|

روز کدام خبرنگار؟ تکریم کدام خبر؟

فریا یونسی

همیشه وقتی در طول یک سال بشری، به مناسبت‌هایی میرسیم و تبریکات و تحیات‌ مناسبت‌شونده‌گان را در هزارسوی فضاهای پر طمطراق مجازی می‌بینم، یاد حرفی و حرکتی از نویسنده طناز ایرلندی "جورج برنارد شاو" می‌افتم که وقتی برای اولین بار در نیویورک آمریکا، با مجسمه وزین و متین آزادی در آن دیار، روبه‌رو می‌شود و آن ژست سرزنش‌گر و کنش‌مند جناب مجسمه به حیرتش می‌اندازد، از همراه خود نام و نشان مجسمه را می‌پرسد، که او نیز در جواب به برنارد شاو می‌گوید این مجسمه آزادی، بزرگ‌ترین و با ابهت ترین مجسمه معنوی جهان است که برای همه بشریت حامل پیام بزرگی است... و همچنان به وراجی‌هایش ادامه می‌دهد و شاو که انگار از همان جمله آغازین همراهش، همه چیز را حدس زده و زحمت شنیدن مابقی آن خزعبلات را به خود نمی‌دهد، زیر لب و با صدایی ملایم که همراهش نیز بتواند بشنود و شاید خفه‌خون بگیرد -که می‌گیرد- می‌گوید: چه جالب! در کشور ما، برای مرده‌ها مجسمه می‌سازند...
حالا سال‌هاست که در میان ما نیز، مناسبت‌هایی از این دست مد شده و شاید باور نکنید بسیار مناسبت‌شونده‌ها هستند که تمام روزهای دیگر سال را منتظر آن روز نسبی خود بوده و بدین مناسبت به هرچه مناسبت است تمرین واژه هاي خاص کرده‌اند! جالب است بدانید همیشه قانون اینگونه روزها این بوده است: که کسانی آمده‌اند مراسمی گرفته و خودشان را به آن مراسم دعوت کرده و آنجا -خودشان- یک به یک به ایراد سخنرانی پرداخته و بعد هم طبق معمول آن‌گونه مراسمات، خودشان را تشویق کرده و دست آخر هم خودشان به روی سن رفته و به خودشان که با اعلام یکی از خودشان، بقیه خودشان را به روی سن فرا می‌خواند، دست و جایزه داده‌اند و عکس گرفته‌اند و همه چیز را به خوبی و خوشی تمام کرده‌اند. البته لازم است روی این نکته تأکیدی جدی داشته باشیم که برخی از آن "خودشان"ها با برخی دیگرشان تفاوت‌هایی از لحاظ ژنتیکی، ذهنی، گفتمانی و بسیاری از لحاظ‌های دیگر، دارند؛ اما دست‌آخر باز به صورت کاملا معجزه‌آسایی یکی شده‌اند و در زمره اصحاب مثلا رسانه قرار گرفته‌اند.تا اینجای مسئله را که خوانده‌ای، ممکن است تصور کنی که با یک متن طنز مخرب طرف هستی و شاید بعضی از شما خنده سر داده و بعضی دیگرتان نیز زیر لب نویسنده این متن را متهم به هزاران انگ روان‌پریشی و تخریب و تهمت و دورافتادگی از آداب مدنیت و نا آگاه به روند دموکراسی و غافل از اصول شهروندی و همان‌طور که گفتم هزار مسئله دیگر بکنید؛ اما بهتر است عجول نباشید و بدانید آن‌همه تعجیل موشکافانه‌ مچ‌گیرانه، هیچ دردی از کسی دوا نخواهد کرد و آن آب رفته از جوي کسانی را که در طول تاریخ بعضی از حرفه‌ها و هنرها، به راستی خون دل خورده‌اند، باز نخواهد گرداند و به تو اطمینان می‌دهم که در پایان این متن، به تمامی، آن درد دیرین را لمس خواهی کرد و به آن یأس سازنده خواهی رسید. یأسی که برای یکایک سلول‌های وجود آدمی خوب است و عضله می‌آورد... چنانچه می‌دانید، هم اکنون در اولین ساعات روزی هستیم که گویا به نام روز خبرنگار، ثبت ملی شده است و جای خود دارد که -بی آنکه همچون برنارد شاو بزرگ به وجه تسمیه این روز، نگاهی چنان بدبینانه و منزوی کننده داشته باشیم- گوشه‌ای از اوراق گرد گرفته این روز را بالا زده و به مرورش بنشینیم: تا اگر درمانی هست، همه باهم بکوشیم کشفش کرده و به مداوایش همت گماریم. حالا دیگر سال‌هاست که در