|

سميعي، نخستين مديرعامل منطقه آزاد چابهار:

اعطاي امتيازات خاص

شاهراه اقتصاد كشور مغفول مانده است

بندر چابهار تنها منطقه آزاد تجاري-صنعتي است که به آب‌هاي آزاد دسترسي دارد. به‌همين‌دليل مي‌تواند شاهراه اقتصاد کشور باشد. همين موضوع موجب شده تا ايجاد هاب انرژي در اين منطقه با راه‌اندازي پتروشيمي‌هاي مختلف و همچنين قطب ترانزيت شرق در برنامه‌هاي اين منطقه قرار گيرد. آنچه سياوش سميعي، نخستين مدير عامل منطقه آزاد چابهار براي پيشرفت اين منطقه لازم مي‌داند اعطاي امتيازات خاص به آن است. او اشاره‌اي به دوره مديريتش مي‌كند و مي‌گويد: «آن زمان ما مجوز واردات ماشين‌آلات صنعتي و معافيت‌هاي ويژه از عوارض و مسائل گمرکي را اخذ کرديم. عوارض ورود مواد اوليه براي توليد کالاهاي ساخته‌شده با استفاده از مزاياي ارزش افزوده در مناطق آزاد را براي توليدکنندگان در منطقه معاف کرديم. دراين‌ميان براي به‌کارگيري نيروي کار بومي شرايطي را ايجاد کرديم تا آنها نيز در اشتغال منطقه حضور داشته باشند. براي رونق چابهار بايد درصدد دادن اختيار، قدرت تصميم‌گيري و اعتماد به مديران توانا بود. وقتي افراد بومي به کار جذب مي‌شوند، مسائل امنيتي هم خودبه‌‌خود بهبود پيدا مي‌کند».
به اعتقاد سميعي نياز بازار افغانستان، پاکستان، کشورهاي کوچک جنوب خليج‌فارس و در کنار آن نيازهاي داخل کشور را مي‌توان از چابهار تأمين کرد که باعث توسعه اين منطقه مي‌شوند. مديران هر دوره بايد موارد جديدي از خدمات در هر حوزه‌اي را به منطقه اضافه کنند و اقتصاد ملي و رفع نيازهاي کشور را هم مد‌نظر داشته باشند. انجام کارهاي بزرگ در چابهار آدم‌هاي بزرگ مي‌خواهد که توانايي و تجربيات خود را در منطقه استفاده کنند. نه اينکه حضور آنها سکوي پرتاب آنها به جاهاي ديگر باشد. قوانين مناطق آزاد، معافيت‌هايي را براي مناطق قائل شده که مي‌تواند عوامل جذب سرمايه باشد. اگر منطقه استعدادهايي براي ايجاد صنعت يا واردات داشته باشد، اينها هم عوامل جذب سرمايه خارجي مي‌شود. قطعا چابهار اين پتانسيل را دارد. راه‌حل توسعه چابهار ايجاد كار، امنيت، درآمد و خدمات زيربنايي است.

زماني كه شما كارتان را در مناطق آزاد شروع كرديد؛ اين مناطق در ابتداي راه بودند. در آن زمان شرايط كار در مناطق آزاد چگونه بود؟
تجربيات، سوابق و فعاليت‌هاي پس از انقلاب اسلامي در مجموع، به من اين امکان را داد که با عبور از جنگ تحميلي، الگوها و رويه‌هاي اقتصادي را به گونه‌اي پيشنهاد دهم که در نهايت در سال 72، به‌عنوان اولين مديرعامل منطقه آزاد چابهار انتخاب شدم. آن زمان، چابهار با وجود نبود زيربناها و فاصله زيادي که اين منطقه با مناطق مرکزي کشور داشت، يک منطقه غيرصنعتي و عقب‌مانده بود. در آن دوره، با تلاش فراوان توانستيم زمينه‌هاي توسعه و اشتغال را در اين منطقه فراهم کنيم. به‌ويژه آنکه توسعه تجارت و صنعت مي‌توانست زمينه امنيت پايدار را در سيستان‌و‌بلوچستان به وجود آورد. اين کار در زمان ما مورد توجه و تأکيد بود.
