|

نفت سفید ؛ «سنگی بر گوری»

کورش سروش پور.کارگردان تئاتر ومنتقد سینما

«صفر سنگ شکن مرد»! اين جمله اي بود-نخستین جمله اي- که صبح ام را به بيداري برد؛ وقتي گوشي ام را نگاه کرده و پيام محمود رحماني را خواندم!
صفر سنگ شکن، روح درهم شکسته ي نفت سفيد بود، آخرين ناي و آخرين نجواي شهري که روزي براي خود رنگ و رويي داشت، و در خيالش مي خواست قطب پيشرفت و آباداني منطقه اي شود اما زودتر از آن چه بايد، در خود فرو پوسيد و به خاک نشست، پس از آن که نفت در بن چاه هايش خشکيد!
صفر سنگ شکن، خودِ نفت سفيد بود؛ روح زخم خورده و بي توش و نايش، آزرده ي بوي نفت، و محروم از مواهبي که در اين طلاي سياه، ديگراني ديده و برده اند، اما او را اگر بهره اي ماند؛ زميني سوخته بود و دستي تهي و انباني پر از رنج و حسرت!
نفت سفيد، تمثيلي از گمگشته گي او بود، و او خود تمثيلي از انسان روزگارش؛ شهر و شهروندي که از طبع خويش و مادر طبيعت کناره گرفت تا به دامن صنعت پناه آورد، غافل از آن که صنعت را شفقتي نيست، نه مي زايد، نه مي ميرد، تنها فرسوده مي شود و ضايعاتش، براي هميشه بر دوش نحيف آدمي، سنگيني مي کند...و نفت سفيد فرجامش اين بود؛ آوار گراني از صنعت و تمدني نوين، که در نيمه راه، بر خود فرو ريخت و مردمانش را به داغ و دريغ، تن و جان فرسود.
«صفر سنگ شکن» مردي بود که محمود رحماني، نخستين مستندش، «نفت سفيد» را پا به پاي او به روايت گرفته است، مردي که با شکستن سنگ کوه، نان بي قاتقش را به سفره مي برد و در همان حال از شهري مي گفت که روزي رونقي داشت و اکنون چون آرزوهاي تباه شده ي مردمانش، تهي مانده و فراموش شده بود.
او از زندگي چيزي نمي خواست، ديگر چيزي نمي خواست جز آن که پسرانش به سرنوشت او دچار نشوند و بي دغدغه نان بخور نميرشان را به چنگ آورند، او مي گفت زندگي يعني رنج بردن، سنگ شکستن، صخره بريدن و مردن؛ تراشيدن خاره سنگي که بتواند دهانه ي گور آدمي را بپوشاند... و امروز که مرگ او را شنيدم؛ خاره سنگي را به ياد آوردم که از عمري کوه بريدن، سهم گورش شده است!
آناتول فرانس در تمثيلي گفته پادشاه پارس از وزير دانايش خواسته بود، تاريخ جهان و انسان را برايش در فشرده ترين شکل خود، روايت کند و وزير پس از پنجاه سال، تحقيق و تفقه چکيده ي تمامي تاريخ جهان را اين گونه به پادشاه پارس بازگفت:
«مردمان به دنيا آمدند، رنج بردند و مردند»
من عينيت اين چکيده ي تاريخ را ، زندگي صفر سنگ شکن تصور مي کنم و زندگي او را تمثيلي از بي شمار آدمياني چون او !
صفر سنگ شکن مُرد و جان به در برد از رنج و عناي جهان، اما رنجش چونان سنگ نبشته اي در خاطر جهاني به يادگار ماند. ...
دکتر غلامحسين يوسفي از حسنک وزير مي گويد، که اگر مي دانست در غوغاي تماشاييان ، در ميداني که به سوي دارش مي بردند، جواني چون ابوالفضل بيهقي به تماشايش ايستاده، که فردا روز ، شرحِ بر دار شدنش را به شيواترين صورت ، ثبت مي کند ، شادمانه و شاکر به «مرکب چوبين» مي نشست. ...
و عجيب مي انديشم که صفر سنگ شکن بايستي از رنجي که برده، آسوده بال، فراغت بجويد چرا که محمود رحماني توانسته است اسطوره ي رنج او و همگنانش را کتيبه اي کند و جاودانه، به ميراث تصويري جهان ضميمه نمايد.

