|

امید بهاری

توسعه سیاسی

گسترش مشارکت و رقابت گروه‌های سیاسی در زندگی سیاسی، رایج‌ترین معنای/غایتِ توسعة سیاسی است. به بیان دیگر، در تعریف توسعة سیاسی می‌توان به دو روند اهمیت اساسی داد:

1- حیات آزادانة گروه‌ها و سازمان‌های اجتماعی که بتوانند با هم مشارکت و رقابت سیاسی داشته‌باشند.
2- تقویت ابزارهایی که در حلّ‌وفصل منازعات سیاسی کارساز باشند؛ و منجر به زوال آن فرهنگ سیاسی‌ شوند که رقابت گروه‌ها را برنمی‌تابد.
این دو، درعین‌حال که قوام‌بخش تعریف توسعه هستند، لوازم آن هم به‌شمار می‌آیند. آنچه نویسندگان سیاسی در چند دهة اخیر، دربارة روندها و رویه‌های شتاب‌دهندة توسعة سیاسی به‌دست داده‌اند، فی‌الجمله به شاخص‌های محیطی و بستر مساعد اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی (عواملِ غیرسیاسی) و ساختار قدرت و ایدئولوژی و فرهنگ سیاسیِ هیئت‌حاکمه (عوامل سیاسی) اشاره دارد. گروهی از پشتیبانی و وابستگیِ مکانیکی و ربط وثیق عوامل محیطیِ بالا با سطح توسعة سیاسی سخن گفته‌اند؛ گروهِ مقابل دخیل‌بودن عوامل «غیرسیاسی» را شرط لازم اما ناکافی خوانده‌اند و با یادآوریِ دولت‌های مدرن صنعتیِ غیردموکراتیک، عوامل سیاسیِ یادشده را متمّم عوامل غیرسیاسی دانسته‌اند. در برخی پژوهش‌ها، نوسازیِ نظام سیاسی بر توسعة اقتصادی و اجتماعی فضلِ‌تقدّم یافته‌است.
من‌حیث‌المجموع، در ساحت دولت، به‌کارگرفتنِ نخبگان سیاسی برای افزایش کارآمدی و لیاقت‌سالاریِ نهاد دولت و ارتقای توشه‌وتوان برآورده ساختن مطالبات فزایندة سیاسی، فراخ‌ساختنِ هاضمة دولت برای پذیرش نوسازیِ درونی و کوتاه‌کردنِ دست تطاولِ ساختِ سیاسی از منابع قدرت نرم ازقبیلِ وسایل ارتباط جمعی، نهادهای اقتصادی، آموزشی و... میدان رقابت و مجال مشارکت سیاسی را گسترش می‌دهد. تلاش برای نهادینه‌کردن حاکمیت قانون، حمایت از احزاب و تشکیل اجتماعات و نهادهای مدنی و پاسداری از حریم خصوصی و آزادی و حقوق اساسیِ شهروندان در قالب اجرای کامل قانون از وظایف صریح دولتها در زمینة توسعة سیاسی است.
در ساحت رفتار و فرهنگ سیاسی، اجتماعی‌کردن امرِ سیاسی از طریق تعمیم و تعمیق فرهنگ مشارکت و رقابت توأم با همدلی و شکیباییِ سیاسی، درهم‌شکستن هیمنة جبرگراییِ سیاسی و اسطوره‌زدایی از قدرت و عقلانی و غیرشخصی‌سازیِ بوروکراسی در زمرة عوامل مؤثرِ نوسازیِ سیاسی به‌شمار می‌رود.
در ساحت جامعه، شکافها و چندپارگی‌ها، به‌صورت «شکافهای متقاطع» طبقاتی، قومیتی، مذهبی، تمدنی، فرهنگی، جنسیتی و... آنچنان همدیگر را به‌شکل همه‌جانبه قطع/تعدیل می‌کنند که بهانة کشمکش و منازعة سیاسی از سپهر سیاست رخت بربسته و ثبات و آرامش و در فرجام زمینة هموار توسعة سیاسی از راه درمی‌رسد.
یکی از پیامدهای مهم توسعة سیاسی، مهار فسادِ افسارگسیخته در ابعاد سیاسی و اقتصادی است. فساد اقتصادی فرزندِ نامشروعِ فساد سیاسی است که از رانتی‌بودنِ ساختار تیره و کدر اقتصاد شیر می‌نوشد. احزاب کهنه‌کار و قوی و رسانه‌های ریشه‌دار و مستقل با نوراَفکندن بر بازار سیاه قدرت و پستوهای سیاست، خانة مناسبات سیاسی و اقتصادی را شفاف و شیشه‌ای می‌سازند و از راه برقراریِ موازنة قوا، گروههای سیاسی را وامی‌دارند با پیشه‌ساختن رفتار سامانمند، از شیشة عمرشان مراقبت ورزند.
از دیگر نتایج مهم توسعة سیاسی گردشِ مسالمت‌آمیز نخبگان و تداول آرام و بدونِ‌خشونت قدرت از طریق نهاد انتخابات است که علی‌العموم در کشورهای عقب‌افتادة سیاسی با کودتا و خشونت سیاسی همراه است.
آرزوی نظرورزان و منادیان توسعة سیاسی در بهره‌جستن از توان بالقوة شهروندان در کارزار پیشرفت، نوشتنِ نسخه‌ای شفابخش برای فرهنگ سیاسیِ رقابت‌سوز و شکافهای اجتماعیِ پیشین و نوظهور است که بی‌دریغ جانب اقتضائات تاریخیِ نهاد دولت، امنیت، و ثبات پایدار جامعه را در هنگامة بلاخیز کنونی نگه دارد؛ طوری‌که در بازار مکارة سیاست، هرکس از عرضة امن و آزاد و آرامِ کالا و متاع خویش کامیاب شود و دادِ تلوّن و رنگارنگی حیات بشری را بدهد و عطش سلایق گوناگون را سیراب سازد.


