طلاق پیامد تراکم آگاهی یا ناآگاهی؟
دکتر هادی نقدی
ازدواج یک تصمیم مهم، با پیامدهای بسیار متنوع و گسترده، برای ادامه مسیر زندگی است. کسی که ازدواج می کند در واقع به تعیین مسیر بعدی زندگی پرداخته است. اما طلاق به این معناست که او مسیر را اشتباه آمده است و باید به عقب برگردد. طلاق به عنوان یک آسیب اجتماعی دارای پیامدهای اجتماعی، خانوادگی و فردی است که گاهی برخی از روشنفکران با این برداشت چالش دارند. از این رو با یک تمثیل به تبیین بحث می پردازم، راننده ای را در نظر بگیرید که مسیری را در ترافیک اشتباه وارد شود او با این اشتباه هم نقشی در افزایش ترافیک داشته(پیامد اجتماعی) هم اعضای خانواده اش را نگران(پیامد خانوادگی) و هم خودش را خسته(پیامد فردی) کرده است. از این رو یک اشتباه در طی مسیر برای یک فرد که در اجتماع زندگی می کند فارغ از پیامدهای اجتماعی، خانوادگی و فردی نیست. حال اگر امکان ادامه ی مسیر به کمک راههای فرعی میسر نباشد آنچه که قطعی است این است که نمی توان یک مسیر اشتباه را تا پایان با اشتباه ادامه داد. اما هرچه این مسیر طی شده بیشتر باشد هزینه ی بازگشت و فاصله تا دور برگردان نیز بیشتر خواهد بود؛ اینجاست که طلاق از تداوم زندگی ضروری تر است. مرز بین این
امر که آیا مسیر(ادامه زندگی مشترک) اشتباه است یا نه بسیار باریک و ظریف است و گاهی افراد با شتاب بدون دانستن نقشه تغییر مسیر می دهند غافل از اینکه از همان مسیر هم می شد به مقصد رسید. با این تبیین می توان گفت گاهی طلاق از تداوم زندگی مشترک مهمتر است و گاهی طلاق به شکل غیر ضرور و اشتباهی اتفاق می افتد و دوباره ازدواجی به اشتباهی صورت می گیرد. از این رو به عنوان یک مشاور خانواده لازم به یاداوری می بینم که خانواده ها در مورد اینکه ایا در مورد یک زندگی مشترک طلاق ضروری و لازم است یا نه باید با احتیاط تصمیم بگیرند. زیرا بخشی از این افزایش آمار طلاق به طلاق های غیر لازم بر می گردد که معمولا در هیچ کجای متون علمی چندان مورد بحث قرار نگرفته است.. اما گر با یک نگاه از بالا و در قالب فراتحلیل به مسئله بنگریم علل طلاق در گروههای اجتماعی مختلف متفاوت است. در حالیکه ممکن است در طبقات حاشیه ای و پایین جامعه بحران هویت و فقر عامل تشدید و افزایش طلاق باشد در طبقات بالای اجتماع از نظر وضعیت اقتصاد و پایگاه شغلی، هویت خواهی و ثروت به عنوان عامل موثر در افزایش طلاق عمل می نماید از این رو لازم است در تبیین علل طلاق عوامل درون
فردی و بین فردی را لحاظ کنیم. با این وجود یک لینک مشترک به عنوان علت العلل طلاق عمل می نماید. این علت هم بحران هویت و فقر اقتصادی را به عنوان عامل میانجی برای طلاق تبیین می کند و هم میتواند توانگری اقتصادی و هویت خواهی را به عنوان عامل میانجی در افزایش طلاق تبیین نماید.با توجه به آنچه که تاکنون مورد اشاره قرار گرفت می توان افزایش آگاهی را در نقش علت العلل طلاق در جوامع امروز به حساب آورد. طلاق و افزایش آن تنها معضل جامعه ی ایران و خاص کردستان نبوده و نیست. امروزه نهادهای حامی خانواده در غرب و خصوصا امریکا نیز از افزایش آمار طلاق در جوامع خود اظهار نگرانی می کنند. نگاه بخشی و منطقه ای به طلاق اگرچه به هگام ارایه ی راهکارها برای کاهش طلاق ضروری است اما در تبیین علل طلاق سبب فهم ناقص علل آسیبی مانند طلاق خواهد شد. از این رو بهتر است آن را در چارچوب یک پروسه ی اجتماعی با گستره ی جهانی مورد بررسی قرار دهیم. از این رو اگر طلاق را به عنوان پدیده ای با گستره ی جهانی بنگریم عنصری که نقش علت العلل را ایفا می کند و به نوعی منشاء اکثر تغییرات اجتماعی به حساب می آید افزایش آگاهی است. این افزایش آگاهی هم سبب بحران هویت
شده و هم هویت خواهی را موجب شده است. در طبقات پایین اجتماع از نظر تحصیلات و آگاهی، این رشد اگاهی سبب بحران هویت شده و زوجین را دچار بحران در فهم خود نموده است. افراد این طبقات هنوز در شوک آگاهی به سر می برد و از یک سو نمی توانند با انچه که قبلا در روابط زناشویی داشتند کنار بیایند و از سوی دیگر نمی دانند چه می خواهند و مقصود نهایی آنها چیست و چگونه می توانند آن را تامین کنند. فقر در همیشه ی تاریخ بوده و اکنون نیز وجود دارد اما فهم افراد از فقر بر اساس افزایش اگاهی دچار تغییر شده و افراد نمی توانند با داشته های قبلی که با آن آسوده می توانستند زندگی کنند، زندگی مشترک را تداوم ببخشند.در مورد طبقات بالای اجتماع نیز افزایش آگاهی نقش اساسی را ایفا می کند، اما نقشی که افزایش اگاهی در طبقات پایین ایفا می کند با نقشی که در طبقات بالا ایفا می کند کاملا متفاوت است. افزایش آگاهی باعث هویت خواهی بیشتر زنان و مردان و فرد گرایی بیشتر انها بر محور التذاذ شخصی شده است. زنان و مردان طبقات مانند تحصیلکردگان بیشتر به نیازهای خود آگاه می شوند و تفاوتهای خود با همسرانشان را بهتر و بیشتر درک می کنند، از این رو تمرکز بر تمایزات می
تواند زمینه طلاق را فراهم کند.
