فعاليت در مناطق آزاد هزينه نيروي كار را به حداقل ميرساند
مناطق آزاد بستر جذب سرمايههاي خارجي
علي عادلي . مترجم
ايده اصلي در ايجاد مناطق آزاد تجاري در دنيا تسهيل تجارت خارجي از طريق حذف موانع گمرکي و هزينههاي غيرضروري است. ايجاد مناطق آزاد تجاري سبب ميشود تا شمار کشتيهاي بيشتري به کشور وارد شود و ازآنجاکه هزينههاي گمرکي و قوانين دستوپاگير اداري وجود ندارد بار بيشتري از کشور به بازارهاي خارجي صادر شود و کالاهاي بيشتري هم وارد شود. ايجاد مناطق آزاد تجاري باعث ميشود تا شمار پروازهاي واردشده به کشور و خارجشده از کشور هم بيشتر شود چون هم شرکتهاي خارجي فعال در مناطق آزاد نيروي کار زيادي دارند که از طريق فرودگاهها سفر ميکنند و هم کارخانههاي فعال در مناطق آزاد نياز به تجهيزات و مواد اوليه و ... دارند که از طريق هواپيماهاي باري به کشور وارد ميشود.
مطالعات نشان ميدهد مناطق آزاد تجاري مزاياي زيادي براي صادرکنندگان و واردکنندگان دارد و به آنها کمک ميکند تا از فرصتهاي کاري و تجاري موجود به بهترين شکل استفاده کنند. فعاليت در مناطق آزاد تجاري هزينههاي نيروي کار را به حداقل ميزان ممکن ميرساند و باعث افزايش حجم و ارزش تجاري ميشود. مناطق آزاد تجاري زمينه را براي افزايش درآمدهاي ارزي در کشور فراهم ميکند و فرصتهاي اشتغال بيشتري را به وجود ميآورد؛ بنابراين ايجاد مناطق آزاد تجاري يک ابزار مهم براي مقابله با مشکل بيکاري و مشکل اقتصادي در کشور است و اين ابزار در کشورهاي کمترتوسعهيافته و درحالتوسعه ميتواند کارايي زيادي داشته باشد.
انواع مناطق آزاد
بهطورکلي مناطق آزاد را ميتوان به چهار دسته تقسيم کرد که هريک از آنها در حوزه خاصي فعاليت ميکنند؛ اول منطقه آزاد تجاري است که در نزديکي فرودگاهها يا بنادر قرار گرفته است و هزينههاي گمرکي و روند طولاني و سخت فعاليتهاي اداري براي کالاهاي واردشده به اين منطقه يا خارجشده از اين منطقه وجود ندارد؛ بههميندليل قيمت کالاها در اين مناطق بسيار پايين است و هزينه توليد هم کمتر است ولي ارزش افزوده اين مناطق آزاد تجاري در مقايسه با ديگر انواع مناطق آزاد کمتر است؛ دوم مناطق صادراتي هستند که تنها روي صادرات متمرکز هستند و ارزش افزوده بسيار بالايي دارند. در اين مناطق تنها صادرات و صادرات مجدد انجام ميشود؛ سوم منطقه ويژه اقتصادي است که يک ديدگاه چندبخشي توسعهاي دارد و روي بازارهاي داخلي و خارجي متمرکز شده است. در اين مناطق انگيزههايي از قبيل زيرساختهاي مناسب، معافيت مالياتي و گمرکي و پروسههاي اداري کمتر و سادهتر ارائه ميشود؛ چهارم مناطق صنعتي هستند که تنها روي فعاليت اقتصادي خاصي تمرکز دارند؛ مثلا تنها در کار رسانه هستند يا اينکه فقط در بخش نساجي فعاليت ميکنند و زيرساختهاي مناسب با آن صنعت خاص هم در منطقه
وجود دارد. شهر رسانهاي دوبي نمونهاي از منطقه صنعتي است.
