|

نگاهی به تحولات اقتصاد ایران و منطقه در صورت تحقق کارگو هاب بین‌المللی پیام

بربادرفته

رضا مجیدزاده . مدیر گروه فرابازی توسعه

بین کشورهای نفت‌فروش خاورمیانه، فقط امارات متحده عربی است که توانسته با ایجاد یک کارگو هاب تجاری بین‌المللی، به معنای واقعی، از اتکای صرف به پول فروش نفت، رهایی یابد. کارگو هاب هوایی دوبی با جابه‌جایی بیش از 2500 هزار تن بار در سال، در جایگاه ششمین هاب پرمشغله جهان در رده‌بندی سال 2016 قرار گرفته است. در این فهرست 30تایی، نام هاب‌های حَمَد از قطر، المکتوم و ابوظبی از امارات متحده عربی نیز به چشم می‌خورد. نکته جالب توجه دیگر، رتبه اول هاب هنگ‌کنگ با جابه‌جایی بیش از 4400 هزار تن بار در سال است؛ اما نکته تأسف‌انگیز این است که در سال 1378، مطالعات مربوط به تبدیل فرودگاه پیام، واقع در مهرشهر استان البرز، به یک کارگو هاب بین‌المللی در دستور کار مدیریت فرودگاه و مهندسان مشاور داخلی و خارجی قرار گرفت. با وجود پیشرفت مطالعات مقدماتی، مطالعات تخصصی در مرکز تحقیقات مخابرات وقت (پژوهشگاه ICT کنونی) و پیاده‌سازی نتایج آنها برای اجرای فرایند تبدیل فرودگاه به هاب، در سال 1386 متوقف شد. نوشتار حاضر، نگاهی دارد به تحولات احتمالی اقتصاد ایران و منطقه در صورت تشکیل کارگو هاب بین‌المللی پیام.

ایده هاب
از اواخر دهه 1970 که شیوه تولید در اقتصاد جهان از حالت مجتمع به منعطف تغییر کرد، تولید انبوه و متمرکز در یک مکان جغرافیایی، به فرایند تولید غیرمتمرکز و مبتنی بر توزیع زنجیره تأمین در مکان‌های جغرافیایی متفاوت تبدیل شده است. پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در دو دهه اخیر نیز این روند را تسریع کرده است. ازاین‌رو اقتصاد امروزی، یک اقتصاد شبکه‌ای با مختصاتی است که کاستلز برمی‌شمرد؛ ازجمله فضای جریان که کارگو هاب‌های بین‌المللی مانند هاب هنگ‌کنگ، از اجزای اصلی آن هستند و کالاهای نیمه‌ساخته یا نهایی را میان کشورهای مختلف جهان، جابه‌جا می‌کنند.
منظور از هاب بین‌المللی، یک کانون مرکزی برای جذب و توزیع مرسولات، محموله‌های باری و بسته‌های پستی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی است. این کانون جذب می‌تواند محموله‌های تجاری، صنعتی و پستی را از نقاط واقع بر یک قاره، جذب و به نقاطی در قاره‌های دیگر، گسیل کند. برای نمونه، مدیریت کارگوی ارسالی از کشور آلمان به چین و برعکس، در یک هاب، قابل انجام است. هاب‌های پیشرفته‌ای مانند اینچه‌اون در کره‌جنوبی، امکان مونتاژ مختصر روی محموله‌ها و ارسال محموله جدید به مقصد را نیز دارا هستند.
