|

9 ویژگی روانی ورزشکاران موفق

نسرین نازیی*: بی‌تردید هر ورزشکاری موقعیت‌های زیر را تجربه کرده؛ مثلاً در مسابقه‌ای از نگاه دیگران بازنده بوده اما پیروز شده. یا در مسابقه‌ای خود را پیروز می‌دانسته اما با افکاری همچون چه خواهد شد؟ اگر شکست بخورم! ناداوری و جو ورزشگاه، دچار استرس شده و شکست خورده. بارها از ورزشکاران و مربیان شنیده‌ایم که عامل باخت ما روانی بوده! امروز فشار مسابقه بالا بود! امروز استرس بالا بود! حال، سؤال این است که با وجود اهمیت ذهن در ورزش، چه اندازه وقت، صرف بهبود مهارت‌های روانی می‌کنید؟ هر تلاشی که برای تقویت بعد جسمانی صورت می‌گیرد به همان اندازه برای تقویت بعد روانی نیز ضروری است. تحقیقات علمی بر روی ورزشکاران و مربیان حرفه‌ای نشان داده است با وجود فشارها و محدودیت‌های مالی، زمانی و خانوادگی که ورزشکاران و مربیان با آنها مواجه هستند، 9 مهارت ذهنی، در رسیدن به اوج عملکرد ورزشکاران کمک شایانی کرده است. قبل از مطالعه این 9 مهارت، باید توجه داشت که یادگیری و تمرین مهارت‌های ذهنی را می‌توان از هر رده سنی و در هر سطحی از رقابت شروع کرد. همچون مهارت‌های بدنی، تفاوت‌های فردی در مهارت‌های ذهنی نیز مورد توجه است. همه قهرمانان در سطوح رقابتی بالا، اگرچه همه مهارت‌های ذهنی را صد درصد ندارند ولی از آنچه که دارند به بهترین نحو استفاده می‌کنند. همه مهارت‌های ذهنی به هم مرتبط هستند و از یکدیگر اثر می‌پذیرند. ممکن است برخی از مهارت‌های ذهنی به میزان کم یا زیاد به طور وراثتی در شما وجود داشته باشد. خبر خوب اینکه، در صورتی که در هر کدام از مهارت‌های ذهنی ضعیف باشید می‌توانید آن را از طریق یک روانشناس ورزش و به وسیله تمرینات ذهنی همچون تصویرسازی، هدف گزینی و آرامسازی بهبود ببخشید و به اوج عملکرد خود دست پیدا کنید. این 9 مهارت عبارتند از:
1-ورزشکاران حرفه‌ای دارای دیدگاه مثبت هستند. آن‌ها ورزش را فرصتی برای رقابت با خودشان می‌دانند و از پیروزی‌ها و شکست‌هایشان درس می‌آموزند. عملکرد خوب را دنبال می‌کنند نه کمال‌طلبی منفی و زیاده‌خواهی را. می‌دانند هیچکس از جمله خودشان، کامل نیستند. بین ورزش و دیگر ابعاد زندگیشان تعادل برقرار کرده به تمامی اطرافیان و قبل از همه به خودشان احترام می‌گذارند. روش‌های کسب دیدگاه و تفکر مثبت را می‌شناسند و آنرا را بکار می‌گیرند.
2-از پاداش و مزایای درونی و بیرونی که انتظار دارند در ورزش کسب کنند آگاهی دارند. در شرایط و زمان‌های سخت و دشوار مقاومت می‌کنند حتی اگر پاداشی بلافاصله پس از آن شرایط کسب نکنند، از سطح انگیزه مطلوب خود آگاه هستند. نیازی ارضا نشده و انگیزه درونی برای موفقیت دارند. روش‌های کسب و حفظ انگیزه‌های درونی را می‌دانند و آنرا را بکار می‌گیرند.
3-به خود و آنچه که انجام می‌دهند ایمان و به توانایی‌هایشان برای رسیدن به اهداف برنامه‌ریزی شده باور دارند. روش‌های حفظ سطح مطلوبی از اعتماد به نفس در شرایط را سخت می‌دانند.
4-دارای اهداف کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت هستند. اهداف آنها شخصی، قابل انعطاف، زمانبندی شده، واقع‌بینانه و قابل اندازه‌گیری است. از سطح عملکرد کنونی خود آگاه هستند و برای توسعه ابعاد مختلف آن برنامه‌ای دقیق دارند. به اهداف و برنامه‌ریزی روزانه خود متعهد هستند و با وجود مشکلات به تلاش خود ادامه می‌دهند. اهداف خود را می‌نویسند و از چگونگی هدف‌گزینی صحیح آگاه هستند.
