|

خانه و دام نداشته باشیم انگار که مرده‌ایم

شهریار کریمی

صدای خش‌خش خرد شدن برگ‌های زرد پاییزی زیر پای عابران پیچیده است، در فضای ساکت سرابی که انتهای جاده آن به دهکده غمگین «ده جامی» ختم می‌شود. دو گورکن به دنبال بیل و کلنگ می‌گردند. همه‌چیز خبر از حادثه‌ای ناگوارمی دهد. باد پیر پاییزی بوي تند مصیبت را در کوچه‌های دهکده محزون به دوش می‌کشد. اهالی ده با چهره‌هایی مغموم در ابتدای ده به انتظار رسیدن جسد کودکی از مرده‌شور خانه نشسته‌اند و به جاده چشم دوخته‌اند. دو گورکن میان‌سال از کنار آن‌ها عبور می‌کنند و به سمت قبرستان ده می‌روند. یکی از آن‌ها کلنگ را به زمین می‌کوبد. گورکن دیگر که متوجه دوربین شده با اشاره دو انگشت عدد هشت را نشان می‌دهد. آهسته و به زبان کردی می‌گوید: «این هشتمین نفر است که از دیروز تا الآن خاک می‌کنیم.» آن‌هایی که در انتظار رسیدن جسد «فاطمه» دختر 12 ساله نشسته‌اند، با نزدیک شدن یک ماشین نعش‌کش از جای خود برمی‌خیزند. زنان شین و مردان گریه می‌کنند. اشک در چروک صورت پیرمردی سبزه‌رو جاری‌شده است. نعش‌کش مقابل آن‌ها می‌ایستد. جمعیت شیون‌کنان به سمت در نعش‌کش هجوم می‌برند. صدای وی...وی زنان و ناله مردان فضای حزن‌انگیزی را به تصویر کشیده است. جسد کوچکی از نعش‌کش بیرون آورده می‌شود. مردها جسد را به دوش می‌گیرند و به سمت قبرستان می‌برند. زنی که صورت می‌خراشد فریاد می‌زند: «فاطمه» و بعد گیس‌های پریشانش را می‌کند. چند زن لچگ به سر او را احاطه می‌کنند و با آوایی هماهنگ شین می‌کنند.«وی...وی...وی» مادر فاطمه ضعف می‌کند و به زمین می‌افتد. دو زن زیر کتف‌های او را می‌گیرند و او را از زمین بلند می‌کنند و تکیه‌گاهش می‌شوند. پیرمردی که سرش را با چفیه بسته است به زبان کردی به همسرش که کنارش ایستاده می‌گوید: «دیروز همین وقت دختر دیگرش «ستایش» را خاک کردند، امروز هم فاطمه را. خدا به آن‌ها صبر بدهد.» کمی آن‌طرف‌تر يك خبرنگار با دوربین گوشی خود تصاویر تلخ را برای اطلاع‌رسانی ثبت می‌کند. سنگینی فضا به‌اندازه‌ای بر او تأثیر می‌گذارد که اشک‌ریزان، قبرستان را ترک و به داخل ده مخروبه می‌رود. سگی از دور پارس می‌کند. سگ‌های دیگر هم برای حمایت از او از خرابه‌های ده بیرون می‌آیند و با هم پارس می‌کنند. خانه‌های ده ویران‌شده‌اند. بوی سوختن چوب فضای ده را پرکرده است. بیشتر خانواده‌های ده در عزای عزیزان خود بسر می‌برند. شوک ناشی از زلزله در قیافه بیشتر مردم مشهود است. خبری از دیگ‌های «نواله» و «شوروا» که در مراسم عزاداری پخته می‌شود، نیست. همه‌چیز زیر آوار رفته است. سربازان ارتش شبیه مکانهای دیگر زلزله‌زده همه جای ده هستند و در آواربرداری به مردم کمک می‌کنند. خبرنگاری دیگر گوشه‌ای از ده کنار سربازهای ارتش نشسته است و با آن‌ها در کنار ویرانه‌های ده، عکس می‌گیرد. سپس با خودکارش مطالبی را که از سربازها می‌شنود یادداشت می‌کند. آن‌ها که خود در پادگان، شاهد وقوع زلزله بوده‌اند با شور و حرارت خاصی که سایه غم بر آن است، از لحظه وقوع زلزله می‌گویند.
