|

مدیریت بحران در زمان زلزله

علی علایی.عضو هیئت علمی دانشگاه سما کرمانشاه

کشور عزیزمان ایران بر روی گسل‌های متعددی است. زلزله در دوره‌های زمانی چند ساله بطور مداوم صورت گرفته است و صدمات جانی و مالی بسیاری را به هموطنان عزیزمان وارد کرده است. متاسفانه در زلزله‌ها که جزء اتفاقات آنی محسوب می‌شود و افراد بطور میدانی با آن رو‌برو هستند نیاز به یک مدیریت بحران قوی و آموزش آن ضروری به نظر می‌رسد. در زلزله طبس، رودبار، بم، ورزقان و کرمانشاه همه چند نقطه مشترک دارند که شامل مدیریت قبل و بعد از زلزله می‌باشد. قبل از وقوع این اتفاق نیاز به مدیریت، قوانین و مقررات ساخت ‌و ‌ساز مناسب با محیط، افزایش عملکرد بنا در مقابل وقوع زلزله، استفاده از مصالح بهینه با توجه به استاندارد‌ها (رعایت مقررات آیین‌نامه2800 ساختمان) و در نهایت استفاده از نیروی متخصص و با‌ وجدان کاری بالا، ضروری به نظر می‌رسد. بعد دوم که همان اتفاق ناگواری است که چند روز گذشته برای هموطنان عزیزمان در غرب ایران به ویژه کرمانشاه، سرپل‌ذهاب، قصرشیرین و روستاهای اطراف آن‌ها را دچار بحران کرده، می‌باشد. در این شهرها بدلیل کوهپایه بودن و ساختار آن‌ها -بصورت متمرکز شهری و با محور خطی در مجاورت معبر اصلی یا رودخانه- و بر اساس توپوگرافی در دامنه کوه‌ها یا در دل دشت‌ها بصورت متعدد و پراکنده قرار گرفته‌اند و به عبارتی بافت آن‌ها هیچ نظم هندسی مشخصی ندارد و بصورت ارگانیک هستند.
این شکل‌گیری باعث شده که عملیات کمک‌رسانی را با مشکل روبرو کند و باعث بروز مشکلاتی نظیر ترافیک، شلوغی، اذحام و در بعضی نقاط کمک‌رسانی محدود و امکان‌پذیر نباشد. بعد دیگر این اتفاق عملکرد ساختمان‌ها بعد از این رویداد است. در تمام دنیا هدف از مقاوم‌سازی نجات جان افراد ساکن است و این اتفاق زمانی اثبات می‌شود که با گذشت از یک زلزله مخرب با درجه 3/7 در کرمانشاه تحلیل شود. به عبارتی در زمان وقوع زلزله بنا آسیب‌هایی خواهد دید و آن زمان بنا مقاوم خواهد بود که در برابر زلزله، آمار کشته و زخمی‌های آن صفر باشد وکمترین آسیب را ببیند. آیا این اتفاق در سرپل و قصر‌شیرین و روستاهای اطراف افتاده است؟آیا ساختمان‌های نوسازی که با استاندارد‌های جدید احداث شده‌اند تاب تحمل این رویداد را داشته‌اند؟ به عبارتی با مراجعه به فضای مجازی می‌توان جواب سوالات فوق را به وضوح دید، از سوی دیگر در این منطقه مواجه با معماری بومی و ساختمان‌های روستایی و کاهگل هستیم. این بناها بدلیل یک طبقه بودن و سقف تیر و چوب و بدنه گلی به شدت تاثیر‌پذیر هست و با کوچک‌ترین جابجایی زمین دچار بحران می‌شوند و احتمال تخریب بالایی دارند اما کمتر در آن‌ها کشته شدن هموطنان عزیز ثبت شده است. به عبارتی پس از زلزله چه باید کرد؟
در واقع اتفاق افتاد حال باید چه کرد؟ باید کار را به کاردان سپرد و فرهنگ غنی جامعه باید در این مواقع به جوش آید چون ساختار معماری در این شهرها به ویرانه تبدیل شده و استحکام لازم در شهر نیست لازم است شهر از سکنه تخلیه و با یک نظم مشخص در یک مکان امن، مجاور و نزدیک به شهر بصورت شبکه شطرنجی چادر احداث شود و مردم به این قسمت‌ها هدایت شوند. سپس افراد متخصص با توجه به آمار موجود هر خانوار وارد عمل شوند و دنبال گمشدگان هر خانوار در محدوده خانه فرد و شکل نقشه آن بپردازند. این مقوله نیاز به حفظ آرامش و صد البته نیروی متخصص آموزش دیده است.