کشورهاي درحالتوسعه پيشرو در جذب سرمايه
مطالعات نشان ميدهد نقش اين مناطق آزاد تجاري در توسعه اقتصادي به اندازهاي زياد است که در سالهاي اخير بيشترين شمار از مناطق آزاد تجاري در کشورهاي درحالتوسعه ايجاد شده است. ايجاد اين مناطق آزاد در کشورهايي از قبيل چين و امارات نقش مهمي در رشد اقتصادي آنها و جذب سرمايههاي خارجي داشته است. کشورهاي درحالتوسعه براي اينکه با سرعت بيشتري دوره گذار اقتصادي را طي کنند سرمايهگذاريهاي زيادي در افزايش شمار مناطق آزاد انجام دادند و نتيجه اين سرمايهگذاريها هم مثبت بود. اگرچه اقتصاددانان به اين مسئله اشاره ميکنند که زيرساختهاي اقتصادي کشورهاي درحالتوسعه از قبيل چين هنوز به اندازه کافي رشد نکرده است و این مسئله ميتواند در آينده براي کشورهاي مذکور مشکل ايجاد کند. بزرگترين مناطق آزاد تجاري دنيا در کشورهاي چين و سنگاپور و امارات متحده عربي واقع شده است. بزرگترين منطقه آزاد تجاري در چين، منطقه آزاد شانگهاي نام دارد که در سال ۲۰۱۳ ميلادي راهاندازي شد و مساحتي بالغ بر ۱۱ کیلومترمربع دارد و چهارهزارو 600 شرکت در اين منطقه مشغول به کار هستند. از مجموع شرکتهاي فعال در اين منطقه، ۲۸۰ شرکت، غيرچيني هستند و شرکتهاي
اروپايي نقش زيادي در بازار اين کشور دارند. در کشورهاي عضو اتحاديه اروپا ۹۳ منطقه آزاد تجاري وجود دارد که اين مناطق در 23 کشور قرار گرفتهاند و در امارات متحده عربي ۳۸ منطقه آزاد تجاري معرفي شده است؛ 20 منطقه آزاد تجاري از مجموع اين مناطق در دوبي و بقيه در ديگر بخشهاي امارات فعاليت ميکنند؛ اما در کشور سنگاپور پنج منطقه آزاد تجاري وجود دارد که در بنادر دريايي واقع شدهاند و نقش مهمي در تجارت از اين کشور دارند.
مناطق آزاد در کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا
در کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا مناطق آزاد زيادي وجود دارند که تجربه بسيار موفقي بوده است. ازجمله اين مناطق ميتواند به شهر رسانهاي و شهر اينترنتي در دوبي اشاره کرد که اولين موج اقتصاد اينترنتي را در دوبي ايجاد کردند؛ ازطرفديگر در مصر منطقه آزاد کانال سوئز قرار دارد که موفقيت اقتصادي بزرگي براي کشور ايجاد کرده است و منطقه آزاد تانجير هم يکي از اصليترين و مهمترين مناطق آزاد در مراکش است و تأثير زيادي در توسعه تجارت با آفريقا در دنيا داشته است. اين شهر که قبلا به دليل جذابيتهاي توريستي و زيباييهاي طبيعي ميليونها نويسنده و موسيقيدان را جذب کرده بود در حال تبديلشدن به يکي از مهمترين و اصليترين مناطق آزاد آفريقايي است. منطقه آزاد تانجير از سال ۲۰۰۰ ميلادي راهاندازي شده است و در محوطه اطراف فرودگاه بينالمللي شهر تانجير در مراکش قرار دارد. مساحت اين منطقه آزاد بالغ بر ۳۴۵ هکتار است و ۴۰۰ شرکت مراکشي و بينالمللي در اين منطقه حضور دارند. در 15 سال اخير بالغ بر ۵۰۰ ميليون يورو در ساخت واحدهاي صنعتي در اين کشور سرمايهگذاري شده است و بيش از ۴۰ هزار فرصت شغلي ايجاد شده است که مزيت اقتصادي بزرگي براي
مراکش است.
