|

تکیه بیگلربیگی کرمانشاه

علی علایی.عضو هیئت علمی دانشگاه سما کرمانشاه

تکایا را می‌توان یکی از عناصر تشکیل‌دهنده بافت شهری معرفی کرد. در زمان صفویان، تکایا را مکان گرد‌آمدن و اقامتگاه صوفیان و دراویش می‌گفتند که در زمان قاجار و رونق تعزیه، کاربری آن به محل برگزاری مراسم تعزیه امام حسین (ع) تغییر یافت و بعدها به‌دستور ناصرالدین‌شاه از تکایا به‌عنوان مکانی جهت اجرای نمایش‌های آیینی و حماسی نیز استفاده شد. در کرمانشاه از عهد قاجار به بعد تکایای متعددی در مرکز شهر ساخته شد و مراسم‌هایی در آن برگزار گردید. از تکایای معروف کرمانشاه می‌توان به تکیه معاون‌الملک و تکیه بیگلربیگی اشاره کرد. در این بخش به معرفی تکیه بیگلربیگی پرداخته شده است. ساخت تکیه بیگلربیگی در دوره مظفر‌الدین‌شاه قاجار در سال ۱۳۰۹ و در یکی از محلات قدیمی شهر کرمانشاه به نام فیض‌آباد که ساختار فرهنگی آن سنتی و مذهبی است آغاز و در سال ۱۳۱۵ به اتمام رسید. بانی این تکیه مرحوم عبدالله‌خان فراش‌باشی ملقب به بیگلربیگی است. در این راستا، با حفظ این فضاها و ارزش نهادن به آنها می‌توان فرهنگ سنتی گذشته را افزایش و رونق داد. به‌عبارتی فرهنگ مذهبی و سنتی زمانی به شکوفایی می‌رسد که محیط برای انجام آن محیا باشد. معماری می‌تواند باخلق اینگونه فضاها در انجام این امر کمک کند.
ورودی تکیه بیگلربیگی دارای ۳ درب ورودی می‌باشد. ورودی اصلی تکیه در جبهه جنوب شرقی قرار گرفته و دارای تزیینات و مقرنس‌های گچی است و در طرفین سردر دو طاق‌نما با موضوع پیکره‌های گچی از شخصیت‌های دوره قاجاریه قرار دارد که زیبایی خاصی به سردر این مجموعه داده است. ورودی دیگر تکیه از طریق کوچه بن‌بست جبهه شمالی بوده که از طریق این درب ورودی می‌توان به فضاهای مسکونی ضلع شمالی دسترسی پیدا کرد که این ورودی به خیابان مدرس ارتباط دارد. ورودی سوم در جبهه جنوب غربی و در اصل درب ورودی حمام بیگلربیگی می‌باشد (این حمام در حال حاضر کاربری ندارد). پس از عبور از سردر ورودی اصلی وارد هشتی می‌شویم که سقف آن با رسمی‌بندی‌های آجری تزیین شده است و در دیوارهای آن طاقچه‌هایی وجود دارد. هشتی به یک دالان تقریبا طولانی متصل است که سقف آن دارای تزییناتی به‌صورت طاق و تویزه است. در مسیر دالان درب‌هایی چوبی تعبیه شده که از طریق آن می‌توان به خانه‌های جنوبی تکیه دسترسی پیدا کرد. در انتهای مسیر دالان، به حیاط تقریبا بزرگی با فرم مستطیل شکل وارد می‌شویم که از چهار‌طرف به‌وسیله اتاق‌های دو طبقه احاطه شده است. حیاط حدود ۲/۵ متر پایین‌تر از سطح کوچه قرار گرفته است. در وسط حیاط حوضی مستطیل شکل وجود دارد و در طرفین آن باغچه گل‌هایی طراحی شده که زیبایی این مجموعه را دو چندان کرده است. در ضلع شمالی حیاط یک شاهنشین بسیار زیبا قرار دارد که در سه طبقه برای سکونت خاندان بیگلربیگی ساخته شده و دارای اتاق‌ها و تالارها و فضاهای متعددی است. در ضلع جنوبی، فضایی با تعدادی اتاق که بیشترجهت سکونت خدمات و مهمان‌ها می‌باشد قرار دارد که فرم طاق‌های آن با فضاهای دیگر متفاوت است و به‌صورت نیم‌دایره‌ای می‌باشد. در ادامه در ضلع شرقی حیاط فضای خدمات قرار دارد که تزیینات خاصی ندارد و فقط چند اتاق برای اسکان موقت و مطبخ و استبل قرار داده شده است. در قسمت غربی حیاط مهمترین فضای بنا (تکیه) که دارای تزیینات خاص و ویژه‌ای است، ‌قرار دارد. این تکیه جزء تکایای خانگی می‌باشد که در زمان مراسمات مذهبی تمام فضای خانه تبدیل به فضایی برای برگزاری می‌شده، این ضلع بنا دارای تزیینات آینه‌کاری بسیار زیبا و گچ‌بری متفاوتی است و در مقابل ورودی آن از سمت حیاط یک ایوان و ارسی (پنجره) زیبایی قرار دارد. این فضا در زمان احداث خیابان مدرس دچار تخریب شده و فضای آن کوچک‌تر شده است. در نهایت مجموعه بیگلربیگی یکی از نادر‌ترین بناهای معماری ایران و کرمانشاه بوده که خانه و تکیه باهم و درکنارهم کاربرد دارند. به‌عبارتی وجود اینگونه فضاها در محدوده شهری و بافت‌های ارزشمند تاریخی سبب حفظ مراسمات مذهبی و رونق و رواج آن می‌شود. هم‌اکنون این نگین ارزشمند معماری در مجاورت خیابان مدرس و روبروی مسجد جامع با کاربری موزه، میزبان بازدیدکنندگان می‌باشد.

