|

جنبش دانشجويي و وظايف ذاتي آن

دکتر سيدحجت مهدوي‎
هرساله 16 آذر در تاريخ معاصر ما، نماد تثبيت‌شده جنبش دانشجويي محسوب مي‌شود؛ اعراض و اعتراضي که در يک حمله و هجمه ناجوانمردانه و ددمنشانه، باعث پرپرشدن سه دانشجوي رشيد و بي‌گناه با نام‌هاي مهدي شريعت‌رضوي، احمد قندچي و مصطفي بزرگ‌نيا - در انتقاد از سياست شاه در آستانه ورود نيکسون براي اجراي يک مأموريت استعماري و اخذ دکتراي حقوق به ايران - در محيط امن دانشگاه شد.
اصولا تجربه و رابطه ما با جنبش دانشجويي به‌مثابه واقعيتي که در چند دهه اخير در منظر و معرفت ما قرار گرفته است، منطقا ما را در معرض شماري از پرسش‌هاي ريز و درشت قرار مي‌دهد که به‌راستي و به‌واقع به لحاظ نظري و کارکردي، جنبش دانشجويي در جوهر و ماهيت خود چيست، چه تعريفي دارد و شاخص و مؤلفه‌هاي آن کدام‌اند و دقيقا در متن و بطن خود چه کارکرد و رسالت مشخصي را دنبال مي‌کند؟
سابقه جنبش دانشجويي در غرب به دهه 1950 برمي‌گردد. متفکران و فيلسوفانی چون هانا آرنت، آر.ام.هنر، هابرماس و... به تعاريف ذات‌انديشانه و کارکردگرايانه جنبش دانشجويي پرداخته‌اند.
بايسته است که هر‌از‌چندگاهي با بهانه و بي‌بهانه به جهت گراميداشت چنين ايام خونبار و تاريخ‌سازي، به تأملات فکري درباره جريان دانشجويي کشور بنشينيم. به‌تحقيق، چنين رفتار و مطالعات ميداني اندیشمندانه‌ای مي‌تواند در تعميق و تحکيم شناخت و به‌تبع آن اتخاذ مواضع آينده ما، در جاي خود بسي مؤثر واقع شود. امروز در کاروان جناح‌ها و کنشگران سياسي در جامعه ما از امکان يا امتناع واقعيت‌داشتن جنبش دانشجويي بحث مي‌شود. برخي از مرگ و پايان علائم حياتي و برخي ديگر از رشد و حيات بالنده آن در قاب و قالب‌هاي گوناگون سخن مي‌گويند. در اين ارتباط بايد قدري تعريف و چشم‌انداز خود را نسبت به واقعي و حقيقي‌بودن جنبش دانشجويي تنقيح و تعديل کنيم؛ چون هرگونه واقع‌گريزي و اتخاذ افراط و تفريط در اين امر حساس و شکننده باعث نقض غرض در تحقق مطالبات مدني مردم است.
جنبش دانشجويي به‌عنوان پاره‌اي از جنبش اجتماعي در سرشت خود يک جنبش اصلاحي و رفرميستي است؛ نه جنبشي راديکال و آشوبگرايانه. دانشگاه و دانشجويان جوان و پويا همواره به‌عنوان وجدان بيدار و ميزان الحراره حوادث جامعه تلقي به قبول شده‌اند. اين جنبش و پويش در چارچوب اعتقاد به نظام و انقلاب به فعاليت معتدلانه مي‌پردازد.
البته امروز بنا به علل عديده اجتماعي اين جنبش به عارضه نوعي از رکود و سکون دچار شده است؛ چراکه خاستگاه اين جنبش که همان دانشگاه و وزارت علوم است، به طريق اولي فعلا در کار و کارويژه‌هاي خود به نوعي از فتور و سستي گراييده است! جنبش دانشجويي هويتي انتقادي و کريتيکال دارد. پاره‌اي از جامعه‌شناسان سياسي چنين جنبش‌هايي را کنش و بعضا واکنشي جمعي در ارتباط با بروز ناملايمات ساختاري در جامعه مي‌دانند؛ البته- به ايجاب و سلب- در بين نظريه‌پردازان جهان در ارتباط حمايت يا عدم حمايت از جنبش دانشجويي طيف‌ها و نظريات موافق و مخالف فراواني وجود دارد که ذکر ادله و مختصات آن فحواي اين يادداشت را به تفصيل مي‌کشاند. در اينجا ذکر همين نکته بس که اين پديده در فونکسيون خود وضعي فراجناحي و وجهي فراطبقاتي دارد و بايد - جز پاره‌اي از تعاملات سودمند به نفع مردم - از هرگونه وابستگي و استحاله اجتناب كند.
16 آذر در تقويم، خود روزي فراتر از خاطرات زودگذر ذهني و به‌واقع يک مبدأ و گرانيگاه تاريخي و رخدادي تداعي‌کننده براي مبارزات متحدانه ملت ما عليه سلطه استبداد و استعمار است. جنبش دانشجويي در تبار خود نماد و بازنماي ابراز هويت و احراز حقانيت است؛ در محيطي که هرچه هست، آن‌گونه نيست که بايد و هر چيز آن‌گونه نيست که شايد!