ایده اولیه کارگو هاب بین‌المللی پیام نیز براساس این منطق شکل گرفت که چون بیشتر ترافیک باری تجاری-صنعتی بین اروپا، آفریقا و آسیا، از مسیر ایران، نسبت به مسیر کارگو هاب دوبی، کوتاه‌تر است می‌توان با اتکا به این مزیت، در بازار انحصار چندقطبی کارگو هاب در آسیا وارد شد و بخش مهمی از ترافیک باری و پستی را به‌تدریج جذب کرد.براین‌مبنا، در سال 1378 شرکت مهندسین مشاور شبدر به سفارش شرکت خدمات هوایی پیام مطالعات راهبردی منطقه ویژه و فرودگاه پیام را به منظور انجام بررسی‌های اولیه و راهبردی تبدیل فرودگاه پیام به هاب بین‌المللی بار و پست و استقرار منطقه ویژه اقتصادی پیام آغاز کرده و در سال 1383 گزارش نهایی آن را به تأیید شرکت ناکو (مشاور هلندی هاب پستی و ناظر طرح) رساند؛ شرکت ناکو نیز مطالعات خود را به‌عنوان ناظر مطالعات راهبردی و مشاور شرکت پیام در ارزیابی و برآورد مالی هاب پستی از اواخر دهه 1370 آغاز کرد. طرح مطالعات راهبردی، پروژه‌ای بسیار پرهزینه بود که خروجی آن توجیه تبدیل فرودگاه پیام به هاب بین‌المللی بار و پست و تبدیل منطقه پیام به منطقه ویژه اقتصادی در مهرشهر کرج تلقی شد. گزارش شرکت شبدر حاوی اطلاعات کلی درباره جغرافیای اقتصادی مهرشهر کرج و طرح کلی از فعالیت‌هایی بود که در منطقه ویژه قابل استقرار هستند اما فاقد طرح تفصیلی کسب‌و‌کار درباره فعالیت‌ها بود. هرچند مطالعات راهبردی شرکت شبدر معطوف به منطقه ویژه بود، مطالعات شرکت ناکو بر ارزیابی و برآورد مالی ایجاد هاب و توجیه فنی و اقتصادی متمرکز شد. نتایج این پروژه با عنوان «هاب پستی منطقه ویژه اقتصادی پیام» به شرکت پست و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی وقت ارائه شد.
سپس در ماده 33 سند برنامه چهارم توسعه، بخش تعامل فعال با اقتصاد جهاني، مقرر شد که با توجه به امکانات و قابليت‌هاي مطرح‌شده در سند ملي توسعه بخش ارتباطات و فناوري اطلاعات (بخش پست) و موقعيت مناسب جغرافيايي کشور در زمينه ترانزيت محمولات پستي و وجود شبکه جهاني پست لازم است که شرکت پست با تجهيز مبادي و مجاري ورودي کشور، نسبت به توسعه ترانزيت و عبور مطمئن، آزاد و سريع کليه کالاها و خدمات با نرخ رقابتي اقدام کند. براین‌اساس، گروه فناوری‌های نوین مبادلات هوایی مرکز تحقیقات مخابرات ایران، سه محور اصلی مطالعاتی برای تبدیل فرودگاه پیام به کارگو هاب بین‌المللی بار و پست را طراحی کرد. در چارچوب محور اول، هدف تحقيق در زمينه چگونگي به‌کارگيري فناوري‌هاي نوين به منظور اصلاح ساختار منطقه ويژه اقتصادي پيام برای تبديل به يک پايگاه منطقه‌اي (بين‌المللي) مبادلات هوايي و هاب پستي، دنبال می‌شد. قرار بود تا در اين مرحله شرايط و ظرفيت‌هاي لازم براي منطقه ويژه اقتصادي پيام با توجه به بازارها و نيازهاي داخلي و منطقه‌اي سنجيده شده و راهكارهاي لازم برای پوشش‌دادن مبادلات هوايي و پستي مورد نياز آنها ارائه ‌شود. مرحله بعد به پايه‌ريزي كليه سيستم‌هاي مالي، اداري و نظارتي لازم درخصوص نحوه اداره منطقه ويژه اقتصادي پيام براساس فناوري‌هاي نوين، اختصاص داشت. مهم‌ترين ويژگي اين مرحله، افزايش كارايي كل سيستم و مديريت منطقه بود. مهم‌ترين بخش‌ منطقه ويژه اقتصادي پيام، مركز مبادلات هوايي يا فرودگاه آن بود که در نهايت تحقيقات جامع در زمينه توانمندکردن فرودگاه پيام در ارائه خدمات باكيفيت و كم‌هزينه برای قابل رقابت کردن منطقه ويژه اقتصادي پيام با ديگر پايگاه‌هاي منطقه‌اي به منظور جذب بازار منطقه را محقق می‌کرد.
