شیوههای مدیریت پسماند استان کردستان در گفتگو با دکتر فریبا رضایی
مؤسسه بازیافت و مدیریت پسماند استان کردستان، علیرغم گذشت هشت سال از زمان تأسیس آن، مؤسسه ای منفعل و ناشناخته بود که فاقد پروژه ای تاثیرگذار یا حداقل در راستای اهداف تعریف شده آن طبق اساسنامه صادره از وزارت کشور بود. اکنون که چهاردهمین سال فعالیت این موسسه است، نسبتا به رسالت غائی خود نزدیک شده و با عقد قرارداد با اشخاص حقیقی، شهرداریها، بخشداریها و شرکتهای تخصصی زیست محیطی، امور فرهنگی، نظارت، طراحی، اجرا و غیره در حوزه مدیریت پسماند و محیط زیست استان را عهده دار بوده است.این مؤسسه، بعنوان عضو اصلی، فعال و ایده پرداز در کارگروه مدیریت پسماند استان حضور داشته و در راستای تحقق مصوبات آن کوشیده است.
انجام طرح مطالعات مکانیابی و ارزیابی زیست محیطی برای یکی از لندفیلهای مهم استان، برای اولین بار؛
استقرار نمایندگی مؤسسه در شهرستانهای بانه و کامیاران بصورت مقطعی و به فراخور نیاز برای اولین بار؛
ساماندهی و یا پلمپ واحدهای غیرمجاز ذخیره و پیش بازیافت پسماندهای خشک طی چهار مرحله و برای اولین بار در استان؛
تغییرات اساسی در جهت بهبود شرایط اداری مالی مؤسسه؛
اجرای طرح تفکیک از مبدأ پسماندها با آموزش چهره به چهره شهروندان و استقرار غرفه بازیافت و نیز ساماندهی ضایعات فروشان بیش از ده شهر بزرگ استان، به استناد ماده ۴ آیین نامه اجرائی قانون مدیریت پسماندها که در سال ۱۳۸۴ ابلاغ شده و در کتابخانه متولیان مدیریت پسماند بلااستفاده مانده بود؛
اشتغال موقت دانش آموختگان رشته های محیط زیست و منابع طبیعی در طرحها و پروژه های تخصصی مؤسسه؛
و دهها اقدام دیگر که در جای خود مناسب و مفید واقع شده است یا حداقل توانسته است تفکر زیست محیطی مصرف بهینه منابع را در افراد رویانده و یا تقویت نماید. به همین مناسبت به سراغ دکتر فریبا رضایی، مشاور زیستمحیطی استاندار کردستان و مدیرعامل فعال این موسسه که در تمام این مدت به نحو احسن از عهده مدیریت این مسئله مهم زیستمحیطی در استان کردستان، برآمده، میرویم و جزئیات را از زبان ایشان جویا میشویم:
مدیریت پسماند در استان کردستان از چه زمانی آغاز شد؟ آیا این مساله ایدهای بود که از خارج سیستم تزریق شد یا نه کسانی در داخل استان ایده را مطرح کردند؟
موسسه بازیافت و مدیریت مواد زائد جامد استان کردستان، موسسهای است که در سراسر استان کردستان در زمینه مدیریت پسماند، و در جهت همکاری و همیاری شهرداریها فعالیت دارد. بر اساس قانون مدیریت پسماندها که در سال ۱۳۸۳ ابلاغ شده است، و آیین نامه اجرایی مصوب ۱۳۸٤، و با توجه به اینکه وزیران، مجلس و رئیس جمهور بر این قانون صحه گذاشتهاند، به شهرداریها ابلاغ شده است که بر این اساس، شهرداریها و دهیاریها به عنوان متولی زبالههای معمولی تعیین شدهاند. اما امحا یا بازیافت پسماندهای عفونی، پسماندهای ویژه و پسماندهای کشاورزی بر عهده تولیدکننده میباشد. بنابراین این موسسه در چند استان مرزی و استانهای دارای اکوسیستم حساس و طبیعت حساس، مناطقی که سطح آبهای زیرزمینی بالا میباشد و احتمال نشد شیرابه وجود دارد، ایجاد و شروع به فعالیت نمود. با توجه به اینکه شهرداریها فاقد توانایی لازم بالاخص در زمینه نرمافزاری، تخصص و فکر مدیریت پسماند، عدم وجود کارشناس محیطزیست و منابع طبیعی میباشند، وجود این موسسه لازم است.
متاسفانه شهرداریها بیشتر دارای رویکرد ساخت و ساز و عمرانی میباشند تا اینکه به فضای سبز و مدیریت پسماند توجه بیشتری داشته باشند. البته خوشبختانه این مساله طی ٥-٦ سال اخیر تغییراتی داشته است و دستاوردهای بسیار خوبی در این زمینه کسب شده است. بنده به عنوان مدیرعامل موسسه بازیافت، میتوانم ادعا کنیم این موسسه نوآور و مبتکر بسیاری از فعالیتهایی بوده است که با توجه به اینکه از سال ۸٤ به بعد به شهرداریها ابلاغ شد، اما مسکوت ماند.
با توجه به اینکه بحث فرهنگی و آموزشی، نهاد، پایه و زیرساخت امر مدیریت میباشد، و اگر تفکیک از مبدا به درستی انجام و فرهنگسازی شده باشد، میتوان پسماندهای تجزیهناپذیر یا دیر تجزیه پذیر از مواد آلی و پسماند و از زباله آشپزخانه جداسازی کرد که این امر با توجه به نتایج آن، دستاورد بزرگی است. لازم میدانم اشارهای داشته باشیم به اقدامات موسسه در بحث مدیریت پسماند.