با توجه به تصويب قانون و مقررات مناطق آزاد تجاري صنعتي، اين مناطق به صورت شرکت‌هاي دولتي خودگردان هستند، از اين جهت قانون امتيازها و مجوزهايي را داده بود که عزم و فعاليت‌هاي ما را تسريع مي‌کرد؛ ازجمله ورود و ترخيص کالاهاي مسافري، واردات مواد اوليه و قطعات يدکي کارخانه‌های داخل کشور که از پيشنهادهاي ما بود و در ستاد تنظيم بازار به تصويب رسيد که خود عامل بسيار تعيين‌کننده‌اي برای کاهش قيمت تمام‌شده کالاهاي توليدي در جاي‌جاي کشور بود؛ اجازه ورود مواد اوليه صنايع را گرفتيم. صنايع کشور که آن زمان با بحران مواجه بودند، با اين مجوز توانستند مواد اوليه مورد نيازشان را از منطقه آزاد چابهار وارد کنند. اين مورد، بسيار در رفع مشکلات صنايع کشور ياري‌رسان بود. ورود خودرو به منطقه آزاد چابهار يکي از ديگر امتيازاتي بود که اخذ شد. اين موارد، سرمايه‌ را به اين منطقه جذب کرد و باعث شد حتي سرمايه‌گذاران کشورهايي از آسياي ميانه، افغانستان و پاکستان براي سرمايه‌گذاري به اين منطقه بيايند و زيربناهاي اوليه ايجاد شود.
جاذبه‌هاي ايجادشده، بسياري از مردم کشور را به اين منطقه کشاند تا از امکانات اين منطقه استفاده کنند. اين موضوع، در زماني اتفاق افتاد که در منطقه هنوز احداث مجتمع‌هاي تجاري و اداري که در برنامه‌هاي در دست اقدام ما بود از سوي بخش خصوصي ايجاد نشده بود و ما دراين‌خصوص نزديک ده‌ها قرارداد احداث مجتمع‌ها و انبارهاي نگهداري کالا را با جذب سرمايه‌گذاران بخش خصوصي منعقد کرده بوديم. برنامه‌ريزي‌هايي که براي ايجاد مراکز تجاري و پاساژهاي خريد انجام شد از کارهاي مهمي بود که انجام شد و اين از طريق امتيازاتي که در اختيار اين بخش قرار داده شد، صورت گرفت.
به‌علاوه امکانات و تسهيلاتي را براي انجام خدمات گمرکي و بازرگاني براي فعاليت مردم ايجاد کرديم و اين کارها عملا باعث شد تا تعدادي از سرمايه‌گذاران فعاليت‌هاي بزرگ ساختماني و عمراني و سازندگان مجتمع‌ها از خود فعالان تجاري در منطقه باشند؛ همچنين به ‌دنبال جذب نمايندگي‌هاي برندهاي تجاري بوديم تا بتوانيم قيمت فروش را به مرز قيمت مبدأ برسانيم و خدمات پس‌ازفروش را هم از سوي واردکنندگان برای رفاه حال مصرف‌کنندگان تأمين کنيم. اينها ازجمله کارهايي بود که انجام داديم، ضمن اينکه نيم‌نگاهي به استانداردسازي فعاليت‌ها در منطقه داشتيم.
پيش از سال 72 در مناطق آزاد فعاليت داشتيد يا ورودتان به مناطق آزاد هم‌زمان شده بود با مديرعاملي منطقه چابهار؟
پيش از سال 72 در اين منطقه نبودم و البته چابهار هم پيش از من مديرعامل نداشت. آن زمان، آقاي الويري، اولين دبير شوراي‌عالي مناطق آزاد بود که اشراف کاملي به موضوعات اقتصادي و تجاري داشت. در آن دوره زماني رئيس‌جمهور وقت به منطقه سر زد و حمايت خود را از يکي، دو تصميم کليدي که ما گرفته بوديم، اعلام کرد. اولين تصميم مجوز ورود خودرو و تردد خودرو در سطح استان بود که بسيار به جذب سرمايه‌گذار و توسعه آنجا کمک کرد؛ همچنين اجازه گرفتيم شرکتي براي توسعه صنعت شيلات براي بهبود سير فعاليت‌هاي صنعتي در آنجا به وجود آوريم که اين به‌ويژه با توجه به پتانسيل‌هاي منطقه چابهار از کارهاي تأثيرگذاري بود که انجام شد. اين شرکت از معدود شرکت‌هايي است که اساسنامه آن از سوي هيئت وزيران به تصويب رسيد. اين کار موفقيت زيادي به وجود آورد و کمک کرد که اين فعاليت‌ها در منطقه جدي گرفته شوند و ميزان اشتغال در آن زمان رشد فزاينده‌اي داشت؛ چيزي که بايد در منطقه چابهار با عزم ملي دنبال شود. ايجاد فرصت‌هاي شغلي از طريق مزيت‌هاي استاني بايد مورد توجه دولت قرار گرفته و با طراحي پروژه‌هاي بزرگ از سوي دولت اين بخش قابليت آن را دارد که سرمايه‌گذاران داخلي و خارجي را به منطقه جذب کند.
