معضل روسپيگري در مناطق حاشيهاي
بيان عزيزي: معرفی و مقدمه؛ مقاله پیش رو بخش بسیار کوچکی است از یک طرح اجتماعی به نام توانمندسازی زنان با تکیهبر آسیب روسپیگری که در دو فاز انجام گرفت. به دلیل عدم وجود هیچگونه تحقیق میدانی یا آمار کلی و یا هر مطالعه کیفی که بتواند پدیده روسپیگری در کردستان را موردبررسی قرار دهد، پژوهشی دانشگاهی و میدانی صورت گرفت که به بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر پدیده روسپیگری در مناطق حاشیهای سنندج میپردازد. در اين پژوهش تعداد 100 نفر روسپی بهعنوان افراد جامعه نمونه موردتحقیق قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق نشان میدهد که بین شیوع روسپیگری و هریک از متغیرهای مستقل هشتگانه تحقیق شامل 1) میزان تحصیلات 2)سابقه خشونت جنسی و تجاوز در کودکی 3) حاشیهنشینی 4) وجود تعارض و تشنج و خشونت در خانواده 5) وضعیت روحی روانی 6) نظارت و کنترل اجتماعی 7) وجود اعتیاد در خانواده و بالأخره 8) میزان تقاضا و درآمد روسپیگری رابطه معناداری وجود دارد.
پژوهش ذکرشده با استفاده از روش پیمایشی صورت گرفته که در این مطالعه از تعدادی از جمعیت مورد نظر (زنان روسپی یا تن فروش) درباره ویژگی ها، رفتار، نگرش و باور آنان و سبک زندگی شان پرسش شده است.
داده های کیفی طرح حاصل مصاحبه های عمیق با 28 زن تن فروش، 15 زن که در مقطعی از زندگی به این کار اشتغال داشتهاند، 3 مرد پاانداز (قواد)، 5 زن که بهصورت درون خانوادگی به ارائه خدمات جنسی در قبال دریافت خدمات یا حمایت مردان به این کار پرداختهاند و دو گزارش روانشناسی از خشونت جنسی شدید علیه زنان روسپی بوده است.
با در نظر گرفتن تعاریف متعدد میتوان نتیجه گرفت که روسپی زنی است که: بدون رعایت ضوابط قانونی و شرعی و بهعنوان حرفه، امرارمعاش و کسب درامد، در برابر دریافت پول یا کالا، با تن خودش، خدمات جنسی به دیگران ارائه میدهد و در زمان اجرای این طرح در مراکز حمایتی سازمان بهزیستی کردستان یا در زندانهای استان کردستان به سر نمیبرده است.
در فاز یکم طرح، تیمی تخصصی بهصورت هفتگی و دو بار در هفته در منطقه مستقرشده و زنان را تحت پوشش خدمات مختلف قرار دادهاند. تیم متشکل از مددکاران اجتماعی، روانشناسان، کارشناسان مامایی و پزشک عمومی بوده و بهصورت فردی و تشکیل کارگاههای آموزشی به ارائه خدمات پرداختهاند. در فاز دوم طرح: تحقیقی دانشگاهی در خصوص " عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر پدیده روسپیگری " انجام گرفت. نتایج حاصل از این پژوهش شامل تمامی مبانی نظری شناخت روسپیگری و نتایج حاصل از تحلیل آمارها و ارائه راهکارهای مختلف و در ٢٧٠ صفحه که برای اولین بار در کردستان انجامشده است بهصورت خاص در اختیار استانداری کردستان و تعدادی از سازمان و نهادهای مربوطه قرار دارد. در این مقاله قسمتی از پژوهش که به بررسی و شناخت سیمای خریداران خدمات جنسی میپردازد بهصورت خلاصه ارائه میشود.
وجود پدیده روسپیگری
باوجودآنکه پیشینه روسپیگری خیابانی به سالهای پیش از انقلاب بازمیگردد؛ معالوصف این نوع روسپیگری خصوصاً سالهای اخیر بیش از سایر اشکال خود، بهمثابه آسیب اجتماعی ظهور عینی یافته است. البته به نظر میرسد این وضعیت، مختص تهران نیست و در سایر شهرهای كشور نیز چنین تحولی در بحث روسپیگری رویداده باشد. نتیجه آنكه این شكل از روسپیگری بهتدریج بهعنوان مهمترین اشكال روسپیگری در كشور نمایان شد. این وضعیت تا بدان جا پیش رفت كه علیرغم سالها سکوت و كتمان، ابتدا در رسانهها و سرانجام بهصورت رسمی، پدیده روسپیگری خیابانی هم بهعنوان یكی از اشكال موجود فحشا و جرم در كشور و هم بهعنوان یك آسیب اجتماعی، خصوصاً در شهرهای بزرگ كشور مطرح شد. تعداد زندانیان زن كشور از سال 1360 تا 1380 نشان میدهد كه در طی دو دهه اخیر باوجود افزایش چهار برابری تعداد محكومان زن، نسبت جرم زنان بهکل جرائم در حدود 4 تا 5 درصد ثابت مانده است. ازنظر نوع جرم، این آمار حاكی از آن است كه در این سالها، بیشترین جرائم در بین زنان، جرائم اخلاقی و جنسی و میزان كمی به جرائم خشونت ربط داشته است. با توجه به مطالب پیشگفته، مهار و كنترل پدیده زنان خیابانی
مانند هر آسیب اجتماعی دیگر مستلزم داشتن اطلاعات صحیح از جنبههای كمی و كیفری موضوع و همچنین شناخت علل و عوامل مؤثر بر وقوع آن و ارائه راهكارهای پیشگیرانه حمایتی و كنترلی در پرتو شناخت این پدیده است. جرم انگاری روسپیگری و مقابله قانونی تا حدودی میتواند به کاهش این پدیده کمک کند اما تا زمانی که راهکارهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی لازم برای کاهش روسپیگری در نظر گرفته نشود، زنان تن فروش از زندانها و پاس از پایان دوره زندانی شدن به همان جامعهای بازمیگردند که در آن چرخه روسپیگری رایج است. در قوانین ایران عنوان مجرمانه " روسپیگری " پیشبینینشده است اما تنفروشی جرم شمرده میشود. زنان تنفروش در زمره جمعیتهای پنهان قرار دارند و کار آنها از نوع کارهای زیرزمینی است و ازاینرو برای مطالعه وضعیت بهناچار به زیر جمعیتها یا واحدهای اولیه نمونهگیری تقسیمشدهاند. موضوع روسپیان خیابانی در سطح جامعه بهگونهای مطرح شد كه در سال 1380 توجه سازمانها و نهادهای مختلف فرهنگی و اجتماعی به خود جلب كرد و در جهت مهار و كنترل طرح ساماندهی " طرح ساماندهی زنان ویژه " این آسیب اجتماعی طرحهای مختلف همچون طرح سلامت جنسی جوانان
و پیشگیری از وقوع جرائم جنسی و زنان ویژه و صیغهای طرح ساماندهی زنان آسیبدیده و در معرض آسیب پدیده روسپیگری اشاعه فحشا "طرح تقویت و گسترش سلامت روانی "، " طرح تأسیس خانههای امن یا عفاف تهران "، سیاستهای جمهوری اسلامی ایران در مورد توانمندسازی فردی و اجتماعی زنان و دختران جامعه مطرح شد. باوجود شباهتهای بسیار درزمینهٔ عوامل شیوع و شکلگیری روسپیگری باید به این نکته توجه کرد که وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، دینی و مذهبی، میزان همبستگی اجتماعی، نگاه غالب به زنان و فقر و نرخ تورم و میزان بیکاری و همچنین میزان شیوع اعتیاد در شهرهای مختلف بر پدیده روسپیگری تأثیر فراوان میگذارد
روسپیگری در کردستان
روسپیگری یکی از آسیبهای اجتماعی است که تحقیق و پژوهش درباره آن همواره با معضلات و مشکلات بسیاری روبهرو بوده است؛ از قبح اجتماعی و جرم انگاری این معضل و عدم دسترسی به دلایل و چراییهای این پدیده تا نبود امکان دسترسی به آمار و ارقام واقعی در این باب به دلیل کمبود منابع مطالعاتی و میدانی و...، همه این موارد باعث شده روسپیگری بهمانند قربانیان خود که از هرگونه حقوق اجتماعی محروم هستند، فاقد تاریخچه و شناسنامه مشخص و مدون باشد، مهمترین پژوهشها و مطالعات صورت گرفته در این زمینه بر شناخت روسپیگری بهمثابه یک آسیب اجتماعی در کلانشهرها و بهخصوص در تهران تکیه دارد. عمده پژوهشها و مباحث صورت گرفته در کردستان بر شناخت و بررسی آسیب و بحرانهای اجتماعی همچون خشونت علیه زنان، خودکشی و خودسوزی تکیه دارد و در موارد اندکی هم بر اعتیاد زنان. نبود منابع پژوهشی و مطالعاتی در کردستان در خصوص روسپیگری رامی توان در چند مورد خلاصه کرد:
- نگاه قومی به مسئله زن و عاری دانستن زنان کرد از معضلات و آسیبهای اجتماعی
- برجسته کردن و در اولویت قرار دادن مسائل سیاسی و اقتصادی و دیگر مسائل اجتماعی در مقابل آسیبهای پیشرونده همچون روسپیگری
- عدم دسترسی به یک الگوی روششناختی و متد تحقیقی ناظر بر مباحث مطالعات علوم اجتماعی، فمینیستی، اقتصادی و جرم شناسانه در حوزه آسیب اجتماعی همچون روسپیگری که بتواند به تبیین و توضیح و ارائه راهکار در این خصوص و در منطقه کردستان بپردازد.
