الهی تبار :
احزاب توانمند، فراگیر و پاسخگو مهمترین شکل توسعه سیاسی است
زلیخا کرمی
محمد ابراهیم الهی تبار متولد 1339 در یکی از محلههای قدیمی همدان، پیشینه مذهبی و انقلابی خانواده باعث شد در همان کودکی در کانون جوانان ولیعصر که توسط جمعی از مبارزین قبل از انقلاب اداره میشد، هر چه بیشتر با آثار و اندیشه های امام آشنا شود. بعد از انقلاب هم فعالیتهای سیاسی و اجتماعی را در مدرسه و مسجد ادامه داد. با شروع جنگ تحمیلی همراه با دیگر اعضای خانواده برای دفاع از کیان ایران اسلامی عازم جبهه های جنگ شد که در این دوران تعدادی از بستگان ازجمله برادرشان به درجه رفیع شهادت رسیدند. به جرات میتوان گفت محمد ابراهیم الهی تبار جزو معدود مدیران با تجربه و درخشان در استان میباشد. شروع همکاری الهی تبار در وزارت کشور برمیگردد به سال 1362، ابتدا در بخشداری فامنین و سپس در بخشداری لالجین، بعد از سمت معاونت فرمانداری همدان، فرماندار کبودرآهنگ، فرماندار بهار، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری همدان و تا پایان دولت هشتم در سمت فرمانداری ملایر ایفای نقش کرد. با شروع دولت یازدهم الهی تبار نخست در سمت های معاونت مالی اداری، آموزش و پژوهش استانداری و سپس در معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری همدان به عهده داشتند.
چقدر در دولت تدبیر و امید به توسعة سیاسی و افزایشیِ سازمانهای مردمی و مدنی توجه شدهاست؟
برای فهم دقیق و درست از مقدار توجه دولت تدبیر و امید به نقش و جایگاه مردم در زمینهای سیاسی و اجتماعی، ضروری است شرایطی که در دولت گذشته برای فعالیت سیاسی و مدنی در جامعه ایجاد شدهبود، مدنظر قرار گیرد. بعد از بهمحاقرفتن تمامی فعالیتهای سیاسی و اجتماعی، طرد فعالان این حوزه و گوشهنشینی و انزوای آنها، حضور احزاب و تشکلهای مردمنهاد در معادلات سیاسی-اجتماعی به حداقل رسید و عملاً ساختار قدرت محدود به مدیران و مسئولان و تودههای سازماننیافتهای از مردم شد و جامعه از این بابت آسیبهای جدی دید و سرمایة اجتماعی و اعتماد عمومی به حداقل رسید. در این شرایط، دولت تدبیر و امید با شعار احیاء سرمایة اجتماعی و ایجاد زمینههای تضارب آراء، طرح اندیشهها و تفکرات مختلف را شعار خود قرار داد که بهخوبی هم در جامعه استقبال شد. بعد از استقرار دولت، در کنار تمامیِ تلاشهای صورتگرفته در حوزة سیاست خارجی و داخلی، توجه به توسعة سیاسی در قالب میداندادن به احزاب و فراهمکردن بسترهای لازم برای آنها، اعم از گسترش تشکیلات در تمامیِ نقاط کشور، برگذاری برنامهها و مراسم مختلف، احیای خانة احزاب، صدور دهها مجوز برای احزاب
تازهتأسیس بهویژه تعامل و همفکری با همة تشکلهای سیاسی در حوزههای تصمیمگیری در دستورِکار قرار گرفت که امروز شاهد حضور تمامیِ سلایق سیاسی و احزاب مختلف از جریانهای موردقبول نظام در عرصة فعالیت سیاسی هستیم. این اتفاق در حوزة اجتماعی نیز با قوت پیگیری و باعث قدرتیابی بسیاری از سازمانهای مردمنهاد شد که امروز در کنار دستگاههای اجرایی، خدمات ارزشمندی به جامعه ارائه میکنند.
چشمانداز توسعه و فضای سیاسی حاکم در بین جریانهای مربوطه، بهخصوص احزاب اصلاحطلب را چگونه میبینید؟
همانطور که اشاره شد، در دولت تدبیر و امید احزاب، موقعیت و شرایط بسیار خوبی برای حضور در عرصة سیاسی و جهتدهی به افکار عمومی پیدا کردهاند. انتخابات گذشته اعم از شوراهای اسلامی، ریاستجمهوری و مجلس شورای اسلامی نشان داد، همة جامعه به احزاب و دیدگاههای آنها توجه دارد و احزاب هم مسیر مناسبی برای آگاهیبخشی در جامعه انتخاب کرده و سعی میکنند به افکار عمومی در انتخاب افراد موردنظر کمک نمایند. تجربیات گذشته، بهویژه فعالیتهای انتخاباتی، به احزاب نشان دادهاست که در سایة هماهنگی و همفکری و اتحاد است که میتوانند در عرصة سپهر سیاسی جامعه فعالانه حضور مؤثر داشتهباشند، که خوشبختانه شاهد تقویت این حس همگرایی بین احزاب هستیم. چشمانداز حاکم بین جریانهای سیاسی را امیدوارکننده میبینم، چرا که همة جریانهای داخل نظام به حدی از رشد و بلوغ رسیدهاند که از نزاع کم کرده و مدارای سیاسی را افزایش داده و پذیرفتهاند اصل رقابت را جایگزین رویکرد حذفی یا تحریم نمایند. پذیرفتهاند برای ادامة فعالیت اصولی و قانونی با مراکز قدرت تعامل مناسبی داشتهباشند. اصل مشارکت را بهعنوان شاخص جابهجاییِ قدرت قبول کردهاند. اگر جریانهای
سیاسی امروز پذیرش قانون و منافع ملی را بهعنوان شالودة فعالیت سیاسی در عمل و رفتار خود نشان میدهند و شفافسازی در حوزة فعالیتها و منافع و دیدگاههای خود را بهعنوان یک ضرورت در فضای سیاسی سالم دنبال میکنند، بهنظر میرسد با نگرش به مطالب گفتهشده و اتفاقات مهمی که در طول سالهای اخیر افتاده و وجوه مثبتی که احزاب از خود نشان دادهاند، میتوان به آیندة فضای سیاسی کشور امیدوار بود. اصلاحطلبان بهعنوان جریان اصیل در تاریخ جمهوری اسلامی ایران نه قابلحذفاند نه آن که خود با سیاستورزی در سایة قانون اساسی قهر خواهندکرد. انتخابات سالهای ۹۲، ۹۴ و ۹۶ نشان از این داشت که اصلاحطلبان واقعبینانه تأمین منافع ملی را حتی بر چیدمان و آرایش نیروهای سیاسی مقدم میدانند و اصلاحطلبی را مقدم بر اصلاحطلبان. این بلوغ یک جریان سیاسی است که حتی در مواجهه با محدودیتها و بهقول رئیسجمهور محترم «دیوار کوتاه»، همچنان به دنبال راهی برای تأمین منافع حیاتی کشور هستند.