در پی وقوع زلزله 7/3 ریشتری که ساعت 21:15 دقیقه شامگاه یکشنبه 21 آبان ماه منطقه غرب، بخصوص استان کرمانشاه را لرزاند، واحدهای مسکونی بسیاری از نقاط استان صدمه دیدند و بسیاری از هم استانی‌ها در زیر آوار جان دادند. در پی وقوع این زمین‌لرزه به ترتیب شهرهای سرپل ذهاب، قصر شیرین، اسلام آبادغرب، ثلاث باباجانی، کرندغرب، جوانرود، گیلانغرب و دهستان‌های اطراف این شهرستان‌ها، بیشترین حجم خرابی و تلفات انسانی را داشته‌اند. شبکه لرزه‌نگاری کرمانشاه نیز وقوع 556 پس‌لرزه را اعلام کرد. آمار رسمی که تا این لحظه از سوی سازمان اورژانس کشور منتشرشده حاکی از کشته شدن 474 نفر و زخمی شدن 9388 نفر در مناطق زلزله‌زده است. این سازمان همچنین اعلام کرد: تعداد 340 نفر مصدوم به تهران، همدان و البرز اعزام‌شده‌اند. تاکنون 39 نفر از این مصدومان از این بیمارستان‌ها ترخیص شده‌اند و 1450 عمل جراحی نیز انجام‌شده است. در این راستا سازمان پزشکی قانونی کشور نیز اعلام کرد: تاکنون 341 جسد توسط پزشکی قانونی کرمانشاه معاینه و مجوز دفن صادرشده است. با توجه به اینکه بسیاری از مردم روستاها اجساد عزیزان خود را بدون انتقال به پزشکی قانونی خاک‌سپاری کرده‌اند، به نظر می‌رسد این آمار چندان دقیق نباشد. «احمد صفری» نماینده مردم کرمانشاه که از مناطق زلزله‌زده بازدید به عمل‌آورده بود اعلام کرد: «بیش از 1000 نفر در زلزله جان خود را ازدست‌داده‌اند، فقط در یک کوچه سرپل ذهاب 70 نفر کشته‌شده‌اند. در مسکن مهر سرپل ذهاب بیش از 250 نفر جان باختند، اینجا قیامت است.» طبق آمار اعلام‌شده براثر وقوع این زمین‌لرزه حدود سی هزار و پانصد واحد مسکونی شهری و روستایی در استان آسیب‌دیده‌اند. ریاست‌جمهور دکتر «حسن روحانی» در سفر به مناطق زلزله‌زده، در شهرستان سرپل ذهاب در جمع مردم آواره این شهرستان گفت: » به خانواده‌هایی که نیاز به احداث و بازسازی خانه‌هایشان دارند، در روستاها 5 و در شهرها 6 میلیون تومان کمک بلاعوض پرداخت می‌شود. پس از وقوع زمین‌لرزه آب شهرستان سرپل ذهاب، قصر شیرین و کرند غرب به حالت گل‌آلود درآمد. فرماندار سرپل ذهاب در گفتگو با مجری شبکه خبر در خصوص اقدامات انجام‌شده جهت رفع گل آلودگی آب منطقه و استفاده از تجهیزات پیشرفته برای رفع این مشکل گفت: «ما منتظریم تا گل‌ولای ته‌نشین شوند و آب به حالت اول خود بازگردد!»
حسادت در مصیبت
مردم شهر کرندغرب از این وضعیت ناراضی هستند. صاحب یک رستوران کوچک در این شهرستان در خصوص شرایط حاکم بر شهر می‌گوید: «آب شهر گل‌آلود است و نمی‌شود از آن برای شرب استفاده کرد. اگر تمام شهر را بگردید یک بطری آب‌معدنی پیدا نمی‌کنید. کرند تبدیل‌شده به پایگاه تدارکات برای سرپل. یک بسته نان هم پیدا نمی‌کنی. نانواها هم با این آب نان نمی‌پزند. الآن مردم با تانکر آب می‌آورند. آن‌یک نانوا هم که دارد کار می‌کند با تانکر برایش آب می‌آورند. آبی هم که با تانکرمی آورند جوابگوی تعداد مردم نیست.» یکی دیگر از اهالی کرند غرب در خصوص میزان خسارات وارده به شهر به شرق گفت: «داخل شهر کرند چند خانه قدیمی مقداری خسارت‌دیده‌اند. مسکن مهر این شهر زیاد آسیب‌دیده اما شکر خدا تلفات جانی نداشته است؛ اما اگر به روستا ده جامی بروید، آنجا صد درصد ویران‌شده است. فاصله‌اش تا اینجا نیم ساعت است. بروید و به داد آن‌ها برسید.» زنی که گوش به صحبت‌های ما می‌دهد می‌گوید: «حتماً باید کرند هم کشته می‌داد تا به ما هم کمک کنند؟ هرچه کمک بود را برای مردم ده جامی و سرپل بردند و هیچ کمکی به ما نکردند. کاش ما هم چند کشته می‌دادیم تا به ما هم کمک می‌کردند.» مرد جوانی که شلوار کردی به پا دارد در پاسخ زن می‌گوید: «عمه برو خدا را شکر کن که سقف خانه که الآن روی سرت هست روی سرت خراب نشده. به مصیبت مردم هم حسودی می‌کنی؟» دختری جوان که برای یاری‌رساندن به زلزله‌زدگان ده جامی شتافته است، در انتهای سراب کرند غرب کنار محفظه توری تفریحگاه به‌زانو نشسته است. او با شلوار جین آبی، کفش‌های اسپرت و کاپشن پفی نارنجی‌اش، بچه شهری به نظر می‌رسد، از یک اتومبیل‌سواری شخصی پیاده شده و در گوشه جوی آب به‌شدت استفراغ می‌کند. سگ سفیدی که در حال استراحت است، با نزدیک شدن دختر پا به فرار می‌گذارد. مرد عینکی میان‌سالی که یک بطری آب‌معدنی در دست دارد، بالای سر دختر تا کمر خم‌شده و به او رسیدگی می‌کند. وزش باد پاییزی توده‌ای برگ زرد و خشک را مجبور می‌کند تا از کنار آن‌ها عبور کنند. برگی از یک درخت گردو کاسه صبرش لبریز می‌شود و در آغوش موهای دختر فرود می‌آید و به خواب ابدی می‌رود. در دهکده ده جامی خانه‌ای را نمی‌بینی که از زلزله آسیبی ندیده باشد. بیشتر خانواده‌های روستا دام‌های خود را براثر ریزش آوار ازدست‌داده‌اند. زنی دریکی از کوچه‌های خراب‌شده ده می‌گوید: «خانواده ما همه سالم هستیم. اما دام‌هایمان زیر آوار ماندند. کاش خودمان می‌مردیم و دام‌هایمان سالم می‌ماند. وقتی خانه و دام نداشته باشیم، انگار که مرده‌ایم.» پیرزنی که خرابه‌های خانه‌اش را به ما نشان می‌دهد، در مورد شب که زلزله آمد، می‌گوید: «شب بود داشتم تلویزیون نگاه می‌کردم که زلزله آمد و دیوارها خراب شد. فریاد زدم یا داوود کو سوار و چهاردست‌وپا خودم را به بیرون خانه رساندم. اگر دیر بیرون جنبیده بودم زیر آوار می‌ماندم.»