حدود شش، هفت سال در منطقه فعاليت مي‌کردم. چابهاري که تا قبل از فعاليت‌هاي ما هنوز در اخبار هواشناسي از آن نام برده نمي‌شد و اکنون هرکس به استان مي‌رود سعي مي‌کند حتي‌الامکان به چابهار برود. در آن سال‌ها سعي کردم تمام تجربه‌هايي که در سال‌هاي قبل و در‌ زمان انقلاب پيدا کرده بودم، به همراه فکر و انديشه‌ مطابق با فعاليت‌هاي آنجا متمرکز و مورد استفاده قرار دهم؛ البته همکاران دلسوز و فرهيخته زيادي يار و کمک من در اين راه سخت بودند که ازجمله مي‌توان به مرحوم محمدعلي طيراني اشاره داشت که در دفتر تهران خدمات ارزنده‌اي انجام داد. نتيجه همه اين فعاليت‌ها باعث شد که با به‌کارگيري دانش و تجربيات اجرائي، خدمت‌رساني به مردم شريف چابهار در رأس کارهاي ما باشد و توانستيم منطقه چابهار را صاحب امکانات اوليه کنيم که قابل مقايسه با قبل از آن نيست.
شما تقريبا تا سال 79 چابهار بوديد. دهه 70 اين بندر شاهد رونق بود، اما در فاصله سال‌هاي بعد چابهار تقريبا تعطيل شده و از رونق ‌افتاد به‌طوري‌که نه از لحاظ گردشگري و نه از نظر اقتصادي، کمکي به کشور نمي‌کند. فکر مي‌کنيد چه اتفاقي در آن منطقه افتاد که اين پيشامدها را در پي‌داشت؟
قطعا ديدگاه‌ها، تجارب و توانايي‌هاي مديران اين منطقه، نقش عمده‌اي در پيشرفت اين مناطق دارد؛ برای مثال در زمان مديريت من دو بار آقاي هاشمي، رئيس‌جمهور وقت، به چابهار مسافرت کردند. مقامات عالي‌رتبه ديگر نيز به منطقه سفر کردند. اين موضوع اهميت و مؤثربودن اين منطقه را مي‌رساند. درحال‌حاضر با آسيب‌شناسي‌هايي مي‌توان مشکلات و مسائل چابهار را با علاقه‌مندي شناسايي کرد و برای رفع آنها کوشيد اما در سال‌های اخير کمتر اين اتفاق افتاده است؛ برای مثال اولين هتل در چابهار در زمان مديريت ما ساخته شد که بعد از رفتن من از منطقه به بهره‌برداري رسيد. در آن زمان در سفري که به ژاپن داشتم ديدم ماشين‌آلات بسيار کارآمدي در آنجا هست که مي‌توان با قيمت‌هاي مناسب به چابهار وارد کرد. آنها را وارد کرديم و موجب شد تا خيلي از واحدهاي توليدي از اقصا‌ نقاط کشور به چابهار بيايند و ماشين‌آلات و دستگاه‌هاي مورد نيازشان را از اين طريق خريداري کنند. جاذبه‌هاي اقتصادي فراواني در اين منطقه وجود دارند که با تلفيق دانش و تکنولوژي مي‌توان براي سرمايه‌گذاران ايجاد کرد. پس مي‌توان نتيجه گرفت که نقش مديريت در توسعه اقتصادي بسيار تأثيرگذار است.