فعالان سیاسی و احزاب به چه میزان در تصمیمات سیاسی استان نقش دارند؟
فعالان سیاسی از عناصر تأثیرگذار در معادلات سیاسی و اجتماعی هستند که میزان تأثیر ایشان بستگی به جایگاه مردمی، عملکرد آنها، مقبولیت عام و نحوة تعاملشان با مراکز تصمیمگیر دارد. طبیعتاً، تصمیمگیران استان در صورت علاقة افراد و ابراز نظر و عقیده توسط عناصر سیاسی از آنها استقبال میکنند و گاهی اوقات هم این افراد طرف مشورت قرار میگیرند و از ایدههای صائب همیشه استفاده میشود. بدیهی است نیروهای حامی دولت و حتی منتقدین زمانی توان نظارت و اثربخشی دارند که حامل ظرفیتهای مدنی برای گفتوگو و تعامل باشند. جز این و در میانمدت، تصمیمسازی در استان متأثر از فعالان سیاسی نخواهد بود، حتی اگر تمایل نخستین مدیران ارشد استانی بهرهجستن از ظرفیتهای احزاب و فعالان سیاسی باشد.
نقش معاونت سیاسی-امنیتی استان را در توسعة سیاسی چه میزان میدانید؟
مدیریت و رصد فعالیتهای سیاسی از وظایف اختصاصی وزارت کشور است که این مهم در استانها در حوزة سیاسی با حضور این افراد به ویژه تشکلهای سیاسی و احزاب در عرصه اجتماعی فراهم شود که همین اتفاق هم افتاد و حضور پررنگ و تأثیرگذار احزاب را در انتخابات همگان شاهد بودند. علاوه بر این، تعامل خوب با فعالان سیاسی، جلسات منظم با احزاب، و صدور قریب به ۲۵ مجوز دفتر فرعی برای احزاب از فعالیتهایی بود که در این زمینه انجام شد. این در حالی بود که در طول سالهای قبل از دولت یازدهم، کل مجوز دفترهای صادرشده کمتر از تعداد انگشتان یک دست بود. انتخابات هم یک عرصة سیاسی است که این هم یکی از وظایف اختصاصی وزارت کشور بهشمار میرود. در انتخابات انجام شده در چهار سال گذشته، تمام تلاش معاونت سیاسی-امنیتی استانداری، بهعنوان ستاد انتخابات استان، بر این بودهاست که با رعایت قواعد سیاسی و قانونی از حقوق مسلم انتخابشونده و انتخابکننده دفاع کند و با جلب اعتماد عمومی و ایجاد فضای رقابتیِ سالم با حضور همة جریانهای فکریِ داخلیِ نظام، مشارکت حداکثری را که شاخص توسعة سیاسی در ستاد انتخابات قلمداد میشود، بالا ببرد. نیاز به یادآوری است که
سیاستورزی خارج از پایتخت دشواریها و موانع پرشماری دارد و تلاش برای فراگیرشدن فعالیتهای حزبی و تشکیلاتی میتواند از این دشواریها بکاهد. معاونت سیاسی-امنیتی تسهیلگر فعالیت تشکیلاتی است، و همسو با رویکرد کلان دولت باید زمینهساز کنش کمهزینهتر در فضای عمومی جامعه باشد. در استانها همواره عوامل محدودکنندة کنش پرشمار هستند و دولت بهطورخاص معاونان سیاسی-امنیتی استانها، میبایست مقابل، مدیریت مناسب را بهمنظور ایجاد نشاط سیاسی در جامعه اعمال نمایند.
در مدت تصدیِ شما، فضای سیاسی موجود و روابط بین احزاب سیاسی و فعالان مرتبط را چگونه ارزیابی میکنید؟
فضای سیاسی تحتتأثیر جریانهای سیاسی و همچنین فعالان سیاسی است. ایشان در مقاطع مختلف تلاش میکنند در امور سیاسی استان تأثیرگذار باشند. در این مدت غالب سیاسیون حضور خوبی در سپهر سیاسی استان داشتند؛ هرچند همگرایی بین آنها، بهدلیل دیدگاهها و نگاههای متفاوتی که به امور سیاسی و اجتماعی و اقتصادی دارند، مناسب نبودهاست. بخشی از این تفاوتها و اختلاف دیدگاهها طبیعی و لازمة جامعة پویا و دارای فکر و اندیشه است. اما منافع کلی و عمومی، توسعه و پیشرفت استان، حلوفصل مشکلات و رفع موانع بهویژه در حوزة تولید و اقتصاد، نیاز به همگرایی و وفاق بیشتری دارد که باید در این زمینه اتفاقِنظر بیشتری حاصل شود.
مهمترین سرمایههای سیاسی و اجتماعی استان را چه میدانید؟
استان همدان به دلایل مختلف واجد سرمایههای سیاسی و اجتماعی فراوان است، که دلیل امتیاز و برتری استان نیز بهشمار میروند. همزیستی مسالمتآمیز اقوام مختلف استان، تدیّن و اعتقادات محکم دینی در بین مردم، حمایت و پشتیبانی همهجانبه و مستمر از نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، وجود دهها تشکل و نهاد اجتماعی و مذهبی در استان و حضور آگاهانة اقشار مختلف جامعه در صحنههای سیاسی و اجتماعی و ملی و مذهبی سرمایههای بزرگ استان هستند.