آیا روسپیگری در کردستان محدود به نمونههایی چند است یا تبدیل به یک آسیب اجتماعی شده است؟
عمدتاً در حوزه آسیبشناسی پدیده روسپیگری، بیشتر به ابعاد این مسئله از منظر اجتماعی و گاه فرهنگی پرداختهشده است، این در حالی است که اگر به ریشهیابی شکلگیری این پدیده بپردازیم، مشاهده خواهیم کرد که مشکلات اقتصادی نقش مهمی در ایجاد این معضل در سطح جامعه دارد. ما تصمیم داریم با همین دیدگاه به آسیبشناسی موضوع بپردازیم؛ اما در ابتدا با توجه به اینکه میخواهیم به این مسئله از منظر اقتصادی نگاه کنیم، این سؤال مطرح است که آیا میتوان پدیده روسپیگری را با توجه به مفاهیم اقتصادی، در قالب یک بازار تعریف کرد؟ وجود شاخصهایی چون عرضه و تقاضا و همچنین تبادل مالی، میتواند منجر به تعمیم دادن بازار به این حوزه شود؟یک بازار دارای چهار مؤلفه اصلی شامل تعدادی عرضهکننده، تعدادی متقاضی، کالا و خدمتی که مبادله میشود و همچنین قیمتی برای دادوستد است. اگر همین چهار مؤلفه و ویژگی را در نظر بگیریم میتوان بخشی از روسپیگریها در شهرهای بزرگ را نوعی بازار دانست. چراکه در این میان تعدادی متقاضی ناشناس و عرضهکننده ناشناس که الزاماً یکدیگر را نمیشناسند، «خدمتی» را بر مبنای یک قیمت مشخص مبادله میکنند. در خصوص بازار روسپیگری در
کردستان با توجه به شناخت زیربنای اقتصادی منطقه و همچنین تأکید بر این نکته مهم که این پژوهش در حاشیه شهری صورت گرفته است میتوان گفت الگوی غالب روسپیگری کار فردی و کار در قالب گروههای کوچک است یا کار در باندهای فحشای خرد و به معنای اقتصادی بازار کلان روسپیگری کاملاً شکل نگرفته است. میتوان مسئله را از منظر اجتماعی نیز پاسخ داد. همچنان که گفتهشده است جامعه ایران و کردستان در دوران گذار است. هر جامعهای با قرار گرفتن در دوران گذار، با پدیده فروریختن بخشی از ارزشهای سنتیاش روبهرو میشود آنهم درحالیکه هنوز ارزشهای نو و جدیدی را جایگزین آنها نکرده است. عموماً جوامع در این فاصله دچار نوعی ناهنجاریها میشوند که اغلب در کنار همه این ناهنجاریها با گسترش پدیده روسپیگری نیز مواجه میشوند. امروز نسل جدیدی با نرخ رشد بالایی یکمرتبه وارد زندگی اجتماعی شده است، از سوی دیگر ما در دوران گذار توسعهای (از بعد اقتصادی) نیز قرار داریم که نرخ بالای تورم و محدودیت فرصتهای شغلی واقعیت اجتنابپذیری است. نیروی کار زنان و نسل جوان بهصورت بالقوه وجود دارد. در این میان ما در این سالها شاهد بروز واگرایی جامعه از برخی
ارزشها نیز بودهایم که خاص دوران آنامی است و این واگرایی راه را برای گسترش آسیبهای اجتماعی بازکرده است. درهمریزی شبکه ارزشها، به گسترش این آسیب دامن میزند. بدون شناخت ویژگیهای بازار پدیدهایی همچون روسپیگری که اساساً درباره نقش اقتصاد بهعنوان محور شکلگیری آن اتفاقنظر وجود دارد، همچنین شناخت وضعیت اجتماعی سکونتگاههای کردستان نمیتوان برنامههای مؤثر مداخله برای پیشگیری، کنترل یا کاهش آن آسیب را طراحی کرد. بر اساس ضرورت مورداشاره این طرح تنها در یک منطقه از شهر سنندج به بررسی وضعیت روسپیگری در نقطه حاشیهای پرداخته است.
یافتههای حاصل از مطالعه عمیق؛ پراکندگی روسپیگری و جابجایی مردان خریدار
فعالیتهای روسپیان برخلاف بسیاری از نمونههای دیگر، در این منطقه از تمرکز جغرافیایی بالایی برخوردار نیست و بازار روسپیگری به لحاظ جغرافیایی نسبتاً نامنظم است. اگر در مکانهای دیگر روسپیان اغلب در نقاط خاصی از شهر متمرکز هستند یا در آنجا به ارائه خدمات میپردازند و یا در مکانهایی مستقر میشوند که مشتریان بتوانند روسپیها را پیدا کنند و همین امر موجب تمرکز ارائهدهندگان در نقاط خاصی از شهر میشود، این مورد در حاشیه سنندج تابع هیچ الگوی مشخصی نیست. آنچه در این پژوهش قابلتوجه است تغییر مکان جغرافیایی یا تمرکز بر طبق تغییر فصل است. بنا بر گفتههای تعدادی از زنان و یکی از پااندازان (قواد) در نیمه اول سال و فصول گرم، به دلیل وجود باغات فراوان در اطراف شهر بسیاری از مشتریان ترجیح میدهند که به این منطقه رفتوآمد داشته باشند.