چه اتفاقي افتاد که اين مراکز خريد رو به افول رفتند؟
من، مديران و کارشناسان ديگر و همه کارکنان منطقه تا پايان دوره خدمت در منطقه در داخل کانکس‌هاي پيش‌ساخته که از نيروي هوايي گرفته بوديم، کار و زندگي مي‌کرديم. با قراردادهايي که با بخش خصوصي منعقد شد به‌تدريج منطقه رو به آبادي گذاشت. منطقه آزاد چابهار ساخته شد، اما فرصت دست نداد که در ساختمان‌هاي جديد مستقر شويم و از آنجا استفاده کنيم. اعتقاد و عملکرد ما به گونه‌اي بود که همه کمک مي‌کردند تا در مسير درست حرکت کنيم. حاصل کار ما طوري بود که حتي وقتي از کشورهاي آسياي ميانه براي بازديد مي‌آمدند آنها تفاوت چابهار جديد و قديم را درک مي‌کردند. اين موارد همه موجب توسعه منطقه شد. هم‌اکنون براي ايجاد امنيت در جنوب شرقي کشور و آن منطقه اگر کار و فعاليت شبانه‌روزي انجام شود بسياري از اين افرادي که به انحراف کشيده مي‌شوند مي‌توانند جذب شوند و وقتي اين افراد کار و رفاه داشته باشند، خودبه‌خود از چيزهايي که موجب بي‌نظمي و ناامني شده، فاصله مي‌گيرند. راه‌حل توسعه چابهار تنها ايجاد کار، امنيت، درآمد و ايجاد خدمات زيربنايي و مديريت پيگير است. ما گروه‌هاي زيادي از کشورهاي حاشيه خليج‌فارس داشتيم که مشتاق سرمايه‌گذاري در چابهار بودند تا کالاهايشان را از آن منطقه به نقاط ديگر صادر کنند. اين قبيل کارها دنباله‌دار است و بايد دولت‌ها و مديران بعدي پيگير مي‌شدند. روند توسعه همچون قطار است و هر کس سوار آن مي‌شود بايد آن را هدايت کند و توقف به‌هيچ‌عنوان جايز نيست. توسعه اقتصادي منطقه به‌واقع کليد رفاه مردم و امنيت پايدار است.
با توجه به اينکه چابهار مجموعه ويژگي‌هايي دارد که ساير مناطق آزاد ندارند و در مقابل از مرکز خيلي دور است، به نظر شما اگر چابهار بخواهد به دوران رونق بازگردد، مهم‌ترين نيازهاي آن چيست؟
دولت امتيازاتي را بايد به اين منطقه بدهد. آن زمان ما مجوز واردات ماشين‌آلات صنعتي و معافيت‌هاي ويژه از عوارض و مسائل گمرکي را اخذ کرديم. عوارض ورود مواد اوليه براي توليد کالاهاي ساخته‌شده با استفاده از مزاياي ارزش افزوده در مناطق آزاد را براي توليدکنندگان در منطقه معاف کرديم. دراين‌ميان براي به‌کارگيري نيروي کار بومي شرايطي را ايجاد کرديم تا آنها نيز در اشتغال منطقه حضور داشته باشند. براي رونق چابهار بايد درصدد دادن اختيار، قدرت تصميم‌گيري و اعتماد به مديران توانا بود. وقتي افراد بومي به کار جذب مي‌شوند، مسائل امنيتي هم خودبه‌‌خود بهبود پيدا مي‌کند.
به طور مداوم به حوزه مديريت اشاره مي‌کنيد. به نظر مي‌رسد انتقاد خاصي به اين حوزه داريد.
کساني که آنجا بودند، قصد خدمت داشتند و من اين موضوع را نفي نمي‌كنم؛ اما متناسب با نيازها و استعدادهاي آن منطقه کار انجام نشده است. انتظار داشتیم که آن منطقه در سال‌هاي بعد از ما رشد بيشتري پيدا مي‌کرد. اين منطقه قابليت‌هاي فراواني در همه عرصه‌ها دارد و بايد مورد توجه بيشتري قرار مي‌گرفت.
به نظر مي‌رسد هنوز از آن پتانسيل‌ها استفاده لازم نشده است. اين‌طور نيست؟ به نظر شما چابهار چقدر قابليت جذب سرمايه دارد؟
نياز بازار افغانستان، پاکستان، کشورهاي کوچک جنوب خليج‌فارس و در کنار آن نيازهاي داخل کشور را مي‌توان از چابهار تأمين کرد که باعث توسعه اين منطقه مي‌شوند. مديران هر دوره بايد موارد جديدي از خدمات در هر حوزه‌اي را به منطقه اضافه کنند و اقتصاد ملي و رفع نيازهاي کشور را هم مد‌نظر داشته باشند. انجام کار‌هاي بزرگ در چابهار آدم‌هاي بزرگ مي‌خواهد که از توانايي و تجربيات خود در منطقه استفاده کنند؛ نه اينکه حضور آنها سکوي پرتاب آنها به جاهاي ديگر باشد. قوانين مناطق آزاد، معافيت‌هايي را براي مناطق قائل شده که مي‌تواند عوامل جذب سرمايه باشد. اگر منطقه استعدادهايي براي ايجاد صنعت يا واردات داشته باشد، اينها هم عوامل جذب سرمايه خارجي مي‌شود. قطعا چابهار اين پتانسيل را دارد. راه‌حل توسعه چابهار ايجاد كار، امنيت، درآمد و خدمات زيربنايي است.