نقش احزاب را در توسعة سیاسی استان چگونه میبینید و آیا به فعالیت سیاسی احزاب استان میتوان نمرة قبولی داد؟
متأسفانه در مسیر توانمندشدن احزاب سیاسی در کشور، چه از منظر بنمایههای فکری حاکم بر آنها و چه از منظر تشکیلات، کیفیت نیروها و گستردگی شبکة فعالان و اعضا، در ابتدای راه هستیم و عموماً احزاب بهجز چند حزب، فاقد شبکة گسترده و پویا در خارج از پایتخت هستند. این ضعف سبب میشود که راه توسعة سیاسی استانها راهی ناهموارتر باشد. در سالهای گذشته دفترهای استانیِ احزاب اصلاحطلب برای تقویت اثرگذاری خود در کنشهای سیاسی استان، به سمت سیاستورزی جبههای حرکت نمودهاند که این میتواند صدایشان را بلندتر و نظراتشان را مؤثرتر کند. این شیوة کنش سیاسی دفترهای استانی احزاب میتواند معایبی نیز بهدنبال داشته باشد، همچون تقدم مناسبات درون شورا بر فعالیتهای مستقل حزبی. به دیگر سخن، احزاب در مقام حقِرأی و عدد در شورای هماهنگی دیده میشوند و نه مثل مجموعههای مستقل با کارکرد و توانمندیهای متفاوت. متأسفانه در میانمدت تقویت احزاب و پویایی آنها به چاقشدن شورا و تعداد احزاب کمکار یا بدونفعالیت بدل خواهدشد که نشانههای آن پیداست. زمانی شوراهای هماهنگی میتوانند در مسیر توسعة استانها راهگشا باشند که بروندادشان نه صرفاً
جمعآوری فعالان فارغ از کیفیت کاریِ آنها، که پرتوانکردن احزابی باشد که در واقعیت در مسیر توسعة سیاسی و اجتماعی گام برمیدارند. تنوّع وقتی امتیاز است که تمامیِ پیکرة متکثّر شوراهای هماهنگی پویا و مؤثر باشد. آنگاه سیاستورزیِ جبههای به نتایج مثبتی خواهد انجامید.
فعالیت سیاسی موفق در استان را با توجه به فضای سیاسی حاکم در کدام چهارچوب توصیه میکنید؟
مهمترین شکل توسعة سیاسی که سلایق فکری مختلف بتوانند در آن نقش مثبت و اساسی ایفا کنند، شکلگیری احزاب توانمند، فراگیر، فعال و پاسخگوست. این احزاب هستند که فضای سیاسی را هدایت، معتدل، متوازن و آمادة کمال و پیشرفت میکنند هرچند فعالیت سالم احزاب مشروط و مستلزم فاکتورهای دیگری نیز هست، اما ایجاد رابطة سالم سیاسی بین حاکمیت و مردم، انتقال انتظارات جامعه از نظام، و پیگیری مطالبات مردم عمدتاً در چهارچوب حزبی بیشتر قابلوصول است.
انتقادهای اصلاحطلبان به دولت روحانی را چگونه ارزیابی میکنید؟
رئیسجمهور محترم، جناب آقای دکتر روحانی، سرمایة اصلاحطلبان و کشور است. البته اصلاحطلبان نیز، خصوصاً در بحرانها، همواره سرمایة رئیسجمهور بودهاند. این رابطه مستحکم است و نقدها نیز نمیتواند نشان از کمرنگشدن این همگراییها باشد. دولت آقای روحانی همانگونه که بارها اعلام کردهاند، دولتی فراجناحی است و تعلقِخاطر به جناح خاصی ندارد. این دولت اعتدال و میانهروی را رویکرد خود در مدیریت جامعه میداند و در این راستا تلاش نمودهاست از همة جریانهای فکری، اعمّ از اصلاحطلب و اصولگرایانی که داری مشی اعتدالی هستند، بهره بگیرد. قطعاً هرکدام از جریانهای فکری دارای انتظارات و خواستههایی هستند که شاید بخشی از آنها با رویکرد دولت متفاوت باشد و در این زمینهها منتقد دولت باشند. دولت هم تأکید دارد از نقدهای منصفانه استقبال میکند و شنوای همة صداها در جامعه است.
چه نمرهای به صد روز اول دولت روحانی در دورة دوم ریاستجمهوری میدهید؟
صد روز فرصت اندکی است برای ارزیابیِ فعالیتهای دولتی که با محدودیتها و چالشهای داخلی و خارجی روبهروست. شرایط منطقه و درگیریهای موجود بین کشورهای همسایه، وضعیت عراق، عربستان، یمن و سوریه و موضوع داعش در حوزة سیاست خارجی و فشارهای مضاعف دولت ترامپ در ماههای اخیر از یک سو و انتظارات بالا از دولت برای حلوفصل بیکاری، رونق تولید، رشد اقتصادی و بهبود شرایط کسبوکار از سوی دیگر، مسائل بزرگی هستند که دولت با آنها دستبهگریبان است. درعینحال، از روز اول استقرار دولت، تلاشها برای تحقق وعدهها و بهبود معیشت و شرایط اقتصادی بهجدّ دنبال شدهاست و زمینههای تحقق برنامههای ریاست محترم جمهور در دور دوم در حوزههای مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، زیرساختها و... در قالب قوانین، آییننامهها، بخشنامهها و دستورالعملهای صادره فراهم و درحال اجراست.
دلایل اصلی انتقاد از دولت روحانی در ماههای اخير، بهخصوص در رسانههای وابسته به جریان اصلاحطلب، را چه میدانید؟ از نظر شما چنین انتقادی به عملکرد روحانی درست است؟
در داخل کشور معدود افراد و جریانهایی هستند که نمیخواهند موفقیتی برای این دولت حاصل شود و مدام بر طبل ناکارآمدی و عدم موفقیت دولت میکوبند. اینها نگران هستند دولت میراث خرابیهای هشت سال دولت گذشته را ترمیم و بازسازی نموده و رونق اقتصادی و وعدههای خود را عملی کند. این جریانها عمدتاً دنبال منافع خود هستند و بهراحتی از منافع ملی عبور میکنند. اما برخی از انتقادهای سازنده میتواند راهگشا برای دولتمردان باشد. در کشوری که با صدها مشکلی اقتصادی و اجتماعی روبهروست، امکان فراهمکردن رضایت همة اقشار و افراد ممکن نیست و علیرغم همة تلاشها، امکان دارد عدهای به خواستههای خود نرسند که عدم تحقق مطالبات میتواند انتقادهایی را به دولت وارد نماید. این موضوع امری طبیعی است، ضمن اینکه اگر انتقادات منصفانه و خیرخواهانه را از عیبجوییهای مغرضانه جدا کنیم، ایرادات وارده به عملکرد بخشهای مختلف دولت بسیار کم و ناچیز است.