5-خود را متعلق به خانواده، دوستان، هم تیمی‌ها، مربیان و دیگران می‌دانند. در زمان و شرایط مناسب افکار، احساسات، هیجانات و خواسته‌هایشان را به دیگران می‌گویند و به بهترین نحو به صحبت‌های مخاطبان گوش می‌دهند. با افرادی که با آنها مخالفت می‌کنند، صحبت می‌کنند و آنها را به نقد می‌کشند، مهارت‌های لازم برقراری ارتباط مؤثر را می‌دانند و آنرا را به کار می‌گیرند.
6-وجود اضطراب و استرس را به عنوان بخشی از ورزش پذیرفته‌اند و از اینکه سطحی از اضطراب و استرس برای عملکرد عالی آنها لازم است آگاهی دارند. از روش‌های مدیرت مؤثر اضطراب و استرس آگاهی دارند و آنرا را بکار می‌برند.
7-از شرایط و عواملی که آنها را آرام یا انگیخته می‌کند آگاهی دارند. از میزان مناسب انگیختگی خود که منجر به عملکرد عالیشان می‌شود آگاه هستند. از روشهای تنظیم مؤثر انگیختگی آگاهی دارند و آنها را به کار می‌برند.
8-احساسات و هیجانات منفی، قوی و رایج در ورزش همچون ترس، ناامیدی، خشم را به عنوان بخشی از ورزش پذیرفته‌اند. راههای استفاده از هیجانات و احساسات مثبت و منفی را به منظور افزایش عملکرد خود به جای کاهش آن را می‌دانند.
9-از عوامل مزاحم و برهم زننده تمرکزشان که از درون و از بیرون نشات می‌گیرد آگاهی دارند. قادرند در شرایط سخت، تمرکز از دست رفته‌شان را بازیابی کنند. آموخته‌اند که چگونه بدون توجه به اینکه چه اتفاقی در گذشته افتاده و چه اتفاقی قرار است در آینده رخ دهد، به کار خود ادامه دهند.
*کارشناس ارشد روانشناسی ورزشی

نسرین نازیی*: بی‌تردید هر ورزشکاری موقعیت‌های زیر را تجربه کرده؛ مثلاً در مسابقه‌ای از نگاه دیگران بازنده بوده اما پیروز شده. یا در مسابقه‌ای خود را پیروز می‌دانسته اما با افکاری همچون چه خواهد شد؟ اگر شکست بخورم! ناداوری و جو ورزشگاه، دچار استرس شده و شکست خورده. بارها از ورزشکاران و مربیان شنیده‌ایم که عامل باخت ما روانی بوده! امروز فشار مسابقه بالا بود! امروز استرس بالا بود! حال، سؤال این است که با وجود اهمیت ذهن در ورزش، چه اندازه وقت، صرف بهبود مهارت‌های روانی می‌کنید؟ هر تلاشی که برای تقویت بعد جسمانی صورت می‌گیرد به همان اندازه برای تقویت بعد روانی نیز ضروری است. تحقیقات علمی بر روی ورزشکاران و مربیان حرفه‌ای نشان داده است با وجود فشارها و محدودیت‌های مالی، زمانی و خانوادگی که ورزشکاران و مربیان با آنها مواجه هستند، 9 مهارت ذهنی، در رسیدن به اوج عملکرد ورزشکاران کمک شایانی کرده است. قبل از مطالعه این 9 مهارت، باید توجه داشت که یادگیری و تمرین مهارت‌های ذهنی را می‌توان از هر رده سنی و در هر سطحی از رقابت شروع کرد. همچون مهارت‌های بدنی، تفاوت‌های فردی در مهارت‌های ذهنی نیز مورد توجه است. همه قهرمانان در سطوح رقابتی بالا، اگرچه همه مهارت‌های ذهنی را صد درصد ندارند ولی از آنچه که دارند به بهترین نحو استفاده می‌کنند. همه مهارت‌های ذهنی به هم مرتبط هستند و از یکدیگر اثر می‌پذیرند. ممکن است برخی از مهارت‌های ذهنی به میزان کم یا زیاد به طور وراثتی در شما وجود داشته باشد. خبر خوب اینکه، در صورتی که در هر کدام از مهارت‌های ذهنی ضعیف باشید می‌توانید آن را از طریق یک روانشناس ورزش و به وسیله تمرینات ذهنی همچون تصویرسازی، هدف گزینی و آرامسازی بهبود ببخشید و به اوج عملکرد خود دست پیدا کنید. این 9 مهارت عبارتند از:
1-ورزشکاران حرفه‌ای دارای دیدگاه مثبت هستند. آن‌ها ورزش را فرصتی برای رقابت با خودشان می‌دانند و از پیروزی‌ها و شکست‌هایشان درس می‌آموزند. عملکرد خوب را دنبال می‌کنند نه کمال‌طلبی منفی و زیاده‌خواهی را. می‌دانند هیچکس از جمله خودشان، کامل نیستند. بین ورزش و دیگر ابعاد زندگیشان تعادل برقرار کرده به تمامی اطرافیان و قبل از همه به خودشان احترام می‌گذارند. روش‌های کسب دیدگاه و تفکر مثبت را می‌شناسند و آنرا را بکار می‌گیرند.