به عبارتی زلزله کمتر از 30 ثانیه اتفاق افتاده است و خیلی از افراد فرصت فرار از داخل خانه را نداشته‌اند، با توجه به نقشه ساختمان می‌توان مسیر فرار را ترسیم نمود. معمولا نزدیک‌ترین راه به درب خروجی است و از آن‌جا باید آوار‌برداری را آغاز نمود، نه اینکه بطور نامشخص و سردرگم اینکار را انجام داد. چون امکان دارد اتفاق غیر‌قابل جبرانی بیفتد، نیاز است برای افراد ساکن در چادر‌های امداد برنامه خدماتی دقیق طراحی کرد. مانند بیمارستان صحرایی، سرویس‌بهداشتی و حمام برای کودکان و سالخوردگان. برنامه آموزشی و احیاء مددکاری و خدمات بهداشتی را محیاء کرد و همچنین نیاز است مردم بومی منطقه را برای کمک‌رسانی و همیاری آموزش داد. به عبارتی باید فرهنگ خودجوش جامعه را مدیریت کرد. متاسفانه اخباری شنیده می‌شود که کمک‌های مردمی بدست نیازمندان نمی‌رسد. این خود گواه عدم آموزش و فرهنگ استفاده است.
با این اتفاق و نزدیک شدن فصل سرما نیاز است سوله‌هایی در مکان مناسب بصورت موقت و البته مقاوم در برابر زلزله ساخته شود تا مردم آسیب‌دیده به آن‌ها منتقل شود و بعدها این مکان‌ها با احداث ساختمان آسیب‌دیده و سکونت مردم در منازل خود بعنوان انبار محصولات کشاورزی و سالن ورزشی و ایجاد مشاغل برای روستاییان استفاده شود. به عبارتی وقت تنگ است و هوا سرد باید به فکر ساماندهی با مدیریت قوی و بصورت دایمی بود نه موقت و زود‌گذر.

کشور عزیزمان ایران بر روی گسل‌های متعددی است. زلزله در دوره‌های زمانی چند ساله بطور مداوم صورت گرفته است و صدمات جانی و مالی بسیاری را به هموطنان عزیزمان وارد کرده است. متاسفانه در زلزله‌ها که جزء اتفاقات آنی محسوب می‌شود و افراد بطور میدانی با آن رو‌برو هستند نیاز به یک مدیریت بحران قوی و آموزش آن ضروری به نظر می‌رسد. در زلزله طبس، رودبار، بم، ورزقان و کرمانشاه همه چند نقطه مشترک دارند که شامل مدیریت قبل و بعد از زلزله می‌باشد. قبل از وقوع این اتفاق نیاز به مدیریت، قوانین و مقررات ساخت ‌و ‌ساز مناسب با محیط، افزایش عملکرد بنا در مقابل وقوع زلزله، استفاده از مصالح بهینه با توجه به استاندارد‌ها (رعایت مقررات آیین‌نامه2800 ساختمان) و در نهایت استفاده از نیروی متخصص و با‌ وجدان کاری بالا، ضروری به نظر می‌رسد. بعد دوم که همان اتفاق ناگواری است که چند روز گذشته برای هموطنان عزیزمان در غرب ایران به ویژه کرمانشاه، سرپل‌ذهاب، قصرشیرین و روستاهای اطراف آن‌ها را دچار بحران کرده، می‌باشد. در این شهرها بدلیل کوهپایه بودن و ساختار آن‌ها -بصورت متمرکز شهری و با محور خطی در مجاورت معبر اصلی یا رودخانه- و بر اساس توپوگرافی در دامنه کوه‌ها یا در دل دشت‌ها بصورت متعدد و پراکنده قرار گرفته‌اند و به عبارتی بافت آن‌ها هیچ نظم هندسی مشخصی ندارد و بصورت ارگانیک هستند.