بالا رفتن کیفیت اقلام بازیافتی مانند پلاستیک، محصولات فلزی، محصولات کاغذی و... در نتیجه جداسازی و تفکیک زبالهها از مبدا. این عمل باعث کاهش آلودگی زباله و کاهش مقدار فاضلاب کارخانههای بازیافتی و در نتیجه ایجاد محصول جدید میشود.
به دلیل اجرای سیاستهای ابلاغی سازمان شهرداریها و دهیاریها و سازمان حفاظت محیط زیست، استارت طرح تفکیک از مبدا پسماندهای ۲۸ روستای شهرستان سنندج زده شد. در اغلب این روستاها، فعالیتهایی در جهت آموزش در محل مساجد و تعیین و فنسکشی جایگاههای تفکیک انجام شد. و به ترتیب تاریخی، زمانی طرح تفکیک از مبدا پسماندهای شهرستان دیواندره انجام شد که میتوان به مواردی مانند استقرار کانکس در محل تفکیک پسماند، تبدیل ضایعات پلاستیک به گرانول و انجام فناوری اولیه در مکان تفکیک، توقیف خودروهای زبالهگرد غیر بومی در راستای اشتغالزایی برای بومیهای شهرستان دیواندره اشاره نمود. این فعالیتها از چند جنبه دارای مزایای بسیار خوب از جمله بالا رفتن امنیت اجتماعی، شناسایی و زبالین(زبالههای نمکی) و کارگاههای بازیافت توسط گروههای گشت سازمان و صدور کد، کسب گواهی تشخیص هویت و گواهی عدم سوء پیشینه جهت احداث کارگاه، پلمپ کارگاههای غیر مجاز جهت تمکین آنها به قوانین.
در سال ۹۱ و ۹۲ شهرستان دهگلان نیز آموزش چهره به چهره همگانی و فراتر از کلاسهای توجیهی و کارگاههای یک روزه توسط کارشناسان رشته کشاورزی و منابع طبیعی و محیط زیست با مراجعه به درب منازل و توزیع بستههای بازیافت انجام شد.
سال ۹۲ و در ادامه فعالیتهای سازمان، آموزش شهرستان دزج در دستور کار قرار گرفت. در شهرستان کامیاران نیز با ورود به بحث خدمات شهری و پیادهسازی مدیریت واحد به صورت رفتوروب روزانه، تفکیک از مبدا پسماندها و تفکیک در مقصد بصورت مکانیزه، تا حدی کار پیچیده شد که متاسفانه به دلایل مدیریتی و اعمال نظر شورا و شهرداری و وجود اختلاف سلیقه، تفکیک در مقصد مکانیزه کوتاه مدت بود. اما بنده و همکاران همچنان پیگیر استمرار این حرکت در شهرستان کامیاران خواهیم بود.
همچنین در شهرستان قروه دو غرفه بازیافت ایجاد شد. اضافه بر اینکه تمام شهرستان مورد آموزش چهره به چهره قرار گرفت، دو کانکس سیار جهت مراجعه زبالین و تحویل پسماندهای تفکیک شده از مردم مستقر شدند.
این حرکت در سال ۹۲ در شهرستان بانه به صورت ایجاد نمایندگی سازمان بازیافت آغاز شد. لازم به ذکر است با توجه به پتانسیل، متقاضی و سرمایهگزار موجود در هر شهرستان، فعالیتهای سازمان بازیافت متفاوت میباشد. که در شهرستان بانه نیز اشخاصی جهت ایجاد نمایندگی اقدام نمودند. با توجه به اینکه شهرستان بانه تجاری میباشد و به دلیل تولید کاغذ و مقوای بسیار زیاد ناشی از پاساژها، نمایندگی موسسه ایجاد و حدود دو سال فعالیت نمودند که نهایتا فتح البابی شد جهت سرمایهگذاری شهرداری بانه در این زمینه که فعالیتهای بسیار خوبی نیز انجام گرفت. و با توجه به اینکه مالک دستگاههای بازیافت در روستای (۱۸دولان) میباشد، تفکیک در مقصد مکانیزه حدود ۱۷۰ تن زباله در روز انجام و موجب ایجاد درآمد پایدار برای شهرداری شد که انشاالله با پیگیری و تلاش شهردار محترم بانه و اعضای شورای اسلامی این پروژه، با فراوری محصول تولید شده، تکمیل میشود. در حال حاضر فعالیت فقط به صورت تفکیک پسماند، تفکیک رنگ، تبدیل به گرانول و فروش انجام میشود اما امیدواریم تمام پنج مرحله پروسه رسایکلینک به طور کامل در مکان انجام بگیرد و در مورد زبالههای آلی، بازیافت و تولید
کود کومپوست داشته باشیم که این امر مستلزم اتصال قطعات مورد نیاز به دسگاهها میباشد که تا حدی نیز هزینهبردار است.