بندر چابهار تنها منطقه آزاد تجاري-صنعتي است که به آب‌هاي آزاد دسترسي دارد. به‌همين‌دليل مي‌تواند شاهراه اقتصاد کشور باشد. همين موضوع موجب شده تا ايجاد هاب انرژي در اين منطقه با راه‌اندازي پتروشيمي‌هاي مختلف و همچنين قطب ترانزيت شرق در برنامه‌هاي اين منطقه قرار گيرد. آنچه سياوش سميعي، نخستين مدير عامل منطقه آزاد چابهار براي پيشرفت اين منطقه لازم مي‌داند اعطاي امتيازات خاص به آن است. او اشاره‌اي به دوره مديريتش مي‌كند و مي‌گويد: «آن زمان ما مجوز واردات ماشين‌آلات صنعتي و معافيت‌هاي ويژه از عوارض و مسائل گمرکي را اخذ کرديم. عوارض ورود مواد اوليه براي توليد کالاهاي ساخته‌شده با استفاده از مزاياي ارزش افزوده در مناطق آزاد را براي توليدکنندگان در منطقه معاف کرديم. دراين‌ميان براي به‌کارگيري نيروي کار بومي شرايطي را ايجاد کرديم تا آنها نيز در اشتغال منطقه حضور داشته باشند. براي رونق چابهار بايد درصدد دادن اختيار، قدرت تصميم‌گيري و اعتماد به مديران توانا بود. وقتي افراد بومي به کار جذب مي‌شوند، مسائل امنيتي هم خودبه‌‌خود بهبود پيدا مي‌کند».
به اعتقاد سميعي نياز بازار افغانستان، پاکستان، کشورهاي کوچک جنوب خليج‌فارس و در کنار آن نيازهاي داخل کشور را مي‌توان از چابهار تأمين کرد که باعث توسعه اين منطقه مي‌شوند. مديران هر دوره بايد موارد جديدي از خدمات در هر حوزه‌اي را به منطقه اضافه کنند و اقتصاد ملي و رفع نيازهاي کشور را هم مد‌نظر داشته باشند. انجام کارهاي بزرگ در چابهار آدم‌هاي بزرگ مي‌خواهد که توانايي و تجربيات خود را در منطقه استفاده کنند. نه اينکه حضور آنها سکوي پرتاب آنها به جاهاي ديگر باشد. قوانين مناطق آزاد، معافيت‌هايي را براي مناطق قائل شده که مي‌تواند عوامل جذب سرمايه باشد. اگر منطقه استعدادهايي براي ايجاد صنعت يا واردات داشته باشد، اينها هم عوامل جذب سرمايه خارجي مي‌شود. قطعا چابهار اين پتانسيل را دارد. راه‌حل توسعه چابهار ايجاد كار، امنيت، درآمد و خدمات زيربنايي است.

زماني كه شما كارتان را در مناطق آزاد شروع كرديد؛ اين مناطق در ابتداي راه بودند. در آن زمان شرايط كار در مناطق آزاد چگونه بود؟
تجربيات، سوابق و فعاليت‌هاي پس از انقلاب اسلامي در مجموع، به من اين امکان را داد که با عبور از جنگ تحميلي، الگوها و رويه‌هاي اقتصادي را به گونه‌اي پيشنهاد دهم که در نهايت در سال 72، به‌عنوان اولين مديرعامل منطقه آزاد چابهار انتخاب شدم. آن زمان، چابهار با وجود نبود زيربناها و فاصله زيادي که اين منطقه با مناطق مرکزي کشور داشت، يک منطقه غيرصنعتي و عقب‌مانده بود. در آن دوره، با تلاش فراوان توانستيم زمينه‌هاي توسعه و اشتغال را در اين منطقه فراهم کنيم. به‌ويژه آنکه توسعه تجارت و صنعت مي‌توانست زمينه امنيت پايدار را در سيستان‌و‌بلوچستان به وجود آورد. اين کار در زمان ما مورد توجه و تأکيد بود.