بهترین اتفاقی که در دوران تصدی شما در معاونت استانداری رقم خورد چه بودهاست؟
این سؤالی نیست که من بتوانم جواب بدهم؛ قضاوت را باید به عهدة مردم بگذاریم.
موانع و مشکلات حضور زنان در فعالیتهای سیاسی در سطح استان را چگونه ارزیابی میکنید؟
زنان نیمی از جامعه را تشکیل میدهند که از عوامل مهم توسعه نیز بهشمار میروند. اما بهدلیل وجود پارهای از موانع و مشکلات هنوز از این فرصت ارزشمند استفاده نشدهاست. به دلایل فرهنگی و اجتماعی حضور زنان در عرصههای مهم جامعه بهویژه در حوزههای تصمیمگیری هنوز کمرنگ و ناچیز است. در بسیاری از عرصههای فرهنگی و اجتماعی و حتی اقتصادی که زنان صاحب موقعیت تصمیمگیری شدند، بسیار خوب درخشیدهاند و موفق نشان دادهاند. در استان نیز علیرغم تلاشهایی که در سالهای گذشته آنجام شده، زنان فرصت برابر برای رشد و ارتقای سیاسی-اجتماعی پیدا نکردهاند. برای رفع این موانع، دولت تصمیمات مهم و قابلتوجهی اتخاذ کردهاست که بر اساس بخشنامة دولت، در انتخاب مدیران در سطوح مختلف باید از توانمندی بانوان طوری استفاده شود که حداقل 30درصد از پستهای مدیریتی در اختیار آنان باشد. البته حضور بانوان در همة عرصهها قابلتوجه و چشمگیر است که امید داریم با برنامههای دولت دوازدهم حضور آنان در عرصههای تصمیمگیری و مدیریتی هم در حد قابلقبول قرار گیرد.
متأسفانه در عرصة مدیریت، بانوان از جایگاه درخوری برخوردار نیستند. در این سالها و با توجه به تجربهای که در مناطق مختلف از واگذاری مسئولیت به خانمها داشتیم، خانمها کارنامة مدیریتیِ موفقی داشتند. دولت دکتر روحانی نگاه ویژهای به حضور زنان و دختران در عرصههای سیاسی و اجتماعی دارد. به دستور رئیسجمهور شتابی در دولت دوازدهم ایجاد شده که نتیجة آن دراختیار قراردادن 30درصد از پستهای مدیریتی به زنان است. جای خرسندی دارد که همین انتخابات شورای شهر گذشته در شهر همدان، سه نفر از منتخبین مردم از خانمها هستند. تابهحال رویکرد خوبی داشتهایم. ممکن است راضیکننده نباشد، اما رویکرد مناسب و روبهجلویی بودهاست. زمانی فرماندار کبودرآهنگ بودم. تصمیم داشتیم از خانمهای بومی تحصیلکردة دانشگاهی آنجا بهعنوان دبیر کمیسیون بانوان شهرستان انتخاب کنیم. باور کنید نتوانستیم کسی را برای تصدیِ این مسئولیت پیدا کنیم. آخر مجبور شدیم خانمی را از پایگاه دعوت به کار کنیم. همین اتفاق جرقهای شد برای تأسیس دانشگاه پیامنور درکبودرآهنگ.
راهکار بهکارگیری و افزایش مشارکت زنان چیست؟
ایجاد تشکلهای زنان، فعالیت و نشاندادن تواناییهایشان.لازم به ذکر است زمانی که در بهار مسئولیت داشتم چند نفر از بانوان فعال که به تازگی در رشته کشاورزی فارغ التحصیل شده بودند مراجعه کردند و طرحی را در خصوص توزیع کود از طریق کارشناسی کشاورزی و اندازه گیری دقیق کود مورد نیاز و مشاوره تخصصی کشاورزی به کشاورزان بهار ارائه کردند. طرح آنها با حمایت فرمانداری به کار گرفته شد و نتیجه مثبت این طرح که حاصل خوشفکری و مسئولیت پذیری این بانوان بود باعث شد که این گونه برون سپاری و توزیع کود در سطح کشور با استفاده از این الگو انجام شودکه اعتماد به بانوان و سمن ها باعث شد میزان کود مصرفی پایین تر و به سطح استاندارد توزیع برسد و همینطور کیفیت کار کشاورزان این مناطق ارتقا یابد
نقش همسرتان را چگونه میبینید؟
خیلی از موفقیتهایی که در عرصة ملی رقم خوردهاست، قطعاً بهخاطر فداکاری زنان و مادران بودهاست . همسر بنده با وجود اینکه در خانوادهای با مکنت مالی بزرگ شدهاند، اما حاضر بودند تحت شرایط سخت هم پشتیبان باشند. سالها پیش ایشان حاضر شدند همراهم در فامنین باشند و دو سال در یک خانة سازمانی، دور از خانواده، زندگی کنند؛ سالهایی که فامنین نه تلفن داشت، نه جاده و نه حملونقل مناسب.
به یاد دارم زمانی در ملایر خدمت می کردم، طبق معمول همسرم مرا همراهی می کرد و در ملایر ساکن شدیم. او یکی از موفقترین و بهترین مدیران دبیرستان در ملایر بود و با وجود مشغله ای که داشت داوطلبانه در یکی از کودکستانهای جنوب شهر ملایر که در منطقه کم برخورداری بود به مربیگری مشغول شد و در آنجا مشکلات مردم و همینطور خانواده های نیازمند را شناسایی میکرد و به این ترتیب به مشکلات آن منطقه رسیدگی می شد و خانواده های نیازمند به نهادهای حمایتی مانند بهزیستی و کمیته امداد معرفی می شدند، که این روند و بهبود شرایط در آن منطقه از طریق این گونه شناسایی ها تعجب سایر مسئولین را بر انگیخته بود.
