|

پوشانندگی با نیرو محرکه احساسات

سحر رنجبر

وقتی در شهر راه می‌روی اشک شوق در چشمانت جمع می‌شود و جمله «درود بر شرفت» تمام ذهنت را پر می‌کند و به خود می‌بالی که در کنار مردمانی چنین زندگی می‌کنی و به خاطر دیدن این همه اشتیاق به کمک، آن هم از تمام شهرهای ایران، کلاه از سر برمی‌داری و به همه چیز افتخار می‌کنی. اما این همه ماجرا نیست! زمانی‌که در جوامع شکافی ایجاد و فقدانی احساس می‌شود؛ میل جمعی برای پرکر دن آن خلا و جبران آن فقدان ابراز وجود می‌کند. اما در ابتدا این سوال مطرح است که؛ این میل جبران، دارای چه ماهیتی است؟ آیا قادر به ایجاد ساختارهای صحیح برای بهتر شدن اوضاع هست؟ اصلا اطمینان به قرارگیری این حرکت جمعی در راه درست و اطمینان به مفید بودن آن از کجا می‌آید؟
در واقع این میل جمعی، سازماندهی یه هسته را بر عهده دارد، یک اشتراک. اشتراکی که تعریف آن کنش‌های مردم نسبت به آن فقدان است. اعمالی که در ابتدای امر نمود کامل نوع‌دوستی و انسانیت است اما در گستره وسیع‌تر مانع از درک درست و بنیادین وضعیت موجود می‌شود و این خود ساختار متناقضی را تولید می‌کند که انفعالی تقریبا محض را به دنبال دارد. به این صورت که؛ امکان شناخت ارتباطات و تجارب را از سوژه (مردم) سلب می‌کند و با پیش‌روی دست به تخریب خود و آثار مطلوبش می‌زند. مردم نسبت به اتفاقات پیش آمده متاثر می‌شوند و برای نشان دادن این تاثرات از هم پیروی می‌کنند. یکی از نمودهای روشن این موضوع فضاهای مجازی و تغییر پروفایل‌ها به اقتضای اتفاق پیش آمده است. با این کار فضایی برگرفته از تصویرهایی از احساسات شکل می‌گیرد که در بطن خود بدون‌کنش و ساکن است. فضایی که می‌توان اصلی‌ترین ویژگی آن را پوشانندگی وظیفه دولت و ارتباطش با مردم دانست. در زلزله کرمانشاه این ابراز احساسات و تفاوتش را با مسائل و بحران‌های قبلی-گردو خاک، پلاسکو، خلیج‌فارس و ...- دیدیم. این بار احساسات از تغییر پروفایل فراتر رفته بود و مردم را نه تنها به خیابان‌ها بلکه به جاده‌ها و مناطق زلزله‌زده کشانده بود و این خود جای تحلیل بسیاری دارد. اما سوال این‌جاست که؛ این رفتارها چه سودی برای مردم آسیب‌دیده دارد؟ آیا تراژدی دیوارمهربانی بازهم در حال تکرار است؟ وقتی از دیوار مهربانی حرف می‌زنیم؛ یعنی تثبیت جایگاه فرد نیازمند به عنوان یک مهره ثابت و بی‌خطر، بدون داشتن توانایی هر گونه اعتراضی. اما آیا تولید فضایی این چنینی که در بالا ذکر شد بازتولید سناریویی از جنس دیوار مهربانی نیست؟ سناریویی که تقریبا تمام افراد جامعه از هر قشری به سمت خوانش آن می‌روند و در تشدید این سکون نقش فعالی را بازی می‌کنند! اما چه جنس بازی؟ می‌توان گفت یک بازی‌ که در آن تمام گروه‌های جامعه را در کنار هم قرار می‌دهد. اما این که به ظاهر چیز بدی نیست و هدفی والا و باشکوه به نظر می‌‌رسد و یادآور اتحادی بی‌نظیر است!!! پس مشکل کجاست؟ چه پیامدهای دارد که آن را در مظان اتهام قرار می‌دهد؟ آیا غیر از این است که وقتی همه باهم‌اند و تفاوت کنار گذاشته می‌شود؛ فضای انتقادی محو می‌شود و دیگری که تا قبل از این «باهم بودن» می‌توانست در جایگاه منتقد قرار بگیرد؛ فرصت نقد اعمال و رفتار مسئولین را از دست می‌دهد؟ وقتی در بل‌بشو این باهم‌بودن، سهام سیمان سی برابر می‌شود و در بورس، سهام با ارزش چندین برابر ارزش واقعی آن خریداری می‌شود؛ آسودگی خاطری در این بین هست که این جمله را معنی می‌دهد: «مردم سرشان گرم است فعلا»!
حال در نظر بگیرید چند روز دیگر که از غلیان احساسات مردم برای کمک کم شد و به قول معروف مردم سرد شدند؛ آنگاه آسیب‌دیدگان تازه داغشان داغ می‌شود. و اینگونه مردم ناخواسته با نیرو محرکه‌ای با هسته اشتراک، در پی جبران فقدانی هستند که خود تولیدگر فضایی از همان جنس است. فضایی مخرب با توانایی پوشاندن وظایف دولت و مسئولین که باید بعد از فروکش کردن احساسات مردم، نمود آن را دید و به قضاوت آن پرداخت.