با توجه به تصويب قانون و مقررات مناطق آزاد تجاري صنعتي، اين مناطق به صورت شرکت‌هاي دولتي خودگردان هستند، از اين جهت قانون امتيازها و مجوزهايي را داده بود که عزم و فعاليت‌هاي ما را تسريع مي‌کرد؛ ازجمله ورود و ترخيص کالاهاي مسافري، واردات مواد اوليه و قطعات يدکي کارخانه‌های داخل کشور که از پيشنهادهاي ما بود و در ستاد تنظيم بازار به تصويب رسيد که خود عامل بسيار تعيين‌کننده‌اي برای کاهش قيمت تمام‌شده کالاهاي توليدي در جاي‌جاي کشور بود؛ اجازه ورود مواد اوليه صنايع را گرفتيم. صنايع کشور که آن زمان با بحران مواجه بودند، با اين مجوز توانستند مواد اوليه مورد نيازشان را از منطقه آزاد چابهار وارد کنند. اين مورد، بسيار در رفع مشکلات صنايع کشور ياري‌رسان بود. ورود خودرو به منطقه آزاد چابهار يکي از ديگر امتيازاتي بود که اخذ شد. اين موارد، سرمايه‌ را به اين منطقه جذب کرد و باعث شد حتي سرمايه‌گذاران کشورهايي از آسياي ميانه، افغانستان و پاکستان براي سرمايه‌گذاري به اين منطقه بيايند و زيربناهاي اوليه ايجاد شود.
جاذبه‌هاي ايجادشده، بسياري از مردم کشور را به اين منطقه کشاند تا از امکانات اين منطقه استفاده کنند. اين موضوع، در زماني اتفاق افتاد که در منطقه هنوز احداث مجتمع‌هاي تجاري و اداري که در برنامه‌هاي در دست اقدام ما بود از سوي بخش خصوصي ايجاد نشده بود و ما دراين‌خصوص نزديک ده‌ها قرارداد احداث مجتمع‌ها و انبارهاي نگهداري کالا را با جذب سرمايه‌گذاران بخش خصوصي منعقد کرده بوديم. برنامه‌ريزي‌هايي که براي ايجاد مراکز تجاري و پاساژهاي خريد انجام شد از کارهاي مهمي بود که انجام شد و اين از طريق امتيازاتي که در اختيار اين بخش قرار داده شد، صورت گرفت.
به‌علاوه امکانات و تسهيلاتي را براي انجام خدمات گمرکي و بازرگاني براي فعاليت مردم ايجاد کرديم و اين کارها عملا باعث شد تا تعدادي از سرمايه‌گذاران فعاليت‌هاي بزرگ ساختماني و عمراني و سازندگان مجتمع‌ها از خود فعالان تجاري در منطقه باشند؛ همچنين به ‌دنبال جذب نمايندگي‌هاي برندهاي تجاري بوديم تا بتوانيم قيمت فروش را به مرز قيمت مبدأ برسانيم و خدمات پس‌ازفروش را هم از سوي واردکنندگان برای رفاه حال مصرف‌کنندگان تأمين کنيم. اينها ازجمله کارهايي بود که انجام داديم، ضمن اينکه نيم‌نگاهي به استانداردسازي فعاليت‌ها در منطقه داشتيم.
پيش از سال 72 در مناطق آزاد فعاليت داشتيد يا ورودتان به مناطق آزاد هم‌زمان شده بود با مديرعاملي منطقه چابهار؟
پيش از سال 72 در اين منطقه نبودم و البته چابهار هم پيش از من مديرعامل نداشت. آن زمان، آقاي الويري، اولين دبير شوراي‌عالي مناطق آزاد بود که اشراف کاملي به موضوعات اقتصادي و تجاري داشت. در آن دوره زماني رئيس‌جمهور وقت به منطقه سر زد و حمايت خود را از يکي، دو تصميم کليدي که ما گرفته بوديم، اعلام کرد. اولين تصميم مجوز ورود خودرو و تردد خودرو در سطح استان بود که بسيار به جذب سرمايه‌گذار و توسعه آنجا کمک کرد؛ همچنين اجازه گرفتيم شرکتي براي توسعه صنعت شيلات براي بهبود سير فعاليت‌هاي صنعتي در آنجا به وجود آوريم که اين به‌ويژه با توجه به پتانسيل‌هاي منطقه چابهار از کارهاي تأثيرگذاري بود که انجام شد. اين شرکت از معدود شرکت‌هايي است که اساسنامه آن از سوي هيئت وزيران به تصويب رسيد. اين کار موفقيت زيادي به وجود آورد و کمک کرد که اين فعاليت‌ها در منطقه جدي گرفته شوند و ميزان اشتغال در آن زمان رشد فزاينده‌اي داشت؛ چيزي که بايد در منطقه چابهار با عزم ملي دنبال شود. ايجاد فرصت‌هاي شغلي از طريق مزيت‌هاي استاني بايد مورد توجه دولت قرار گرفته و با طراحي پروژه‌هاي بزرگ از سوي دولت اين بخش قابليت آن را دارد که سرمايه‌گذاران داخلي و خارجي را به منطقه جذب کند.