در نیمه دوم سال این زنان هستند که در بسیاری از موارد به مکان مورد نظر مشتریها در داخل شهر سنندج یا در دو مورد خارج از شهر میروند. دو منزل تیمی ارائه خدمات جنسی که در نمونه اول در اختیار سه زن و در نمونه دوم در اختیار دو زن روسپی در بوده است، دارای هیچگونه علامت مشخصهای نیست و قابلشناسایی توسط افراد غیر نیست.(ز. م) سیوششساله که بیشتر از دوازده سال است از این راه درآمد کسب میکند میگوید: " اینجا مثل تهران نیست که بتوان در خیابانها مشتری پیدا کرد یا همچون شهرهای بزرگ به انواع مختلفی از تقاضاها دسترسی داشت. در فصلهای گرم سال رفتوآمد به این منطقه بسیار زیاد است و همچنین عدهای از ساکنان نیز در مزرعه و باغات به کار مشغول میشوند. مشتریان زیادی در این مکانها بهطور موقت و مقطعی ساکن میشوند یا به این محدودههای خارج از شهر رفتوآمد دارند. گاهی پیش میآید که کسی باغش را به مدت یک هفته یا چند شبانهروز هم اجاره دهد. در زمستانها ما به خانهها و یا ساختمانهای داخل شهر رفتوآمد داریم و خدمات ارائه میدهیم.»(ح. ا) مرد چهلوپنج سالهای که بیش از پانزده سال است برای مردان و زنان قوادی میکند اشاره میکند
که: " بیشتر مردانی که از من تقاضای خدمات جنسی و یافتن زنان روسپی دارند رانندگانی وسایط نقلیه سنگین و شرکتی هستند که از شهرهای دور و نزدیک مسیرشان به اینجا میافتد و مدت یک یا دو شب یا بیشتر را در اینجا میمانند ، مواد مخدر مصرف میکنند و سختگیری خاصی برای زنان روسپی ندارند اما تأکید میکنند که حتماً زن سالمی باشد و بیماری خاصی نداشته باشد.
کثرت یا قلت مشتری
تعداد مشتریان برای هر روسپی در روز بین 1 تا 3 نفر در حال نوسان است، آماری بهکل متفاوت نیز وجود دارد که تعداد مشتری تفاوت معناداری با تعداد ارتباط جنسی با مشتری دارد. به این معنا که در زنانی که دارای مشتریهای کمتر و محدودتری هستند این تعداد دفعات رابطه و قیمت و چگونگی خدمات جنسی است که بر تعداد مشتری ترجیح داده میشود. در مواردی که زنان دارای مشتریهای ثابت و گذشته داری هستند این ارقام بهشدت بر تعداد مشتریها پیشی میگیرد. درواقع تلاش بسیاری از این زنان بر این محور صورت میگیرد که بهجای ارائه خدمات جنسی به چندین مرد در طول شبانهروز برای خود مشتریان دائمی، متمول و مرغوبی پیدا کنند و به تعدد با آنان در ارتباط باشند."ن.س " بیستوچهارساله که مدت پنج سال است از این راه درآمد کسب میکند میگوید: "اوایل من مجبور بودم با هرکسی که پاانداز برایم جور میکند رابطه داشته باشم. بهمرور توانستم مشتریان دائمی برای خودم دستوپا کنم.
رابطه میان درآمد و خصوصیات ارائهدهنده و نوع خدمات جنسی برای مردان
مشاهدات و گفتگو با زنان روسپیشان میدهد که نوع عمل جنسی تأثیر بسیاری بر قیمت دارد. همچنین تفاوتهای قابلمشاهدهای در زمینه قیمت برحسب خصوصیات مشتریان وجود دارد. زنان روسپی جوانتر، ظاهر زیباتر، شیکپوشتر و البته حرفهایتر قیمت بیشتری طلب میکنند. در این میان آنچه از همه مهمتر است همان نوع عمل جنسی است که مهمترین عامل تعیینکننده قیمت است. در مشاهدات و دادههای کیفی این تحقیق مشخص شد که زیبایی، سلامت، برخورد و اخلاق روسپی و همچنین نرخ توافقی با خود او یا پاانداز از عوامل مؤثر بر درامد بودهاند.
بخش دیگری از نتایج حاصل از دادههای آماری، سیمای دریافتکنندگان خدمات جنسی و مشتریان مرد
در بسیاری از پژوهشها تنها به شناخت وضعیت اجتماعی و عوامل روسپیگری و مشخصات فردی روسپیان زن توجه شده است درحالیکه سیمای کلی دریافتکنندگان این خدمات پنهان بوده است یا تأکیدی درباره شناخت آنان صورت نگرفته است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان میدهد که بهطورقطع 22 درصد از مشتریان این زنان روسپی متأهل بودهاند و مابقی اظهار داشتهاند که اطلاعی درباره تجرد یا تأهل این مردان ندارند. بر اساس اين تحقيق 86 درصد از مشتریان از پایگاههاي اقتصادی مختلف بودهاند و تنها 8 درصد وضعیت مالی خوب داشتهاند. درواقع میان عرضه و تقاضای رابطه جنسی بهمثابه یک کالا رابطه برابری وجود دارد. تفاوت در چگونگی و نوع این خدمات است که بستگی به میزان پول پرداختی و مطالبهای از طرف مشتری و روسپی دارد. دریافتکنندگان این خدمات جنسی از راههای مختلف زنان روسپی را پیدا میکنند و به آنها دسترسی دارند. بیش از 27 درصد مردان شمارههای روسپیان را در اختیاردارند و رقم قابلتوجهی نیز بهوسیله دوستان خود با مشتریان در ارتباط هستند. به همان میزان هم از طریق شخص قواد به روسپیان دسترسی دارند. درواقع میتوان گفت که درمجموع بیش از 66 درصد مشتریان در
ارتباط دائمی با روسپیان به سر میبردند و دسترسی آنها به زنان از راههای مطمئن و سریع صورت میگیرد. تنها 24 درصد و کمتر بهصورت اتفاقی و سرراهی با روسپیان آشنا شدهاند. درواقع مشتریان در زمان کم و بهصورت ایمن روسپیان را در اختیاردارند و به گفته دیگر، بازار تقاضا برای دریافت خدمات جنسی یک بازار دائمی و تثبیتشده است. نگرانی برای دریافت هزینه کار از جانب روسپیان وجود ندارد و از طرفی دیگر مشتریان و کسانی که خواهان دریافت خدمات جنسی هستند نیز به این خدمات دسترسی کامل دارند و ترس عدم یا کمبود کالای جنسی وجود ندارد. طبق گفته روسپیان که 90 درصد آنان ذکر کردهاند که مکان ارائه خدمات جنسی برایشان تفاوتی ندارد، مشخص میشود که در هر مکانی که قابلاستتار باشدمی توان خدمات جنسی را دریافت کرد، چه این مکانها دائمی باشند و چه موقت. با توجه به وضعیت جغرافیایی حاشیه شهر که یک ناحیه منفصل شهری و حاشیهای است میتوان انتظار داشت که روند گسترش روسپیگری روندی غیرقابل کتمان و در همین حال تصاعدی است.
خشونت مشتریان مرد علیه زنان روسپی
طبق تعاریف نهاد امور زنان سازمان ملل و ... عمل روسپیگری از آشکارترین مصادیق خشونت و خشونت جنسی علیه زنان و کودکان است؛ اما در جوامعی که تعریف آسیب و جرم روسپیگری درهمآمیخته و علاوه بر پنهان بودن دارای جنبههای ایدئولوژیک و دینی است، بدون شک میزان و آثار خشونت جنسی انجامگرفته بر روی زنان روسپی بسیار غیرانسانی و البته غیرقابلپیگیری قانونی است. زنان شرکتکننده در مصاحبههای عمیق این تحقیق، موارد بیشماری از خشونت جنسی در هنگام رابطه جنسی را بیان کردهاند. هیچکدام از آنان قادر نبودهاند این خشونتها را نه به مراکز قانونی و نه حتی به مراکز پزشکی و خدماترسانی بهزیستی گزارش کنند. ترس از پیگیری و وحشت از شناسایی شدن و یا تحقیر و ارعاب باعث شده است آنها با این نوع از خشونت کنار بیایند."د. الف " بیستوهفتساله است. میگوید: «اولین بار که شوهرم بهزور من را برای مردی برد، من اجازه نمیدادم به من تجاوز کند. خیلی مقاومت کردم آنقدر که با سیخداغ همه دستوپایم را سوزاند و کتکم زد. به من تجاوز میکرد و فحش میداد و کتک میزد. «ف. ر» سیودوساله که مدت ده سال است روسپیگری میکند میگوید: «مشتریها هر رفتاری که
بخواهند با ما میکنند. مگر میتوانیم شکایت کنیم؟ بستگی به انصاف و انسان بودنشان دارد. من بارها و بارها کتکخوردهام اما هیچوقت بهاندازه تحقیر شدن زجر نمیکشم. «ح. ا» مرد چهلوپنجسالهای که بیش از پانزده سال است برای مردان و زنان قوادی میکند اشاره میکند که: «معمولاً مشتریها به ما میگویند که چه جور زنی و چه جور خدماتی میخواهند؛ اما گاهی پیش میآید که از همه حدومرزهای خودشان خارج میشوند و ما مجبور میشویم مداخله کنیم. یکبار مشتری که ظاهر موقر و آرامی داشت از من تقاضای روسپی بسیار کمسنوسالی کرد. برایش آماده کردم و پول خوبی گرفتم. نیمهشب با جیغ دختر و افتادن او از پلهها به طبقه بالا دویدم. همه تنش زخمی بود. مشتری با چاقو همهجایش را زده بود. خون از بینی و دهانش زده بود بیرون و استفراغ میکرد. مشتری شیشه مصرف کرده بود و کنترل نمیشد. ».
