مدیریت و مسئولیت اجتماعی
سید حمید حسینی
در کتابهای علمی و دانشگاهی، مدیریت را فرایند برنامهریزی، سازماندهی، کنترل، و رهبریِ عوامل سازمانی برای رسیدن به اهداف تعیینشده تعریف کردهاند؛ اما این تعریف نگاهی دروننگر دارد و در بطن خود نگاهی مسئولانه به محیط خارج از سازمان ندارد. متأسفانه در دانشگاهها و مراکز علمی نیز تنها نگاه دروننگر را آموزش و نشر میدهند.
عامل یا اصل یا قاعدهای که منتج به عملکرد بهتر و سودآوریِ نهاییِ بیشتر از رقبا میشود، داشتن نگرش بروننگر به مدیریت است و این امر یعنی قبول و اجرای مسئولیت اجتماعیِ سازمان و مدیریت.
گاهی اخبار و مطالبی در فضای مجازی یا رسمیِ رسانهای درخصوصِ رفتار غیرمنصفانة مدیران شرکتها یا سازمانها در مقابلِ کارکنان یا مصرفکنندگان یا محیط زیست میشنویم که میتواند موجب ایجاد نگاه منفیِ عمومی نسبت به آن شرکت یا سازمان شود.
کسبوکارِ شرکتی از جامعه جدا نیست. جامعه محصول شما را میخرد، کارکنان شما را تأمین میکند و محیط زیست نیز روی روش تولید و درآمد و هزینههای شرکت مؤثر است. پس نمیتوانید به آنها بیاعتنا باشید؛ بهطور خلاصه، باید مسئولیت اجتماعی داشتهباشید و سهم خود را در تأمین منافع جامعه بپذیرید و ارائه دهید.
مواردی که به سازمان (شرکت) شما مرتبط است و باید نسبت به آن حساس باشید، در ادامه آمدهاست:
1) در انتخاب تأمینکنندگان مواد اولیه و چگونگیِ کار با آنها دقت کنید.
برای مثال، کارکردن با تأمینکنندگانی که محیط زیست را آلوده میکنند، به همان اندازه غیرمسئولانه است که خود شما محیط زیست را تخریب کنید. درواقع، شما باید اخلاقمدارانه با مشتریان و تأمینکنندگان همکاری کنید.
2) در نحوة برخورد با کارکنان، باید فراتر از الزامات قانونی بیندیشید.
قانون برای شما حداقلِ رفتار را تجویز میکند، اما شما باید کارکنان را راضی کنید تا خلّاق و باانگیزهتر باشند.
3) کسبوکار شما چه تأثیری بر جامعه میگذارد؟
ممکن است نوع محصول یا روش کسبوکار شما منجر به ایجاد مشکلات فوری یا مدتدار برای بخشی از جامعه یا همة آن گردد. اگرچه شما قانونی رفتار کردهاید، اما فراموش نکنید قانون حداقلهاست نه حداکثرها.
4) کسبوکار شما چه تأثیری بر محیط زیست میگذارد؟
آیا شما یک شرکت با مدیریت سبز هستید؟ آیا فرآیند تولید و ضایعات شما برای محیط زیست، مشکل ایجاد نمیکند؟
مزایای کسبوکار پایبند به مسئولیت اجتماعی:
علاوه بر اینکه پایبندی به مسئولیت اجتماعی باعث ایجاد محیط امنتر و خوشایندتری میشود، این رفتار مسئولانه میتواند منجر به مزایای ذیل گردد:
1) شناختهشدن بهعنوان کسبوکارِ مسئول:
وقتی شما بهعنوان یک کسبوکارِ مسئول شناخته شوید، در مقابل رقبا یک مزیت خواهیدداشت و مشتریان شما، علاوه بر خرید از شما و تأیید کالای شما نزد دیگران، ممکن است برای حمایت از محیط امن زندگیشان بر خرید از شما اصرار داشتهباشند، حتی اگر نسبت به رقبا قیمتی بالاتر داشتهباشید.