حدود شش، هفت سال در منطقه فعاليت مي‌کردم. چابهاري که تا قبل از فعاليت‌هاي ما هنوز در اخبار هواشناسي از آن نام برده نمي‌شد و اکنون هرکس به استان مي‌رود سعي مي‌کند حتي‌الامکان به چابهار برود. در آن سال‌ها سعي کردم تمام تجربه‌هايي که در سال‌هاي قبل و در‌ زمان انقلاب پيدا کرده بودم، به همراه فکر و انديشه‌ مطابق با فعاليت‌هاي آنجا متمرکز و مورد استفاده قرار دهم؛ البته همکاران دلسوز و فرهيخته زيادي يار و کمک من در اين راه سخت بودند که ازجمله مي‌توان به مرحوم محمدعلي طيراني اشاره داشت که در دفتر تهران خدمات ارزنده‌اي انجام داد. نتيجه همه اين فعاليت‌ها باعث شد که با به‌کارگيري دانش و تجربيات اجرائي، خدمت‌رساني به مردم شريف چابهار در رأس کارهاي ما باشد و توانستيم منطقه چابهار را صاحب امکانات اوليه کنيم که قابل مقايسه با قبل از آن نيست.
شما تقريبا تا سال 79 چابهار بوديد. دهه 70 اين بندر شاهد رونق بود، اما در فاصله سال‌هاي بعد چابهار تقريبا تعطيل شده و از رونق ‌افتاد به‌طوري‌که نه از لحاظ گردشگري و نه از نظر اقتصادي، کمکي به کشور نمي‌کند. فکر مي‌کنيد چه اتفاقي در آن منطقه افتاد که اين پيشامدها را در پي‌داشت؟
قطعا ديدگاه‌ها، تجارب و توانايي‌هاي مديران اين منطقه، نقش عمده‌اي در پيشرفت اين مناطق دارد؛ برای مثال در زمان مديريت من دو بار آقاي هاشمي، رئيس‌جمهور وقت، به چابهار مسافرت کردند. مقامات عالي‌رتبه ديگر نيز به منطقه سفر کردند. اين موضوع اهميت و مؤثربودن اين منطقه را مي‌رساند. درحال‌حاضر با آسيب‌شناسي‌هايي مي‌توان مشکلات و مسائل چابهار را با علاقه‌مندي شناسايي کرد و برای رفع آنها کوشيد اما در سال‌های اخير کمتر اين اتفاق افتاده است؛ برای مثال اولين هتل در چابهار در زمان مديريت ما ساخته شد که بعد از رفتن من از منطقه به بهره‌برداري رسيد. در آن زمان در سفري که به ژاپن داشتم ديدم ماشين‌آلات بسيار کارآمدي در آنجا هست که مي‌توان با قيمت‌هاي مناسب به چابهار وارد کرد. آنها را وارد کرديم و موجب شد تا خيلي از واحدهاي توليدي از اقصا‌ نقاط کشور به چابهار بيايند و ماشين‌آلات و دستگاه‌هاي مورد نيازشان را از اين طريق خريداري کنند. جاذبه‌هاي اقتصادي فراواني در اين منطقه وجود دارند که با تلفيق دانش و تکنولوژي مي‌توان براي سرمايه‌گذاران ايجاد کرد. پس مي‌توان نتيجه گرفت که نقش مديريت در توسعه اقتصادي بسيار تأثيرگذار است.