«گ. ص» سیوهشتساله میگوید: «به من گفتند دو مرد هستند که فردا به شهر خودشان برمیگردند و هرکدام پول خوبی میدهند. وقتی به آن خانه رفتم چهار مرد کم سن بودند که همگی مواد مصرف کرده بودند. آن شب کتک خوردم، تحقیر شدم ».بخشی از گفتههای روسپیان در این مصاحبههای عمیق بیش از آنکه از خشونت جنسی حکایت کند نشاندهنده «جنون جنسی» مشتریان آنهاست. «جنون جنسی» از نگاه روانشناسان به رفتارهای جنسی اطلاق میشود که خارج از چهارچوبهای منطقی و قانونی و شرعی بدون کنترل که همراه با خشونت و زورگویی و گستاخی است انجام میشود. از این جنون تحت عنوان توحش جنسی نیز نامبرده میشود و در این حالت عدم تمایل طرف مقابل، مجرد یا متأهل بودن، وحشتزدگی و اصولاً هیچیکی ازایندست عوامل دلیلی برای خودداری فرد مهاجم نیست و افراد گرفتار جنون جنسی در بیشتر موارد صدمات بسیار شدیدی بر قربانیان وارد میکنند. افزایش این جنون و خشونت در کنار انحرافات و آسیبها و رفتارهای پرخطر جنسی دیگر نشان از ضعف مدیریت غریزه جنسی در جامعه دارد.
رابطه حاشیهنشینی و روسپیگری
حاصل یافتههای یک تحقیق و مصاحبههای عمیق با بیش از ١٢٠ زن و چندین واسطه، قواد یا هر چه بنامیمشان. این زنان علاوه بر تنفروشی مشترکات بسیاری باهم دارند: تحصیلات کم، جایگاه ضعیف اقتصادی، پیشینه خانوادگی نابسامان، تجربه بارها فرار از خانه، تجربه آزار جنسی و تجاوز در کودکی، اقدام به خودکشی و نجات چندباره، سابقه تروما و بیماریهای روحی روانی و داشتن چندین نوع بیماری حاصل از رابطههای پرخطر و مقاربتی و خودآزاری و فرزند آزاری و یک مورد برجسته و مشترک دیگر به نام حاشیهنشینی و اسکان در یک ناحیه منفصل شهری. حاشیهای که سالهاست همچنان در اطراف شهر سنندج پر از جمعیت و خالیتر از استانداردهای زندگی و امکانات میشود. حاشیهنشینان ساکنین همیشگی شهر هستند که به علت فقر اقتصادی در واحدهای مسکونی غیرمتعارف، غیراستاندارد و غیررسمی زندگی میکنند؛ واحدهایی که بعضاً از حداقل امکانات و ملزومات بهداشتی و رفاهی محروم میباشند.تصویری که «چارلز آبرامز» از حاشیهنشینی ارائه میدهد، ساختمان و یا بخشی از شهر است که در آن ویرانی، نارسایی عرصه خدمات درمانی، تراکم جمعیت در واحدهای مسکونی، فقدان آسایش لازم و خطرات ناشی از عوارض طبیعی
دیده میشود. انواع بزه اجتماعی و آسیبهای مختلف چهره واقعی حاشیه شهر را تشکیل میدهد. این زنان خدمات جنسی ارائه میدهند و خریدارانشان مردانی هستند با هر طبقه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی که تأهل و تجردشان تفاوتی نمیکند. از داخل شهر میآیند یا از خود همان حاشیه شهر. شناخت این زنان و مشتریان آنها در کردستان آنقدر دشوار و موارد مطالعاتی قابل استناد آنقدر کم است که گویی این زنان و این حاشیههای شهری هرگز وجود نداشتهاند. در بازار تنفروشی جایی که سازمانیافتگی برای فعالیت اصلی، قاچاق زنان، پااندازی و قوادی، تأمین محل امن، معرفی، مشتري یابی و راهنمایی زنان به خانههای مشتریان وجود دارد، این پدیده بهصورت منظم گسترش و شیوع مییابد. در فرم دیگری نیز روسپی بهصورت فردی و یا گروه کوچک بدون سرپرست به فعالیت میپردازد. در اینجا عرضه متضمن سرمایهگذاری و سازمان و مدیریت نیست (هرچند در مواردی مدیران و پااندازان اصلی فعال هستند). در این بازار زنان وامانده از کار و فعالیت وزندگی عادی (عمدتاً به دلیل محرومیت شغلی، مالی، نیاز، گمراهی و بیپناهی از دوران کودکی) عرضهکننده و غالباً مردان نیازمند و ناکام که بیشتر از میان
اقشار کمدرآمدند تقاضاکنندهاند. گفتني است قوادی های سازمانیافته لوکس، گران و امن که با زنان استثنایی و مشتریان ثروتمند سروکار دارند بازاری ویژه و امری است تخصصی و دارای موقعیت اجتماعی و ایمنی ویژه که همه رقیبان را به آن راه نیست. در بازار تنفروشی هرچه پراکندهکاری و ناسازمان یافتگی بیشتر باشد، البته نشاندهنده فقر و محرومیت و ناچاری و بلاخیزی بیشتري نیز هست. در منطقه حاشیه شهر باوجود بافت نامنسجم اجتماعی، وجود خانههای پنهان و بدون شناسایی، تردد بدون محدودیت و کنترل باندهای کوچک فحشا، پائین بودن سطح سودا و آموزش، نابسامانی خانوادگی و البته عامل مهم اعتیاد در میان مردان و زنان این وضعیت به شکل حادی بروز پیداکرده است و مهار این آسیبهای اجتماعی به پروژههای متعدد توانمندسازی و بودجه و توجه ویژه و اضطراری نیاز دارد. پیچیدگی و اهمیت این آسیب اجتماعی آنچنان است که نیاز به سالها کار و تلاش برای کاهش آثار این معضل داریم. ناشناس بودن قربانیان، مقاومت بسیار زیاد زنان آسیبدیده برای اظهار مشکلات خود، عدم اطمینان به ارگانهای دولتی خدماترسانی، فعالیت زنان روسپی در قالب باندهای فحشا که کلیه رفتارهای آنان را
کنترل میکند و به این صورت نمیتوان به آنان دسترسی داشت، ترس زنان آسیبدیده در خصوص معرفی خود به صورتی که بارها محل قرار و استقرار را تغییر دادهاند، کتمان حقیقت موجود و بیماریهای مختلف روانی و جسمی زنان و میل مفرط خریداران مرد به دسترسی داشتن به انواع مختلفی از خدمات جنسی و خشونت شدید علیه این زنان ابعاد دیگر این معضل است.