در شهرستان مریوان نیز در کل شهر، طرح تفکیک از مبدا انجام شده و حدود بیست هزار خانوار تحت آموزش قرار گرفتند. متاسفانه به دلیل محدودیتهای مالی قادر به استقرار غرفه بازیافت نبودیم. اما جدا از طرح تفکیک از مبدا که در تمام شهر انجام شد، پلمپ کارگاههای غیرمجاز، صدور مجوز برای کارگاههای مجاز و هدایت آنان به سمت و سوی فعالیتی با بهداشت بیشتر و دوستی بیشتر با محیط زیست، ایجاد طرح مدارس سبز و... انجام شد. در راستای ستاد نجات بخشی تالاب زریبار موفق به انجام طرح مدارس سبز به صورت پایلوت شدهایم. یکی از رویکردهای نه گانه طرح مدارس سبز، که نشات گرفته از کشور دانمارک میباشد، مدیریت پسماند میباشد. مدیریت پسماند شامل تفکیک زباله در مدارس میباشد. یکی از واحدهای عملی که به پنج هزار دانش آموزان آموزش داده شد، تولید ورنی کومپوست بود که در راستای مدیریت فضولات دامی و پسماند میوه و ترهبار میباشد. که این مواد تغذیه مناسبی برای کرم ایزی هستند که تولید کود غنی شده و مفید برای گلخانهها و فضاهای سبز میباشد.
یک مورد مهم در طرح مدارس سبز، با توجه به اهمیت دریاچه زریبار و اکوسیستم حساس منطقه مریوان با توجه به زمینهسازی توسط سمنها، بحث سرمایهگذاری دولتی بود و شهرداری، افراد حقیقی و حقوقی در این کار نقشی نداشته و دولت مستقیما در این زمینه سرمایهگذاری نمود.
علاوه بر احداث کارگاهها به صورت مکانیزه، تلاش و آموزش در جهت فرهنگسازی محیط زیست، تفهیم و ترویج حقوق محیط زیست به مردم، با مشکلی به عنوان (عدم مکان یابی) مواجه هستیم. عدم مکان یابی جایگاه زباله یکی از بزرگترین معضلات استان میباشد. به عنوان مثال با وجود تلاشها و اقدامات مناسبی که در سایت ۱۸دولان انجام میشود، اما این سایت دارای معارض است. به دلیل کوهستانی بودن و صعبالعبور بودن منطقه، ایجاد جایگاه دفع پسماند بسیار مشکل است. حرکتی که در جهت تمرکز مدیریت پسماند انجام شد، منطقهای کردن مدیریت پسماند میتواند در این امر بسیار مناسب باشد. برای مثال، حدود ۱۷۰۰ روستا داریم و متاسفانه در هر روستا یک جایگاه زباله وجود دارد. در ابلاغهای سالانه سازمان شهرداریها و دهیاریها و همچنین در قانون مدیریت پسماند آمده است که متولیان استان موظف به تجمیع نقاط دفن زباله هستند. یا اینکه حدالمقدور روستاهایی که در فاصله نزدیک و شعاع ٦۰ کیلومتری یکدیگر قرار دارند، در یک نقطه متمرکز و دفن زباله را انجام دهند. تفکر موجود، در کارگروه مدیریت پسماند استان با ریاست معاونت عمرانی و دبیری محیط زیست مصوب شده است که استان منطقه بندی شود.
که در نتیجه منطقهبندی استان، کاهش هزینهها و مدیریت و تصمیمگیری راحتتر در جهت انتخاب تکنولوژیهای موجود به فراخور تناژ زباله پیشبینی میشود. تکنولوژیهای مختلف منجر به تولیدات مختلف میشود. از این تولیدات میتوان به تولید کومپوست، برق، گازوئیل، کفپوش، مرکز اسقاط خودروهای فرسوده، سایت نخالههای ساختمانی که میتوان هفت نوع گرانول از آن تهیه کرد و دوباره به بازار تولید و فروش مصالح ساخت و ساز بازگردد.
در راستای این زونبندی، دستاورد مفیدی که سازمان داشته است، پایلوت سقز، طرح مکان یابی و ارزیابی زیست محیطی سایت دفع پسماند سقز بود. در گذشته پسماند و زباله به بدرآباد منتقل میشد که وجود معارض شخصی و اجتماعی، قدمت بیش از ۳۰ سال لندفیل و پایین آمدن قدرت جذب منابع طبیعی، نزدیکی سایت به محل احداث فرودگاه از مشکلات موجود بود.
کوههای پسماندهای موجود، با توجه به تولید گاز متان که کارشناسان از آن بعنوان بمب پسماند نام میبرند، در مجاورت دکلهای برق فشار قوی، دمای بیش از ٤٥ درجه هوا، احتمال آتشسوزی و انفجار دارند که در نتیجه آن، ایجاد سمیت طولانی مدت و آلودگی در سطح شهر اتفاق میافتد. میتوان با استفاده از زهکشی، تعبیه لوله جهت جمع آوری گاز متان در دل کوههای پسماند، خاکپوشانی، جلوگیری از تراکم، از آتشسوزی و انفجار آنها پیشگیری کرد. این حرکت به عنوان پایلوت در استان در سال ۹٥ انجام شد. مطالعات ارزیابی زیست محیطی و مکان یابی و طراحی لندفیل بهداشتی شهر سقز توسط موسسه بازیافت با استفاده از نیروهای بومی استان انجام گرفت.
زونبندی استان با همکاری شهرداریها، حمایتهای دفتر امور عمرانی، پیگیری و تلاشهای دفتر امور شهری و دفتر امور روستایی، مدیران کل و همکاران مجموعهها، تلاش شده است ردیف اعتباری خاص مدیریت پسماند را قرار دهیم.