2) کاهش هزینهها در بلندمدت:
وقتی روش تولیدتان منجر به آلودگیِ محیط زیست نگردد، قطعاً هزینههای قانونیِ بعدی را که بر عهدة شما خواهدبود، کاهش دادهاید.
3) شهرت خوب شما باعث جذب آسانتر متخصصان خواهدبود.
4) توجه شما به سلامت روان کارکنانتان باعث ایجاد انگیزه در آنان و حفظ کارکنان توانا و خبره خواهدشد و در هزینههای استخدام و آموزش کارکنان هم صرفهجویی خواهیدکرد.
5) انگیزة بالای کارکنان شما باعث بهرهوری میشود: هم هزینههاتان کم میشود، هم درآمدتان افزایش خواهدیافت.
6) انجام فعالیتهای اجتماعیِ عامالمنفعه و محیطزیستی منجر به تبلیغات ارزان و پوشش خبریِ مثبت برای کسبوکار و شرکتتان خواهدشد.
این نگاه دارای اثرات مثبت زیادی است، اما همچنان هستند مؤسّسات دولتی و خصوصیای که بدون توجه به مسؤلیتهای اجتماعیشان، باعث هدردهیِ منابع و محیط زیست شده و هم این نسل و هم نسلهای آتی را دچار آسیب میکنند.
به اعتقاد نگارنده، جای سازمان نظام مدیریتی که روی مدیران و مسؤلیتهای اجتماعیشان نظارت کند، بسیار خالی است،که قطعا می تواند مثمرثمر بوده و با پیگیری های بیشتر ومستمر از طرف مردم، رسانه ها ، نهادهای مرتبط وفرهنگ سازی ازسوی آنها برای شکل گیری احساس تعهد درمسئولین وعوامل اجرایی، ضرورتی است که درآینده به آن و ابعادش، بیشتر می توانپرداخت.
در کتابهای علمی و دانشگاهی، مدیریت را فرایند برنامهریزی، سازماندهی، کنترل، و رهبریِ عوامل سازمانی برای رسیدن به اهداف تعیینشده تعریف کردهاند؛ اما این تعریف نگاهی دروننگر دارد و در بطن خود نگاهی مسئولانه به محیط خارج از سازمان ندارد. متأسفانه در دانشگاهها و مراکز علمی نیز تنها نگاه دروننگر را آموزش و نشر میدهند.
عامل یا اصل یا قاعدهای که منتج به عملکرد بهتر و سودآوریِ نهاییِ بیشتر از رقبا میشود، داشتن نگرش بروننگر به مدیریت است و این امر یعنی قبول و اجرای مسئولیت اجتماعیِ سازمان و مدیریت.
گاهی اخبار و مطالبی در فضای مجازی یا رسمیِ رسانهای درخصوصِ رفتار غیرمنصفانة مدیران شرکتها یا سازمانها در مقابلِ کارکنان یا مصرفکنندگان یا محیط زیست میشنویم که میتواند موجب ایجاد نگاه منفیِ عمومی نسبت به آن شرکت یا سازمان شود.
کسبوکارِ شرکتی از جامعه جدا نیست. جامعه محصول شما را میخرد، کارکنان شما را تأمین میکند و محیط زیست نیز روی روش تولید و درآمد و هزینههای شرکت مؤثر است. پس نمیتوانید به آنها بیاعتنا باشید؛ بهطور خلاصه، باید مسئولیت اجتماعی داشتهباشید و سهم خود را در تأمین منافع جامعه بپذیرید و ارائه دهید.
مواردی که به سازمان (شرکت) شما مرتبط است و باید نسبت به آن حساس باشید، در ادامه آمدهاست:
1) در انتخاب تأمینکنندگان مواد اولیه و چگونگیِ کار با آنها دقت کنید.