چه اتفاقي افتاد که اين مراکز خريد رو به افول رفتند؟
من، مديران و کارشناسان ديگر و همه کارکنان منطقه تا پايان دوره خدمت در منطقه در داخل کانکس‌هاي پيش‌ساخته که از نيروي هوايي گرفته بوديم، کار و زندگي مي‌کرديم. با قراردادهايي که با بخش خصوصي منعقد شد به‌تدريج منطقه رو به آبادي گذاشت. منطقه آزاد چابهار ساخته شد، اما فرصت دست نداد که در ساختمان‌هاي جديد مستقر شويم و از آنجا استفاده کنيم. اعتقاد و عملکرد ما به گونه‌اي بود که همه کمک مي‌کردند تا در مسير درست حرکت کنيم. حاصل کار ما طوري بود که حتي وقتي از کشورهاي آسياي ميانه براي بازديد مي‌آمدند آنها تفاوت چابهار جديد و قديم را درک مي‌کردند. اين موارد همه موجب توسعه منطقه شد. هم‌اکنون براي ايجاد امنيت در جنوب شرقي کشور و آن منطقه اگر کار و فعاليت شبانه‌روزي انجام شود بسياري از اين افرادي که به انحراف کشيده مي‌شوند مي‌توانند جذب شوند و وقتي اين افراد کار و رفاه داشته باشند، خودبه‌خود از چيزهايي که موجب بي‌نظمي و ناامني شده، فاصله مي‌گيرند. راه‌حل توسعه چابهار تنها ايجاد کار، امنيت، درآمد و ايجاد خدمات زيربنايي و مديريت پيگير است. ما گروه‌هاي زيادي از کشورهاي حاشيه خليج‌فارس داشتيم که مشتاق سرمايه‌گذاري در چابهار بودند تا کالاهايشان را از آن منطقه به نقاط ديگر صادر کنند. اين قبيل کارها دنباله‌دار است و بايد دولت‌ها و مديران بعدي پيگير مي‌شدند. روند توسعه همچون قطار است و هر کس سوار آن مي‌شود بايد آن را هدايت کند و توقف به‌هيچ‌عنوان جايز نيست. توسعه اقتصادي منطقه به‌واقع کليد رفاه مردم و امنيت پايدار است.
با توجه به اينکه چابهار مجموعه ويژگي‌هايي دارد که ساير مناطق آزاد ندارند و در مقابل از مرکز خيلي دور است، به نظر شما اگر چابهار بخواهد به دوران رونق بازگردد، مهم‌ترين نيازهاي آن چيست؟
دولت امتيازاتي را بايد به اين منطقه بدهد. آن زمان ما مجوز واردات ماشين‌آلات صنعتي و معافيت‌هاي ويژه از عوارض و مسائل گمرکي را اخذ کرديم. عوارض ورود مواد اوليه براي توليد کالاهاي ساخته‌شده با استفاده از مزاياي ارزش افزوده در مناطق آزاد را براي توليدکنندگان در منطقه معاف کرديم. دراين‌ميان براي به‌کارگيري نيروي کار بومي شرايطي را ايجاد کرديم تا آنها نيز در اشتغال منطقه حضور داشته باشند. براي رونق چابهار بايد درصدد دادن اختيار، قدرت تصميم‌گيري و اعتماد به مديران توانا بود. وقتي افراد بومي به کار جذب مي‌شوند، مسائل امنيتي هم خودبه‌‌خود بهبود پيدا مي‌کند.
به طور مداوم به حوزه مديريت اشاره مي‌کنيد. به نظر مي‌رسد انتقاد خاصي به اين حوزه داريد.
کساني که آنجا بودند، قصد خدمت داشتند و من اين موضوع را نفي نمي‌كنم؛ اما متناسب با نيازها و استعدادهاي آن منطقه کار انجام نشده است. انتظار داشتیم که آن منطقه در سال‌هاي بعد از ما رشد بيشتري پيدا مي‌کرد. اين منطقه قابليت‌هاي فراواني در همه عرصه‌ها دارد و بايد مورد توجه بيشتري قرار مي‌گرفت.
به نظر مي‌رسد هنوز از آن پتانسيل‌ها استفاده لازم نشده است. اين‌طور نيست؟ به نظر شما چابهار چقدر قابليت جذب سرمايه دارد؟
نياز بازار افغانستان، پاکستان، کشورهاي کوچک جنوب خليج‌فارس و در کنار آن نيازهاي داخل کشور را مي‌توان از چابهار تأمين کرد که باعث توسعه اين منطقه مي‌شوند. مديران هر دوره بايد موارد جديدي از خدمات در هر حوزه‌اي را به منطقه اضافه کنند و اقتصاد ملي و رفع نيازهاي کشور را هم مد‌نظر داشته باشند. انجام کار‌هاي بزرگ در چابهار آدم‌هاي بزرگ مي‌خواهد که از توانايي و تجربيات خود در منطقه استفاده کنند؛ نه اينکه حضور آنها سکوي پرتاب آنها به جاهاي ديگر باشد. قوانين مناطق آزاد، معافيت‌هايي را براي مناطق قائل شده که مي‌تواند عوامل جذب سرمايه باشد. اگر منطقه استعدادهايي براي ايجاد صنعت يا واردات داشته باشد، اينها هم عوامل جذب سرمايه خارجي مي‌شود. قطعا چابهار اين پتانسيل را دارد. راه‌حل توسعه چابهار ايجاد كار، امنيت، درآمد و خدمات زيربنايي است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.