از حوزة رسمی سلامت رقم می‌خورد. همین موضوع نقش مؤلفه‌های اجتماعیِ مؤثر بر سلامت را نمایان می‌کند؛ موضوعی که وزیر محترم بهداشت بارها بر آن صحّه گذاشتند و حوزة تأثیر وزارت بهداشت بر سلامت را در حد 30 درصد دانستند. 70 درصد مابقی مربوط به دستگاه‌های دیگر و عوامل خارج از وزارت بهداشت است. برای توقف رشد روزافزون بیماری‌های غیرواگیر، ناچار به کاستن عوامل خطر این بیماری‌های هستیم. امری که جز با تغییر سبک زندگی محقق نخواهدشد. درحالی‌که کشورهای توسعه‌یافته هوشمندانه تا حدّ امکان با آموزش عمومی و برنامه‌ریزی‌های دقیق مدیریتی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در جامعه را کنترل کرده‌اند، متأسفانه ما گاه به‌خاطر نداشتن آموزش صحیح، با شتاب به‌سوی خطرات زیست‌محیطی و رفتارهای غلط می‌رویم.
بدون شک هرگونه تغییر در رفتار شهروندان مستلزم داشتن دانش کافی و درست و مهارت موردِنیاز است، امری که جز با آموزشی همگانی و گسترده بر بستر اطلاعات کارشناسی و دقیق محقق نخواهدشد. در بعضی از کشورهای اسکاندیناوی با برنامه‌های آموزشی همگانی در زمینة بهداشت دهان و دندان، پوسیدگیِ دندان کم شده‌است که دولت را ناچار به تعطیل‌کردنِ بسیاری از دانشکده‌های دندان‌پزشکی کرده‌است. اگر بخواهیم از آموزش، که به‌مراتب ارزان‌تر و مؤثرتر از دیگر روش‌های مبارزه با بیماری‌های غیرواگیر است، استفاده کنیم، ناچار به پرداختن به رسانه‌ها هستیم. تردیدی نیست وزارت بهداشت به‌تنهایی قادر به ایجاد و تأمین رسانة کافی برای انتقال پیام سلامت نیست و از سوی دیگر، پیام مستقیم روشی مناسب برای مفاهیمی نیست که می‌بایست به تغییر رفتار منجر شود. هم‌چنین، رسانة ملی نیز علی‌رغم تلاش‌هایی که می‌شود، متأسفانه هنوز سلامت را به‌عنوان اولویت اصلی این دانشگاه همگانی نپذیرفته و گاه حتی برای پرداختن به مشکلات حوزة سلامت طلب حق‌الزّحمه می‌کند. دراین‌میان نقش رسانه‌های رسمیِ غیردولتی و رسانه‌های غیررسمی بسیار پررنگ است، چون ازطرفی همه‌گیر هستند و ازطرفی کمتر حاویِ اطلاعات غلطی هستند که در فضای مجازی نقشی متناقص را بازی می‌کند.
در آینده‌ای نه‌چندان‌دور می‌بایست از رسانه‌ها در حوزة سلامت انتظاری بسیار فراتر از آن‌چه داشت که الان وجود دارد؛ امری باید از اکنون برای آن برنامه‌ریزی کرد.


نرم‌افزار «خود ارزیاب سلامت میان‌سالان»، برای ارزیابی سلامت زنان و مردان بین ۳۰ تا ۵۹ سال طراحی‌شده که با پاسخ به آزمون‌هایی که در آن قرارداد و سؤال‌هایی درباره قد، وزن، سابقه بیماری‌ها و عادت‌های روزانه استفاده‌کننده، وضعیت جسمانی، روانی، تحرک و افراط و تفریط‌های غذایی او را می‌سنجد و درباره آن هشدار و راهکار می‌دهد. با استفاده از این اپلیکیشن که تحلیل روزانه از شرایط شما ارائه می دهد و ماهیتی پیشگیرانه دارد. برنامه کاربردی را می‌توانید به‌صورت رایگان دانلود و استفاده کنید.