تکایا را می‌توان یکی از عناصر تشکیل‌دهنده بافت شهری معرفی کرد. در زمان صفویان، تکایا را مکان گرد‌آمدن و اقامتگاه صوفیان و دراویش می‌گفتند که در زمان قاجار و رونق تعزیه، کاربری آن به محل برگزاری مراسم تعزیه امام حسین (ع) تغییر یافت و بعدها به‌دستور ناصرالدین‌شاه از تکایا به‌عنوان مکانی جهت اجرای نمایش‌های آیینی و حماسی نیز استفاده شد. در کرمانشاه از عهد قاجار به بعد تکایای متعددی در مرکز شهر ساخته شد و مراسم‌هایی در آن برگزار گردید. از تکایای معروف کرمانشاه می‌توان به تکیه معاون‌الملک و تکیه بیگلربیگی اشاره کرد. در این بخش به معرفی تکیه بیگلربیگی پرداخته شده است. ساخت تکیه بیگلربیگی در دوره مظفر‌الدین‌شاه قاجار در سال ۱۳۰۹ و در یکی از محلات قدیمی شهر کرمانشاه به نام فیض‌آباد که ساختار فرهنگی آن سنتی و مذهبی است آغاز و در سال ۱۳۱۵ به اتمام رسید. بانی این تکیه مرحوم عبدالله‌خان فراش‌باشی ملقب به بیگلربیگی است. در این راستا، با حفظ این فضاها و ارزش نهادن به آنها می‌توان فرهنگ سنتی گذشته را افزایش و رونق داد. به‌عبارتی فرهنگ مذهبی و سنتی زمانی به شکوفایی می‌رسد که محیط برای انجام آن محیا باشد. معماری می‌تواند باخلق اینگونه فضاها در انجام این امر کمک کند.
ورودی تکیه بیگلربیگی دارای ۳ درب ورودی می‌باشد. ورودی اصلی تکیه در جبهه جنوب شرقی قرار گرفته و دارای تزیینات و مقرنس‌های گچی است و در طرفین سردر دو طاق‌نما با موضوع پیکره‌های گچی از شخصیت‌های دوره قاجاریه قرار دارد که زیبایی خاصی به سردر این مجموعه داده است. ورودی دیگر تکیه از طریق کوچه بن‌بست جبهه شمالی بوده که از طریق این درب ورودی می‌توان به فضاهای مسکونی ضلع شمالی دسترسی پیدا کرد که این ورودی به خیابان مدرس ارتباط دارد. ورودی سوم در جبهه جنوب غربی و در اصل درب ورودی حمام بیگلربیگی می‌باشد (این حمام در حال حاضر کاربری ندارد). پس از عبور از سردر ورودی اصلی وارد هشتی می‌شویم که سقف آن با رسمی‌بندی‌های آجری تزیین شده است و در دیوارهای آن طاقچه‌هایی وجود دارد. هشتی به یک دالان تقریبا طولانی متصل است که سقف آن دارای تزییناتی به‌صورت طاق و تویزه است. در مسیر دالان درب‌هایی چوبی تعبیه شده که از طریق آن می‌توان به خانه‌های جنوبی تکیه دسترسی پیدا کرد. در انتهای مسیر دالان، به حیاط تقریبا بزرگی با فرم مستطیل شکل وارد می‌شویم که از چهار‌طرف به‌وسیله اتاق‌های دو طبقه احاطه شده است. حیاط حدود ۲/۵ متر پایین‌تر از سطح کوچه قرار گرفته است. در وسط حیاط حوضی مستطیل شکل وجود دارد و در طرفین آن باغچه گل‌هایی طراحی شده که زیبایی این مجموعه را دو چندان کرده است. در ضلع شمالی حیاط یک شاهنشین بسیار زیبا قرار دارد که در سه طبقه برای سکونت خاندان بیگلربیگی ساخته شده و دارای اتاق‌ها و تالارها و فضاهای متعددی است. در ضلع جنوبی، فضایی با تعدادی اتاق که بیشترجهت سکونت خدمات و مهمان‌ها می‌باشد قرار دارد که فرم طاق‌های آن با فضاهای دیگر متفاوت است و به‌صورت نیم‌دایره‌ای می‌باشد. در ادامه در ضلع شرقی حیاط فضای خدمات قرار دارد که تزیینات خاصی ندارد و فقط چند اتاق برای اسکان موقت و مطبخ و استبل قرار داده شده است. در قسمت غربی حیاط مهمترین فضای بنا (تکیه) که دارای تزیینات خاص و ویژه‌ای است، ‌قرار دارد. این تکیه جزء تکایای خانگی می‌باشد که در زمان مراسمات مذهبی تمام فضای خانه تبدیل به فضایی برای برگزاری می‌شده، این ضلع بنا دارای تزیینات آینه‌کاری بسیار زیبا و گچ‌بری متفاوتی است و در مقابل ورودی آن از سمت حیاط یک ایوان و ارسی (پنجره) زیبایی قرار دارد. این فضا در زمان احداث خیابان مدرس دچار تخریب شده و فضای آن کوچک‌تر شده است. در نهایت مجموعه بیگلربیگی یکی از نادر‌ترین بناهای معماری ایران و کرمانشاه بوده که خانه و تکیه باهم و درکنارهم کاربرد دارند. به‌عبارتی وجود اینگونه فضاها در محدوده شهری و بافت‌های ارزشمند تاریخی سبب حفظ مراسمات مذهبی و رونق و رواج آن می‌شود. هم‌اکنون این نگین ارزشمند معماری در مجاورت خیابان مدرس و روبروی مسجد جامع با کاربری موزه، میزبان بازدیدکنندگان می‌باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.