2-از پاداش و مزایای درونی و بیرونی که انتظار دارند در ورزش کسب کنند آگاهی دارند. در شرایط و زمان‌های سخت و دشوار مقاومت می‌کنند حتی اگر پاداشی بلافاصله پس از آن شرایط کسب نکنند، از سطح انگیزه مطلوب خود آگاه هستند. نیازی ارضا نشده و انگیزه درونی برای موفقیت دارند. روش‌های کسب و حفظ انگیزه‌های درونی را می‌دانند و آنرا را بکار می‌گیرند.
3-به خود و آنچه که انجام می‌دهند ایمان و به توانایی‌هایشان برای رسیدن به اهداف برنامه‌ریزی شده باور دارند. روش‌های حفظ سطح مطلوبی از اعتماد به نفس در شرایط را سخت می‌دانند.
4-دارای اهداف کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت هستند. اهداف آنها شخصی، قابل انعطاف، زمانبندی شده، واقع‌بینانه و قابل اندازه‌گیری است. از سطح عملکرد کنونی خود آگاه هستند و برای توسعه ابعاد مختلف آن برنامه‌ای دقیق دارند. به اهداف و برنامه‌ریزی روزانه خود متعهد هستند و با وجود مشکلات به تلاش خود ادامه می‌دهند. اهداف خود را می‌نویسند و از چگونگی هدف‌گزینی صحیح آگاه هستند.
5-خود را متعلق به خانواده، دوستان، هم تیمی‌ها، مربیان و دیگران می‌دانند. در زمان و شرایط مناسب افکار، احساسات، هیجانات و خواسته‌هایشان را به دیگران می‌گویند و به بهترین نحو به صحبت‌های مخاطبان گوش می‌دهند. با افرادی که با آنها مخالفت می‌کنند، صحبت می‌کنند و آنها را به نقد می‌کشند، مهارت‌های لازم برقراری ارتباط مؤثر را می‌دانند و آنرا را به کار می‌گیرند.
6-وجود اضطراب و استرس را به عنوان بخشی از ورزش پذیرفته‌اند و از اینکه سطحی از اضطراب و استرس برای عملکرد عالی آنها لازم است آگاهی دارند. از روش‌های مدیرت مؤثر اضطراب و استرس آگاهی دارند و آنرا را بکار می‌برند.
7-از شرایط و عواملی که آنها را آرام یا انگیخته می‌کند آگاهی دارند. از میزان مناسب انگیختگی خود که منجر به عملکرد عالیشان می‌شود آگاه هستند. از روشهای تنظیم مؤثر انگیختگی آگاهی دارند و آنها را به کار می‌برند.
8-احساسات و هیجانات منفی، قوی و رایج در ورزش همچون ترس، ناامیدی، خشم را به عنوان بخشی از ورزش پذیرفته‌اند. راههای استفاده از هیجانات و احساسات مثبت و منفی را به منظور افزایش عملکرد خود به جای کاهش آن را می‌دانند.
9-از عوامل مزاحم و برهم زننده تمرکزشان که از درون و از بیرون نشات می‌گیرد آگاهی دارند. قادرند در شرایط سخت، تمرکز از دست رفته‌شان را بازیابی کنند. آموخته‌اند که چگونه بدون توجه به اینکه چه اتفاقی در گذشته افتاده و چه اتفاقی قرار است در آینده رخ دهد، به کار خود ادامه دهند.
*کارشناس ارشد روانشناسی ورزشی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.