تغییرات وسیع علم پزشکی در یک‌صد سال گذشته، خصوصاً طی دهه‌های اخیر، علاوه بر اینکه موجب بهبود شگرف شاخص‌های بهداشتی و افزایش امید به زندگی شد، بلکه مناسبات سلامت با دیگر مقوله‌های اجتماعی را دستخوش تغییر کرد. با تغییر اپیدمیولوژیِ بیماری‌های شایع و علل اصلی مرگ‌ومیر در جامعه از بیماری‌های واگیر به سوی بیماری‌های غیرواگیر، روزبه‌روز بر اهمیت مقوله‌های اجتماعیِ مؤثر بر سلامت افزوده شد و از سوی دیگر تبعات اجتماعی این بیماری‌ها پررنگ شد. در گذشتة نه‌چندان‌دور، اغلب مرگ‌ومیر و عوارض بیماری‌ها مربوط به ابتلا به بیماری‌های عفونی بود که گاه با بروز پاندِمیِ (همه‌گیریِ جهانی) بیماری‌های کشنده فاجعه‌های عمیق انسانی رخ می‌داد. با کشف پنی‌سیلین و متعاقب آن، آنتی‌بیوتیک‌های متفاوت و واکسن‌ها و دیگر امکانات تخصصیِ پزشکی، مرگ‌ومیر و عوارض این بیماری‌ها در جامعه محدود شدند. این موفقیت عظیم مرهون پیشرفت علم پزشکی در تمامیِ رشته‌های علوم پایه و بالینی بود و البته عوامل خارج از حوزة علم پزشکی نقشی کوچک در این میان بازی کردند. با افزایش طول عمر از یک سو و رشد فزایندة عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر از سوی دیگر، به‌تدریج بیماری‌های عفونی به‌عنوان علل اول مرگ‌ومیر جای خود را به بیماری‌های غیرعفونی دادند؛ الگویی که دقیقاً در کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه به‌وقوع پیوسته است. میزان بروز شیوع بیماری‌های غیرواگیر ارتباط مستقیمی با فاکتورهای خطر این بیماری‌ها در جامعه دارد.
شهرنشینی و زندگیِ ماشینی، کاهش تحرک فیزیکی، کاهش استفاده از مواد غذایی طبیعی و استفاده از غذاهای آماده و فراوری‌شده، آلودگیِ هوا، استرس، بیکاری، امواج رادیویی، اعتیاد، مصرف دخانیات، عادات غلط تغذیه‌ایی و رفتاری و بسیاری از رفتارهای روزمرة افراد یک جامعه تعیین‌کنندة اصلیِ شیوع و بروز بیماری‌های غیرواگیر و بالتبع مشخص‌کنندة سطح سلامت و امید به زندگیِ افراد جامعه است. با نگاهی اجمالی به این عوامل می‌توان دریافت کنترل و مدیریت بسیاری از این عوامل خارج از حوزة رسمی سلامت رقم می‌خورد. همین موضوع نقش مؤلفه‌های اجتماعیِ مؤثر بر سلامت را نمایان می‌کند؛ موضوعی که وزیر محترم بهداشت بارها بر آن صحّه گذاشتند و حوزة تأثیر وزارت بهداشت بر سلامت را در حد 30 درصد دانستند. 70 درصد مابقی مربوط به دستگاه‌های دیگر و عوامل خارج از وزارت بهداشت است. برای توقف رشد روزافزون بیماری‌های غیرواگیر، ناچار به کاستن عوامل خطر این بیماری‌های هستیم. امری که جز با تغییر سبک زندگی محقق نخواهدشد. درحالی‌که کشورهای توسعه‌یافته هوشمندانه تا حدّ امکان با آموزش عمومی و برنامه‌ریزی‌های دقیق مدیریتی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در جامعه را کنترل کرده‌اند، متأسفانه ما گاه به‌خاطر نداشتن آموزش صحیح، با شتاب به‌سوی خطرات زیست‌محیطی و رفتارهای غلط می‌رویم.
بدون شک هرگونه تغییر در رفتار شهروندان مستلزم داشتن دانش کافی و درست و مهارت موردِنیاز است، امری که جز با آموزشی همگانی و گسترده بر بستر اطلاعات کارشناسی و دقیق محقق نخواهدشد. در بعضی از کشورهای اسکاندیناوی با برنامه‌های آموزشی همگانی در زمینة بهداشت دهان و دندان، پوسیدگیِ دندان کم شده‌است که دولت را ناچار به تعطیل‌کردنِ بسیاری از دانشکده‌های دندان‌پزشکی کرده‌است. اگر بخواهیم از آموزش، که به‌مراتب ارزان‌تر و مؤثرتر از دیگر روش‌های مبارزه با بیماری‌های غیرواگیر است، استفاده کنیم، ناچار به پرداختن به رسانه‌ها هستیم. تردیدی نیست وزارت بهداشت به‌تنهایی قادر به ایجاد و تأمین رسانة کافی برای انتقال پیام سلامت نیست و از سوی دیگر، پیام مستقیم روشی مناسب برای مفاهیمی نیست که می‌بایست به تغییر رفتار منجر شود. هم‌چنین، رسانة ملی نیز علی‌رغم تلاش‌هایی که می‌شود، متأسفانه هنوز سلامت را به‌عنوان اولویت اصلی این دانشگاه همگانی نپذیرفته و گاه حتی برای پرداختن به مشکلات حوزة سلامت طلب حق‌الزّحمه می‌کند. دراین‌میان نقش رسانه‌های رسمیِ غیردولتی و رسانه‌های غیررسمی بسیار پررنگ است، چون ازطرفی همه‌گیر هستند و ازطرفی کمتر حاویِ اطلاعات غلطی هستند که در فضای مجازی نقشی متناقص را بازی می‌کند.
در آینده‌ای نه‌چندان‌دور می‌بایست از رسانه‌ها در حوزة سلامت انتظاری بسیار فراتر از آن‌چه داشت که الان وجود دارد؛ امری باید از اکنون برای آن برنامه‌ریزی کرد.


نرم‌افزار «خود ارزیاب سلامت میان‌سالان»، برای ارزیابی سلامت زنان و مردان بین ۳۰ تا ۵۹ سال طراحی‌شده که با پاسخ به آزمون‌هایی که در آن قرارداد و سؤال‌هایی درباره قد، وزن، سابقه بیماری‌ها و عادت‌های روزانه استفاده‌کننده، وضعیت جسمانی، روانی، تحرک و افراط و تفریط‌های غذایی او را می‌سنجد و درباره آن هشدار و راهکار می‌دهد. با استفاده از این اپلیکیشن که تحلیل روزانه از شرایط شما ارائه می دهد و ماهیتی پیشگیرانه دارد. برنامه کاربردی را می‌توانید به‌صورت رایگان دانلود و استفاده کنید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.