زود فراموش می شویم
مردی که ماسک سفیدی بر ‌دهان و بینی گذاشته، بر بام نیمه خرابش خانه کاه‌گلی روستایش، آوار را بیرون می‌ریزد، مادرش را ساعتی پیش دفن کرده است. قیافه‌اش سنی بیش از 50 سال را نشان می‌دهد. با طمأنینه و مثل آدم‌های اهل مطالعه به نظر می‌رسد. بغض گلویش را گرفته، گلویش وا می‌دهد و بغض گلویش مثل دیوارهای فروریخته ده، فرومی‌ریزد.» مادرم را همین یک ساعت پیش دفن کردیم. قول داده بودم که او را به سلطان ببرم؛ اما وقت نشد که او را ببرم. فکر می‌کنم به خاطر این بود که موقعی که او را غسل دادند، چشمانش هنوز باز بود. ما آدم‌های بدبختی هستیم. زود فراموش می‌شویم. الآن شما آمده‌اید خبر و گزارش بنویسید، یک ماه دیگر من برای تو کهنه می‌شوم. مثل مردم بم می‌شویم. تا مراسم چهلم مرده‌هایمان جلو چشم‌ها و دوربین‌ها هستیم. بعدازآن تا سالگرد کشته‌شده‌ها کسی سراغمان نمی‌آید. ما هم با بدبختی‌ای که کشیده‌ایم و بعداً بیشتر می‌کشیم، تبدیل به تاریخ می‌شویم.» دیوارهای فروریخته کاه‌گلی، تمام خانه‌های روستا را به هم متصل کرده است. دیگر دیواری وجود ندارد تا ساکنین، همسایه‌های خود را نبینند. یک سگ سفید پشمالو که رنگ سفیدپوستش کثیف به نظر می‌رسد، با چهره‌ای خشن با تنها چشمش ما را نگاه می‌کند و پارس می‌کند. خیلی سمج به نظر می‌آید. مثل سگ‌های دیگر با گفتن «چخ» از معرکه به در نمی‌رود. با نشان دادن قیافه زخمی و بلادیده‌اش به آدم می‌فهماند که بیدی نیست که با این چند «چخ» بلرزد. خانه‌های روستا اغلب از سنگ و آجر ساخته‌شده‌اند. دیوارهای ده در آغوش هم فروریخته‌اند. مردی از میان خرابه‌های خانه‌اش بیرون می‌آید. ویرانه‌های خانه همسایه‌اش که زیر آوار مانده بود را نشان می‌دهد. ترخینه و حبوباتی را که زن خانه برای زمستان ذخیره کرده بود زیرخاک مدفون‌شده است و فقط قسمتی از ظرف نگهداری آن‌ها از لابه‌لای دیوارهای سست معلوم است. قطعات ظروف شکسته سفالی که بجای ترشی از سنگ و خاک و آجر لبریز شده است، در خرابه خانه‌اش پخش‌شده است. دیگ زودپزی که بافاصله از درش به روی تلی از خاک افتاده است و لحاف و تشکی که برای خوابی شیرین در فضایی روستایی پهن‌شده اما به‌جای زن و مرد صاحب‌خانه، سقف را در خود جا داده‌اند. تانکر نفتی در حیات خانه خاک‌آلوده و واژگون شده و بوی نفت فضای اطراف را پرکرده. طویله‌ای بر روی دام‌ها آوار شده و همه احشام زیر آوار مانده‌اند. چیزی نمانده که بوی تعفن از مردارها برخیزد. پسری 18 ساله از راه می‌رسد. باوجود هوای نسبتاً سرد، شلوار کردی و تی‌شرت مشکی‌رنگش را باهم ست کرده است.«وقتی زلزله آمد من در حیات خانه بودم. هنوز داخل خانه نشده بود. خانواده‌ام را صدا کردم که بیرون بیایند. خیلی ترسناک بود. تا حالا زلزله ندیده بودم. واقعاً ترسناک است. چند ساعت بعد از زلزله ارتشی‌ها به کمک مردم آمدند و آوارها را کنار زدند و اجساد را بیرون آوردند. وجدانا ارتش خیلی زحمت کشید.» خانواده‌ای تمام اتاق‌های خانه آن‌ها فروریخته. بیشتر وسایل را از زیرخاک بیرون آورده‌اند. مبل‌ها را در حیاط خانه چیده‌اند و مشغول گفتگو هستند. پیرمرد بر سرش چفیه ای پیچیده. جلیقه‌ای کرم به تن و شلوار کردی مشکی به پا دارد. سبیل‌های پرپشت یکدست سفیدش از زیر آن نمایان است. او از زمستان می‌ترسد.«هفته دیگر باران می‌بارد. تا دیروز دعا می‌کردیم باران ببارد. این اولین بار است که از باران می‌ترسم. می‌ترسم که از سرما یخ کنیم. گاو و گوسفندهایمان از بی‌سرپناهی تلف می‌شوند. اینجا زمستان‌های سردی دارد و بدون سرپناه آدم دوام نمی‌آورد. فکری برای زمستانمان بکنید. دعا کنید دوام بیاوریم.»