ايده اصلي در ايجاد مناطق آزاد تجاري در دنيا تسهيل تجارت خارجي از طريق حذف موانع گمرکي و هزينههاي غيرضروري است. ايجاد مناطق آزاد تجاري سبب ميشود تا شمار کشتيهاي بيشتري به کشور وارد شود و ازآنجاکه هزينههاي گمرکي و قوانين دستوپاگير اداري وجود ندارد بار بيشتري از کشور به بازارهاي خارجي صادر شود و کالاهاي بيشتري هم وارد شود. ايجاد مناطق آزاد تجاري باعث ميشود تا شمار پروازهاي واردشده به کشور و خارجشده از کشور هم بيشتر شود چون هم شرکتهاي خارجي فعال در مناطق آزاد نيروي کار زيادي دارند که از طريق فرودگاهها سفر ميکنند و هم کارخانههاي فعال در مناطق آزاد نياز به تجهيزات و مواد اوليه و ... دارند که از طريق هواپيماهاي باري به کشور وارد ميشود.
مطالعات نشان ميدهد مناطق آزاد تجاري مزاياي زيادي براي صادرکنندگان و واردکنندگان دارد و به آنها کمک ميکند تا از فرصتهاي کاري و تجاري موجود به بهترين شکل استفاده کنند. فعاليت در مناطق آزاد تجاري هزينههاي نيروي کار را به حداقل ميزان ممکن ميرساند و باعث افزايش حجم و ارزش تجاري ميشود. مناطق آزاد تجاري زمينه را براي افزايش درآمدهاي ارزي در کشور فراهم ميکند و فرصتهاي اشتغال بيشتري را به وجود ميآورد؛ بنابراين ايجاد مناطق آزاد تجاري يک ابزار مهم براي مقابله با مشکل بيکاري و مشکل اقتصادي در کشور است و اين ابزار در کشورهاي کمترتوسعهيافته و درحالتوسعه ميتواند کارايي زيادي داشته باشد.
انواع مناطق آزاد
بهطورکلي مناطق آزاد را ميتوان به چهار دسته تقسيم کرد که هريک از آنها در حوزه خاصي فعاليت ميکنند؛ اول منطقه آزاد تجاري است که در نزديکي فرودگاهها يا بنادر قرار گرفته است و هزينههاي گمرکي و روند طولاني و سخت فعاليتهاي اداري براي کالاهاي واردشده به اين منطقه يا خارجشده از اين منطقه وجود ندارد؛ بههميندليل قيمت کالاها در اين مناطق بسيار پايين است و هزينه توليد هم کمتر است ولي ارزش افزوده اين مناطق آزاد تجاري در مقايسه با ديگر انواع مناطق آزاد کمتر است؛ دوم مناطق صادراتي هستند که تنها روي صادرات متمرکز هستند و ارزش افزوده بسيار بالايي دارند. در اين مناطق تنها صادرات و صادرات مجدد انجام ميشود؛ سوم منطقه ويژه اقتصادي است که يک ديدگاه چندبخشي توسعهاي دارد و روي بازارهاي داخلي و خارجي متمرکز شده است. در اين مناطق انگيزههايي از قبيل زيرساختهاي مناسب، معافيت مالياتي و گمرکي و پروسههاي اداري کمتر و سادهتر ارائه ميشود؛ چهارم مناطق صنعتي هستند که تنها روي فعاليت اقتصادي خاصي تمرکز دارند؛ مثلا تنها در کار رسانه هستند يا اينکه فقط در بخش نساجي فعاليت ميکنند و زيرساختهاي مناسب با آن صنعت خاص هم در منطقه
وجود دارد. شهر رسانهاي دوبي نمونهاي از منطقه صنعتي است.