محمد ابراهیم الهی تبار متولد 1339 در یکی از محلههای قدیمی همدان، پیشینه مذهبی و انقلابی خانواده باعث شد در همان کودکی در کانون جوانان ولیعصر که توسط جمعی از مبارزین قبل از انقلاب اداره میشد، هر چه بیشتر با آثار و اندیشه های امام آشنا شود. بعد از انقلاب هم فعالیتهای سیاسی و اجتماعی را در مدرسه و مسجد ادامه داد. با شروع جنگ تحمیلی همراه با دیگر اعضای خانواده برای دفاع از کیان ایران اسلامی عازم جبهه های جنگ شد که در این دوران تعدادی از بستگان ازجمله برادرشان به درجه رفیع شهادت رسیدند. به جرات میتوان گفت محمد ابراهیم الهی تبار جزو معدود مدیران با تجربه و درخشان در استان میباشد. شروع همکاری الهی تبار در وزارت کشور برمیگردد به سال 1362، ابتدا در بخشداری فامنین و سپس در بخشداری لالجین، بعد از سمت معاونت فرمانداری همدان، فرماندار کبودرآهنگ، فرماندار بهار، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری همدان و تا پایان دولت هشتم در سمت فرمانداری ملایر ایفای نقش کرد. با شروع دولت یازدهم الهی تبار نخست در سمت های معاونت مالی اداری، آموزش و پژوهش استانداری و سپس در معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری همدان به عهده داشتند.
چقدر در دولت تدبیر و امید به توسعة سیاسی و افزایشیِ سازمانهای مردمی و مدنی توجه شدهاست؟
برای فهم دقیق و درست از مقدار توجه دولت تدبیر و امید به نقش و جایگاه مردم در زمینهای سیاسی و اجتماعی، ضروری است شرایطی که در دولت گذشته برای فعالیت سیاسی و مدنی در جامعه ایجاد شدهبود، مدنظر قرار گیرد. بعد از بهمحاقرفتن تمامی فعالیتهای سیاسی و اجتماعی، طرد فعالان این حوزه و گوشهنشینی و انزوای آنها، حضور احزاب و تشکلهای مردمنهاد در معادلات سیاسی-اجتماعی به حداقل رسید و عملاً ساختار قدرت محدود به مدیران و مسئولان و تودههای سازماننیافتهای از مردم شد و جامعه از این بابت آسیبهای جدی دید و سرمایة اجتماعی و اعتماد عمومی به حداقل رسید. در این شرایط، دولت تدبیر و امید با شعار احیاء سرمایة اجتماعی و ایجاد زمینههای تضارب آراء، طرح اندیشهها و تفکرات مختلف را شعار خود قرار داد که بهخوبی هم در جامعه استقبال شد. بعد از استقرار دولت، در کنار تمامیِ تلاشهای صورتگرفته در حوزة سیاست خارجی و داخلی، توجه به توسعة سیاسی در قالب میداندادن به احزاب و فراهمکردن بسترهای لازم برای آنها، اعم از گسترش تشکیلات در تمامیِ نقاط کشور، برگذاری برنامهها و مراسم مختلف، احیای خانة احزاب، صدور دهها مجوز برای احزاب
تازهتأسیس بهویژه تعامل و همفکری با همة تشکلهای سیاسی در حوزههای تصمیمگیری در دستورِکار قرار گرفت که امروز شاهد حضور تمامیِ سلایق سیاسی و احزاب مختلف از جریانهای موردقبول نظام در عرصة فعالیت سیاسی هستیم. این اتفاق در حوزة اجتماعی نیز با قوت پیگیری و باعث قدرتیابی بسیاری از سازمانهای مردمنهاد شد که امروز در کنار دستگاههای اجرایی، خدمات ارزشمندی به جامعه ارائه میکنند.
چشمانداز توسعه و فضای سیاسی حاکم در بین جریانهای مربوطه، بهخصوص احزاب اصلاحطلب را چگونه میبینید؟
همانطور که اشاره شد، در دولت تدبیر و امید احزاب، موقعیت و شرایط بسیار خوبی برای حضور در عرصة سیاسی و جهتدهی به افکار عمومی پیدا کردهاند. انتخابات گذشته اعم از شوراهای اسلامی، ریاستجمهوری و مجلس شورای اسلامی نشان داد، همة جامعه به احزاب و دیدگاههای آنها توجه دارد و احزاب هم مسیر مناسبی برای آگاهیبخشی در جامعه انتخاب کرده و سعی میکنند به افکار عمومی در انتخاب افراد موردنظر کمک نمایند. تجربیات گذشته، بهویژه فعالیتهای انتخاباتی، به احزاب نشان دادهاست که در سایة هماهنگی و همفکری و اتحاد است که میتوانند در عرصة سپهر سیاسی جامعه فعالانه حضور مؤثر داشتهباشند، که خوشبختانه شاهد تقویت این حس همگرایی بین احزاب هستیم. چشمانداز حاکم بین جریانهای سیاسی را امیدوارکننده میبینم، چرا که همة جریانهای داخل نظام به حدی از رشد و بلوغ رسیدهاند که از نزاع کم کرده و مدارای سیاسی را افزایش داده و پذیرفتهاند اصل رقابت را جایگزین رویکرد حذفی یا تحریم نمایند. پذیرفتهاند برای ادامة فعالیت اصولی و قانونی با مراکز قدرت تعامل مناسبی داشتهباشند. اصل مشارکت را بهعنوان شاخص جابهجاییِ قدرت قبول کردهاند. اگر جریانهای
سیاسی امروز پذیرش قانون و منافع ملی را بهعنوان شالودة فعالیت سیاسی در عمل و رفتار خود نشان میدهند و شفافسازی در حوزة فعالیتها و منافع و دیدگاههای خود را بهعنوان یک ضرورت در فضای سیاسی سالم دنبال میکنند، بهنظر میرسد با نگرش به مطالب گفتهشده و اتفاقات مهمی که در طول سالهای اخیر افتاده و وجوه مثبتی که احزاب از خود نشان دادهاند، میتوان به آیندة فضای سیاسی کشور امیدوار بود. اصلاحطلبان بهعنوان جریان اصیل در تاریخ جمهوری اسلامی ایران نه قابلحذفاند نه آن که خود با سیاستورزی در سایة قانون اساسی قهر خواهندکرد. انتخابات سالهای ۹۲، ۹۴ و ۹۶ نشان از این داشت که اصلاحطلبان واقعبینانه تأمین منافع ملی را حتی بر چیدمان و آرایش نیروهای سیاسی مقدم میدانند و اصلاحطلبی را مقدم بر اصلاحطلبان. این بلوغ یک جریان سیاسی است که حتی در مواجهه با محدودیتها و بهقول رئیسجمهور محترم «دیوار کوتاه»، همچنان به دنبال راهی برای تأمین منافع حیاتی کشور هستند.