همچنین در چند مورد از شهرستانها موفق به متقاعد کردن بخش خصوصی در جهت کسب کمک مالی در زمینه فرهنگسازی، خرید شش دستگاه وانت در بانه، استقرار دفتر شدهایم. لازم به ذکر است حمایتهای استاندار محترم کردستان و حوزه تحت امرشان، معاون محترم امور عمرانی استاندار،
معاون محترم مدیریت منابع انسانی استاندار، مدیران کل محترم دفاتر شهری، روستائی، فنی، فرمانداران محترم، شهرداران محترم و پرسنل محترم این ادارات و سایرین در پیش برد اهداف مؤسسه بسیار حائز اهمیت و مؤثر بوده است.
رابطه شورا و شهرداریها و نحوه برخورد آنان با این پروسه را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا مورد استقبال قرار گرفت یا مانند مردم نیاز به فرهنگسازی بود؟
اغلب برخوردها قابل قبول بود. اما نیاز به فرهنگسازی حس میشد. واژههایی مانند (تفکیک از مبدا) در شهرداریها نامانوس بود و در این مشکل کسی مقصر نیست چون آموزش داده نشده است. خوشبختانه شهرداریها و حتی مردم تعامل و همکاری بسیار خوبی داشتهاند. اما هنوز نیاز به آموزش و تکرار مراحل فرهنگسازی حس میشود.
آیا به شیوه کارگاهی و سمینار فعالیتی داشتهاید؟
بله به شیوه کارگاهی فعالیتهایی داشتهایم اما در سطح مدیران و کارشناسان. اما در کل این کار، کار مشکلی است و متاسفانه زمان کمی است که در این زمینه فعالیت داشتهایم.
به تالاب زریبار مریوان اشارهای نمودید و اینکه شما دبیر ستاد نجات بخشی تالاب میباشید. لطفا در مورد تالاب زریبار و هچنین سدسازیهای استان بیشتر توضیح دهید. آیا زریبار مریوان واقعا در معرض خطر قرار دارد یا صرفا فشاری رسانهای است در جهت پیشگیری مشکلات؟
قسمت دوم سخنان شما صحیح است و زریبار تا این حد در معرض خطر نمیباشد. تخریبها نسبت به سال ۹۳ که ستاد ایجاد شد، بسیار آهسته شده است. در آن زمان بخصوص در بحث ساخت و سازهای غیرمجاز، شاهد افراط، اهمال و سهلانگاری بیشتری بودیم. در فاصله سالهای ۹٤ و ۹٥، چهل مورد تخریب سازه در اطراف زریبار داشتهایم. در حالی که امسال فقط یک مورد ساخت سازه غیر مجاز داشتیم. همچنین روند سرازیر شدن فاضلابها به تالاب زریبار بسیار کم شده است به صورتی که فقط ۳ روستا و منطقه سردوشی در راستای مصدودسازی باقی مانده است.
دو کارگروه علمی پژوهشی و کارگروه فنی اجرایی از ستاد جدا شد. از اقدامات نجات بخشی تالار زریبار، نیاز به مطالعات بهروز و دیتاهای به هنگام داریم. مخصوصا اینکه در دو حوزه مطالعاتی وجود ندارد. برای مثال از سال ۷٥ در زریبار طرحهایی انجام شده است. که بحث رشد نیزارها و رسوبگذاری بررسی و کار نشده است. رسوبگذاری در حال حاضر باعث کم حجم شدن دریاچه شده است. امیدواریم در کارگروه علمی پژوهشی اعتباراتی برای مطالعات به هنگام در راستای نجات بخشی زریبار کسب کنیم. انصداد چاههای غیر مجاز که توسط اداره آبهای منطقهای پیگیری و انجام میشود، تعیین حریم دریاچه، جلسات ستاد نجات بخشی، پاسخگویی ادارات در حوزه نجات بخشی زریبار، از اقدامات انجام شده است. اداره جهاد کشاورزی با تغییر کاربریها، مسئول پیشگیری از ساخت و سازهای غیر مجاز است که از شهرداریها و اداره راه نیز در تخریب سازهها کمک میگیرند. این همکاریها، همیاریها و هم سویی ها که ایجاد شده است و شخص آقای استاندار مرتب بر آن تاکید دارند، در تفکر موجود سازمانهای مردم نهاد و دولت بسیار تاثیرگذار بوده است.
تعداد سمنها دوبرابر شده است. خارج از بحث میزان فعالیت سمنها، تفکر آنان و خودجوش بودن آنها در راستای دفاع از حقوق محیط زیست در بلند مدت میتواند بسیار تاثیرگذار باشد.
موسسه مدیریت بازیافت، موسسهای خصوصی است یا دولتی؟ تامین بودجه موسسه از چه طریق است؟
تامین بودجه موسسه توسط شهرداریها انجام میشود. موسسه مدیریت پسماند از سال ۸٤ فعال بوده و دارای اداره مستقل میباشد و با توجه به اینکه دارای اساسنامه از وزارت کشور است، از لحاظ حقوقی، بسیار شبیه به شهرداریها است.
در شهر بانه حدود ۱٥کیلومتر فاضلاب روباز وجود دارد که ضربه بسیار بزرگی به اکوسیستم شهر زده است و به یکی از معضلات اصلی شهر تبدیل شده است که اقدامی در جهت حل آن انجام نشده است و حتی سمنها، ادارات و رسانهها سخنی از آن به میان نیاوردهاند. آیا اقدام برای بهبود این شرایط در بانه، در حوزه فعالیتهای کدام اداره قرار دارد؟
-متأسفانه در این زمینه نه آماری دارم و نه اطلاعاتی، به همین دلیل نمیتوانم آن گونه که هست سخنی بگویم.