در قالب محور دوم، پیش‌بینی و پیاده‌سازی سيستم‌هاي مدرن و به‌کارگيري فناوري اطلاعات به طور جامع و در سطح گسترده در دستور کار قرار می‌گرفت زیرا فناوري اطلاعات ابزار مورد نياز براي توسعه، ترويج و پشتيباني فعاليت‌هاي تجاري گوناگون را فراهم مي‌کند. شبکه مخابراتي پيشرفته و امن، بستر مناسبي براي فعاليت تجاري شركت‌هاي داخلي و خارجي فراهم مي‌کند. براين‌اساس با به‌کارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات و ايجاد دفاتر نمايندگي شرکت‌هاي بين‌المللي متقاضي فعاليت در منطقه، يک پل ارتباطي بين شرکت مادر و بازار منطقه، شکل گرفته و امور تجارت شرکت‌هايي كه تمايل به حضور در بازارهاي جهاني و در سطحي وسيع دارند، تسهيل مي‌يابد. از ديگر جنبه‌هاي اين محور شناسايي و به‌کارگيري فناوري‌هاي پيشرفته و مبتني بر فناوري اطلاعات و ارتباطات به منظور بهينه‌سازي فرايندها در منطقه ويژه اقتصادي و فرودگاه پيام برای ارائه خدمات نوين و باکيفيت و رقابت با ساير فرودگاه‌هاي منطقه بود. برای نمونه مي‌توان به نقش فناوري اطلاعات در شناسايي، نظارت و کنترل بر مرسولات هوايي اشاره کرد. با ارائه روش‌هاي نوين دراين‌زمينه، هزينه‌هاي امور هندلينگ بار به ميزان درخور توجهي کاهش پيدا كرده و درعين‌حال امنيت محموله‌ها و مرسولات ارتقا يافته و زمان مورد نياز براي انجام امور شناسايي و کنترل بار و محموله‌ها به حداقل خواهد رسيد.
در محور سوم روی سيستم‌هاي نوين مديريتي، عملياتي و ارتباطي فرودگاهي، تمرکز شد. چون تعداد سيستم‌هاي شناسايي‌شده مديريتي، عملياتي و ارتباطي فرودگاهي، بيش از 48 مورد بوده و با احتساب زيرسيستم‌هاي برخي از آنها تعداد اين سيستم‌ها تقريبا به 60 مورد مي‌رسد بنابراین دسته‌بندي و سازماندهي اين سيستم‌ها مي‌توانست در شناخت و تشخيص بهتر ارتباط متقابل آنها و طراحي سيستم‌هاي کاراي متناسب با نيازهاي مختلف اقتصادي و عملياتي کارگو هاب، کارگر افتد. البته در این مسترپلان مطالعاتی، مسئله وجود رقبای بالفعل (هاب دوبی)‌ و رقبای بالقوه آتی (جمهوری آذربایجان یا قبرس) نیز مد نظر قرار گرفت. در مطالعات اولیه گروه مشاوران ناکو نیز کل بازار منطقه اروپا و آسیا با وجود رقبایی مانند دوبی و بانکوک، تحلیل شده بود که ارقام آنها با منطق مدل‌های انحصار چندقطبی در بازارهای تجارت آزاد، همخوانی چندانی نداشت.