بيان عزيزي: معرفی و مقدمه؛ مقاله پیش رو بخش بسیار کوچکی است از یک طرح اجتماعی به نام توانمندسازی زنان با تکیهبر آسیب روسپیگری که در دو فاز انجام گرفت. به دلیل عدم وجود هیچگونه تحقیق میدانی یا آمار کلی و یا هر مطالعه کیفی که بتواند پدیده روسپیگری در کردستان را موردبررسی قرار دهد، پژوهشی دانشگاهی و میدانی صورت گرفت که به بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر پدیده روسپیگری در مناطق حاشیهای سنندج میپردازد. در اين پژوهش تعداد 100 نفر روسپی بهعنوان افراد جامعه نمونه موردتحقیق قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق نشان میدهد که بین شیوع روسپیگری و هریک از متغیرهای مستقل هشتگانه تحقیق شامل 1) میزان تحصیلات 2)سابقه خشونت جنسی و تجاوز در کودکی 3) حاشیهنشینی 4) وجود تعارض و تشنج و خشونت در خانواده 5) وضعیت روحی روانی 6) نظارت و کنترل اجتماعی 7) وجود اعتیاد در خانواده و بالأخره 8) میزان تقاضا و درآمد روسپیگری رابطه معناداری وجود دارد.
پژوهش ذکرشده با استفاده از روش پیمایشی صورت گرفته که در این مطالعه از تعدادی از جمعیت مورد نظر (زنان روسپی یا تن فروش) درباره ویژگی ها، رفتار، نگرش و باور آنان و سبک زندگی شان پرسش شده است.
داده های کیفی طرح حاصل مصاحبه های عمیق با 28 زن تن فروش، 15 زن که در مقطعی از زندگی به این کار اشتغال داشتهاند، 3 مرد پاانداز (قواد)، 5 زن که بهصورت درون خانوادگی به ارائه خدمات جنسی در قبال دریافت خدمات یا حمایت مردان به این کار پرداختهاند و دو گزارش روانشناسی از خشونت جنسی شدید علیه زنان روسپی بوده است.
با در نظر گرفتن تعاریف متعدد میتوان نتیجه گرفت که روسپی زنی است که: بدون رعایت ضوابط قانونی و شرعی و بهعنوان حرفه، امرارمعاش و کسب درامد، در برابر دریافت پول یا کالا، با تن خودش، خدمات جنسی به دیگران ارائه میدهد و در زمان اجرای این طرح در مراکز حمایتی سازمان بهزیستی کردستان یا در زندانهای استان کردستان به سر نمیبرده است.
در فاز یکم طرح، تیمی تخصصی بهصورت هفتگی و دو بار در هفته در منطقه مستقرشده و زنان را تحت پوشش خدمات مختلف قرار دادهاند. تیم متشکل از مددکاران اجتماعی، روانشناسان، کارشناسان مامایی و پزشک عمومی بوده و بهصورت فردی و تشکیل کارگاههای آموزشی به ارائه خدمات پرداختهاند. در فاز دوم طرح: تحقیقی دانشگاهی در خصوص " عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر پدیده روسپیگری " انجام گرفت. نتایج حاصل از این پژوهش شامل تمامی مبانی نظری شناخت روسپیگری و نتایج حاصل از تحلیل آمارها و ارائه راهکارهای مختلف و در ٢٧٠ صفحه که برای اولین بار در کردستان انجامشده است بهصورت خاص در اختیار استانداری کردستان و تعدادی از سازمان و نهادهای مربوطه قرار دارد. در این مقاله قسمتی از پژوهش که به بررسی و شناخت سیمای خریداران خدمات جنسی میپردازد بهصورت خلاصه ارائه میشود.
وجود پدیده روسپیگری
باوجودآنکه پیشینه روسپیگری خیابانی به سالهای پیش از انقلاب بازمیگردد؛ معالوصف این نوع روسپیگری خصوصاً سالهای اخیر بیش از سایر اشکال خود، بهمثابه آسیب اجتماعی ظهور عینی یافته است. البته به نظر میرسد این وضعیت، مختص تهران نیست و در سایر شهرهای كشور نیز چنین تحولی در بحث روسپیگری رویداده باشد. نتیجه آنكه این شكل از روسپیگری بهتدریج بهعنوان مهمترین اشكال روسپیگری در كشور نمایان شد. این وضعیت تا بدان جا پیش رفت كه علیرغم سالها سکوت و كتمان، ابتدا در رسانهها و سرانجام بهصورت رسمی، پدیده روسپیگری خیابانی هم بهعنوان یكی از اشكال موجود فحشا و جرم در كشور و هم بهعنوان یك آسیب اجتماعی، خصوصاً در شهرهای بزرگ كشور مطرح شد. تعداد زندانیان زن كشور از سال 1360 تا 1380 نشان میدهد كه در طی دو دهه اخیر باوجود افزایش چهار برابری تعداد محكومان زن، نسبت جرم زنان بهکل جرائم در حدود 4 تا 5 درصد ثابت مانده است. ازنظر نوع جرم، این آمار حاكی از آن است كه در این سالها، بیشترین جرائم در بین زنان، جرائم اخلاقی و جنسی و میزان كمی به جرائم خشونت ربط داشته است. با توجه به مطالب پیشگفته، مهار و كنترل پدیده زنان خیابانی
مانند هر آسیب اجتماعی دیگر مستلزم داشتن اطلاعات صحیح از جنبههای كمی و كیفری موضوع و همچنین شناخت علل و عوامل مؤثر بر وقوع آن و ارائه راهكارهای پیشگیرانه حمایتی و كنترلی در پرتو شناخت این پدیده است. جرم انگاری روسپیگری و مقابله قانونی تا حدودی میتواند به کاهش این پدیده کمک کند اما تا زمانی که راهکارهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی لازم برای کاهش روسپیگری در نظر گرفته نشود، زنان تن فروش از زندانها و پاس از پایان دوره زندانی شدن به همان جامعهای بازمیگردند که در آن چرخه روسپیگری رایج است. در قوانین ایران عنوان مجرمانه " روسپیگری " پیشبینینشده است اما تنفروشی جرم شمرده میشود. زنان تنفروش در زمره جمعیتهای پنهان قرار دارند و کار آنها از نوع کارهای زیرزمینی است و ازاینرو برای مطالعه وضعیت بهناچار به زیر جمعیتها یا واحدهای اولیه نمونهگیری تقسیمشدهاند. موضوع روسپیان خیابانی در سطح جامعه بهگونهای مطرح شد كه در سال 1380 توجه سازمانها و نهادهای مختلف فرهنگی و اجتماعی به خود جلب كرد و در جهت مهار و كنترل طرح ساماندهی " طرح ساماندهی زنان ویژه " این آسیب اجتماعی طرحهای مختلف همچون طرح سلامت جنسی جوانان
و پیشگیری از وقوع جرائم جنسی و زنان ویژه و صیغهای طرح ساماندهی زنان آسیبدیده و در معرض آسیب پدیده روسپیگری اشاعه فحشا "طرح تقویت و گسترش سلامت روانی "، " طرح تأسیس خانههای امن یا عفاف تهران "، سیاستهای جمهوری اسلامی ایران در مورد توانمندسازی فردی و اجتماعی زنان و دختران جامعه مطرح شد. باوجود شباهتهای بسیار درزمینهٔ عوامل شیوع و شکلگیری روسپیگری باید به این نکته توجه کرد که وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، دینی و مذهبی، میزان همبستگی اجتماعی، نگاه غالب به زنان و فقر و نرخ تورم و میزان بیکاری و همچنین میزان شیوع اعتیاد در شهرهای مختلف بر پدیده روسپیگری تأثیر فراوان میگذارد
روسپیگری در کردستان
روسپیگری یکی از آسیبهای اجتماعی است که تحقیق و پژوهش درباره آن همواره با معضلات و مشکلات بسیاری روبهرو بوده است؛ از قبح اجتماعی و جرم انگاری این معضل و عدم دسترسی به دلایل و چراییهای این پدیده تا نبود امکان دسترسی به آمار و ارقام واقعی در این باب به دلیل کمبود منابع مطالعاتی و میدانی و...، همه این موارد باعث شده روسپیگری بهمانند قربانیان خود که از هرگونه حقوق اجتماعی محروم هستند، فاقد تاریخچه و شناسنامه مشخص و مدون باشد، مهمترین پژوهشها و مطالعات صورت گرفته در این زمینه بر شناخت روسپیگری بهمثابه یک آسیب اجتماعی در کلانشهرها و بهخصوص در تهران تکیه دارد. عمده پژوهشها و مباحث صورت گرفته در کردستان بر شناخت و بررسی آسیب و بحرانهای اجتماعی همچون خشونت علیه زنان، خودکشی و خودسوزی تکیه دارد و در موارد اندکی هم بر اعتیاد زنان. نبود منابع پژوهشی و مطالعاتی در کردستان در خصوص روسپیگری رامی توان در چند مورد خلاصه کرد:
- نگاه قومی به مسئله زن و عاری دانستن زنان کرد از معضلات و آسیبهای اجتماعی
- برجسته کردن و در اولویت قرار دادن مسائل سیاسی و اقتصادی و دیگر مسائل اجتماعی در مقابل آسیبهای پیشرونده همچون روسپیگری
- عدم دسترسی به یک الگوی روششناختی و متد تحقیقی ناظر بر مباحث مطالعات علوم اجتماعی، فمینیستی، اقتصادی و جرم شناسانه در حوزه آسیب اجتماعی همچون روسپیگری که بتواند به تبیین و توضیح و ارائه راهکار در این خصوص و در منطقه کردستان بپردازد.