فعالان سیاسی و احزاب به چه میزان در تصمیمات سیاسی استان نقش دارند؟
فعالان سیاسی از عناصر تأثیرگذار در معادلات سیاسی و اجتماعی هستند که میزان تأثیر ایشان بستگی به جایگاه مردمی، عملکرد آنها، مقبولیت عام و نحوة تعاملشان با مراکز تصمیمگیر دارد. طبیعتاً، تصمیمگیران استان در صورت علاقة افراد و ابراز نظر و عقیده توسط عناصر سیاسی از آنها استقبال میکنند و گاهی اوقات هم این افراد طرف مشورت قرار میگیرند و از ایدههای صائب همیشه استفاده میشود. بدیهی است نیروهای حامی دولت و حتی منتقدین زمانی توان نظارت و اثربخشی دارند که حامل ظرفیتهای مدنی برای گفتوگو و تعامل باشند. جز این و در میانمدت، تصمیمسازی در استان متأثر از فعالان سیاسی نخواهد بود، حتی اگر تمایل نخستین مدیران ارشد استانی بهرهجستن از ظرفیتهای احزاب و فعالان سیاسی باشد.
نقش معاونت سیاسی-امنیتی استان را در توسعة سیاسی چه میزان میدانید؟
مدیریت و رصد فعالیتهای سیاسی از وظایف اختصاصی وزارت کشور است که این مهم در استانها در حوزة سیاسی با حضور این افراد به ویژه تشکلهای سیاسی و احزاب در عرصه اجتماعی فراهم شود که همین اتفاق هم افتاد و حضور پررنگ و تأثیرگذار احزاب را در انتخابات همگان شاهد بودند. علاوه بر این، تعامل خوب با فعالان سیاسی، جلسات منظم با احزاب، و صدور قریب به ۲۵ مجوز دفتر فرعی برای احزاب از فعالیتهایی بود که در این زمینه انجام شد. این در حالی بود که در طول سالهای قبل از دولت یازدهم، کل مجوز دفترهای صادرشده کمتر از تعداد انگشتان یک دست بود. انتخابات هم یک عرصة سیاسی است که این هم یکی از وظایف اختصاصی وزارت کشور بهشمار میرود. در انتخابات انجام شده در چهار سال گذشته، تمام تلاش معاونت سیاسی-امنیتی استانداری، بهعنوان ستاد انتخابات استان، بر این بودهاست که با رعایت قواعد سیاسی و قانونی از حقوق مسلم انتخابشونده و انتخابکننده دفاع کند و با جلب اعتماد عمومی و ایجاد فضای رقابتیِ سالم با حضور همة جریانهای فکریِ داخلیِ نظام، مشارکت حداکثری را که شاخص توسعة سیاسی در ستاد انتخابات قلمداد میشود، بالا ببرد. نیاز به یادآوری است که
سیاستورزی خارج از پایتخت دشواریها و موانع پرشماری دارد و تلاش برای فراگیرشدن فعالیتهای حزبی و تشکیلاتی میتواند از این دشواریها بکاهد. معاونت سیاسی-امنیتی تسهیلگر فعالیت تشکیلاتی است، و همسو با رویکرد کلان دولت باید زمینهساز کنش کمهزینهتر در فضای عمومی جامعه باشد. در استانها همواره عوامل محدودکنندة کنش پرشمار هستند و دولت بهطورخاص معاونان سیاسی-امنیتی استانها، میبایست مقابل، مدیریت مناسب را بهمنظور ایجاد نشاط سیاسی در جامعه اعمال نمایند.
در مدت تصدیِ شما، فضای سیاسی موجود و روابط بین احزاب سیاسی و فعالان مرتبط را چگونه ارزیابی میکنید؟
فضای سیاسی تحتتأثیر جریانهای سیاسی و همچنین فعالان سیاسی است. ایشان در مقاطع مختلف تلاش میکنند در امور سیاسی استان تأثیرگذار باشند. در این مدت غالب سیاسیون حضور خوبی در سپهر سیاسی استان داشتند؛ هرچند همگرایی بین آنها، بهدلیل دیدگاهها و نگاههای متفاوتی که به امور سیاسی و اجتماعی و اقتصادی دارند، مناسب نبودهاست. بخشی از این تفاوتها و اختلاف دیدگاهها طبیعی و لازمة جامعة پویا و دارای فکر و اندیشه است. اما منافع کلی و عمومی، توسعه و پیشرفت استان، حلوفصل مشکلات و رفع موانع بهویژه در حوزة تولید و اقتصاد، نیاز به همگرایی و وفاق بیشتری دارد که باید در این زمینه اتفاقِنظر بیشتری حاصل شود.
مهمترین سرمایههای سیاسی و اجتماعی استان را چه میدانید؟
استان همدان به دلایل مختلف واجد سرمایههای سیاسی و اجتماعی فراوان است، که دلیل امتیاز و برتری استان نیز بهشمار میروند. همزیستی مسالمتآمیز اقوام مختلف استان، تدیّن و اعتقادات محکم دینی در بین مردم، حمایت و پشتیبانی همهجانبه و مستمر از نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، وجود دهها تشکل و نهاد اجتماعی و مذهبی در استان و حضور آگاهانة اقشار مختلف جامعه در صحنههای سیاسی و اجتماعی و ملی و مذهبی سرمایههای بزرگ استان هستند.