مؤسسه بازیافت و مدیریت پسماند استان کردستان، علیرغم گذشت هشت سال از زمان تأسیس آن، مؤسسه ای منفعل و ناشناخته بود که فاقد پروژه ای تاثیرگذار یا حداقل در راستای اهداف تعریف شده آن طبق اساسنامه صادره از وزارت کشور بود. اکنون که چهاردهمین سال فعالیت این موسسه است، نسبتا به رسالت غائی خود نزدیک شده و با عقد قرارداد با اشخاص حقیقی، شهرداریها، بخشداریها و شرکتهای تخصصی زیست محیطی، امور فرهنگی، نظارت، طراحی، اجرا و غیره در حوزه مدیریت پسماند و محیط زیست استان را عهده دار بوده است.این مؤسسه، بعنوان عضو اصلی، فعال و ایده پرداز در کارگروه مدیریت پسماند استان حضور داشته و در راستای تحقق مصوبات آن کوشیده است.
انجام طرح مطالعات مکانیابی و ارزیابی زیست محیطی برای یکی از لندفیلهای مهم استان، برای اولین بار؛
استقرار نمایندگی مؤسسه در شهرستانهای بانه و کامیاران بصورت مقطعی و به فراخور نیاز برای اولین بار؛
ساماندهی و یا پلمپ واحدهای غیرمجاز ذخیره و پیش بازیافت پسماندهای خشک طی چهار مرحله و برای اولین بار در استان؛
تغییرات اساسی در جهت بهبود شرایط اداری مالی مؤسسه؛
اجرای طرح تفکیک از مبدأ پسماندها با آموزش چهره به چهره شهروندان و استقرار غرفه بازیافت و نیز ساماندهی ضایعات فروشان بیش از ده شهر بزرگ استان، به استناد ماده ۴ آیین نامه اجرائی قانون مدیریت پسماندها که در سال ۱۳۸۴ ابلاغ شده و در کتابخانه متولیان مدیریت پسماند بلااستفاده مانده بود؛
اشتغال موقت دانش آموختگان رشته های محیط زیست و منابع طبیعی در طرحها و پروژه های تخصصی مؤسسه؛
و دهها اقدام دیگر که در جای خود مناسب و مفید واقع شده است یا حداقل توانسته است تفکر زیست محیطی مصرف بهینه منابع را در افراد رویانده و یا تقویت نماید. به همین مناسبت به سراغ دکتر فریبا رضایی، مشاور زیستمحیطی استاندار کردستان و مدیرعامل فعال این موسسه که در تمام این مدت به نحو احسن از عهده مدیریت این مسئله مهم زیستمحیطی در استان کردستان، برآمده، میرویم و جزئیات را از زبان ایشان جویا میشویم:
مدیریت پسماند در استان کردستان از چه زمانی آغاز شد؟ آیا این مساله ایدهای بود که از خارج سیستم تزریق شد یا نه کسانی در داخل استان ایده را مطرح کردند؟
موسسه بازیافت و مدیریت مواد زائد جامد استان کردستان، موسسهای است که در سراسر استان کردستان در زمینه مدیریت پسماند، و در جهت همکاری و همیاری شهرداریها فعالیت دارد. بر اساس قانون مدیریت پسماندها که در سال ۱۳۸۳ ابلاغ شده است، و آیین نامه اجرایی مصوب ۱۳۸٤، و با توجه به اینکه وزیران، مجلس و رئیس جمهور بر این قانون صحه گذاشتهاند، به شهرداریها ابلاغ شده است که بر این اساس، شهرداریها و دهیاریها به عنوان متولی زبالههای معمولی تعیین شدهاند. اما امحا یا بازیافت پسماندهای عفونی، پسماندهای ویژه و پسماندهای کشاورزی بر عهده تولیدکننده میباشد. بنابراین این موسسه در چند استان مرزی و استانهای دارای اکوسیستم حساس و طبیعت حساس، مناطقی که سطح آبهای زیرزمینی بالا میباشد و احتمال نشد شیرابه وجود دارد، ایجاد و شروع به فعالیت نمود. با توجه به اینکه شهرداریها فاقد توانایی لازم بالاخص در زمینه نرمافزاری، تخصص و فکر مدیریت پسماند، عدم وجود کارشناس محیطزیست و منابع طبیعی میباشند، وجود این موسسه لازم است.
متاسفانه شهرداریها بیشتر دارای رویکرد ساخت و ساز و عمرانی میباشند تا اینکه به فضای سبز و مدیریت پسماند توجه بیشتری داشته باشند. البته خوشبختانه این مساله طی ٥-٦ سال اخیر تغییراتی داشته است و دستاوردهای بسیار خوبی در این زمینه کسب شده است. بنده به عنوان مدیرعامل موسسه بازیافت، میتوانم ادعا کنیم این موسسه نوآور و مبتکر بسیاری از فعالیتهایی بوده است که با توجه به اینکه از سال ۸٤ به بعد به شهرداریها ابلاغ شد، اما مسکوت ماند.
با توجه به اینکه بحث فرهنگی و آموزشی، نهاد، پایه و زیرساخت امر مدیریت میباشد، و اگر تفکیک از مبدا به درستی انجام و فرهنگسازی شده باشد، میتوان پسماندهای تجزیهناپذیر یا دیر تجزیه پذیر از مواد آلی و پسماند و از زباله آشپزخانه جداسازی کرد که این امر با توجه به نتایج آن، دستاورد بزرگی است. لازم میدانم اشارهای داشته باشیم به اقدامات موسسه در بحث مدیریت پسماند.