زنده باد مردم مهربان
جوانی که ساکن تهران است و به کمک خانواده‌اش آمده تا آن‌ها را با خود به تهران ببرد، از انتشار پست‌هایی مبنی بر راهزنی مردم بومی و سرقت از ماشین‌های حامل کمک‌های مردمی ناراحت است.«ببینید آمدن پست گذاشتند که مردم محلی از کاروان‌های کمک‌های مردمی دزدی می‌کنند. نه آقاجان، این‌ها دزد و راهزن نیستند. این‌ها همین مردم زلزله‌زده‌اند. این‌ها اطمینان ندارند که فردا بتوانند برایشان غذا و مایحتاج زندگی‌شان را تهیه كنند. به همین دلیل به‌طرف ماشین‌های حامل کمک‌ها مي‌روند‌ که بدون پتو و وسایل گرمایشی نمانند. اگر هر خانواده‌ای وسایل گرمایشی نداشته باشند، شک نکنید هفته بعد موقع بارندگی به‌سختی میافتند. دیروز مردم برای تهیه اقلام موردنیاز عجله می‌کردند، چرا؟ به خاطر اینکه اطمینان نداشتند که کسی این اقلام رو برای آن‌ها در خانه بیاورند. بعدازاینکه مردم سراسر کشور به منطقه آمدند که کمک کنند. مردم فهمیدن که هم‌وطن‌ها در کنارشان هستند. بغض مردم یارستان از مهربانی مردم ترکید. الآن اگر به روستاها تشریف ببرید. مردم اگر پتو لازم نداشته باشند، به‌صراحت به شما می‌گویند ما پتو لازم نداریم. به فلان مکان ببرید که آن‌ها ندارند؛ بنابراین حرکت خودجوش مردم کشور یک فرهنگ اینجا به وجود آورد که هر کس به‌اندازه نیازش اقلام مورداستفاده خانواده‌اش را بردارد. مردم وقتی پشتیبان یکدیگر باشند، هیچ‌کس دزدی نمیکنه، اصلاً هیچ دزدی در هیچ جای ایران پیدا نمی‌کنید. زنده‌باد مردم مهربان. خدا را شکر برای داشتن این مردم.» پیر زنی با لچک مشکی‌رنگی که به سربسته است، رخت سیاه عزا را از زیر آوار بیرون کشیده است و به تن کرده از ستایش و فاطمه می‌گوید.«ستایش و فاطمه هر دو زیر آوار ماندند. مادرشان در حال دیوانه شدن است. دیروز ستایش را خاک کردند و امروز جسد فاطمه را بردند به مرده‌شور خانه کرند. الآن جنازه‌اش از راه می‌رسد.» با رسیدن نعش‌کش پیرزن به جمع مردم عزادار که در حال تشییع جسد فاطمه هستند، اضافه می‌شود و با آن‌ها شین می‌کند. دو گورکن قبر فاطمه را کنده‌اند. صدای شیون مادر و مادربزرگ فاطمه دل‌ها را می‌خراشد. مادر فاطمه برای آخرین بار به‌صورت دختر بخواب رفته‌اش نگاه می‌کند. حتي كسي که در کلاس‌هایش به شاگردانش می‌آموزد که هنگام تهیه خبر درگیر احساس نشوند، خودش به‌سختی درگیر احساس شده است. اشک می‌ریزد و از قبرستان بیرون می‌آید. با انگشت عینکش را بالا می‌برد و با دستمال‌کاغذی اشکش را پاک می‌کند. مادر عزادار فاطمه آخرین حرف‌ها را به دخترش می‌زند.«فاطی مواظب خودت و ستایش باش. فاطی مدرسه‌تان دیر نشود.» فاطمه در میان اشک و بغض مادر و مردم به خاک سپرده می‌شود.