هاب دوبی
فرودگاه دوبي که در نزديکي منطقه ويژه اقتصادي جبل علي قرار دارد، به‌عنوان قطب فعاليت‌هاي اقتصادي و هوايي منطقه خليج‌فارس، عملکرد بسيار خوبي در سال‌هاي اخير داشته است. دهکده بار دوبي در سال 1991 افتتاح شده و در 10 سال، وسعت آن به 30 هکتار رسيد. فرودگاه‌ دوبی در سال 2000، بالغ‌بر 632 هزار تن بار هوایی را پردازش کرد. در سال 2000، اين فرودگاه در مجموعه 30 فرودگاه برتر جهان از نظر حمل بار قرار نداشت اما در سال 2001 بالغ‌بر 632 هزار تن بار و پست هوايي را پردازش کرد و توانست خود را تا رده 25 جهان بالا بکشد. درحال‌حاضر نیز، کارگو هاب دوبی، پس از ارتقا از جایگاه هشتم در سال 2010، در جایگاه ششم هاب‌های بین‌المللی جهان قرار گرفته است.خدمات باری فرودگاه دوبی، شبانه‌روزي بوده و حدود 30 دفتر مربوط به خطوط هوايي در آن قرار دارند. تقريبا 60 درصد از کل حجم بار در هواپيماهاي مسافربري عادي و به‌صورت ترکيبي حمل مي‌شود که بیشتر به وسیله سه خط هوايي انگلستان، هلند و آلمان بوده است. تعداد زيادي از پروازهاي باري به فرودگاه دوبي از خاور دور بوده و به وسیله خطوط هوايي هنگ‌کنگ صورت مي‌پذيرد. يکي از بازارهاي مهم در زمينه بار براي فرودگاه دوبي منطقه آفريقا است. با برنامه‌ريزي گسترده‌اي که فرودگاه دوبي روي منطقه آفريقا انجام داده است توانسته حدود 15 خط اصلي هوايي آفريقا را به خود جذب كند.

اقتصاد ایران پس از تحقق کارگو هاب پیام
تعامل فعال و سازنده با جهان از مهم‌ترین رویکردهای برنامه چهارم توسعه کشور بود که در دوره دولت نهم، نه‌تنها مغفول ماند بلکه رویکردی متضاد با آن اتخاذ شد به‌طوری‌که تقابل فزاینده و فرساینده با جهان، موجب شد تا هزینه‌های هنگفتی بر اقتصاد ایران تحمیل شود و بخش مهمی از سرمایه انسانی بالنده و برخوردار از تحصیلات دانشگاهی، برای همیشه از کشور مهاجرت کنند. این تقابل فرسایشی که حتی در سطح منطقه خاورمیانه نیز دولت‌های بسیاری را در موضعی مخالف با رویکردهای ایران قرار داد، مهم‌ترین عامل تشدید تحریم‌های بین‌المللی و تحمیل هزینه‌های بیشتر بر اقتصاد ایران بود. این رویکرد فرسایشی و ضدتوسعه در زمینه مدیریت امور پژوهشی نیز دنبال شد و تعطیلی گروه فناوری‌های نوین مبادلات هوایی مرکز تحقیقات مخابرات باعث شد تا پروژه‌های تحقیقاتی فرودگاه پیام، تعطیل شوند و رؤیای تبدیل فرودگاه پیام به کارگو هاب بین‌المللی از دست برود. درصورتی‌که تحقق این کارگو هاب بین‌المللی و افزایش تعامل و وابستگی اقتصادی متقابل ایران و کشورهای منطقه آسیا، اروپا و آفریقا می‌توانست علاوه‌بر افزایش چشمگیر اشتغال در منطقه استان البرز، زمینه افزایش همکاری و هم‌گرایی سیاسی با کشورهای منطقه را نیز بیفزاید. فعالیت‌های باری، لجستیکی و پستی بین‌المللی، به حدی سودآور است که شرکت‌هایی مانند DHL و TNT کل مدل کسب‌وکار خود را براساس آن استوار کرده‌اند و شرکت‌هایی مانند پست نورد در اروپای شمالی به دنبال ورود به این بازار پرسود بین‌المللی هستند.

