|

تکه‌ای از پازل توسعه

غلام‌رضا هوایی.مشاور دبيرخانه شوراي عالي مناطق آزاد

پیش از انقلاب اسلامی ایران، مناطق چابهار و سواحل مکران توسعه‌ نیافته بودند و پس از آن دولت‌های متعدد سعی به توسعه آنها کردند. درحال‌حاضر چهره این مناطق به‌طور‌کلی دگرگون شده است و به‌هیچ‌وجه با چهره گذشته‌اش قابل قیاس نیست. بااين‌حال اهمیت این مناطق به قدری است که باید به آن به‌عنوان بخشی از پازل توسعه امنیت کشور نگاه کرد.
این مناطق، دارای قابلیت‌هایی برای توسعه، امکانات بسیار،‌ جاذبه و معادن سرشار هستند؛ ولي متأسفانه درحال‌حاضر جمعیت ساکن این مناطق کمتر از سه درصد از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهد. علل جمعیت پایین این مناطق، نبود امکانات و شغل پایدار و عدم استفاده از ظرفیت‌های بسیار گردشگری این مناطق است؛ بنابراین عدم توسعه را می‌توان در کوتاهی مسئولان برای توسعه این مناطق به دلیل دورافتادگی آنها از نظر جغرافیایی از مرکز کشور و عدم دسترسی دانست. برای افزایش جمعیت و ثبات جمعیت فعلی، باید این مناطق را توسعه و امکانات جدیدی در آنها پدید آورد.
در راستای توسعه این مناطق باید ظرفیت‌های مناسب شغلی ایجاد شود که ازجمله اين ظرفيت‌ها می‌توان به ایجاد منابع تولید انرژی و برق، گسترش صنعت فولاد، صنعت صیادی و صنعت شیلات، حضور بیشتر در آب‌های آزاد، ارتباط بیشتر با کشور‌های حوزه اقیانوس هند و آب‌های بین‌المللی اشاره کرد. دسترسی به کریدور‌های شکل‌گرفته مانند کریدور شرق و کریدور چین نیز اثربخش است.
ازجمله اقداماتی که تا‌کنون برای توسعه این مناطق صورت گرفته، ایجاد ظرفیت‌های قانونی و برگزاری جلسات بسیار دراین‌باره است. تصور بر این است که در دو برنامه پنج‌ساله مي‌توان این مناطق را تا حد بسیار زیادی جلو انداخته و به توسعه این مناطق و ایجاد امکانات پرداخت.
هدف اصلی توسعه، استفاده از جمعیت بومی این مناطق و جهش نقاط موجود جمعیتی است که دراین‌میان نفع در توسعه مناطق آزاد فعلی است و ایجاد مناطق آزاد جدید اشتباه است. یکی دیگر از اهداف توسعه این مناطق، افزایش ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و ظرفیت‌های ناشی از نقاط اقتدار کشور است. حضور همه‌جانبه در سواحل مکران و استفاده از تمام ظرفیت‌های دریایی این منطقه تا جایی که تحت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران است، ما را به قدرتی فرامنطقه‌ای می‌رساند. افزایش مبادلات دریایی و تجاری نیز در تبديل کشور به قدرت اقتصادی در منطقه اثربخشي فراواني دارد.
فرصت‌هایی که در این منطقه سبب ایجاد تفکر برای توسعه می‌شود،‌ دسترسی به منابع عظیم شیلاتیک برای ایجاد کارخانه‌های کنسروسازی و توسعه صادرات، امکان مبادلات سنگین با کشور‌های پیرامون آن منطقه، ایجاد ظرفیت‌هایی برای توسعه کشور به صورت طبیعی، کاهش تهدید‌هایی امنیتی با استفاده از افزایش جمعیت، ایجاد پالایشگاه‌های نفتی و صنایع فولاد،‌ صادرات مواد معدنی طبیعی مانند نارگیل و ایجاد خطوط ریلی در سراسر مرز‌های ایران است.