«صفر سنگ شکن مرد»! اين جمله اي بود-نخستین جمله اي- که صبح ام را به بيداري برد؛ وقتي گوشي ام را نگاه کرده و پيام محمود رحماني را خواندم!
صفر سنگ شکن، روح درهم شکسته ي نفت سفيد بود، آخرين ناي و آخرين نجواي شهري که روزي براي خود رنگ و رويي داشت، و در خيالش مي خواست قطب پيشرفت و آباداني منطقه اي شود اما زودتر از آن چه بايد، در خود فرو پوسيد و به خاک نشست، پس از آن که نفت در بن چاه هايش خشکيد!
صفر سنگ شکن، خودِ نفت سفيد بود؛ روح زخم خورده و بي توش و نايش، آزرده ي بوي نفت، و محروم از مواهبي که در اين طلاي سياه، ديگراني ديده و برده اند، اما او را اگر بهره اي ماند؛ زميني سوخته بود و دستي تهي و انباني پر از رنج و حسرت!
نفت سفيد، تمثيلي از گمگشته گي او بود، و او خود تمثيلي از انسان روزگارش؛ شهر و شهروندي که از طبع خويش و مادر طبيعت کناره گرفت تا به دامن صنعت پناه آورد، غافل از آن که صنعت را شفقتي نيست، نه مي زايد، نه مي ميرد، تنها فرسوده مي شود و ضايعاتش، براي هميشه بر دوش نحيف آدمي، سنگيني مي کند...و نفت سفيد فرجامش اين بود؛ آوار گراني از صنعت و تمدني نوين، که در نيمه راه، بر خود فرو ريخت و مردمانش را به داغ و دريغ، تن و جان فرسود.
«صفر سنگ شکن» مردي بود که محمود رحماني، نخستين مستندش، «نفت سفيد» را پا به پاي او به روايت گرفته است، مردي که با شکستن سنگ کوه، نان بي قاتقش را به سفره مي برد و در همان حال از شهري مي گفت که روزي رونقي داشت و اکنون چون آرزوهاي تباه شده ي مردمانش، تهي مانده و فراموش شده بود.
او از زندگي چيزي نمي خواست، ديگر چيزي نمي خواست جز آن که پسرانش به سرنوشت او دچار نشوند و بي دغدغه نان بخور نميرشان را به چنگ آورند، او مي گفت زندگي يعني رنج بردن، سنگ شکستن، صخره بريدن و مردن؛ تراشيدن خاره سنگي که بتواند دهانه ي گور آدمي را بپوشاند... و امروز که مرگ او را شنيدم؛ خاره سنگي را به ياد آوردم که از عمري کوه بريدن، سهم گورش شده است!
آناتول فرانس در تمثيلي گفته پادشاه پارس از وزير دانايش خواسته بود، تاريخ جهان و انسان را برايش در فشرده ترين شکل خود، روايت کند و وزير پس از پنجاه سال، تحقيق و تفقه چکيده ي تمامي تاريخ جهان را اين گونه به پادشاه پارس بازگفت:
«مردمان به دنيا آمدند، رنج بردند و مردند»
من عينيت اين چکيده ي تاريخ را ، زندگي صفر سنگ شکن تصور مي کنم و زندگي او را تمثيلي از بي شمار آدمياني چون او !
صفر سنگ شکن مُرد و جان به در برد از رنج و عناي جهان، اما رنجش چونان سنگ نبشته اي در خاطر جهاني به يادگار ماند. ...
دکتر غلامحسين يوسفي از حسنک وزير مي گويد، که اگر مي دانست در غوغاي تماشاييان ، در ميداني که به سوي دارش مي بردند، جواني چون ابوالفضل بيهقي به تماشايش ايستاده، که فردا روز ، شرحِ بر دار شدنش را به شيواترين صورت ، ثبت مي کند ، شادمانه و شاکر به «مرکب چوبين» مي نشست. ...
و عجيب مي انديشم که صفر سنگ شکن بايستي از رنجي که برده، آسوده بال، فراغت بجويد چرا که محمود رحماني توانسته است اسطوره ي رنج او و همگنانش را کتيبه اي کند و جاودانه، به ميراث تصويري جهان ضميمه نمايد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.