بین کشورهای نفت‌فروش خاورمیانه، فقط امارات متحده عربی است که توانسته با ایجاد یک کارگو هاب تجاری بین‌المللی، به معنای واقعی، از اتکای صرف به پول فروش نفت، رهایی یابد. کارگو هاب هوایی دوبی با جابه‌جایی بیش از 2500 هزار تن بار در سال، در جایگاه ششمین هاب پرمشغله جهان در رده‌بندی سال 2016 قرار گرفته است. در این فهرست 30تایی، نام هاب‌های حَمَد از قطر، المکتوم و ابوظبی از امارات متحده عربی نیز به چشم می‌خورد. نکته جالب توجه دیگر، رتبه اول هاب هنگ‌کنگ با جابه‌جایی بیش از 4400 هزار تن بار در سال است؛ اما نکته تأسف‌انگیز این است که در سال 1378، مطالعات مربوط به تبدیل فرودگاه پیام، واقع در مهرشهر استان البرز، به یک کارگو هاب بین‌المللی در دستور کار مدیریت فرودگاه و مهندسان مشاور داخلی و خارجی قرار گرفت. با وجود پیشرفت مطالعات مقدماتی، مطالعات تخصصی در مرکز تحقیقات مخابرات وقت (پژوهشگاه ICT کنونی) و پیاده‌سازی نتایج آنها برای اجرای فرایند تبدیل فرودگاه به هاب، در سال 1386 متوقف شد. نوشتار حاضر، نگاهی دارد به تحولات احتمالی اقتصاد ایران و منطقه در صورت تشکیل کارگو هاب بین‌المللی پیام.

ایده هاب
از اواخر دهه 1970 که شیوه تولید در اقتصاد جهان از حالت مجتمع به منعطف تغییر کرد، تولید انبوه و متمرکز در یک مکان جغرافیایی، به فرایند تولید غیرمتمرکز و مبتنی بر توزیع زنجیره تأمین در مکان‌های جغرافیایی متفاوت تبدیل شده است. پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در دو دهه اخیر نیز این روند را تسریع کرده است. ازاین‌رو اقتصاد امروزی، یک اقتصاد شبکه‌ای با مختصاتی است که کاستلز برمی‌شمرد؛ ازجمله فضای جریان که کارگو هاب‌های بین‌المللی مانند هاب هنگ‌کنگ، از اجزای اصلی آن هستند و کالاهای نیمه‌ساخته یا نهایی را میان کشورهای مختلف جهان، جابه‌جا می‌کنند.
منظور از هاب بین‌المللی، یک کانون مرکزی برای جذب و توزیع مرسولات، محموله‌های باری و بسته‌های پستی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی است. این کانون جذب می‌تواند محموله‌های تجاری، صنعتی و پستی را از نقاط واقع بر یک قاره، جذب و به نقاطی در قاره‌های دیگر، گسیل کند. برای نمونه، مدیریت کارگوی ارسالی از کشور آلمان به چین و برعکس، در یک هاب، قابل انجام است. هاب‌های پیشرفته‌ای مانند اینچه‌اون در کره‌جنوبی، امکان مونتاژ مختصر روی محموله‌ها و ارسال محموله جدید به مقصد را نیز دارا هستند.