آیا روسپیگری در کردستان محدود به نمونههایی چند است یا تبدیل به یک آسیب اجتماعی شده است؟
عمدتاً در حوزه آسیبشناسی پدیده روسپیگری، بیشتر به ابعاد این مسئله از منظر اجتماعی و گاه فرهنگی پرداختهشده است، این در حالی است که اگر به ریشهیابی شکلگیری این پدیده بپردازیم، مشاهده خواهیم کرد که مشکلات اقتصادی نقش مهمی در ایجاد این معضل در سطح جامعه دارد. ما تصمیم داریم با همین دیدگاه به آسیبشناسی موضوع بپردازیم؛ اما در ابتدا با توجه به اینکه میخواهیم به این مسئله از منظر اقتصادی نگاه کنیم، این سؤال مطرح است که آیا میتوان پدیده روسپیگری را با توجه به مفاهیم اقتصادی، در قالب یک بازار تعریف کرد؟ وجود شاخصهایی چون عرضه و تقاضا و همچنین تبادل مالی، میتواند منجر به تعمیم دادن بازار به این حوزه شود؟یک بازار دارای چهار مؤلفه اصلی شامل تعدادی عرضهکننده، تعدادی متقاضی، کالا و خدمتی که مبادله میشود و همچنین قیمتی برای دادوستد است. اگر همین چهار مؤلفه و ویژگی را در نظر بگیریم میتوان بخشی از روسپیگریها در شهرهای بزرگ را نوعی بازار دانست. چراکه در این میان تعدادی متقاضی ناشناس و عرضهکننده ناشناس که الزاماً یکدیگر را نمیشناسند، «خدمتی» را بر مبنای یک قیمت مشخص مبادله میکنند. در خصوص بازار روسپیگری در
کردستان با توجه به شناخت زیربنای اقتصادی منطقه و همچنین تأکید بر این نکته مهم که این پژوهش در حاشیه شهری صورت گرفته است میتوان گفت الگوی غالب روسپیگری کار فردی و کار در قالب گروههای کوچک است یا کار در باندهای فحشای خرد و به معنای اقتصادی بازار کلان روسپیگری کاملاً شکل نگرفته است. میتوان مسئله را از منظر اجتماعی نیز پاسخ داد. همچنان که گفتهشده است جامعه ایران و کردستان در دوران گذار است. هر جامعهای با قرار گرفتن در دوران گذار، با پدیده فروریختن بخشی از ارزشهای سنتیاش روبهرو میشود آنهم درحالیکه هنوز ارزشهای نو و جدیدی را جایگزین آنها نکرده است. عموماً جوامع در این فاصله دچار نوعی ناهنجاریها میشوند که اغلب در کنار همه این ناهنجاریها با گسترش پدیده روسپیگری نیز مواجه میشوند. امروز نسل جدیدی با نرخ رشد بالایی یکمرتبه وارد زندگی اجتماعی شده است، از سوی دیگر ما در دوران گذار توسعهای (از بعد اقتصادی) نیز قرار داریم که نرخ بالای تورم و محدودیت فرصتهای شغلی واقعیت اجتنابپذیری است. نیروی کار زنان و نسل جوان بهصورت بالقوه وجود دارد. در این میان ما در این سالها شاهد بروز واگرایی جامعه از برخی
ارزشها نیز بودهایم که خاص دوران آنامی است و این واگرایی راه را برای گسترش آسیبهای اجتماعی بازکرده است. درهمریزی شبکه ارزشها، به گسترش این آسیب دامن میزند. بدون شناخت ویژگیهای بازار پدیدهایی همچون روسپیگری که اساساً درباره نقش اقتصاد بهعنوان محور شکلگیری آن اتفاقنظر وجود دارد، همچنین شناخت وضعیت اجتماعی سکونتگاههای کردستان نمیتوان برنامههای مؤثر مداخله برای پیشگیری، کنترل یا کاهش آن آسیب را طراحی کرد. بر اساس ضرورت مورداشاره این طرح تنها در یک منطقه از شهر سنندج به بررسی وضعیت روسپیگری در نقطه حاشیهای پرداخته است.
یافتههای حاصل از مطالعه عمیق؛ پراکندگی روسپیگری و جابجایی مردان خریدار
فعالیتهای روسپیان برخلاف بسیاری از نمونههای دیگر، در این منطقه از تمرکز جغرافیایی بالایی برخوردار نیست و بازار روسپیگری به لحاظ جغرافیایی نسبتاً نامنظم است. اگر در مکانهای دیگر روسپیان اغلب در نقاط خاصی از شهر متمرکز هستند یا در آنجا به ارائه خدمات میپردازند و یا در مکانهایی مستقر میشوند که مشتریان بتوانند روسپیها را پیدا کنند و همین امر موجب تمرکز ارائهدهندگان در نقاط خاصی از شهر میشود، این مورد در حاشیه سنندج تابع هیچ الگوی مشخصی نیست. آنچه در این پژوهش قابلتوجه است تغییر مکان جغرافیایی یا تمرکز بر طبق تغییر فصل است. بنا بر گفتههای تعدادی از زنان و یکی از پااندازان (قواد) در نیمه اول سال و فصول گرم، به دلیل وجود باغات فراوان در اطراف شهر بسیاری از مشتریان ترجیح میدهند که به این منطقه رفتوآمد داشته باشند.