همچنین توانگری مالی در طبقات بالا سبب می شود این افراد قدرت ریسک بیشتری داشته باشند و دایره ی انتخاب آنها نیز افزایش یابد. محصول این دو افزایش تمایل به طلاق در گروههای بالای اجتماع است که با آنچه که در گروههای پایین اجتماع اتفاق می افتد متفاوت است.البته نباید نادیده گرفت که آگاهی در تعامل با ساختارهای اجتماعی است که معنا و مفهوم خاص خود را پیدا می کند. برخی آگاهی ها با ساختارهای موجود چنان در تضاد هستند که به عنوان منبع فشار روانی بستری برای افزایش طلاق محسوب می شوند.حدیث غم انگیز این تحلیل و روایت این است که نه افزایش آگاهی را می توان متوقف کرد و نه می توان به ساختارهای گذشته ای بازگشت که در آن ناهماهنگی شناختی و ناکام سازی کمتر بود. از این رو چشم انداز مثبتی از کنترل طلاق را نمی توان پیش رو داشت.
ازدواج یک تصمیم مهم، با پیامدهای بسیار متنوع و گسترده، برای ادامه مسیر زندگی است. کسی که ازدواج می کند در واقع به تعیین مسیر بعدی زندگی پرداخته است. اما طلاق به این معناست که او مسیر را اشتباه آمده است و باید به عقب برگردد. طلاق به عنوان یک آسیب اجتماعی دارای پیامدهای اجتماعی، خانوادگی و فردی است که گاهی برخی از روشنفکران با این برداشت چالش دارند. از این رو با یک تمثیل به تبیین بحث می پردازم، راننده ای را در نظر بگیرید که مسیری را در ترافیک اشتباه وارد شود او با این اشتباه هم نقشی در افزایش ترافیک داشته(پیامد اجتماعی) هم اعضای خانواده اش را نگران(پیامد خانوادگی) و هم خودش را خسته(پیامد فردی) کرده است. از این رو یک اشتباه در طی مسیر برای یک فرد که در اجتماع زندگی می کند فارغ از پیامدهای اجتماعی، خانوادگی و فردی نیست. حال اگر امکان ادامه ی مسیر به کمک راههای فرعی میسر نباشد آنچه که قطعی است این است که نمی توان یک مسیر اشتباه را تا پایان با اشتباه ادامه داد. اما هرچه این مسیر طی شده بیشتر باشد هزینه ی بازگشت و فاصله تا دور برگردان نیز بیشتر خواهد بود؛ اینجاست که طلاق از تداوم زندگی ضروری تر است. مرز بین این
امر که آیا مسیر(ادامه زندگی مشترک) اشتباه است یا نه بسیار باریک و ظریف است و گاهی افراد با شتاب بدون دانستن نقشه تغییر مسیر می دهند غافل از اینکه از همان مسیر هم می شد به مقصد رسید. با این تبیین می توان گفت گاهی طلاق از تداوم زندگی مشترک مهمتر است و گاهی طلاق به شکل غیر ضرور و اشتباهی اتفاق می افتد و دوباره ازدواجی به اشتباهی صورت می گیرد. از این رو به عنوان یک مشاور خانواده لازم به یاداوری می بینم که خانواده ها در مورد اینکه ایا در مورد یک زندگی مشترک طلاق ضروری و لازم است یا نه باید با احتیاط تصمیم بگیرند. زیرا بخشی از این افزایش آمار طلاق به طلاق های غیر لازم بر می گردد که معمولا در هیچ کجای متون علمی چندان مورد بحث قرار نگرفته است.. اما گر با یک نگاه از بالا و در قالب فراتحلیل به مسئله بنگریم علل طلاق در گروههای اجتماعی مختلف متفاوت است. در حالیکه ممکن است در طبقات حاشیه ای و پایین جامعه بحران هویت و فقر عامل تشدید و افزایش طلاق باشد در طبقات بالای اجتماع از نظر وضعیت اقتصاد و پایگاه شغلی، هویت خواهی و ثروت به عنوان عامل موثر در افزایش طلاق عمل می نماید از این رو لازم است در تبیین علل طلاق عوامل درون