میان ما -مردم کردستان- نیز، بارقه امیدی از این هنر انسان معاصر دمیده شده و حالا دیگر ما نیز سالهاست که این بانی دموکراسی را به میان خود آورده و پرورش داده‌ایم. اما گاهی اوقات، حرکاتی از بیرون و درون این هنر بروز می‌کند که تا حدی موجب شرم است و یأس، و هیچ جنبنده‌ای راضی به بقای حضورش در میان این اصحاب نیست. بی‌حرمتی‌هایی که از سوی عده‌ای مدیر و مسئول منفعت‌طلب -چه خارج از دستگاه یک روزنامه، همچون مدیرانی که باید اخبار و مسائل جدی کاریشان تحت پوشش‌های حرفه‌ای خبری قرار گیرد و چه درون دستگاه یک روزنامه، همچون مدیران مسئول، سردبیران، کارشناسان آگاه به مسائل بغرنج اجتماعی در هیئت ستون‌نویسانی حرفه‌ای، گزارشگران و خبرنگاران- به یک مقوله و منقلب کننده چون یک روزنامه صورت می‌گیرد، شکلی دردناک از یک پوچی و بی محتوایی است و باید اعتراف کرد: چنین روندی به معنای واقعی کلمه، جانکاه است و چنین دردی است که روح یک انسان روشن‌نگر در جامعه را مورد شبیخون‌های پیاپی قرار داده و در انزوایی نفس‌گیر، از ریشه خشکش خواهد کرد.اینکه مسائل مالی یک نشریه و ناتوانی مجریان چاپ و نشر آن از توزیع و رساندنش به دست مردم، سبب شود به فکر تأمین مخارج به شیوه‌ای دیگر و از طریق‌هایی باشیم که بعضا ممکن است به نوعی بی‌اخلاقی و واماندن از مسائل کیفی -چه از لحاظ ساختار و چه از لحاظ محتوا- منجر شود و به محض رسیدن به چند قدمی یک تریبون، همه چیز را فراموش کرده و به گونه‌ای دیگر برخورد کنیم که تداعی کننده همان اصطلاح نگاه عاقل اندر سفيه باشد، نشان از نشان بزرگی در این امر خطیر نیست. شاید به همین دلیل ساده است که دیگران نیز، هیچ گونه حرمتی در برخورد با نشریات ما و دبیرانش از خود نشان نمی‌دهند. مطمئنا برای همه ما دردناک است وقتی از گوشه و کنار به گوشمان می‌رسد که فلان مدیر یا رئیس سازمانی، برای خودش یک جین خبرنگار دست و پا کرده پشت سرشان، همه آن‌ها را خبرنگاران کارت هدیه‌ای بنامد. چرا هنوز یاد نگرفته‌ایم که تمرین دیریافتگی بکنیم و مسائلمان را از وسائلمان جدا کنیم و بیشتر به کارمان بپردازیم تا به بارمان؟ بدون شک پرداخت یک روزنامه‌نگار واقعی به دلیل نقد است نه نقدینگی و تمام شرافت حرفه‌ایش در گرو آزار و اذیت‌هایی است که هر روز و هر ساعت از گوشه و کنار، در کمینش نشسته و متبرکش می‌کنند. اینکه سختمان می‌آید برای نشریه‌مان، عواملی درخور در نظر بگیریم و هر قسمت از کار را به کسانی بسپاریم که شایسته آن هستند و در این راه از بیمه‌ برخوردارشان کنیم؛ نشان از تک‌صدایی و دگم بودن ماست. وگرنه بیمه کردن یک روزنامه‌نگار به کجای جهان برمی‌خورد که حاضریم تمام اعضای خانواده و بستگانمان را به نام خبرنگار و سردبیر و دبیر بخش‌های خیالی نشریه‌مان بیمه کنیم، اما هیچ حق و حقوقی برای کسی که نانش و چه بسا گاهی اوقات جانش، در گرو یک خبر یا گزارش است؛ قائل نشویم؟کاش بیش از این‌ها به خود بیاییم و به جای آن همه تندیس و سردیس و بیانات گهربار در شأن و منزلت روزنامه‌نگار ساکن در درد... خبرهای کوتاه خبرنگاران خزیده در یأس را، بر سر در ادارات و نهادهای دولتی، در ایستگاه‌های پر رفت و آمد تاکسی‌ها و خط واحدها، بر دیوارهای شکسته مدارس، بر ویترین‌های پر زرق و برق مغازه‌های شهر که سال‌هاست بی‌خبری می‌فروشند و حتی بر تن داغدیده آسفالت خیابان‌های شهر حک کنیم که روزنامه‌نگارانمان بدانند: هنوز زنده‌اند و با قلم‌هایشان نفس می‌کشند.