صدای خش‌خش خرد شدن برگ‌های زرد پاییزی زیر پای عابران پیچیده است، در فضای ساکت سرابی که انتهای جاده آن به دهکده غمگین «ده جامی» ختم می‌شود. دو گورکن به دنبال بیل و کلنگ می‌گردند. همه‌چیز خبر از حادثه‌ای ناگوارمی دهد. باد پیر پاییزی بوي تند مصیبت را در کوچه‌های دهکده محزون به دوش می‌کشد. اهالی ده با چهره‌هایی مغموم در ابتدای ده به انتظار رسیدن جسد کودکی از مرده‌شور خانه نشسته‌اند و به جاده چشم دوخته‌اند. دو گورکن میان‌سال از کنار آن‌ها عبور می‌کنند و به سمت قبرستان ده می‌روند. یکی از آن‌ها کلنگ را به زمین می‌کوبد. گورکن دیگر که متوجه دوربین شده با اشاره دو انگشت عدد هشت را نشان می‌دهد. آهسته و به زبان کردی می‌گوید: «این هشتمین نفر است که از دیروز تا الآن خاک می‌کنیم.» آن‌هایی که در انتظار رسیدن جسد «فاطمه» دختر 12 ساله نشسته‌اند، با نزدیک شدن یک ماشین نعش‌کش از جای خود برمی‌خیزند. زنان شین و مردان گریه می‌کنند. اشک در چروک صورت پیرمردی سبزه‌رو جاری‌شده است. نعش‌کش مقابل آن‌ها می‌ایستد. جمعیت شیون‌کنان به سمت در نعش‌کش هجوم می‌برند. صدای وی...وی زنان و ناله مردان فضای حزن‌انگیزی را به تصویر کشیده است. جسد کوچکی از نعش‌کش بیرون آورده می‌شود. مردها جسد را به دوش می‌گیرند و به سمت قبرستان می‌برند. زنی که صورت می‌خراشد فریاد می‌زند: «فاطمه» و بعد گیس‌های پریشانش را می‌کند. چند زن لچگ به سر او را احاطه می‌کنند و با آوایی هماهنگ شین می‌کنند.«وی...وی...وی» مادر فاطمه ضعف می‌کند و به زمین می‌افتد. دو زن زیر کتف‌های او را می‌گیرند و او را از زمین بلند می‌کنند و تکیه‌گاهش می‌شوند. پیرمردی که سرش را با چفیه بسته است به زبان کردی به همسرش که کنارش ایستاده می‌گوید: «دیروز همین وقت دختر دیگرش «ستایش» را خاک کردند، امروز هم فاطمه را. خدا به آن‌ها صبر بدهد.» کمی آن‌طرف‌تر يك خبرنگار با دوربین گوشی خود تصاویر تلخ را برای اطلاع‌رسانی ثبت می‌کند. سنگینی فضا به‌اندازه‌ای بر او تأثیر می‌گذارد که اشک‌ریزان، قبرستان را ترک و به داخل ده مخروبه می‌رود. سگی از دور پارس می‌کند. سگ‌های دیگر هم برای حمایت از او از خرابه‌های ده بیرون می‌آیند و با هم پارس می‌کنند. خانه‌های ده ویران‌شده‌اند. بوی سوختن چوب فضای ده را پرکرده است. بیشتر خانواده‌های ده در عزای عزیزان خود بسر می‌برند. شوک ناشی از زلزله در قیافه بیشتر مردم مشهود است. خبری از دیگ‌های «نواله» و «شوروا» که در مراسم عزاداری پخته می‌شود، نیست. همه‌چیز زیر آوار رفته است. سربازان ارتش شبیه مکانهای دیگر زلزله‌زده همه جای ده هستند و در آواربرداری به مردم کمک می‌کنند. خبرنگاری دیگر گوشه‌ای از ده کنار سربازهای ارتش نشسته است و با آن‌ها در کنار ویرانه‌های ده، عکس می‌گیرد. سپس با خودکارش مطالبی را که از سربازها می‌شنود یادداشت می‌کند. آن‌ها که خود در پادگان، شاهد وقوع زلزله بوده‌اند با شور و حرارت خاصی که سایه غم بر آن است، از لحظه وقوع زلزله می‌گویند.