این شکل‌گیری باعث شده که عملیات کمک‌رسانی را با مشکل روبرو کند و باعث بروز مشکلاتی نظیر ترافیک، شلوغی، اذحام و در بعضی نقاط کمک‌رسانی محدود و امکان‌پذیر نباشد. بعد دیگر این اتفاق عملکرد ساختمان‌ها بعد از این رویداد است. در تمام دنیا هدف از مقاوم‌سازی نجات جان افراد ساکن است و این اتفاق زمانی اثبات می‌شود که با گذشت از یک زلزله مخرب با درجه 3/7 در کرمانشاه تحلیل شود. به عبارتی در زمان وقوع زلزله بنا آسیب‌هایی خواهد دید و آن زمان بنا مقاوم خواهد بود که در برابر زلزله، آمار کشته و زخمی‌های آن صفر باشد وکمترین آسیب را ببیند. آیا این اتفاق در سرپل و قصر‌شیرین و روستاهای اطراف افتاده است؟آیا ساختمان‌های نوسازی که با استاندارد‌های جدید احداث شده‌اند تاب تحمل این رویداد را داشته‌اند؟ به عبارتی با مراجعه به فضای مجازی می‌توان جواب سوالات فوق را به وضوح دید، از سوی دیگر در این منطقه مواجه با معماری بومی و ساختمان‌های روستایی و کاهگل هستیم. این بناها بدلیل یک طبقه بودن و سقف تیر و چوب و بدنه گلی به شدت تاثیر‌پذیر هست و با کوچک‌ترین جابجایی زمین دچار بحران می‌شوند و احتمال تخریب بالایی دارند اما کمتر در آن‌ها کشته شدن هموطنان عزیز ثبت شده است. به عبارتی پس از زلزله چه باید کرد؟
در واقع اتفاق افتاد حال باید چه کرد؟ باید کار را به کاردان سپرد و فرهنگ غنی جامعه باید در این مواقع به جوش آید چون ساختار معماری در این شهرها به ویرانه تبدیل شده و استحکام لازم در شهر نیست لازم است شهر از سکنه تخلیه و با یک نظم مشخص در یک مکان امن، مجاور و نزدیک به شهر بصورت شبکه شطرنجی چادر احداث شود و مردم به این قسمت‌ها هدایت شوند. سپس افراد متخصص با توجه به آمار موجود هر خانوار وارد عمل شوند و دنبال گمشدگان هر خانوار در محدوده خانه فرد و شکل نقشه آن بپردازند. این مقوله نیاز به حفظ آرامش و صد البته نیروی متخصص آموزش دیده است.
به عبارتی زلزله کمتر از 30 ثانیه اتفاق افتاده است و خیلی از افراد فرصت فرار از داخل خانه را نداشته‌اند، با توجه به نقشه ساختمان می‌توان مسیر فرار را ترسیم نمود. معمولا نزدیک‌ترین راه به درب خروجی است و از آن‌جا باید آوار‌برداری را آغاز نمود، نه اینکه بطور نامشخص و سردرگم اینکار را انجام داد. چون امکان دارد اتفاق غیر‌قابل جبرانی بیفتد، نیاز است برای افراد ساکن در چادر‌های امداد برنامه خدماتی دقیق طراحی کرد. مانند بیمارستان صحرایی، سرویس‌بهداشتی و حمام برای کودکان و سالخوردگان. برنامه آموزشی و احیاء مددکاری و خدمات بهداشتی را محیاء کرد و همچنین نیاز است مردم بومی منطقه را برای کمک‌رسانی و همیاری آموزش داد. به عبارتی باید فرهنگ خودجوش جامعه را مدیریت کرد. متاسفانه اخباری شنیده می‌شود که کمک‌های مردمی بدست نیازمندان نمی‌رسد. این خود گواه عدم آموزش و فرهنگ استفاده است.
با این اتفاق و نزدیک شدن فصل سرما نیاز است سوله‌هایی در مکان مناسب بصورت موقت و البته مقاوم در برابر زلزله ساخته شود تا مردم آسیب‌دیده به آن‌ها منتقل شود و بعدها این مکان‌ها با احداث ساختمان آسیب‌دیده و سکونت مردم در منازل خود بعنوان انبار محصولات کشاورزی و سالن ورزشی و ایجاد مشاغل برای روستاییان استفاده شود. به عبارتی وقت تنگ است و هوا سرد باید به فکر ساماندهی با مدیریت قوی و بصورت دایمی بود نه موقت و زود‌گذر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.