جنبش دانشجويي بايد بتواند با حفظ استقلال، تفرد و پرنسيب‌هاي دانشجويي خود با توجه به حاجات پيچيده جامعه به اکتشاف اولويت‌ها و استخراج چارچوب‌ها و پلتفرم‌ها، سامان و سازمان دهد و راهبرد بنويسد. هرچند جنبش دانشجويي به علت دگرديسي‌های واقع‌شده در فضاي سياسي جامعه، امروز فاقد آن منزلت و موقعيت گذشته خويشتن است و از چندپارگي و انفعال در ساختار خود در رنج و تألم است و اساسا وضعيت امروز آن، ديگر آن جو غالب بر دانشگاه‌هاي ديروز نيست! اما از موضع چه بايد کرد، بايد گفت جا دارد که اين جنبش همچنان با رويکرد نقادانه و رهيافت‌ بازنگرانه بار ديگر چون گذشته، واجد هژمونيک فکري و نماينده نخبگي جامعه باشد.
امروز مشکلاتي طاقت‌فرسا در جامعه وجود دارد که جنبش دانشجويي مي‌تواند با اختيارکردن استراتژی‌هاي مناسب، در زمینه حل‌وفصل آن به فعاليت‌هاي فکري و اجتماعي بپردازد. به اجمال از اهم مشکلات و معضلاتي که هم‌اکنون گريبانگير ماست عبارت‌اند از: محيط زيست، بحران کارگري، مسائل مربوط به فساد اقتصادي که رو به سيستماتيک‌شدن دارد، پديده اشتغال، چالش‌هاي کنوني حقوق زنان در سطح جامعه و فراتر از همه اينها معضل دير‌پاي عدالت توزيعي
distributive justice که بر اساس داده‌ها و جوامع آماري امروز عموم مردم در فراق و فقدان آن احساس ناخرسندي و نگراني روزافزون دارند و همين‌طور صدها آلام و مطالبات و مطلوبات صنفي و اجتماعي ديگر که بايد در راستاي ايفاي مسئوليت‌هاي ذاتي دانشجويي با سازوکارهاي مناسب در فضاي هم‌فکري و هم‌افزايي با نيروهاي آگاه و دلسوز کشور به‌جد در پناه لطف حق دنبال شود.
کارواني که بود بدرقه‌اش حفظ خدا
به تجمل بنشيند به جلالت برود

دکتر سيدحجت مهدوي‎
هرساله 16 آذر در تاريخ معاصر ما، نماد تثبيت‌شده جنبش دانشجويي محسوب مي‌شود؛ اعراض و اعتراضي که در يک حمله و هجمه ناجوانمردانه و ددمنشانه، باعث پرپرشدن سه دانشجوي رشيد و بي‌گناه با نام‌هاي مهدي شريعت‌رضوي، احمد قندچي و مصطفي بزرگ‌نيا - در انتقاد از سياست شاه در آستانه ورود نيکسون براي اجراي يک مأموريت استعماري و اخذ دکتراي حقوق به ايران - در محيط امن دانشگاه شد.
اصولا تجربه و رابطه ما با جنبش دانشجويي به‌مثابه واقعيتي که در چند دهه اخير در منظر و معرفت ما قرار گرفته است، منطقا ما را در معرض شماري از پرسش‌هاي ريز و درشت قرار مي‌دهد که به‌راستي و به‌واقع به لحاظ نظري و کارکردي، جنبش دانشجويي در جوهر و ماهيت خود چيست، چه تعريفي دارد و شاخص و مؤلفه‌هاي آن کدام‌اند و دقيقا در متن و بطن خود چه کارکرد و رسالت مشخصي را دنبال مي‌کند؟
سابقه جنبش دانشجويي در غرب به دهه 1950 برمي‌گردد. متفکران و فيلسوفانی چون هانا آرنت، آر.ام.هنر، هابرماس و... به تعاريف ذات‌انديشانه و کارکردگرايانه جنبش دانشجويي پرداخته‌اند.
بايسته است که هر‌از‌چندگاهي با بهانه و بي‌بهانه به جهت گراميداشت چنين ايام خونبار و تاريخ‌سازي، به تأملات فکري درباره جريان دانشجويي کشور بنشينيم. به‌تحقيق، چنين رفتار و مطالعات ميداني اندیشمندانه‌ای مي‌تواند در تعميق و تحکيم شناخت و به‌تبع آن اتخاذ مواضع آينده ما، در جاي خود بسي مؤثر واقع شود. امروز در کاروان جناح‌ها و کنشگران سياسي در جامعه ما از امکان يا امتناع واقعيت‌داشتن جنبش دانشجويي بحث مي‌شود. برخي از مرگ و پايان علائم حياتي و برخي ديگر از رشد و حيات بالنده آن در قاب و قالب‌هاي گوناگون سخن مي‌گويند. در اين ارتباط بايد قدري تعريف و چشم‌انداز خود را نسبت به واقعي و حقيقي‌بودن جنبش دانشجويي تنقيح و تعديل کنيم؛ چون هرگونه واقع‌گريزي و اتخاذ افراط و تفريط در اين امر حساس و شکننده باعث نقض غرض در تحقق مطالبات مدني مردم است.