در پی وقوع زلزله 7/3 ریشتری که ساعت 21:15 دقیقه شامگاه یکشنبه 21 آبان ماه منطقه غرب، بخصوص استان کرمانشاه را لرزاند، واحدهای مسکونی بسیاری از نقاط استان صدمه دیدند و بسیاری از هم استانی‌ها در زیر آوار جان دادند. در پی وقوع این زمین‌لرزه به ترتیب شهرهای سرپل ذهاب، قصر شیرین، اسلام آبادغرب، ثلاث باباجانی، کرندغرب، جوانرود، گیلانغرب و دهستان‌های اطراف این شهرستان‌ها، بیشترین حجم خرابی و تلفات انسانی را داشته‌اند. شبکه لرزه‌نگاری کرمانشاه نیز وقوع 556 پس‌لرزه را اعلام کرد. آمار رسمی که تا این لحظه از سوی سازمان اورژانس کشور منتشرشده حاکی از کشته شدن 474 نفر و زخمی شدن 9388 نفر در مناطق زلزله‌زده است. این سازمان همچنین اعلام کرد: تعداد 340 نفر مصدوم به تهران، همدان و البرز اعزام‌شده‌اند. تاکنون 39 نفر از این مصدومان از این بیمارستان‌ها ترخیص شده‌اند و 1450 عمل جراحی نیز انجام‌شده است. در این راستا سازمان پزشکی قانونی کشور نیز اعلام کرد: تاکنون 341 جسد توسط پزشکی قانونی کرمانشاه معاینه و مجوز دفن صادرشده است. با توجه به اینکه بسیاری از مردم روستاها اجساد عزیزان خود را بدون انتقال به پزشکی قانونی خاک‌سپاری کرده‌اند، به نظر می‌رسد این آمار چندان دقیق نباشد. «احمد صفری» نماینده مردم کرمانشاه که از مناطق زلزله‌زده بازدید به عمل‌آورده بود اعلام کرد: «بیش از 1000 نفر در زلزله جان خود را ازدست‌داده‌اند، فقط در یک کوچه سرپل ذهاب 70 نفر کشته‌شده‌اند. در مسکن مهر سرپل ذهاب بیش از 250 نفر جان باختند، اینجا قیامت است.» طبق آمار اعلام‌شده براثر وقوع این زمین‌لرزه حدود سی هزار و پانصد واحد مسکونی شهری و روستایی در استان آسیب‌دیده‌اند. ریاست‌جمهور دکتر «حسن روحانی» در سفر به مناطق زلزله‌زده، در شهرستان سرپل ذهاب در جمع مردم آواره این شهرستان گفت: » به خانواده‌هایی که نیاز به احداث و بازسازی خانه‌هایشان دارند، در روستاها 5 و در شهرها 6 میلیون تومان کمک بلاعوض پرداخت می‌شود. پس از وقوع زمین‌لرزه آب شهرستان سرپل ذهاب، قصر شیرین و کرند غرب به حالت گل‌آلود درآمد. فرماندار سرپل ذهاب در گفتگو با مجری شبکه خبر در خصوص اقدامات انجام‌شده جهت رفع گل آلودگی آب منطقه و استفاده از تجهیزات پیشرفته برای رفع این مشکل گفت: «ما منتظریم تا گل‌ولای ته‌نشین شوند و آب به حالت اول خود بازگردد!»
حسادت در مصیبت
مردم شهر کرندغرب از این وضعیت ناراضی هستند. صاحب یک رستوران کوچک در این شهرستان در خصوص شرایط حاکم بر شهر می‌گوید: «آب شهر گل‌آلود است و نمی‌شود از آن برای شرب استفاده کرد. اگر تمام شهر را بگردید یک بطری آب‌معدنی پیدا نمی‌کنید. کرند تبدیل‌شده به پایگاه تدارکات برای سرپل. یک بسته نان هم پیدا نمی‌کنی. نانواها هم با این آب نان نمی‌پزند. الآن مردم با تانکر آب می‌آورند. آن‌یک نانوا هم که دارد کار می‌کند با تانکر برایش آب می‌آورند. آبی هم که با تانکرمی آورند جوابگوی تعداد مردم نیست.» یکی دیگر از اهالی کرند غرب در خصوص میزان خسارات وارده به شهر به شرق گفت: «داخل شهر کرند چند خانه قدیمی مقداری خسارت‌دیده‌اند. مسکن مهر این شهر زیاد آسیب‌دیده اما شکر خدا تلفات جانی نداشته است؛ اما اگر به روستا ده جامی بروید، آنجا صد درصد ویران‌شده است. فاصله‌اش تا اینجا نیم ساعت است. بروید و به داد آن‌ها برسید.» زنی که گوش به صحبت‌های ما می‌دهد می‌گوید: «حتماً باید کرند هم کشته می‌داد تا به ما هم کمک کنند؟ هرچه کمک بود را برای مردم ده جامی و سرپل بردند و هیچ کمکی به ما نکردند. کاش ما هم چند کشته می‌دادیم تا به ما هم کمک می‌کردند.» مرد جوانی که شلوار کردی به پا دارد در پاسخ زن می‌گوید: «عمه برو خدا را شکر کن که سقف خانه که الآن روی سرت هست روی سرت خراب نشده. به مصیبت مردم هم حسودی می‌کنی؟» دختری جوان که برای یاری‌رساندن به زلزله‌زدگان ده جامی شتافته است، در انتهای سراب کرند غرب کنار محفظه توری تفریحگاه به‌زانو نشسته است. او با شلوار جین آبی، کفش‌های اسپرت و کاپشن پفی نارنجی‌اش، بچه شهری به نظر می‌رسد، از یک اتومبیل‌سواری شخصی پیاده شده و در گوشه جوی آب به‌شدت استفراغ می‌کند. سگ سفیدی که در حال استراحت است، با نزدیک شدن دختر پا به فرار می‌گذارد. مرد عینکی میان‌سالی که یک بطری آب‌معدنی در دست دارد، بالای سر دختر تا کمر خم‌شده و به او رسیدگی می‌کند. وزش باد پاییزی توده‌ای برگ زرد و خشک را مجبور می‌کند تا از کنار آن‌ها عبور کنند. برگی از یک درخت گردو کاسه صبرش لبریز می‌شود و در آغوش موهای دختر فرود می‌آید و به خواب ابدی می‌رود. در دهکده ده جامی خانه‌ای را نمی‌بینی که از زلزله آسیبی ندیده باشد. بیشتر خانواده‌های روستا دام‌های خود را براثر ریزش آوار ازدست‌داده‌اند. زنی دریکی از کوچه‌های خراب‌شده ده می‌گوید: «خانواده ما همه سالم هستیم. اما دام‌هایمان زیر آوار ماندند. کاش خودمان می‌مردیم و دام‌هایمان سالم می‌ماند. وقتی خانه و دام نداشته باشیم، انگار که مرده‌ایم.» پیرزنی که خرابه‌های خانه‌اش را به ما نشان می‌دهد، در مورد شب که زلزله آمد، می‌گوید: «شب بود داشتم تلویزیون نگاه می‌کردم که زلزله آمد و دیوارها خراب شد. فریاد زدم یا داوود کو سوار و چهاردست‌وپا خودم را به بیرون خانه رساندم. اگر دیر بیرون جنبیده بودم زیر آوار می‌ماندم.»