وقتی در شهر راه می‌روی اشک شوق در چشمانت جمع می‌شود و جمله «درود بر شرفت» تمام ذهنت را پر می‌کند و به خود می‌بالی که در کنار مردمانی چنین زندگی می‌کنی و به خاطر دیدن این همه اشتیاق به کمک، آن هم از تمام شهرهای ایران، کلاه از سر برمی‌داری و به همه چیز افتخار می‌کنی. اما این همه ماجرا نیست! زمانی‌که در جوامع شکافی ایجاد و فقدانی احساس می‌شود؛ میل جمعی برای پرکر دن آن خلا و جبران آن فقدان ابراز وجود می‌کند. اما در ابتدا این سوال مطرح است که؛ این میل جبران، دارای چه ماهیتی است؟ آیا قادر به ایجاد ساختارهای صحیح برای بهتر شدن اوضاع هست؟ اصلا اطمینان به قرارگیری این حرکت جمعی در راه درست و اطمینان به مفید بودن آن از کجا می‌آید؟
در واقع این میل جمعی، سازماندهی یه هسته را بر عهده دارد، یک اشتراک. اشتراکی که تعریف آن کنش‌های مردم نسبت به آن فقدان است. اعمالی که در ابتدای امر نمود کامل نوع‌دوستی و انسانیت است اما در گستره وسیع‌تر مانع از درک درست و بنیادین وضعیت موجود می‌شود و این خود ساختار متناقضی را تولید می‌کند که انفعالی تقریبا محض را به دنبال دارد. به این صورت که؛ امکان شناخت ارتباطات و تجارب را از سوژه (مردم) سلب می‌کند و با پیش‌روی دست به تخریب خود و آثار مطلوبش می‌زند. مردم نسبت به اتفاقات پیش آمده متاثر می‌شوند و برای نشان دادن این تاثرات از هم پیروی می‌کنند. یکی از نمودهای روشن این موضوع فضاهای مجازی و تغییر پروفایل‌ها به اقتضای اتفاق پیش آمده است. با این کار فضایی برگرفته از تصویرهایی از احساسات شکل می‌گیرد که در بطن خود بدون‌کنش و ساکن است. فضایی که می‌توان اصلی‌ترین ویژگی آن را پوشانندگی وظیفه دولت و ارتباطش با مردم دانست. در زلزله کرمانشاه این ابراز احساسات و تفاوتش را با مسائل و بحران‌های قبلی-گردو خاک، پلاسکو، خلیج‌فارس و ...- دیدیم. این بار احساسات از تغییر پروفایل فراتر رفته بود و مردم را نه تنها به خیابان‌ها بلکه به جاده‌ها و مناطق زلزله‌زده کشانده بود و این خود جای تحلیل بسیاری دارد. اما سوال این‌جاست که؛ این رفتارها چه سودی برای مردم آسیب‌دیده دارد؟ آیا تراژدی دیوارمهربانی بازهم در حال تکرار است؟ وقتی از دیوار مهربانی حرف می‌زنیم؛ یعنی تثبیت جایگاه فرد نیازمند به عنوان یک مهره ثابت و بی‌خطر، بدون داشتن توانایی هر گونه اعتراضی. اما آیا تولید فضایی این چنینی که در بالا ذکر شد بازتولید سناریویی از جنس دیوار مهربانی نیست؟ سناریویی که تقریبا تمام افراد جامعه از هر قشری به سمت خوانش آن می‌روند و در تشدید این سکون نقش فعالی را بازی می‌کنند! اما چه جنس بازی؟ می‌توان گفت یک بازی‌ که در آن تمام گروه‌های جامعه را در کنار هم قرار می‌دهد. اما این که به ظاهر چیز بدی نیست و هدفی والا و باشکوه به نظر می‌‌رسد و یادآور اتحادی بی‌نظیر است!!! پس مشکل کجاست؟ چه پیامدهای دارد که آن را در مظان اتهام قرار می‌دهد؟ آیا غیر از این است که وقتی همه باهم‌اند و تفاوت کنار گذاشته می‌شود؛ فضای انتقادی محو می‌شود و دیگری که تا قبل از این «باهم بودن» می‌توانست در جایگاه منتقد قرار بگیرد؛ فرصت نقد اعمال و رفتار مسئولین را از دست می‌دهد؟ وقتی در بل‌بشو این باهم‌بودن، سهام سیمان سی برابر می‌شود و در بورس، سهام با ارزش چندین برابر ارزش واقعی آن خریداری می‌شود؛ آسودگی خاطری در این بین هست که این جمله را معنی می‌دهد: «مردم سرشان گرم است فعلا»!
حال در نظر بگیرید چند روز دیگر که از غلیان احساسات مردم برای کمک کم شد و به قول معروف مردم سرد شدند؛ آنگاه آسیب‌دیدگان تازه داغشان داغ می‌شود. و اینگونه مردم ناخواسته با نیرو محرکه‌ای با هسته اشتراک، در پی جبران فقدانی هستند که خود تولیدگر فضایی از همان جنس است. فضایی مخرب با توانایی پوشاندن وظایف دولت و مسئولین که باید بعد از فروکش کردن احساسات مردم، نمود آن را دید و به قضاوت آن پرداخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.