جنبش دانشجويي به‌عنوان پاره‌اي از جنبش اجتماعي در سرشت خود يک جنبش اصلاحي و رفرميستي است؛ نه جنبشي راديکال و آشوبگرايانه. دانشگاه و دانشجويان جوان و پويا همواره به‌عنوان وجدان بيدار و ميزان الحراره حوادث جامعه تلقي به قبول شده‌اند. اين جنبش و پويش در چارچوب اعتقاد به نظام و انقلاب به فعاليت معتدلانه مي‌پردازد.
البته امروز بنا به علل عديده اجتماعي اين جنبش به عارضه نوعي از رکود و سکون دچار شده است؛ چراکه خاستگاه اين جنبش که همان دانشگاه و وزارت علوم است، به طريق اولي فعلا در کار و کارويژه‌هاي خود به نوعي از فتور و سستي گراييده است! جنبش دانشجويي هويتي انتقادي و کريتيکال دارد. پاره‌اي از جامعه‌شناسان سياسي چنين جنبش‌هايي را کنش و بعضا واکنشي جمعي در ارتباط با بروز ناملايمات ساختاري در جامعه مي‌دانند؛ البته- به ايجاب و سلب- در بين نظريه‌پردازان جهان در ارتباط حمايت يا عدم حمايت از جنبش دانشجويي طيف‌ها و نظريات موافق و مخالف فراواني وجود دارد که ذکر ادله و مختصات آن فحواي اين يادداشت را به تفصيل مي‌کشاند. در اينجا ذکر همين نکته بس که اين پديده در فونکسيون خود وضعي فراجناحي و وجهي فراطبقاتي دارد و بايد - جز پاره‌اي از تعاملات سودمند به نفع مردم - از هرگونه وابستگي و استحاله اجتناب كند.
16 آذر در تقويم، خود روزي فراتر از خاطرات زودگذر ذهني و به‌واقع يک مبدأ و گرانيگاه تاريخي و رخدادي تداعي‌کننده براي مبارزات متحدانه ملت ما عليه سلطه استبداد و استعمار است. جنبش دانشجويي در تبار خود نماد و بازنماي ابراز هويت و احراز حقانيت است؛ در محيطي که هرچه هست، آن‌گونه نيست که بايد و هر چيز آن‌گونه نيست که شايد!
جنبش دانشجويي بايد بتواند با حفظ استقلال، تفرد و پرنسيب‌هاي دانشجويي خود با توجه به حاجات پيچيده جامعه به اکتشاف اولويت‌ها و استخراج چارچوب‌ها و پلتفرم‌ها، سامان و سازمان دهد و راهبرد بنويسد. هرچند جنبش دانشجويي به علت دگرديسي‌های واقع‌شده در فضاي سياسي جامعه، امروز فاقد آن منزلت و موقعيت گذشته خويشتن است و از چندپارگي و انفعال در ساختار خود در رنج و تألم است و اساسا وضعيت امروز آن، ديگر آن جو غالب بر دانشگاه‌هاي ديروز نيست! اما از موضع چه بايد کرد، بايد گفت جا دارد که اين جنبش همچنان با رويکرد نقادانه و رهيافت‌ بازنگرانه بار ديگر چون گذشته، واجد هژمونيک فکري و نماينده نخبگي جامعه باشد.
امروز مشکلاتي طاقت‌فرسا در جامعه وجود دارد که جنبش دانشجويي مي‌تواند با اختيارکردن استراتژی‌هاي مناسب، در زمینه حل‌وفصل آن به فعاليت‌هاي فکري و اجتماعي بپردازد. به اجمال از اهم مشکلات و معضلاتي که هم‌اکنون گريبانگير ماست عبارت‌اند از: محيط زيست، بحران کارگري، مسائل مربوط به فساد اقتصادي که رو به سيستماتيک‌شدن دارد، پديده اشتغال، چالش‌هاي کنوني حقوق زنان در سطح جامعه و فراتر از همه اينها معضل دير‌پاي عدالت توزيعي
distributive justice که بر اساس داده‌ها و جوامع آماري امروز عموم مردم در فراق و فقدان آن احساس ناخرسندي و نگراني روزافزون دارند و همين‌طور صدها آلام و مطالبات و مطلوبات صنفي و اجتماعي ديگر که بايد در راستاي ايفاي مسئوليت‌هاي ذاتي دانشجويي با سازوکارهاي مناسب در فضاي هم‌فکري و هم‌افزايي با نيروهاي آگاه و دلسوز کشور به‌جد در پناه لطف حق دنبال شود.
کارواني که بود بدرقه‌اش حفظ خدا
به تجمل بنشيند به جلالت برود

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.