در نیمه دوم سال این زنان هستند که در بسیاری از موارد به مکان مورد نظر مشتریها در داخل شهر سنندج یا در دو مورد خارج از شهر میروند. دو منزل تیمی ارائه خدمات جنسی که در نمونه اول در اختیار سه زن و در نمونه دوم در اختیار دو زن روسپی در بوده است، دارای هیچگونه علامت مشخصهای نیست و قابلشناسایی توسط افراد غیر نیست.(ز. م) سیوششساله که بیشتر از دوازده سال است از این راه درآمد کسب میکند میگوید: " اینجا مثل تهران نیست که بتوان در خیابانها مشتری پیدا کرد یا همچون شهرهای بزرگ به انواع مختلفی از تقاضاها دسترسی داشت. در فصلهای گرم سال رفتوآمد به این منطقه بسیار زیاد است و همچنین عدهای از ساکنان نیز در مزرعه و باغات به کار مشغول میشوند. مشتریان زیادی در این مکانها بهطور موقت و مقطعی ساکن میشوند یا به این محدودههای خارج از شهر رفتوآمد دارند. گاهی پیش میآید که کسی باغش را به مدت یک هفته یا چند شبانهروز هم اجاره دهد. در زمستانها ما به خانهها و یا ساختمانهای داخل شهر رفتوآمد داریم و خدمات ارائه میدهیم.»(ح. ا) مرد چهلوپنج سالهای که بیش از پانزده سال است برای مردان و زنان قوادی میکند اشاره میکند
که: " بیشتر مردانی که از من تقاضای خدمات جنسی و یافتن زنان روسپی دارند رانندگانی وسایط نقلیه سنگین و شرکتی هستند که از شهرهای دور و نزدیک مسیرشان به اینجا میافتد و مدت یک یا دو شب یا بیشتر را در اینجا میمانند ، مواد مخدر مصرف میکنند و سختگیری خاصی برای زنان روسپی ندارند اما تأکید میکنند که حتماً زن سالمی باشد و بیماری خاصی نداشته باشد.
کثرت یا قلت مشتری
تعداد مشتریان برای هر روسپی در روز بین 1 تا 3 نفر در حال نوسان است، آماری بهکل متفاوت نیز وجود دارد که تعداد مشتری تفاوت معناداری با تعداد ارتباط جنسی با مشتری دارد. به این معنا که در زنانی که دارای مشتریهای کمتر و محدودتری هستند این تعداد دفعات رابطه و قیمت و چگونگی خدمات جنسی است که بر تعداد مشتری ترجیح داده میشود. در مواردی که زنان دارای مشتریهای ثابت و گذشته داری هستند این ارقام بهشدت بر تعداد مشتریها پیشی میگیرد. درواقع تلاش بسیاری از این زنان بر این محور صورت میگیرد که بهجای ارائه خدمات جنسی به چندین مرد در طول شبانهروز برای خود مشتریان دائمی، متمول و مرغوبی پیدا کنند و به تعدد با آنان در ارتباط باشند."ن.س " بیستوچهارساله که مدت پنج سال است از این راه درآمد کسب میکند میگوید: "اوایل من مجبور بودم با هرکسی که پاانداز برایم جور میکند رابطه داشته باشم. بهمرور توانستم مشتریان دائمی برای خودم دستوپا کنم.
رابطه میان درآمد و خصوصیات ارائهدهنده و نوع خدمات جنسی برای مردان
مشاهدات و گفتگو با زنان روسپیشان میدهد که نوع عمل جنسی تأثیر بسیاری بر قیمت دارد. همچنین تفاوتهای قابلمشاهدهای در زمینه قیمت برحسب خصوصیات مشتریان وجود دارد. زنان روسپی جوانتر، ظاهر زیباتر، شیکپوشتر و البته حرفهایتر قیمت بیشتری طلب میکنند. در این میان آنچه از همه مهمتر است همان نوع عمل جنسی است که مهمترین عامل تعیینکننده قیمت است. در مشاهدات و دادههای کیفی این تحقیق مشخص شد که زیبایی، سلامت، برخورد و اخلاق روسپی و همچنین نرخ توافقی با خود او یا پاانداز از عوامل مؤثر بر درامد بودهاند.
بخش دیگری از نتایج حاصل از دادههای آماری، سیمای دریافتکنندگان خدمات جنسی و مشتریان مرد
در بسیاری از پژوهشها تنها به شناخت وضعیت اجتماعی و عوامل روسپیگری و مشخصات فردی روسپیان زن توجه شده است درحالیکه سیمای کلی دریافتکنندگان این خدمات پنهان بوده است یا تأکیدی درباره شناخت آنان صورت نگرفته است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان میدهد که بهطورقطع 22 درصد از مشتریان این زنان روسپی متأهل بودهاند و مابقی اظهار داشتهاند که اطلاعی درباره تجرد یا تأهل این مردان ندارند. بر اساس اين تحقيق 86 درصد از مشتریان از پایگاههاي اقتصادی مختلف بودهاند و تنها 8 درصد وضعیت مالی خوب داشتهاند. درواقع میان عرضه و تقاضای رابطه جنسی بهمثابه یک کالا رابطه برابری وجود دارد. تفاوت در چگونگی و نوع این خدمات است که بستگی به میزان پول پرداختی و مطالبهای از طرف مشتری و روسپی دارد. دریافتکنندگان این خدمات جنسی از راههای مختلف زنان روسپی را پیدا میکنند و به آنها دسترسی دارند. بیش از 27 درصد مردان شمارههای روسپیان را در اختیاردارند و رقم قابلتوجهی نیز بهوسیله دوستان خود با مشتریان در ارتباط هستند. به همان میزان هم از طریق شخص قواد به روسپیان دسترسی دارند. درواقع میتوان گفت که درمجموع بیش از 66 درصد مشتریان در
ارتباط دائمی با روسپیان به سر میبردند و دسترسی آنها به زنان از راههای مطمئن و سریع صورت میگیرد. تنها 24 درصد و کمتر بهصورت اتفاقی و سرراهی با روسپیان آشنا شدهاند. درواقع مشتریان در زمان کم و بهصورت ایمن روسپیان را در اختیاردارند و به گفته دیگر، بازار تقاضا برای دریافت خدمات جنسی یک بازار دائمی و تثبیتشده است. نگرانی برای دریافت هزینه کار از جانب روسپیان وجود ندارد و از طرفی دیگر مشتریان و کسانی که خواهان دریافت خدمات جنسی هستند نیز به این خدمات دسترسی کامل دارند و ترس عدم یا کمبود کالای جنسی وجود ندارد. طبق گفته روسپیان که 90 درصد آنان ذکر کردهاند که مکان ارائه خدمات جنسی برایشان تفاوتی ندارد، مشخص میشود که در هر مکانی که قابلاستتار باشدمی توان خدمات جنسی را دریافت کرد، چه این مکانها دائمی باشند و چه موقت. با توجه به وضعیت جغرافیایی حاشیه شهر که یک ناحیه منفصل شهری و حاشیهای است میتوان انتظار داشت که روند گسترش روسپیگری روندی غیرقابل کتمان و در همین حال تصاعدی است.
خشونت مشتریان مرد علیه زنان روسپی
طبق تعاریف نهاد امور زنان سازمان ملل و ... عمل روسپیگری از آشکارترین مصادیق خشونت و خشونت جنسی علیه زنان و کودکان است؛ اما در جوامعی که تعریف آسیب و جرم روسپیگری درهمآمیخته و علاوه بر پنهان بودن دارای جنبههای ایدئولوژیک و دینی است، بدون شک میزان و آثار خشونت جنسی انجامگرفته بر روی زنان روسپی بسیار غیرانسانی و البته غیرقابلپیگیری قانونی است. زنان شرکتکننده در مصاحبههای عمیق این تحقیق، موارد بیشماری از خشونت جنسی در هنگام رابطه جنسی را بیان کردهاند. هیچکدام از آنان قادر نبودهاند این خشونتها را نه به مراکز قانونی و نه حتی به مراکز پزشکی و خدماترسانی بهزیستی گزارش کنند. ترس از پیگیری و وحشت از شناسایی شدن و یا تحقیر و ارعاب باعث شده است آنها با این نوع از خشونت کنار بیایند."د. الف " بیستوهفتساله است. میگوید: «اولین بار که شوهرم بهزور من را برای مردی برد، من اجازه نمیدادم به من تجاوز کند. خیلی مقاومت کردم آنقدر که با سیخداغ همه دستوپایم را سوزاند و کتکم زد. به من تجاوز میکرد و فحش میداد و کتک میزد. «ف. ر» سیودوساله که مدت ده سال است روسپیگری میکند میگوید: «مشتریها هر رفتاری که
بخواهند با ما میکنند. مگر میتوانیم شکایت کنیم؟ بستگی به انصاف و انسان بودنشان دارد. من بارها و بارها کتکخوردهام اما هیچوقت بهاندازه تحقیر شدن زجر نمیکشم. «ح. ا» مرد چهلوپنجسالهای که بیش از پانزده سال است برای مردان و زنان قوادی میکند اشاره میکند که: «معمولاً مشتریها به ما میگویند که چه جور زنی و چه جور خدماتی میخواهند؛ اما گاهی پیش میآید که از همه حدومرزهای خودشان خارج میشوند و ما مجبور میشویم مداخله کنیم. یکبار مشتری که ظاهر موقر و آرامی داشت از من تقاضای روسپی بسیار کمسنوسالی کرد. برایش آماده کردم و پول خوبی گرفتم. نیمهشب با جیغ دختر و افتادن او از پلهها به طبقه بالا دویدم. همه تنش زخمی بود. مشتری با چاقو همهجایش را زده بود. خون از بینی و دهانش زده بود بیرون و استفراغ میکرد. مشتری شیشه مصرف کرده بود و کنترل نمیشد. ».