ایده اولیه کارگو هاب بین‌المللی پیام نیز براساس این منطق شکل گرفت که چون بیشتر ترافیک باری تجاری-صنعتی بین اروپا، آفریقا و آسیا، از مسیر ایران، نسبت به مسیر کارگو هاب دوبی، کوتاه‌تر است می‌توان با اتکا به این مزیت، در بازار انحصار چندقطبی کارگو هاب در آسیا وارد شد و بخش مهمی از ترافیک باری و پستی را به‌تدریج جذب کرد.براین‌مبنا، در سال 1378 شرکت مهندسین مشاور شبدر به سفارش شرکت خدمات هوایی پیام مطالعات راهبردی منطقه ویژه و فرودگاه پیام را به منظور انجام بررسی‌های اولیه و راهبردی تبدیل فرودگاه پیام به هاب بین‌المللی بار و پست و استقرار منطقه ویژه اقتصادی پیام آغاز کرده و در سال 1383 گزارش نهایی آن را به تأیید شرکت ناکو (مشاور هلندی هاب پستی و ناظر طرح) رساند؛ شرکت ناکو نیز مطالعات خود را به‌عنوان ناظر مطالعات راهبردی و مشاور شرکت پیام در ارزیابی و برآورد مالی هاب پستی از اواخر دهه 1370 آغاز کرد. طرح مطالعات راهبردی، پروژه‌ای بسیار پرهزینه بود که خروجی آن توجیه تبدیل فرودگاه پیام به هاب بین‌المللی بار و پست و تبدیل منطقه پیام به منطقه ویژه اقتصادی در مهرشهر کرج تلقی شد. گزارش شرکت شبدر حاوی اطلاعات کلی درباره جغرافیای اقتصادی مهرشهر کرج و طرح کلی از فعالیت‌هایی بود که در منطقه ویژه قابل استقرار هستند اما فاقد طرح تفصیلی کسب‌و‌کار درباره فعالیت‌ها بود. هرچند مطالعات راهبردی شرکت شبدر معطوف به منطقه ویژه بود، مطالعات شرکت ناکو بر ارزیابی و برآورد مالی ایجاد هاب و توجیه فنی و اقتصادی متمرکز شد. نتایج این پروژه با عنوان «هاب پستی منطقه ویژه اقتصادی پیام» به شرکت پست و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی وقت ارائه شد.
سپس در ماده 33 سند برنامه چهارم توسعه، بخش تعامل فعال با اقتصاد جهاني، مقرر شد که با توجه به امکانات و قابليت‌هاي مطرح‌شده در سند ملي توسعه بخش ارتباطات و فناوري اطلاعات (بخش پست) و موقعيت مناسب جغرافيايي کشور در زمينه ترانزيت محمولات پستي و وجود شبکه جهاني پست لازم است که شرکت پست با تجهيز مبادي و مجاري ورودي کشور، نسبت به توسعه ترانزيت و عبور مطمئن، آزاد و سريع کليه کالاها و خدمات با نرخ رقابتي اقدام کند. براین‌اساس، گروه فناوری‌های نوین مبادلات هوایی مرکز تحقیقات مخابرات ایران، سه محور اصلی مطالعاتی برای تبدیل فرودگاه پیام به کارگو هاب بین‌المللی بار و پست را طراحی کرد. در چارچوب محور اول، هدف تحقيق در زمينه چگونگي به‌کارگيري فناوري‌هاي نوين به منظور اصلاح ساختار منطقه ويژه اقتصادي پيام برای تبديل به يک پايگاه منطقه‌اي (بين‌المللي) مبادلات هوايي و هاب پستي، دنبال می‌شد. قرار بود تا در اين مرحله شرايط و ظرفيت‌هاي لازم براي منطقه ويژه اقتصادي پيام با توجه به بازارها و نيازهاي داخلي و منطقه‌اي سنجيده شده و راهكارهاي لازم برای پوشش‌دادن مبادلات هوايي و پستي مورد نياز آنها ارائه ‌شود. مرحله بعد به پايه‌ريزي كليه سيستم‌هاي مالي، اداري و نظارتي لازم درخصوص نحوه اداره منطقه ويژه اقتصادي پيام براساس فناوري‌هاي نوين، اختصاص داشت. مهم‌ترين ويژگي اين مرحله، افزايش كارايي كل سيستم و مديريت منطقه بود. مهم‌ترين بخش‌ منطقه ويژه اقتصادي پيام، مركز مبادلات هوايي يا فرودگاه آن بود که در نهايت تحقيقات جامع در زمينه توانمندکردن فرودگاه پيام در ارائه خدمات باكيفيت و كم‌هزينه برای قابل رقابت کردن منطقه ويژه اقتصادي پيام با ديگر پايگاه‌هاي منطقه‌اي به منظور جذب بازار منطقه را محقق می‌کرد.