آیا احزاب بعد از تشکیل خانه احزاب، به موضوعات صنفی نگاه می‌کنند یا گرایش‌ها دخیل و مانع خواهد بود؟
آیا خانه احزاب می‌تواند مطالبه گر باشد و احزاب را به نقطه مورد انتظار برساند؟
آیا می‌توان به خانه احزاب خوش‌بین بود؟
آیا با ایجاد خانه احزاب، حال احزاب خوب خواهد شد؟
* نظرات خود را با در میان بگذارید

گسترش مشارکت و رقابت گروه‌های سیاسی در زندگی سیاسی، رایج‌ترین معنای/غایتِ توسعة سیاسی است. به بیان دیگر، در تعریف توسعة سیاسی می‌توان به دو روند اهمیت اساسی داد:

1- حیات آزادانة گروه‌ها و سازمان‌های اجتماعی که بتوانند با هم مشارکت و رقابت سیاسی داشته‌باشند.
2- تقویت ابزارهایی که در حلّ‌وفصل منازعات سیاسی کارساز باشند؛ و منجر به زوال آن فرهنگ سیاسی‌ شوند که رقابت گروه‌ها را برنمی‌تابد.
این دو، درعین‌حال که قوام‌بخش تعریف توسعه هستند، لوازم آن هم به‌شمار می‌آیند. آنچه نویسندگان سیاسی در چند دهة اخیر، دربارة روندها و رویه‌های شتاب‌دهندة توسعة سیاسی به‌دست داده‌اند، فی‌الجمله به شاخص‌های محیطی و بستر مساعد اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی (عواملِ غیرسیاسی) و ساختار قدرت و ایدئولوژی و فرهنگ سیاسیِ هیئت‌حاکمه (عوامل سیاسی) اشاره دارد. گروهی از پشتیبانی و وابستگیِ مکانیکی و ربط وثیق عوامل محیطیِ بالا با سطح توسعة سیاسی سخن گفته‌اند؛ گروهِ مقابل دخیل‌بودن عوامل «غیرسیاسی» را شرط لازم اما ناکافی خوانده‌اند و با یادآوریِ دولت‌های مدرن صنعتیِ غیردموکراتیک، عوامل سیاسیِ یادشده را متمّم عوامل غیرسیاسی دانسته‌اند. در برخی پژوهش‌ها، نوسازیِ نظام سیاسی بر توسعة اقتصادی و اجتماعی فضلِ‌تقدّم یافته‌است.
من‌حیث‌المجموع، در ساحت دولت، به‌کارگرفتنِ نخبگان سیاسی برای افزایش کارآمدی و لیاقت‌سالاریِ نهاد دولت و ارتقای توشه‌وتوان برآورده ساختن مطالبات فزایندة سیاسی، فراخ‌ساختنِ هاضمة دولت برای پذیرش نوسازیِ درونی و کوتاه‌کردنِ دست تطاولِ ساختِ سیاسی از منابع قدرت نرم ازقبیلِ وسایل ارتباط جمعی، نهادهای اقتصادی، آموزشی و... میدان رقابت و مجال مشارکت سیاسی را گسترش می‌دهد. تلاش برای نهادینه‌کردن حاکمیت قانون، حمایت از احزاب و تشکیل اجتماعات و نهادهای مدنی و پاسداری از حریم خصوصی و آزادی و حقوق اساسیِ شهروندان در قالب اجرای کامل قانون از وظایف صریح دولتها در زمینة توسعة سیاسی است.