فردی و بین فردی را لحاظ کنیم. با این وجود یک لینک مشترک به عنوان علت العلل طلاق عمل می نماید. این علت هم بحران هویت و فقر اقتصادی را به عنوان عامل میانجی برای طلاق تبیین می کند و هم میتواند توانگری اقتصادی و هویت خواهی را به عنوان عامل میانجی در افزایش طلاق تبیین نماید.با توجه به آنچه که تاکنون مورد اشاره قرار گرفت می توان افزایش آگاهی را در نقش علت العلل طلاق در جوامع امروز به حساب آورد. طلاق و افزایش آن تنها معضل جامعه ی ایران و خاص کردستان نبوده و نیست. امروزه نهادهای حامی خانواده در غرب و خصوصا امریکا نیز از افزایش آمار طلاق در جوامع خود اظهار نگرانی می کنند. نگاه بخشی و منطقه ای به طلاق اگرچه به هگام ارایه ی راهکارها برای کاهش طلاق ضروری است اما در تبیین علل طلاق سبب فهم ناقص علل آسیبی مانند طلاق خواهد شد. از این رو بهتر است آن را در چارچوب یک پروسه ی اجتماعی با گستره ی جهانی مورد بررسی قرار دهیم. از این رو اگر طلاق را به عنوان پدیده ای با گستره ی جهانی بنگریم عنصری که نقش علت العلل را ایفا می کند و به نوعی منشاء اکثر تغییرات اجتماعی به حساب می آید افزایش آگاهی است. این افزایش آگاهی هم سبب بحران هویت
شده و هم هویت خواهی را موجب شده است. در طبقات پایین اجتماع از نظر تحصیلات و آگاهی، این رشد اگاهی سبب بحران هویت شده و زوجین را دچار بحران در فهم خود نموده است. افراد این طبقات هنوز در شوک آگاهی به سر می برد و از یک سو نمی توانند با انچه که قبلا در روابط زناشویی داشتند کنار بیایند و از سوی دیگر نمی دانند چه می خواهند و مقصود نهایی آنها چیست و چگونه می توانند آن را تامین کنند. فقر در همیشه ی تاریخ بوده و اکنون نیز وجود دارد اما فهم افراد از فقر بر اساس افزایش اگاهی دچار تغییر شده و افراد نمی توانند با داشته های قبلی که با آن آسوده می توانستند زندگی کنند، زندگی مشترک را تداوم ببخشند.در مورد طبقات بالای اجتماع نیز افزایش آگاهی نقش اساسی را ایفا می کند، اما نقشی که افزایش اگاهی در طبقات پایین ایفا می کند با نقشی که در طبقات بالا ایفا می کند کاملا متفاوت است. افزایش آگاهی باعث هویت خواهی بیشتر زنان و مردان و فرد گرایی بیشتر انها بر محور التذاذ شخصی شده است. زنان و مردان طبقات مانند تحصیلکردگان بیشتر به نیازهای خود آگاه می شوند و تفاوتهای خود با همسرانشان را بهتر و بیشتر درک می کنند، از این رو تمرکز بر تمایزات می
تواند زمینه طلاق را فراهم کند.
همچنین توانگری مالی در طبقات بالا سبب می شود این افراد قدرت ریسک بیشتری داشته باشند و دایره ی انتخاب آنها نیز افزایش یابد. محصول این دو افزایش تمایل به طلاق در گروههای بالای اجتماع است که با آنچه که در گروههای پایین اجتماع اتفاق می افتد متفاوت است.البته نباید نادیده گرفت که آگاهی در تعامل با ساختارهای اجتماعی است که معنا و مفهوم خاص خود را پیدا می کند. برخی آگاهی ها با ساختارهای موجود چنان در تضاد هستند که به عنوان منبع فشار روانی بستری برای افزایش طلاق محسوب می شوند.حدیث غم انگیز این تحلیل و روایت این است که نه افزایش آگاهی را می توان متوقف کرد و نه می توان به ساختارهای گذشته ای بازگشت که در آن ناهماهنگی شناختی و ناکام سازی کمتر بود. از این رو چشم انداز مثبتی از کنترل طلاق را نمی توان پیش رو داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.