نقش احزاب را در توسعة سیاسی استان چگونه میبینید و آیا به فعالیت سیاسی احزاب استان میتوان نمرة قبولی داد؟
متأسفانه در مسیر توانمندشدن احزاب سیاسی در کشور، چه از منظر بنمایههای فکری حاکم بر آنها و چه از منظر تشکیلات، کیفیت نیروها و گستردگی شبکة فعالان و اعضا، در ابتدای راه هستیم و عموماً احزاب بهجز چند حزب، فاقد شبکة گسترده و پویا در خارج از پایتخت هستند. این ضعف سبب میشود که راه توسعة سیاسی استانها راهی ناهموارتر باشد. در سالهای گذشته دفترهای استانیِ احزاب اصلاحطلب برای تقویت اثرگذاری خود در کنشهای سیاسی استان، به سمت سیاستورزی جبههای حرکت نمودهاند که این میتواند صدایشان را بلندتر و نظراتشان را مؤثرتر کند. این شیوة کنش سیاسی دفترهای استانی احزاب میتواند معایبی نیز بهدنبال داشته باشد، همچون تقدم مناسبات درون شورا بر فعالیتهای مستقل حزبی. به دیگر سخن، احزاب در مقام حقِرأی و عدد در شورای هماهنگی دیده میشوند و نه مثل مجموعههای مستقل با کارکرد و توانمندیهای متفاوت. متأسفانه در میانمدت تقویت احزاب و پویایی آنها به چاقشدن شورا و تعداد احزاب کمکار یا بدونفعالیت بدل خواهدشد که نشانههای آن پیداست. زمانی شوراهای هماهنگی میتوانند در مسیر توسعة استانها راهگشا باشند که بروندادشان نه صرفاً
جمعآوری فعالان فارغ از کیفیت کاریِ آنها، که پرتوانکردن احزابی باشد که در واقعیت در مسیر توسعة سیاسی و اجتماعی گام برمیدارند. تنوّع وقتی امتیاز است که تمامیِ پیکرة متکثّر شوراهای هماهنگی پویا و مؤثر باشد. آنگاه سیاستورزیِ جبههای به نتایج مثبتی خواهد انجامید.
فعالیت سیاسی موفق در استان را با توجه به فضای سیاسی حاکم در کدام چهارچوب توصیه میکنید؟
مهمترین شکل توسعة سیاسی که سلایق فکری مختلف بتوانند در آن نقش مثبت و اساسی ایفا کنند، شکلگیری احزاب توانمند، فراگیر، فعال و پاسخگوست. این احزاب هستند که فضای سیاسی را هدایت، معتدل، متوازن و آمادة کمال و پیشرفت میکنند هرچند فعالیت سالم احزاب مشروط و مستلزم فاکتورهای دیگری نیز هست، اما ایجاد رابطة سالم سیاسی بین حاکمیت و مردم، انتقال انتظارات جامعه از نظام، و پیگیری مطالبات مردم عمدتاً در چهارچوب حزبی بیشتر قابلوصول است.
انتقادهای اصلاحطلبان به دولت روحانی را چگونه ارزیابی میکنید؟
رئیسجمهور محترم، جناب آقای دکتر روحانی، سرمایة اصلاحطلبان و کشور است. البته اصلاحطلبان نیز، خصوصاً در بحرانها، همواره سرمایة رئیسجمهور بودهاند. این رابطه مستحکم است و نقدها نیز نمیتواند نشان از کمرنگشدن این همگراییها باشد. دولت آقای روحانی همانگونه که بارها اعلام کردهاند، دولتی فراجناحی است و تعلقِخاطر به جناح خاصی ندارد. این دولت اعتدال و میانهروی را رویکرد خود در مدیریت جامعه میداند و در این راستا تلاش نمودهاست از همة جریانهای فکری، اعمّ از اصلاحطلب و اصولگرایانی که داری مشی اعتدالی هستند، بهره بگیرد. قطعاً هرکدام از جریانهای فکری دارای انتظارات و خواستههایی هستند که شاید بخشی از آنها با رویکرد دولت متفاوت باشد و در این زمینهها منتقد دولت باشند. دولت هم تأکید دارد از نقدهای منصفانه استقبال میکند و شنوای همة صداها در جامعه است.
چه نمرهای به صد روز اول دولت روحانی در دورة دوم ریاستجمهوری میدهید؟
صد روز فرصت اندکی است برای ارزیابیِ فعالیتهای دولتی که با محدودیتها و چالشهای داخلی و خارجی روبهروست. شرایط منطقه و درگیریهای موجود بین کشورهای همسایه، وضعیت عراق، عربستان، یمن و سوریه و موضوع داعش در حوزة سیاست خارجی و فشارهای مضاعف دولت ترامپ در ماههای اخیر از یک سو و انتظارات بالا از دولت برای حلوفصل بیکاری، رونق تولید، رشد اقتصادی و بهبود شرایط کسبوکار از سوی دیگر، مسائل بزرگی هستند که دولت با آنها دستبهگریبان است. درعینحال، از روز اول استقرار دولت، تلاشها برای تحقق وعدهها و بهبود معیشت و شرایط اقتصادی بهجدّ دنبال شدهاست و زمینههای تحقق برنامههای ریاست محترم جمهور در دور دوم در حوزههای مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، زیرساختها و... در قالب قوانین، آییننامهها، بخشنامهها و دستورالعملهای صادره فراهم و درحال اجراست.
دلایل اصلی انتقاد از دولت روحانی در ماههای اخير، بهخصوص در رسانههای وابسته به جریان اصلاحطلب، را چه میدانید؟ از نظر شما چنین انتقادی به عملکرد روحانی درست است؟
در داخل کشور معدود افراد و جریانهایی هستند که نمیخواهند موفقیتی برای این دولت حاصل شود و مدام بر طبل ناکارآمدی و عدم موفقیت دولت میکوبند. اینها نگران هستند دولت میراث خرابیهای هشت سال دولت گذشته را ترمیم و بازسازی نموده و رونق اقتصادی و وعدههای خود را عملی کند. این جریانها عمدتاً دنبال منافع خود هستند و بهراحتی از منافع ملی عبور میکنند. اما برخی از انتقادهای سازنده میتواند راهگشا برای دولتمردان باشد. در کشوری که با صدها مشکلی اقتصادی و اجتماعی روبهروست، امکان فراهمکردن رضایت همة اقشار و افراد ممکن نیست و علیرغم همة تلاشها، امکان دارد عدهای به خواستههای خود نرسند که عدم تحقق مطالبات میتواند انتقادهایی را به دولت وارد نماید. این موضوع امری طبیعی است، ضمن اینکه اگر انتقادات منصفانه و خیرخواهانه را از عیبجوییهای مغرضانه جدا کنیم، ایرادات وارده به عملکرد بخشهای مختلف دولت بسیار کم و ناچیز است.
