زنان بیاراده شده
طیبه حیدری
بر اساس آمارهای منتشر شده استان کرمانشاه بالاترین نرخ بیکاری در کشور را دارد. در این میان میزان بیکاری زنان تحصیل کرده در استان کرمانشاه نسبت به میانگین کشوری بالاتر است. این خود معلول شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خاصی است.
خانواده نقش مهمی در شکلگیری جامعه بهعنوان هسته اولیه آن دارد. این یعنی والدین و بهخصوص مادران به خاطر نقش تربیتیشان دارای مسئولیت خطیری در جامعه هستند. سالیان سال مردها مسئول تأمین مالی خانواده و زنان مسئول نگهداری از فرزندان و خانهداری بودند. سالها گذشت و نقشهای جدید زنان در جامعه شکل گرفت. با شرکت زنان در امور اجتماعی و رسیدن به استقلال مالی، مردسالاری و برتری جایگاه مرد در جامعه سنتی جای خود را بهتساوی حقوق زن و مرد در جامعه مدرن داده است. اما در همین جامعهی اصطلاحاً مدرن امروزی هم هستند کسانی که راضی به انحلال مردسالاری نیستند. چنین تفکری با دور نگاه داشتن زنان یا دختران از حضور در اجتماع، حتی به ضرر به اقتصاد خانواده هم تمام میشود.
«مارتین سلیگمن» روانشناس آمریکایی مفهوم درماندگی آموختهشده را بهعنوان حالت ویژهای که اغلب در نتیجه اعتقاد فرد مبنی بر اینکه رویدادها در کنترل او نیستند در او ایجاد میشود، تعریف کرد. به شرایطی اشاره میکند که در آن افراد بر طبق تجربیات گذشته (مانند سرکوفتها و ناکامیهای مستمر و طولانی و مداوم) به این نتیجه میرسند که کوشش با پیشرفت مرتبط نیست. آنها یادگیرندگانی هستند که فکر میکنند هر کاری انجام دهند به موفقیت دست نمییابند. بهعنوانمثال در هندوستان بچه فیلها را از بچگی با طنابی به میله یا درختی میبندند که قادر به فرار نباشند، با بزرگ شدن تدریجی و تبدیل شدن بچه فیل به یک فیل کامل بازهم همان طناب نازک کودکی را بهپای فیل میبندند که راحت با یک تکان محکم فیل باز میشود، ولی فیل که از بچگی به این وضع شرطی شده و عادت کرده و پذیرفته که نمیتواند طناب را باز کند. به همین صورت در برخی از موقعیتهای دردآور و دشوار که فرد احساس میکند، هیچ راه خلاصی از آن نیست، یک بایگانی در خاطرات وی درست میشود که هیچ راه خلاصی از آن نیست و این را به تمام موقعیتهای زندگی تعمیم میدهد.
آثار این رفتار در زنان جامعه ما دیده میشود. زنان در زندگی با گفتن این جملات که «فایدهای ندارد»، «از دست من که کاری بر نمییاد»، «من که نقشی ندارم»، «تلاش کردن چه تأثیری داره؟»، «تا حالا چقدر زندگیام خوب بوده که از این به بعد باشه؟» و.... شرایط دشوار را بدون تلاش، تحمل کرده و یا اگر حرکتی کردهاند خیلی زود رها کردهاند، با این استدلال که بخت ما سیاه است، سرنوشت من همین است و .... بسياري از زنان خانهدار جامعهی ما ناخواسته تسلیم این پدیده شدهاند و همین منشأ اصلی افسردگی و بیانگیزگی آنان است. آنها برای انجام هیچ کاری ارزش قائل نیستند، زیرا اعتقاد ندارند چیزی به نفع آنها تمام شود.
علاوه بر آن زنان پشتوانه مالی ندارند، و این یعنی آنها در حقیقت هیچ قدرتی ندارند. چراکه اشتغال، کسب درآمد و پرداخت مخارج و مایحتاج زندگی، از جانب مردان خانواده، منجر به القای یک باور و تصویر ذهنی می شود که زن در آن یک مصرف کننده معرفی می شود. این در حالی است که امروزه برای کسب استقلال مالی چنین زنانی فعالیتها و شیوههای بسیاری پیش روی آنان قرار دارد که آنها را از این بیارادگی تحمیلی رهایی میبخشد. فلذا رهایی از این وضع نیازمند آن است که زنان با ورود به عرصه های جدید، باور به تغییر را گسترش دهند و نقش سنتی زن خانه دار را در جامعه مرد سالار دگرگون کنند. زنانی که از کودکی یاد گرفتهاند که دیگران برای آنها تصمیم بگیرند و رویدادهای مهم زندگی آنان توسط دیگران تعیینشده است. به همین دلیل در مواجهه با شرایط مختلف دست از تلاش برمیدارند، چراکه معتقدند تلاش آنها تأثیری بر زندگی آنها ندارد.
«تایوری» در پژوهشی نشان داده است که حمایتهای اجتماعی خانوادگی، داشتن شغل و سطوح تحصیلاتی بالا بهعنوان یک منبع میتواند این مشکل را در خانوادهها کاهش دهد. هرچند آمارها در سالهای اخیر از افزایش تعداد زنان تحصیلکرده و شاغل حکایت میکند اما تا زمانی که خودزنان جامعه به خودباوری نرسند و این استقلال و حق را در انتخاب زندگی دلخواهشان به دست دیگری بسپارند، این چنگ همچنان گریبان جامعه زنان را میفشارد. ازآنجاکه خود زنان در فرهنگسازی برای نسل آینده نقش بسزایی دارند، باید در انتقال این فرهنگ به جامعه و فرزندان خود بکوشند و در مقابل باورهای اشتباه سنتی بایستند و خواستههایشان را مطالبه کنند.