در قالب محور دوم، پیش‌بینی و پیاده‌سازی سيستم‌هاي مدرن و به‌کارگيري فناوري اطلاعات به طور جامع و در سطح گسترده در دستور کار قرار می‌گرفت زیرا فناوري اطلاعات ابزار مورد نياز براي توسعه، ترويج و پشتيباني فعاليت‌هاي تجاري گوناگون را فراهم مي‌کند. شبکه مخابراتي پيشرفته و امن، بستر مناسبي براي فعاليت تجاري شركت‌هاي داخلي و خارجي فراهم مي‌کند. براين‌اساس با به‌کارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات و ايجاد دفاتر نمايندگي شرکت‌هاي بين‌المللي متقاضي فعاليت در منطقه، يک پل ارتباطي بين شرکت مادر و بازار منطقه، شکل گرفته و امور تجارت شرکت‌هايي كه تمايل به حضور در بازارهاي جهاني و در سطحي وسيع دارند، تسهيل مي‌يابد. از ديگر جنبه‌هاي اين محور شناسايي و به‌کارگيري فناوري‌هاي پيشرفته و مبتني بر فناوري اطلاعات و ارتباطات به منظور بهينه‌سازي فرايندها در منطقه ويژه اقتصادي و فرودگاه پيام برای ارائه خدمات نوين و باکيفيت و رقابت با ساير فرودگاه‌هاي منطقه بود. برای نمونه مي‌توان به نقش فناوري اطلاعات در شناسايي، نظارت و کنترل بر مرسولات هوايي اشاره کرد. با ارائه روش‌هاي نوين دراين‌زمينه، هزينه‌هاي امور هندلينگ بار به ميزان درخور توجهي کاهش پيدا كرده و درعين‌حال امنيت محموله‌ها و مرسولات ارتقا يافته و زمان مورد نياز براي انجام امور شناسايي و کنترل بار و محموله‌ها به حداقل خواهد رسيد.
در محور سوم روی سيستم‌هاي نوين مديريتي، عملياتي و ارتباطي فرودگاهي، تمرکز شد. چون تعداد سيستم‌هاي شناسايي‌شده مديريتي، عملياتي و ارتباطي فرودگاهي، بيش از 48 مورد بوده و با احتساب زيرسيستم‌هاي برخي از آنها تعداد اين سيستم‌ها تقريبا به 60 مورد مي‌رسد بنابراین دسته‌بندي و سازماندهي اين سيستم‌ها مي‌توانست در شناخت و تشخيص بهتر ارتباط متقابل آنها و طراحي سيستم‌هاي کاراي متناسب با نيازهاي مختلف اقتصادي و عملياتي کارگو هاب، کارگر افتد. البته در این مسترپلان مطالعاتی، مسئله وجود رقبای بالفعل (هاب دوبی)‌ و رقبای بالقوه آتی (جمهوری آذربایجان یا قبرس) نیز مد نظر قرار گرفت. در مطالعات اولیه گروه مشاوران ناکو نیز کل بازار منطقه اروپا و آسیا با وجود رقبایی مانند دوبی و بانکوک، تحلیل شده بود که ارقام آنها با منطق مدل‌های انحصار چندقطبی در بازارهای تجارت آزاد، همخوانی چندانی نداشت.