برای مثال، کارکردن با تأمینکنندگانی که محیط زیست را آلوده میکنند، به همان اندازه غیرمسئولانه است که خود شما محیط زیست را تخریب کنید. درواقع، شما باید اخلاقمدارانه با مشتریان و تأمینکنندگان همکاری کنید.
2) در نحوة برخورد با کارکنان، باید فراتر از الزامات قانونی بیندیشید.
قانون برای شما حداقلِ رفتار را تجویز میکند، اما شما باید کارکنان را راضی کنید تا خلّاق و باانگیزهتر باشند.
3) کسبوکار شما چه تأثیری بر جامعه میگذارد؟
ممکن است نوع محصول یا روش کسبوکار شما منجر به ایجاد مشکلات فوری یا مدتدار برای بخشی از جامعه یا همة آن گردد. اگرچه شما قانونی رفتار کردهاید، اما فراموش نکنید قانون حداقلهاست نه حداکثرها.
4) کسبوکار شما چه تأثیری بر محیط زیست میگذارد؟
آیا شما یک شرکت با مدیریت سبز هستید؟ آیا فرآیند تولید و ضایعات شما برای محیط زیست، مشکل ایجاد نمیکند؟
مزایای کسبوکار پایبند به مسئولیت اجتماعی:
علاوه بر اینکه پایبندی به مسئولیت اجتماعی باعث ایجاد محیط امنتر و خوشایندتری میشود، این رفتار مسئولانه میتواند منجر به مزایای ذیل گردد:
1) شناختهشدن بهعنوان کسبوکارِ مسئول:
وقتی شما بهعنوان یک کسبوکارِ مسئول شناخته شوید، در مقابل رقبا یک مزیت خواهیدداشت و مشتریان شما، علاوه بر خرید از شما و تأیید کالای شما نزد دیگران، ممکن است برای حمایت از محیط امن زندگیشان بر خرید از شما اصرار داشتهباشند، حتی اگر نسبت به رقبا قیمتی بالاتر داشتهباشید.
2) کاهش هزینهها در بلندمدت:
وقتی روش تولیدتان منجر به آلودگیِ محیط زیست نگردد، قطعاً هزینههای قانونیِ بعدی را که بر عهدة شما خواهدبود، کاهش دادهاید.
3) شهرت خوب شما باعث جذب آسانتر متخصصان خواهدبود.
4) توجه شما به سلامت روان کارکنانتان باعث ایجاد انگیزه در آنان و حفظ کارکنان توانا و خبره خواهدشد و در هزینههای استخدام و آموزش کارکنان هم صرفهجویی خواهیدکرد.
5) انگیزة بالای کارکنان شما باعث بهرهوری میشود: هم هزینههاتان کم میشود، هم درآمدتان افزایش خواهدیافت.
6) انجام فعالیتهای اجتماعیِ عامالمنفعه و محیطزیستی منجر به تبلیغات ارزان و پوشش خبریِ مثبت برای کسبوکار و شرکتتان خواهدشد.
این نگاه دارای اثرات مثبت زیادی است، اما همچنان هستند مؤسّسات دولتی و خصوصیای که بدون توجه به مسؤلیتهای اجتماعیشان، باعث هدردهیِ منابع و محیط زیست شده و هم این نسل و هم نسلهای آتی را دچار آسیب میکنند.
به اعتقاد نگارنده، جای سازمان نظام مدیریتی که روی مدیران و مسؤلیتهای اجتماعیشان نظارت کند، بسیار خالی است،که قطعا می تواند مثمرثمر بوده و با پیگیری های بیشتر ومستمر از طرف مردم، رسانه ها ، نهادهای مرتبط وفرهنگ سازی ازسوی آنها برای شکل گیری احساس تعهد درمسئولین وعوامل اجرایی، ضرورتی است که درآینده به آن و ابعادش، بیشتر می توانپرداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.