بهترین اتفاقی که در دوران تصدی شما در معاونت استانداری رقم خورد چه بودهاست؟
این سؤالی نیست که من بتوانم جواب بدهم؛ قضاوت را باید به عهدة مردم بگذاریم.
موانع و مشکلات حضور زنان در فعالیتهای سیاسی در سطح استان را چگونه ارزیابی میکنید؟
زنان نیمی از جامعه را تشکیل میدهند که از عوامل مهم توسعه نیز بهشمار میروند. اما بهدلیل وجود پارهای از موانع و مشکلات هنوز از این فرصت ارزشمند استفاده نشدهاست. به دلایل فرهنگی و اجتماعی حضور زنان در عرصههای مهم جامعه بهویژه در حوزههای تصمیمگیری هنوز کمرنگ و ناچیز است. در بسیاری از عرصههای فرهنگی و اجتماعی و حتی اقتصادی که زنان صاحب موقعیت تصمیمگیری شدند، بسیار خوب درخشیدهاند و موفق نشان دادهاند. در استان نیز علیرغم تلاشهایی که در سالهای گذشته آنجام شده، زنان فرصت برابر برای رشد و ارتقای سیاسی-اجتماعی پیدا نکردهاند. برای رفع این موانع، دولت تصمیمات مهم و قابلتوجهی اتخاذ کردهاست که بر اساس بخشنامة دولت، در انتخاب مدیران در سطوح مختلف باید از توانمندی بانوان طوری استفاده شود که حداقل 30درصد از پستهای مدیریتی در اختیار آنان باشد. البته حضور بانوان در همة عرصهها قابلتوجه و چشمگیر است که امید داریم با برنامههای دولت دوازدهم حضور آنان در عرصههای تصمیمگیری و مدیریتی هم در حد قابلقبول قرار گیرد.
متأسفانه در عرصة مدیریت، بانوان از جایگاه درخوری برخوردار نیستند. در این سالها و با توجه به تجربهای که در مناطق مختلف از واگذاری مسئولیت به خانمها داشتیم، خانمها کارنامة مدیریتیِ موفقی داشتند. دولت دکتر روحانی نگاه ویژهای به حضور زنان و دختران در عرصههای سیاسی و اجتماعی دارد. به دستور رئیسجمهور شتابی در دولت دوازدهم ایجاد شده که نتیجة آن دراختیار قراردادن 30درصد از پستهای مدیریتی به زنان است. جای خرسندی دارد که همین انتخابات شورای شهر گذشته در شهر همدان، سه نفر از منتخبین مردم از خانمها هستند. تابهحال رویکرد خوبی داشتهایم. ممکن است راضیکننده نباشد، اما رویکرد مناسب و روبهجلویی بودهاست. زمانی فرماندار کبودرآهنگ بودم. تصمیم داشتیم از خانمهای بومی تحصیلکردة دانشگاهی آنجا بهعنوان دبیر کمیسیون بانوان شهرستان انتخاب کنیم. باور کنید نتوانستیم کسی را برای تصدیِ این مسئولیت پیدا کنیم. آخر مجبور شدیم خانمی را از پایگاه دعوت به کار کنیم. همین اتفاق جرقهای شد برای تأسیس دانشگاه پیامنور درکبودرآهنگ.
راهکار بهکارگیری و افزایش مشارکت زنان چیست؟
ایجاد تشکلهای زنان، فعالیت و نشاندادن تواناییهایشان.لازم به ذکر است زمانی که در بهار مسئولیت داشتم چند نفر از بانوان فعال که به تازگی در رشته کشاورزی فارغ التحصیل شده بودند مراجعه کردند و طرحی را در خصوص توزیع کود از طریق کارشناسی کشاورزی و اندازه گیری دقیق کود مورد نیاز و مشاوره تخصصی کشاورزی به کشاورزان بهار ارائه کردند. طرح آنها با حمایت فرمانداری به کار گرفته شد و نتیجه مثبت این طرح که حاصل خوشفکری و مسئولیت پذیری این بانوان بود باعث شد که این گونه برون سپاری و توزیع کود در سطح کشور با استفاده از این الگو انجام شودکه اعتماد به بانوان و سمن ها باعث شد میزان کود مصرفی پایین تر و به سطح استاندارد توزیع برسد و همینطور کیفیت کار کشاورزان این مناطق ارتقا یابد
نقش همسرتان را چگونه میبینید؟
خیلی از موفقیتهایی که در عرصة ملی رقم خوردهاست، قطعاً بهخاطر فداکاری زنان و مادران بودهاست . همسر بنده با وجود اینکه در خانوادهای با مکنت مالی بزرگ شدهاند، اما حاضر بودند تحت شرایط سخت هم پشتیبان باشند. سالها پیش ایشان حاضر شدند همراهم در فامنین باشند و دو سال در یک خانة سازمانی، دور از خانواده، زندگی کنند؛ سالهایی که فامنین نه تلفن داشت، نه جاده و نه حملونقل مناسب.
به یاد دارم زمانی در ملایر خدمت می کردم، طبق معمول همسرم مرا همراهی می کرد و در ملایر ساکن شدیم. او یکی از موفقترین و بهترین مدیران دبیرستان در ملایر بود و با وجود مشغله ای که داشت داوطلبانه در یکی از کودکستانهای جنوب شهر ملایر که در منطقه کم برخورداری بود به مربیگری مشغول شد و در آنجا مشکلات مردم و همینطور خانواده های نیازمند را شناسایی میکرد و به این ترتیب به مشکلات آن منطقه رسیدگی می شد و خانواده های نیازمند به نهادهای حمایتی مانند بهزیستی و کمیته امداد معرفی می شدند، که این روند و بهبود شرایط در آن منطقه از طریق این گونه شناسایی ها تعجب سایر مسئولین را بر انگیخته بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.