پیش از انقلاب اسلامی ایران، مناطق چابهار و سواحل مکران توسعه‌ نیافته بودند و پس از آن دولت‌های متعدد سعی به توسعه آنها کردند. درحال‌حاضر چهره این مناطق به‌طور‌کلی دگرگون شده است و به‌هیچ‌وجه با چهره گذشته‌اش قابل قیاس نیست. بااين‌حال اهمیت این مناطق به قدری است که باید به آن به‌عنوان بخشی از پازل توسعه امنیت کشور نگاه کرد.
این مناطق، دارای قابلیت‌هایی برای توسعه، امکانات بسیار،‌ جاذبه و معادن سرشار هستند؛ ولي متأسفانه درحال‌حاضر جمعیت ساکن این مناطق کمتر از سه درصد از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهد. علل جمعیت پایین این مناطق، نبود امکانات و شغل پایدار و عدم استفاده از ظرفیت‌های بسیار گردشگری این مناطق است؛ بنابراین عدم توسعه را می‌توان در کوتاهی مسئولان برای توسعه این مناطق به دلیل دورافتادگی آنها از نظر جغرافیایی از مرکز کشور و عدم دسترسی دانست. برای افزایش جمعیت و ثبات جمعیت فعلی، باید این مناطق را توسعه و امکانات جدیدی در آنها پدید آورد.
در راستای توسعه این مناطق باید ظرفیت‌های مناسب شغلی ایجاد شود که ازجمله اين ظرفيت‌ها می‌توان به ایجاد منابع تولید انرژی و برق، گسترش صنعت فولاد، صنعت صیادی و صنعت شیلات، حضور بیشتر در آب‌های آزاد، ارتباط بیشتر با کشور‌های حوزه اقیانوس هند و آب‌های بین‌المللی اشاره کرد. دسترسی به کریدور‌های شکل‌گرفته مانند کریدور شرق و کریدور چین نیز اثربخش است.
ازجمله اقداماتی که تا‌کنون برای توسعه این مناطق صورت گرفته، ایجاد ظرفیت‌های قانونی و برگزاری جلسات بسیار دراین‌باره است. تصور بر این است که در دو برنامه پنج‌ساله مي‌توان این مناطق را تا حد بسیار زیادی جلو انداخته و به توسعه این مناطق و ایجاد امکانات پرداخت.
هدف اصلی توسعه، استفاده از جمعیت بومی این مناطق و جهش نقاط موجود جمعیتی است که دراین‌میان نفع در توسعه مناطق آزاد فعلی است و ایجاد مناطق آزاد جدید اشتباه است. یکی دیگر از اهداف توسعه این مناطق، افزایش ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و ظرفیت‌های ناشی از نقاط اقتدار کشور است. حضور همه‌جانبه در سواحل مکران و استفاده از تمام ظرفیت‌های دریایی این منطقه تا جایی که تحت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران است، ما را به قدرتی فرامنطقه‌ای می‌رساند. افزایش مبادلات دریایی و تجاری نیز در تبديل کشور به قدرت اقتصادی در منطقه اثربخشي فراواني دارد.
فرصت‌هایی که در این منطقه سبب ایجاد تفکر برای توسعه می‌شود،‌ دسترسی به منابع عظیم شیلاتیک برای ایجاد کارخانه‌های کنسروسازی و توسعه صادرات، امکان مبادلات سنگین با کشور‌های پیرامون آن منطقه، ایجاد ظرفیت‌هایی برای توسعه کشور به صورت طبیعی، کاهش تهدید‌هایی امنیتی با استفاده از افزایش جمعیت، ایجاد پالایشگاه‌های نفتی و صنایع فولاد،‌ صادرات مواد معدنی طبیعی مانند نارگیل و ایجاد خطوط ریلی در سراسر مرز‌های ایران است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.