بالا رفتن کیفیت اقلام بازیافتی مانند پلاستیک، محصولات فلزی، محصولات کاغذی و... در نتیجه جداسازی و تفکیک زبالهها از مبدا. این عمل باعث کاهش آلودگی زباله و کاهش مقدار فاضلاب کارخانههای بازیافتی و در نتیجه ایجاد محصول جدید میشود.
به دلیل اجرای سیاستهای ابلاغی سازمان شهرداریها و دهیاریها و سازمان حفاظت محیط زیست، استارت طرح تفکیک از مبدا پسماندهای ۲۸ روستای شهرستان سنندج زده شد. در اغلب این روستاها، فعالیتهایی در جهت آموزش در محل مساجد و تعیین و فنسکشی جایگاههای تفکیک انجام شد. و به ترتیب تاریخی، زمانی طرح تفکیک از مبدا پسماندهای شهرستان دیواندره انجام شد که میتوان به مواردی مانند استقرار کانکس در محل تفکیک پسماند، تبدیل ضایعات پلاستیک به گرانول و انجام فناوری اولیه در مکان تفکیک، توقیف خودروهای زبالهگرد غیر بومی در راستای اشتغالزایی برای بومیهای شهرستان دیواندره اشاره نمود. این فعالیتها از چند جنبه دارای مزایای بسیار خوب از جمله بالا رفتن امنیت اجتماعی، شناسایی و زبالین(زبالههای نمکی) و کارگاههای بازیافت توسط گروههای گشت سازمان و صدور کد، کسب گواهی تشخیص هویت و گواهی عدم سوء پیشینه جهت احداث کارگاه، پلمپ کارگاههای غیر مجاز جهت تمکین آنها به قوانین.
در سال ۹۱ و ۹۲ شهرستان دهگلان نیز آموزش چهره به چهره همگانی و فراتر از کلاسهای توجیهی و کارگاههای یک روزه توسط کارشناسان رشته کشاورزی و منابع طبیعی و محیط زیست با مراجعه به درب منازل و توزیع بستههای بازیافت انجام شد.
سال ۹۲ و در ادامه فعالیتهای سازمان، آموزش شهرستان دزج در دستور کار قرار گرفت. در شهرستان کامیاران نیز با ورود به بحث خدمات شهری و پیادهسازی مدیریت واحد به صورت رفتوروب روزانه، تفکیک از مبدا پسماندها و تفکیک در مقصد بصورت مکانیزه، تا حدی کار پیچیده شد که متاسفانه به دلایل مدیریتی و اعمال نظر شورا و شهرداری و وجود اختلاف سلیقه، تفکیک در مقصد مکانیزه کوتاه مدت بود. اما بنده و همکاران همچنان پیگیر استمرار این حرکت در شهرستان کامیاران خواهیم بود.
همچنین در شهرستان قروه دو غرفه بازیافت ایجاد شد. اضافه بر اینکه تمام شهرستان مورد آموزش چهره به چهره قرار گرفت، دو کانکس سیار جهت مراجعه زبالین و تحویل پسماندهای تفکیک شده از مردم مستقر شدند.
این حرکت در سال ۹۲ در شهرستان بانه به صورت ایجاد نمایندگی سازمان بازیافت آغاز شد. لازم به ذکر است با توجه به پتانسیل، متقاضی و سرمایهگزار موجود در هر شهرستان، فعالیتهای سازمان بازیافت متفاوت میباشد. که در شهرستان بانه نیز اشخاصی جهت ایجاد نمایندگی اقدام نمودند. با توجه به اینکه شهرستان بانه تجاری میباشد و به دلیل تولید کاغذ و مقوای بسیار زیاد ناشی از پاساژها، نمایندگی موسسه ایجاد و حدود دو سال فعالیت نمودند که نهایتا فتح البابی شد جهت سرمایهگذاری شهرداری بانه در این زمینه که فعالیتهای بسیار خوبی نیز انجام گرفت. و با توجه به اینکه مالک دستگاههای بازیافت در روستای (۱۸دولان) میباشد، تفکیک در مقصد مکانیزه حدود ۱۷۰ تن زباله در روز انجام و موجب ایجاد درآمد پایدار برای شهرداری شد که انشاالله با پیگیری و تلاش شهردار محترم بانه و اعضای شورای اسلامی این پروژه، با فراوری محصول تولید شده، تکمیل میشود. در حال حاضر فعالیت فقط به صورت تفکیک پسماند، تفکیک رنگ، تبدیل به گرانول و فروش انجام میشود اما امیدواریم تمام پنج مرحله پروسه رسایکلینک به طور کامل در مکان انجام بگیرد و در مورد زبالههای آلی، بازیافت و تولید
کود کومپوست داشته باشیم که این امر مستلزم اتصال قطعات مورد نیاز به دسگاهها میباشد که تا حدی نیز هزینهبردار است.