زود فراموش می شویم
مردی که ماسک سفیدی بر ‌دهان و بینی گذاشته، بر بام نیمه خرابش خانه کاه‌گلی روستایش، آوار را بیرون می‌ریزد، مادرش را ساعتی پیش دفن کرده است. قیافه‌اش سنی بیش از 50 سال را نشان می‌دهد. با طمأنینه و مثل آدم‌های اهل مطالعه به نظر می‌رسد. بغض گلویش را گرفته، گلویش وا می‌دهد و بغض گلویش مثل دیوارهای فروریخته ده، فرومی‌ریزد.» مادرم را همین یک ساعت پیش دفن کردیم. قول داده بودم که او را به سلطان ببرم؛ اما وقت نشد که او را ببرم. فکر می‌کنم به خاطر این بود که موقعی که او را غسل دادند، چشمانش هنوز باز بود. ما آدم‌های بدبختی هستیم. زود فراموش می‌شویم. الآن شما آمده‌اید خبر و گزارش بنویسید، یک ماه دیگر من برای تو کهنه می‌شوم. مثل مردم بم می‌شویم. تا مراسم چهلم مرده‌هایمان جلو چشم‌ها و دوربین‌ها هستیم. بعدازآن تا سالگرد کشته‌شده‌ها کسی سراغمان نمی‌آید. ما هم با بدبختی‌ای که کشیده‌ایم و بعداً بیشتر می‌کشیم، تبدیل به تاریخ می‌شویم.» دیوارهای فروریخته کاه‌گلی، تمام خانه‌های روستا را به هم متصل کرده است. دیگر دیواری وجود ندارد تا ساکنین، همسایه‌های خود را نبینند. یک سگ سفید پشمالو که رنگ سفیدپوستش کثیف به نظر می‌رسد، با چهره‌ای خشن با تنها چشمش ما را نگاه می‌کند و پارس می‌کند. خیلی سمج به نظر می‌آید. مثل سگ‌های دیگر با گفتن «چخ» از معرکه به در نمی‌رود. با نشان دادن قیافه زخمی و بلادیده‌اش به آدم می‌فهماند که بیدی نیست که با این چند «چخ» بلرزد. خانه‌های روستا اغلب از سنگ و آجر ساخته‌شده‌اند. دیوارهای ده در آغوش هم فروریخته‌اند. مردی از میان خرابه‌های خانه‌اش بیرون می‌آید. ویرانه‌های خانه همسایه‌اش که زیر آوار مانده بود را نشان می‌دهد. ترخینه و حبوباتی را که زن خانه برای زمستان ذخیره کرده بود زیرخاک مدفون‌شده است و فقط قسمتی از ظرف نگهداری آن‌ها از لابه‌لای دیوارهای سست معلوم است. قطعات ظروف شکسته سفالی که بجای ترشی از سنگ و خاک و آجر لبریز شده است، در خرابه خانه‌اش پخش‌شده است. دیگ زودپزی که بافاصله از درش به روی تلی از خاک افتاده است و لحاف و تشکی که برای خوابی شیرین در فضایی روستایی پهن‌شده اما به‌جای زن و مرد صاحب‌خانه، سقف را در خود جا داده‌اند. تانکر نفتی در حیات خانه خاک‌آلوده و واژگون شده و بوی نفت فضای اطراف را پرکرده. طویله‌ای بر روی دام‌ها آوار شده و همه احشام زیر آوار مانده‌اند. چیزی نمانده که بوی تعفن از مردارها برخیزد. پسری 18 ساله از راه می‌رسد. باوجود هوای نسبتاً سرد، شلوار کردی و تی‌شرت مشکی‌رنگش را باهم ست کرده است.«وقتی زلزله آمد من در حیات خانه بودم. هنوز داخل خانه نشده بود. خانواده‌ام را صدا کردم که بیرون بیایند. خیلی ترسناک بود. تا حالا زلزله ندیده بودم. واقعاً ترسناک است. چند ساعت بعد از زلزله ارتشی‌ها به کمک مردم آمدند و آوارها را کنار زدند و اجساد را بیرون آوردند. وجدانا ارتش خیلی زحمت کشید.» خانواده‌ای تمام اتاق‌های خانه آن‌ها فروریخته. بیشتر وسایل را از زیرخاک بیرون آورده‌اند. مبل‌ها را در حیاط خانه چیده‌اند و مشغول گفتگو هستند. پیرمرد بر سرش چفیه ای پیچیده. جلیقه‌ای کرم به تن و شلوار کردی مشکی به پا دارد. سبیل‌های پرپشت یکدست سفیدش از زیر آن نمایان است. او از زمستان می‌ترسد.«هفته دیگر باران می‌بارد. تا دیروز دعا می‌کردیم باران ببارد. این اولین بار است که از باران می‌ترسم. می‌ترسم که از سرما یخ کنیم. گاو و گوسفندهایمان از بی‌سرپناهی تلف می‌شوند. اینجا زمستان‌های سردی دارد و بدون سرپناه آدم دوام نمی‌آورد. فکری برای زمستانمان بکنید. دعا کنید دوام بیاوریم.»