در ساحت رفتار و فرهنگ سیاسی، اجتماعی‌کردن امرِ سیاسی از طریق تعمیم و تعمیق فرهنگ مشارکت و رقابت توأم با همدلی و شکیباییِ سیاسی، درهم‌شکستن هیمنة جبرگراییِ سیاسی و اسطوره‌زدایی از قدرت و عقلانی و غیرشخصی‌سازیِ بوروکراسی در زمرة عوامل مؤثرِ نوسازیِ سیاسی به‌شمار می‌رود.
در ساحت جامعه، شکافها و چندپارگی‌ها، به‌صورت «شکافهای متقاطع» طبقاتی، قومیتی، مذهبی، تمدنی، فرهنگی، جنسیتی و... آنچنان همدیگر را به‌شکل همه‌جانبه قطع/تعدیل می‌کنند که بهانة کشمکش و منازعة سیاسی از سپهر سیاست رخت بربسته و ثبات و آرامش و در فرجام زمینة هموار توسعة سیاسی از راه درمی‌رسد.
یکی از پیامدهای مهم توسعة سیاسی، مهار فسادِ افسارگسیخته در ابعاد سیاسی و اقتصادی است. فساد اقتصادی فرزندِ نامشروعِ فساد سیاسی است که از رانتی‌بودنِ ساختار تیره و کدر اقتصاد شیر می‌نوشد. احزاب کهنه‌کار و قوی و رسانه‌های ریشه‌دار و مستقل با نوراَفکندن بر بازار سیاه قدرت و پستوهای سیاست، خانة مناسبات سیاسی و اقتصادی را شفاف و شیشه‌ای می‌سازند و از راه برقراریِ موازنة قوا، گروههای سیاسی را وامی‌دارند با پیشه‌ساختن رفتار سامانمند، از شیشة عمرشان مراقبت ورزند.
از دیگر نتایج مهم توسعة سیاسی گردشِ مسالمت‌آمیز نخبگان و تداول آرام و بدونِ‌خشونت قدرت از طریق نهاد انتخابات است که علی‌العموم در کشورهای عقب‌افتادة سیاسی با کودتا و خشونت سیاسی همراه است.
آرزوی نظرورزان و منادیان توسعة سیاسی در بهره‌جستن از توان بالقوة شهروندان در کارزار پیشرفت، نوشتنِ نسخه‌ای شفابخش برای فرهنگ سیاسیِ رقابت‌سوز و شکافهای اجتماعیِ پیشین و نوظهور است که بی‌دریغ جانب اقتضائات تاریخیِ نهاد دولت، امنیت، و ثبات پایدار جامعه را در هنگامة بلاخیز کنونی نگه دارد؛ طوری‌که در بازار مکارة سیاست، هرکس از عرضة امن و آزاد و آرامِ کالا و متاع خویش کامیاب شود و دادِ تلوّن و رنگارنگی حیات بشری را بدهد و عطش سلایق گوناگون را سیراب سازد.


آیا احزاب بعد از تشکیل خانه احزاب، به موضوعات صنفی نگاه می‌کنند یا گرایش‌ها دخیل و مانع خواهد بود؟
آیا خانه احزاب می‌تواند مطالبه گر باشد و احزاب را به نقطه مورد انتظار برساند؟
آیا می‌توان به خانه احزاب خوش‌بین بود؟
آیا با ایجاد خانه احزاب، حال احزاب خوب خواهد شد؟
* نظرات خود را با در میان بگذارید

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.