هاب دوبی
فرودگاه دوبي که در نزديکي منطقه ويژه اقتصادي جبل علي قرار دارد، به‌عنوان قطب فعاليت‌هاي اقتصادي و هوايي منطقه خليج‌فارس، عملکرد بسيار خوبي در سال‌هاي اخير داشته است. دهکده بار دوبي در سال 1991 افتتاح شده و در 10 سال، وسعت آن به 30 هکتار رسيد. فرودگاه‌ دوبی در سال 2000، بالغ‌بر 632 هزار تن بار هوایی را پردازش کرد. در سال 2000، اين فرودگاه در مجموعه 30 فرودگاه برتر جهان از نظر حمل بار قرار نداشت اما در سال 2001 بالغ‌بر 632 هزار تن بار و پست هوايي را پردازش کرد و توانست خود را تا رده 25 جهان بالا بکشد. درحال‌حاضر نیز، کارگو هاب دوبی، پس از ارتقا از جایگاه هشتم در سال 2010، در جایگاه ششم هاب‌های بین‌المللی جهان قرار گرفته است.خدمات باری فرودگاه دوبی، شبانه‌روزي بوده و حدود 30 دفتر مربوط به خطوط هوايي در آن قرار دارند. تقريبا 60 درصد از کل حجم بار در هواپيماهاي مسافربري عادي و به‌صورت ترکيبي حمل مي‌شود که بیشتر به وسیله سه خط هوايي انگلستان، هلند و آلمان بوده است. تعداد زيادي از پروازهاي باري به فرودگاه دوبي از خاور دور بوده و به وسیله خطوط هوايي هنگ‌کنگ صورت مي‌پذيرد. يکي از بازارهاي مهم در زمينه بار براي فرودگاه دوبي منطقه آفريقا است. با برنامه‌ريزي گسترده‌اي که فرودگاه دوبي روي منطقه آفريقا انجام داده است توانسته حدود 15 خط اصلي هوايي آفريقا را به خود جذب كند.

اقتصاد ایران پس از تحقق کارگو هاب پیام
تعامل فعال و سازنده با جهان از مهم‌ترین رویکردهای برنامه چهارم توسعه کشور بود که در دوره دولت نهم، نه‌تنها مغفول ماند بلکه رویکردی متضاد با آن اتخاذ شد به‌طوری‌که تقابل فزاینده و فرساینده با جهان، موجب شد تا هزینه‌های هنگفتی بر اقتصاد ایران تحمیل شود و بخش مهمی از سرمایه انسانی بالنده و برخوردار از تحصیلات دانشگاهی، برای همیشه از کشور مهاجرت کنند. این تقابل فرسایشی که حتی در سطح منطقه خاورمیانه نیز دولت‌های بسیاری را در موضعی مخالف با رویکردهای ایران قرار داد، مهم‌ترین عامل تشدید تحریم‌های بین‌المللی و تحمیل هزینه‌های بیشتر بر اقتصاد ایران بود. این رویکرد فرسایشی و ضدتوسعه در زمینه مدیریت امور پژوهشی نیز دنبال شد و تعطیلی گروه فناوری‌های نوین مبادلات هوایی مرکز تحقیقات مخابرات باعث شد تا پروژه‌های تحقیقاتی فرودگاه پیام، تعطیل شوند و رؤیای تبدیل فرودگاه پیام به کارگو هاب بین‌المللی از دست برود. درصورتی‌که تحقق این کارگو هاب بین‌المللی و افزایش تعامل و وابستگی اقتصادی متقابل ایران و کشورهای منطقه آسیا، اروپا و آفریقا می‌توانست علاوه‌بر افزایش چشمگیر اشتغال در منطقه استان البرز، زمینه افزایش همکاری و هم‌گرایی سیاسی با کشورهای منطقه را نیز بیفزاید. فعالیت‌های باری، لجستیکی و پستی بین‌المللی، به حدی سودآور است که شرکت‌هایی مانند DHL و TNT کل مدل کسب‌وکار خود را براساس آن استوار کرده‌اند و شرکت‌هایی مانند پست نورد در اروپای شمالی به دنبال ورود به این بازار پرسود بین‌المللی هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.