زنده باد مردم مهربان
جوانی که ساکن تهران است و به کمک خانواده‌اش آمده تا آن‌ها را با خود به تهران ببرد، از انتشار پست‌هایی مبنی بر راهزنی مردم بومی و سرقت از ماشین‌های حامل کمک‌های مردمی ناراحت است.«ببینید آمدن پست گذاشتند که مردم محلی از کاروان‌های کمک‌های مردمی دزدی می‌کنند. نه آقاجان، این‌ها دزد و راهزن نیستند. این‌ها همین مردم زلزله‌زده‌اند. این‌ها اطمینان ندارند که فردا بتوانند برایشان غذا و مایحتاج زندگی‌شان را تهیه كنند. به همین دلیل به‌طرف ماشین‌های حامل کمک‌ها مي‌روند‌ که بدون پتو و وسایل گرمایشی نمانند. اگر هر خانواده‌ای وسایل گرمایشی نداشته باشند، شک نکنید هفته بعد موقع بارندگی به‌سختی میافتند. دیروز مردم برای تهیه اقلام موردنیاز عجله می‌کردند، چرا؟ به خاطر اینکه اطمینان نداشتند که کسی این اقلام رو برای آن‌ها در خانه بیاورند. بعدازاینکه مردم سراسر کشور به منطقه آمدند که کمک کنند. مردم فهمیدن که هم‌وطن‌ها در کنارشان هستند. بغض مردم یارستان از مهربانی مردم ترکید. الآن اگر به روستاها تشریف ببرید. مردم اگر پتو لازم نداشته باشند، به‌صراحت به شما می‌گویند ما پتو لازم نداریم. به فلان مکان ببرید که آن‌ها ندارند؛ بنابراین حرکت خودجوش مردم کشور یک فرهنگ اینجا به وجود آورد که هر کس به‌اندازه نیازش اقلام مورداستفاده خانواده‌اش را بردارد. مردم وقتی پشتیبان یکدیگر باشند، هیچ‌کس دزدی نمیکنه، اصلاً هیچ دزدی در هیچ جای ایران پیدا نمی‌کنید. زنده‌باد مردم مهربان. خدا را شکر برای داشتن این مردم.» پیر زنی با لچک مشکی‌رنگی که به سربسته است، رخت سیاه عزا را از زیر آوار بیرون کشیده است و به تن کرده از ستایش و فاطمه می‌گوید.«ستایش و فاطمه هر دو زیر آوار ماندند. مادرشان در حال دیوانه شدن است. دیروز ستایش را خاک کردند و امروز جسد فاطمه را بردند به مرده‌شور خانه کرند. الآن جنازه‌اش از راه می‌رسد.» با رسیدن نعش‌کش پیرزن به جمع مردم عزادار که در حال تشییع جسد فاطمه هستند، اضافه می‌شود و با آن‌ها شین می‌کند. دو گورکن قبر فاطمه را کنده‌اند. صدای شیون مادر و مادربزرگ فاطمه دل‌ها را می‌خراشد. مادر فاطمه برای آخرین بار به‌صورت دختر بخواب رفته‌اش نگاه می‌کند. حتي كسي که در کلاس‌هایش به شاگردانش می‌آموزد که هنگام تهیه خبر درگیر احساس نشوند، خودش به‌سختی درگیر احساس شده است. اشک می‌ریزد و از قبرستان بیرون می‌آید. با انگشت عینکش را بالا می‌برد و با دستمال‌کاغذی اشکش را پاک می‌کند. مادر عزادار فاطمه آخرین حرف‌ها را به دخترش می‌زند.«فاطی مواظب خودت و ستایش باش. فاطی مدرسه‌تان دیر نشود.» فاطمه در میان اشک و بغض مادر و مردم به خاک سپرده می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.