در شهرستان مریوان نیز در کل شهر، طرح تفکیک از مبدا انجام شده و حدود بیست هزار خانوار تحت آموزش قرار گرفتند. متاسفانه به دلیل محدودیتهای مالی قادر به استقرار غرفه بازیافت نبودیم. اما جدا از طرح تفکیک از مبدا که در تمام شهر انجام شد، پلمپ کارگاههای غیرمجاز، صدور مجوز برای کارگاههای مجاز و هدایت آنان به سمت و سوی فعالیتی با بهداشت بیشتر و دوستی بیشتر با محیط زیست، ایجاد طرح مدارس سبز و... انجام شد. در راستای ستاد نجات بخشی تالاب زریبار موفق به انجام طرح مدارس سبز به صورت پایلوت شدهایم. یکی از رویکردهای نه گانه طرح مدارس سبز، که نشات گرفته از کشور دانمارک میباشد، مدیریت پسماند میباشد. مدیریت پسماند شامل تفکیک زباله در مدارس میباشد. یکی از واحدهای عملی که به پنج هزار دانش آموزان آموزش داده شد، تولید ورنی کومپوست بود که در راستای مدیریت فضولات دامی و پسماند میوه و ترهبار میباشد. که این مواد تغذیه مناسبی برای کرم ایزی هستند که تولید کود غنی شده و مفید برای گلخانهها و فضاهای سبز میباشد.
یک مورد مهم در طرح مدارس سبز، با توجه به اهمیت دریاچه زریبار و اکوسیستم حساس منطقه مریوان با توجه به زمینهسازی توسط سمنها، بحث سرمایهگذاری دولتی بود و شهرداری، افراد حقیقی و حقوقی در این کار نقشی نداشته و دولت مستقیما در این زمینه سرمایهگذاری نمود.
علاوه بر احداث کارگاهها به صورت مکانیزه، تلاش و آموزش در جهت فرهنگسازی محیط زیست، تفهیم و ترویج حقوق محیط زیست به مردم، با مشکلی به عنوان (عدم مکان یابی) مواجه هستیم. عدم مکان یابی جایگاه زباله یکی از بزرگترین معضلات استان میباشد. به عنوان مثال با وجود تلاشها و اقدامات مناسبی که در سایت ۱۸دولان انجام میشود، اما این سایت دارای معارض است. به دلیل کوهستانی بودن و صعبالعبور بودن منطقه، ایجاد جایگاه دفع پسماند بسیار مشکل است. حرکتی که در جهت تمرکز مدیریت پسماند انجام شد، منطقهای کردن مدیریت پسماند میتواند در این امر بسیار مناسب باشد. برای مثال، حدود ۱۷۰۰ روستا داریم و متاسفانه در هر روستا یک جایگاه زباله وجود دارد. در ابلاغهای سالانه سازمان شهرداریها و دهیاریها و همچنین در قانون مدیریت پسماند آمده است که متولیان استان موظف به تجمیع نقاط دفن زباله هستند. یا اینکه حدالمقدور روستاهایی که در فاصله نزدیک و شعاع ٦۰ کیلومتری یکدیگر قرار دارند، در یک نقطه متمرکز و دفن زباله را انجام دهند. تفکر موجود، در کارگروه مدیریت پسماند استان با ریاست معاونت عمرانی و دبیری محیط زیست مصوب شده است که استان منطقه بندی شود.
که در نتیجه منطقهبندی استان، کاهش هزینهها و مدیریت و تصمیمگیری راحتتر در جهت انتخاب تکنولوژیهای موجود به فراخور تناژ زباله پیشبینی میشود. تکنولوژیهای مختلف منجر به تولیدات مختلف میشود. از این تولیدات میتوان به تولید کومپوست، برق، گازوئیل، کفپوش، مرکز اسقاط خودروهای فرسوده، سایت نخالههای ساختمانی که میتوان هفت نوع گرانول از آن تهیه کرد و دوباره به بازار تولید و فروش مصالح ساخت و ساز بازگردد.
در راستای این زونبندی، دستاورد مفیدی که سازمان داشته است، پایلوت سقز، طرح مکان یابی و ارزیابی زیست محیطی سایت دفع پسماند سقز بود. در گذشته پسماند و زباله به بدرآباد منتقل میشد که وجود معارض شخصی و اجتماعی، قدمت بیش از ۳۰ سال لندفیل و پایین آمدن قدرت جذب منابع طبیعی، نزدیکی سایت به محل احداث فرودگاه از مشکلات موجود بود.
کوههای پسماندهای موجود، با توجه به تولید گاز متان که کارشناسان از آن بعنوان بمب پسماند نام میبرند، در مجاورت دکلهای برق فشار قوی، دمای بیش از ٤٥ درجه هوا، احتمال آتشسوزی و انفجار دارند که در نتیجه آن، ایجاد سمیت طولانی مدت و آلودگی در سطح شهر اتفاق میافتد. میتوان با استفاده از زهکشی، تعبیه لوله جهت جمع آوری گاز متان در دل کوههای پسماند، خاکپوشانی، جلوگیری از تراکم، از آتشسوزی و انفجار آنها پیشگیری کرد. این حرکت به عنوان پایلوت در استان در سال ۹٥ انجام شد. مطالعات ارزیابی زیست محیطی و مکان یابی و طراحی لندفیل بهداشتی شهر سقز توسط موسسه بازیافت با استفاده از نیروهای بومی استان انجام گرفت.
زونبندی استان با همکاری شهرداریها، حمایتهای دفتر امور عمرانی، پیگیری و تلاشهای دفتر امور شهری و دفتر امور روستایی، مدیران کل و همکاران مجموعهها، تلاش شده است ردیف اعتباری خاص مدیریت پسماند را قرار دهیم.