«گ. ص» سیوهشتساله میگوید: «به من گفتند دو مرد هستند که فردا به شهر خودشان برمیگردند و هرکدام پول خوبی میدهند. وقتی به آن خانه رفتم چهار مرد کم سن بودند که همگی مواد مصرف کرده بودند. آن شب کتک خوردم، تحقیر شدم ».بخشی از گفتههای روسپیان در این مصاحبههای عمیق بیش از آنکه از خشونت جنسی حکایت کند نشاندهنده «جنون جنسی» مشتریان آنهاست. «جنون جنسی» از نگاه روانشناسان به رفتارهای جنسی اطلاق میشود که خارج از چهارچوبهای منطقی و قانونی و شرعی بدون کنترل که همراه با خشونت و زورگویی و گستاخی است انجام میشود. از این جنون تحت عنوان توحش جنسی نیز نامبرده میشود و در این حالت عدم تمایل طرف مقابل، مجرد یا متأهل بودن، وحشتزدگی و اصولاً هیچیکی ازایندست عوامل دلیلی برای خودداری فرد مهاجم نیست و افراد گرفتار جنون جنسی در بیشتر موارد صدمات بسیار شدیدی بر قربانیان وارد میکنند. افزایش این جنون و خشونت در کنار انحرافات و آسیبها و رفتارهای پرخطر جنسی دیگر نشان از ضعف مدیریت غریزه جنسی در جامعه دارد.
رابطه حاشیهنشینی و روسپیگری
حاصل یافتههای یک تحقیق و مصاحبههای عمیق با بیش از ١٢٠ زن و چندین واسطه، قواد یا هر چه بنامیمشان. این زنان علاوه بر تنفروشی مشترکات بسیاری باهم دارند: تحصیلات کم، جایگاه ضعیف اقتصادی، پیشینه خانوادگی نابسامان، تجربه بارها فرار از خانه، تجربه آزار جنسی و تجاوز در کودکی، اقدام به خودکشی و نجات چندباره، سابقه تروما و بیماریهای روحی روانی و داشتن چندین نوع بیماری حاصل از رابطههای پرخطر و مقاربتی و خودآزاری و فرزند آزاری و یک مورد برجسته و مشترک دیگر به نام حاشیهنشینی و اسکان در یک ناحیه منفصل شهری. حاشیهای که سالهاست همچنان در اطراف شهر سنندج پر از جمعیت و خالیتر از استانداردهای زندگی و امکانات میشود. حاشیهنشینان ساکنین همیشگی شهر هستند که به علت فقر اقتصادی در واحدهای مسکونی غیرمتعارف، غیراستاندارد و غیررسمی زندگی میکنند؛ واحدهایی که بعضاً از حداقل امکانات و ملزومات بهداشتی و رفاهی محروم میباشند.تصویری که «چارلز آبرامز» از حاشیهنشینی ارائه میدهد، ساختمان و یا بخشی از شهر است که در آن ویرانی، نارسایی عرصه خدمات درمانی، تراکم جمعیت در واحدهای مسکونی، فقدان آسایش لازم و خطرات ناشی از عوارض طبیعی
دیده میشود. انواع بزه اجتماعی و آسیبهای مختلف چهره واقعی حاشیه شهر را تشکیل میدهد. این زنان خدمات جنسی ارائه میدهند و خریدارانشان مردانی هستند با هر طبقه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی که تأهل و تجردشان تفاوتی نمیکند. از داخل شهر میآیند یا از خود همان حاشیه شهر. شناخت این زنان و مشتریان آنها در کردستان آنقدر دشوار و موارد مطالعاتی قابل استناد آنقدر کم است که گویی این زنان و این حاشیههای شهری هرگز وجود نداشتهاند. در بازار تنفروشی جایی که سازمانیافتگی برای فعالیت اصلی، قاچاق زنان، پااندازی و قوادی، تأمین محل امن، معرفی، مشتري یابی و راهنمایی زنان به خانههای مشتریان وجود دارد، این پدیده بهصورت منظم گسترش و شیوع مییابد. در فرم دیگری نیز روسپی بهصورت فردی و یا گروه کوچک بدون سرپرست به فعالیت میپردازد. در اینجا عرضه متضمن سرمایهگذاری و سازمان و مدیریت نیست (هرچند در مواردی مدیران و پااندازان اصلی فعال هستند). در این بازار زنان وامانده از کار و فعالیت وزندگی عادی (عمدتاً به دلیل محرومیت شغلی، مالی، نیاز، گمراهی و بیپناهی از دوران کودکی) عرضهکننده و غالباً مردان نیازمند و ناکام که بیشتر از میان
اقشار کمدرآمدند تقاضاکنندهاند. گفتني است قوادی های سازمانیافته لوکس، گران و امن که با زنان استثنایی و مشتریان ثروتمند سروکار دارند بازاری ویژه و امری است تخصصی و دارای موقعیت اجتماعی و ایمنی ویژه که همه رقیبان را به آن راه نیست. در بازار تنفروشی هرچه پراکندهکاری و ناسازمان یافتگی بیشتر باشد، البته نشاندهنده فقر و محرومیت و ناچاری و بلاخیزی بیشتري نیز هست. در منطقه حاشیه شهر باوجود بافت نامنسجم اجتماعی، وجود خانههای پنهان و بدون شناسایی، تردد بدون محدودیت و کنترل باندهای کوچک فحشا، پائین بودن سطح سودا و آموزش، نابسامانی خانوادگی و البته عامل مهم اعتیاد در میان مردان و زنان این وضعیت به شکل حادی بروز پیداکرده است و مهار این آسیبهای اجتماعی به پروژههای متعدد توانمندسازی و بودجه و توجه ویژه و اضطراری نیاز دارد. پیچیدگی و اهمیت این آسیب اجتماعی آنچنان است که نیاز به سالها کار و تلاش برای کاهش آثار این معضل داریم. ناشناس بودن قربانیان، مقاومت بسیار زیاد زنان آسیبدیده برای اظهار مشکلات خود، عدم اطمینان به ارگانهای دولتی خدماترسانی، فعالیت زنان روسپی در قالب باندهای فحشا که کلیه رفتارهای آنان را
کنترل میکند و به این صورت نمیتوان به آنان دسترسی داشت، ترس زنان آسیبدیده در خصوص معرفی خود به صورتی که بارها محل قرار و استقرار را تغییر دادهاند، کتمان حقیقت موجود و بیماریهای مختلف روانی و جسمی زنان و میل مفرط خریداران مرد به دسترسی داشتن به انواع مختلفی از خدمات جنسی و خشونت شدید علیه این زنان ابعاد دیگر این معضل است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.