بر اساس آمارهای منتشر شده استان کرمانشاه بالاترین نرخ بیکاری در کشور را دارد. در این میان میزان بیکاری زنان تحصیل کرده در استان کرمانشاه نسبت به میانگین کشوری بالاتر است. این خود معلول شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خاصی است.
خانواده نقش مهمی در شکلگیری جامعه بهعنوان هسته اولیه آن دارد. این یعنی والدین و بهخصوص مادران به خاطر نقش تربیتیشان دارای مسئولیت خطیری در جامعه هستند. سالیان سال مردها مسئول تأمین مالی خانواده و زنان مسئول نگهداری از فرزندان و خانهداری بودند. سالها گذشت و نقشهای جدید زنان در جامعه شکل گرفت. با شرکت زنان در امور اجتماعی و رسیدن به استقلال مالی، مردسالاری و برتری جایگاه مرد در جامعه سنتی جای خود را بهتساوی حقوق زن و مرد در جامعه مدرن داده است. اما در همین جامعهی اصطلاحاً مدرن امروزی هم هستند کسانی که راضی به انحلال مردسالاری نیستند. چنین تفکری با دور نگاه داشتن زنان یا دختران از حضور در اجتماع، حتی به ضرر به اقتصاد خانواده هم تمام میشود.
«مارتین سلیگمن» روانشناس آمریکایی مفهوم درماندگی آموختهشده را بهعنوان حالت ویژهای که اغلب در نتیجه اعتقاد فرد مبنی بر اینکه رویدادها در کنترل او نیستند در او ایجاد میشود، تعریف کرد. به شرایطی اشاره میکند که در آن افراد بر طبق تجربیات گذشته (مانند سرکوفتها و ناکامیهای مستمر و طولانی و مداوم) به این نتیجه میرسند که کوشش با پیشرفت مرتبط نیست. آنها یادگیرندگانی هستند که فکر میکنند هر کاری انجام دهند به موفقیت دست نمییابند. بهعنوانمثال در هندوستان بچه فیلها را از بچگی با طنابی به میله یا درختی میبندند که قادر به فرار نباشند، با بزرگ شدن تدریجی و تبدیل شدن بچه فیل به یک فیل کامل بازهم همان طناب نازک کودکی را بهپای فیل میبندند که راحت با یک تکان محکم فیل باز میشود، ولی فیل که از بچگی به این وضع شرطی شده و عادت کرده و پذیرفته که نمیتواند طناب را باز کند. به همین صورت در برخی از موقعیتهای دردآور و دشوار که فرد احساس میکند، هیچ راه خلاصی از آن نیست، یک بایگانی در خاطرات وی درست میشود که هیچ راه خلاصی از آن نیست و این را به تمام موقعیتهای زندگی تعمیم میدهد.
آثار این رفتار در زنان جامعه ما دیده میشود. زنان در زندگی با گفتن این جملات که «فایدهای ندارد»، «از دست من که کاری بر نمییاد»، «من که نقشی ندارم»، «تلاش کردن چه تأثیری داره؟»، «تا حالا چقدر زندگیام خوب بوده که از این به بعد باشه؟» و.... شرایط دشوار را بدون تلاش، تحمل کرده و یا اگر حرکتی کردهاند خیلی زود رها کردهاند، با این استدلال که بخت ما سیاه است، سرنوشت من همین است و .... بسياري از زنان خانهدار جامعهی ما ناخواسته تسلیم این پدیده شدهاند و همین منشأ اصلی افسردگی و بیانگیزگی آنان است. آنها برای انجام هیچ کاری ارزش قائل نیستند، زیرا اعتقاد ندارند چیزی به نفع آنها تمام شود.
علاوه بر آن زنان پشتوانه مالی ندارند، و این یعنی آنها در حقیقت هیچ قدرتی ندارند. چراکه اشتغال، کسب درآمد و پرداخت مخارج و مایحتاج زندگی، از جانب مردان خانواده، منجر به القای یک باور و تصویر ذهنی می شود که زن در آن یک مصرف کننده معرفی می شود. این در حالی است که امروزه برای کسب استقلال مالی چنین زنانی فعالیتها و شیوههای بسیاری پیش روی آنان قرار دارد که آنها را از این بیارادگی تحمیلی رهایی میبخشد. فلذا رهایی از این وضع نیازمند آن است که زنان با ورود به عرصه های جدید، باور به تغییر را گسترش دهند و نقش سنتی زن خانه دار را در جامعه مرد سالار دگرگون کنند. زنانی که از کودکی یاد گرفتهاند که دیگران برای آنها تصمیم بگیرند و رویدادهای مهم زندگی آنان توسط دیگران تعیینشده است. به همین دلیل در مواجهه با شرایط مختلف دست از تلاش برمیدارند، چراکه معتقدند تلاش آنها تأثیری بر زندگی آنها ندارد.
«تایوری» در پژوهشی نشان داده است که حمایتهای اجتماعی خانوادگی، داشتن شغل و سطوح تحصیلاتی بالا بهعنوان یک منبع میتواند این مشکل را در خانوادهها کاهش دهد. هرچند آمارها در سالهای اخیر از افزایش تعداد زنان تحصیلکرده و شاغل حکایت میکند اما تا زمانی که خودزنان جامعه به خودباوری نرسند و این استقلال و حق را در انتخاب زندگی دلخواهشان به دست دیگری بسپارند، این چنگ همچنان گریبان جامعه زنان را میفشارد. ازآنجاکه خود زنان در فرهنگسازی برای نسل آینده نقش بسزایی دارند، باید در انتقال این فرهنگ به جامعه و فرزندان خود بکوشند و در مقابل باورهای اشتباه سنتی بایستند و خواستههایشان را مطالبه کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.