همچنین در چند مورد از شهرستانها موفق به متقاعد کردن بخش خصوصی در جهت کسب کمک مالی در زمینه فرهنگسازی، خرید شش دستگاه وانت در بانه، استقرار دفتر شدهایم. لازم به ذکر است حمایتهای استاندار محترم کردستان و حوزه تحت امرشان، معاون محترم امور عمرانی استاندار،
معاون محترم مدیریت منابع انسانی استاندار، مدیران کل محترم دفاتر شهری، روستائی، فنی، فرمانداران محترم، شهرداران محترم و پرسنل محترم این ادارات و سایرین در پیش برد اهداف مؤسسه بسیار حائز اهمیت و مؤثر بوده است.
رابطه شورا و شهرداریها و نحوه برخورد آنان با این پروسه را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا مورد استقبال قرار گرفت یا مانند مردم نیاز به فرهنگسازی بود؟
اغلب برخوردها قابل قبول بود. اما نیاز به فرهنگسازی حس میشد. واژههایی مانند (تفکیک از مبدا) در شهرداریها نامانوس بود و در این مشکل کسی مقصر نیست چون آموزش داده نشده است. خوشبختانه شهرداریها و حتی مردم تعامل و همکاری بسیار خوبی داشتهاند. اما هنوز نیاز به آموزش و تکرار مراحل فرهنگسازی حس میشود.
آیا به شیوه کارگاهی و سمینار فعالیتی داشتهاید؟
بله به شیوه کارگاهی فعالیتهایی داشتهایم اما در سطح مدیران و کارشناسان. اما در کل این کار، کار مشکلی است و متاسفانه زمان کمی است که در این زمینه فعالیت داشتهایم.
به تالاب زریبار مریوان اشارهای نمودید و اینکه شما دبیر ستاد نجات بخشی تالاب میباشید. لطفا در مورد تالاب زریبار و هچنین سدسازیهای استان بیشتر توضیح دهید. آیا زریبار مریوان واقعا در معرض خطر قرار دارد یا صرفا فشاری رسانهای است در جهت پیشگیری مشکلات؟
قسمت دوم سخنان شما صحیح است و زریبار تا این حد در معرض خطر نمیباشد. تخریبها نسبت به سال ۹۳ که ستاد ایجاد شد، بسیار آهسته شده است. در آن زمان بخصوص در بحث ساخت و سازهای غیرمجاز، شاهد افراط، اهمال و سهلانگاری بیشتری بودیم. در فاصله سالهای ۹٤ و ۹٥، چهل مورد تخریب سازه در اطراف زریبار داشتهایم. در حالی که امسال فقط یک مورد ساخت سازه غیر مجاز داشتیم. همچنین روند سرازیر شدن فاضلابها به تالاب زریبار بسیار کم شده است به صورتی که فقط ۳ روستا و منطقه سردوشی در راستای مصدودسازی باقی مانده است.
دو کارگروه علمی پژوهشی و کارگروه فنی اجرایی از ستاد جدا شد. از اقدامات نجات بخشی تالار زریبار، نیاز به مطالعات بهروز و دیتاهای به هنگام داریم. مخصوصا اینکه در دو حوزه مطالعاتی وجود ندارد. برای مثال از سال ۷٥ در زریبار طرحهایی انجام شده است. که بحث رشد نیزارها و رسوبگذاری بررسی و کار نشده است. رسوبگذاری در حال حاضر باعث کم حجم شدن دریاچه شده است. امیدواریم در کارگروه علمی پژوهشی اعتباراتی برای مطالعات به هنگام در راستای نجات بخشی زریبار کسب کنیم. انصداد چاههای غیر مجاز که توسط اداره آبهای منطقهای پیگیری و انجام میشود، تعیین حریم دریاچه، جلسات ستاد نجات بخشی، پاسخگویی ادارات در حوزه نجات بخشی زریبار، از اقدامات انجام شده است. اداره جهاد کشاورزی با تغییر کاربریها، مسئول پیشگیری از ساخت و سازهای غیر مجاز است که از شهرداریها و اداره راه نیز در تخریب سازهها کمک میگیرند. این همکاریها، همیاریها و هم سویی ها که ایجاد شده است و شخص آقای استاندار مرتب بر آن تاکید دارند، در تفکر موجود سازمانهای مردم نهاد و دولت بسیار تاثیرگذار بوده است.
تعداد سمنها دوبرابر شده است. خارج از بحث میزان فعالیت سمنها، تفکر آنان و خودجوش بودن آنها در راستای دفاع از حقوق محیط زیست در بلند مدت میتواند بسیار تاثیرگذار باشد.
موسسه مدیریت بازیافت، موسسهای خصوصی است یا دولتی؟ تامین بودجه موسسه از چه طریق است؟
تامین بودجه موسسه توسط شهرداریها انجام میشود. موسسه مدیریت پسماند از سال ۸٤ فعال بوده و دارای اداره مستقل میباشد و با توجه به اینکه دارای اساسنامه از وزارت کشور است، از لحاظ حقوقی، بسیار شبیه به شهرداریها است.
در شهر بانه حدود ۱٥کیلومتر فاضلاب روباز وجود دارد که ضربه بسیار بزرگی به اکوسیستم شهر زده است و به یکی از معضلات اصلی شهر تبدیل شده است که اقدامی در جهت حل آن انجام نشده است و حتی سمنها، ادارات و رسانهها سخنی از آن به میان نیاوردهاند. آیا اقدام برای بهبود این شرایط در بانه، در حوزه فعالیتهای کدام اداره قرار دارد؟
-متأسفانه در این زمینه نه آماری دارم و نه اطلاعاتی، به همین دلیل نمیتوانم آن گونه که هست سخنی بگویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.