کشورهاي درحالتوسعه پيشرو در جذب سرمايه
مطالعات نشان ميدهد نقش اين مناطق آزاد تجاري در توسعه اقتصادي به اندازهاي زياد است که در سالهاي اخير بيشترين شمار از مناطق آزاد تجاري در کشورهاي درحالتوسعه ايجاد شده است. ايجاد اين مناطق آزاد در کشورهايي از قبيل چين و امارات نقش مهمي در رشد اقتصادي آنها و جذب سرمايههاي خارجي داشته است. کشورهاي درحالتوسعه براي اينکه با سرعت بيشتري دوره گذار اقتصادي را طي کنند سرمايهگذاريهاي زيادي در افزايش شمار مناطق آزاد انجام دادند و نتيجه اين سرمايهگذاريها هم مثبت بود. اگرچه اقتصاددانان به اين مسئله اشاره ميکنند که زيرساختهاي اقتصادي کشورهاي درحالتوسعه از قبيل چين هنوز به اندازه کافي رشد نکرده است و این مسئله ميتواند در آينده براي کشورهاي مذکور مشکل ايجاد کند. بزرگترين مناطق آزاد تجاري دنيا در کشورهاي چين و سنگاپور و امارات متحده عربي واقع شده است. بزرگترين منطقه آزاد تجاري در چين، منطقه آزاد شانگهاي نام دارد که در سال ۲۰۱۳ ميلادي راهاندازي شد و مساحتي بالغ بر ۱۱ کیلومترمربع دارد و چهارهزارو 600 شرکت در اين منطقه مشغول به کار هستند. از مجموع شرکتهاي فعال در اين منطقه، ۲۸۰ شرکت، غيرچيني هستند و شرکتهاي
اروپايي نقش زيادي در بازار اين کشور دارند. در کشورهاي عضو اتحاديه اروپا ۹۳ منطقه آزاد تجاري وجود دارد که اين مناطق در 23 کشور قرار گرفتهاند و در امارات متحده عربي ۳۸ منطقه آزاد تجاري معرفي شده است؛ 20 منطقه آزاد تجاري از مجموع اين مناطق در دوبي و بقيه در ديگر بخشهاي امارات فعاليت ميکنند؛ اما در کشور سنگاپور پنج منطقه آزاد تجاري وجود دارد که در بنادر دريايي واقع شدهاند و نقش مهمي در تجارت از اين کشور دارند.
مناطق آزاد در کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا
در کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا مناطق آزاد زيادي وجود دارند که تجربه بسيار موفقي بوده است. ازجمله اين مناطق ميتواند به شهر رسانهاي و شهر اينترنتي در دوبي اشاره کرد که اولين موج اقتصاد اينترنتي را در دوبي ايجاد کردند؛ ازطرفديگر در مصر منطقه آزاد کانال سوئز قرار دارد که موفقيت اقتصادي بزرگي براي کشور ايجاد کرده است و منطقه آزاد تانجير هم يکي از اصليترين و مهمترين مناطق آزاد در مراکش است و تأثير زيادي در توسعه تجارت با آفريقا در دنيا داشته است. اين شهر که قبلا به دليل جذابيتهاي توريستي و زيباييهاي طبيعي ميليونها نويسنده و موسيقيدان را جذب کرده بود در حال تبديلشدن به يکي از مهمترين و اصليترين مناطق آزاد آفريقايي است. منطقه آزاد تانجير از سال ۲۰۰۰ ميلادي راهاندازي شده است و در محوطه اطراف فرودگاه بينالمللي شهر تانجير در مراکش قرار دارد. مساحت اين منطقه آزاد بالغ بر ۳۴۵ هکتار است و ۴۰۰ شرکت مراکشي و بينالمللي در اين منطقه حضور دارند. در 15 سال اخير بالغ بر ۵۰۰ ميليون يورو در ساخت واحدهاي صنعتي در اين کشور سرمايهگذاري شده است و بيش از ۴۰ هزار فرصت شغلي ايجاد شده است که مزيت اقتصادي بزرگي براي
مراکش است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.