همیشه وقتی در طول یک سال بشری، به مناسبت‌هایی میرسیم و تبریکات و تحیات‌ مناسبت‌شونده‌گان را در هزارسوی فضاهای پر طمطراق مجازی می‌بینم، یاد حرفی و حرکتی از نویسنده طناز ایرلندی "جورج برنارد شاو" می‌افتم که وقتی برای اولین بار در نیویورک آمریکا، با مجسمه وزین و متین آزادی در آن دیار، روبه‌رو می‌شود و آن ژست سرزنش‌گر و کنش‌مند جناب مجسمه به حیرتش می‌اندازد، از همراه خود نام و نشان مجسمه را می‌پرسد، که او نیز در جواب به برنارد شاو می‌گوید این مجسمه آزادی، بزرگ‌ترین و با ابهت ترین مجسمه معنوی جهان است که برای همه بشریت حامل پیام بزرگی است... و همچنان به وراجی‌هایش ادامه می‌دهد و شاو که انگار از همان جمله آغازین همراهش، همه چیز را حدس زده و زحمت شنیدن مابقی آن خزعبلات را به خود نمی‌دهد، زیر لب و با صدایی ملایم که همراهش نیز بتواند بشنود و شاید خفه‌خون بگیرد -که می‌گیرد- می‌گوید: چه جالب! در کشور ما، برای مرده‌ها مجسمه می‌سازند...
حالا سال‌هاست که در میان ما نیز، مناسبت‌هایی از این دست مد شده و شاید باور نکنید بسیار مناسبت‌شونده‌ها هستند که تمام روزهای دیگر سال را منتظر آن روز نسبی خود بوده و بدین مناسبت به هرچه مناسبت است تمرین واژه هاي خاص کرده‌اند! جالب است بدانید همیشه قانون اینگونه روزها این بوده است: که کسانی آمده‌اند مراسمی گرفته و خودشان را به آن مراسم دعوت کرده و آنجا -خودشان- یک به یک به ایراد سخنرانی پرداخته و بعد هم طبق معمول آن‌گونه مراسمات، خودشان را تشویق کرده و دست آخر هم خودشان به روی سن رفته و به خودشان که با اعلام یکی از خودشان، بقیه خودشان را به روی سن فرا می‌خواند، دست و جایزه داده‌اند و عکس گرفته‌اند و همه چیز را به خوبی و خوشی تمام کرده‌اند. البته لازم است روی این نکته تأکیدی جدی داشته باشیم که برخی از آن "خودشان"ها با برخی دیگرشان تفاوت‌هایی از لحاظ ژنتیکی، ذهنی، گفتمانی و بسیاری از لحاظ‌های دیگر، دارند؛ اما دست‌آخر باز به صورت کاملا معجزه‌آسایی یکی شده‌اند و در زمره اصحاب مثلا رسانه قرار گرفته‌اند.تا اینجای مسئله را که خوانده‌ای، ممکن است تصور کنی که با یک متن طنز مخرب طرف هستی و شاید بعضی از شما خنده سر داده و بعضی دیگرتان نیز زیر لب نویسنده این متن را متهم به هزاران انگ روان‌پریشی و تخریب و تهمت و دورافتادگی از آداب مدنیت و نا آگاه به روند دموکراسی و غافل از اصول شهروندی و همان‌طور که گفتم هزار مسئله دیگر بکنید؛ اما بهتر است عجول نباشید و بدانید آن‌همه تعجیل موشکافانه‌ مچ‌گیرانه، هیچ دردی از کسی دوا نخواهد کرد و آن آب رفته از جوي کسانی را که در طول تاریخ بعضی از حرفه‌ها و هنرها، به راستی خون دل خورده‌اند، باز نخواهد گرداند و به تو اطمینان می‌دهم که در پایان این متن، به تمامی، آن درد دیرین را لمس خواهی کرد و به آن یأس سازنده خواهی رسید. یأسی که برای یکایک سلول‌های وجود آدمی خوب است و عضله می‌آورد... چنانچه می‌دانید، هم اکنون در اولین ساعات روزی هستیم که گویا به نام روز خبرنگار، ثبت ملی شده است و جای خود دارد که -بی آنکه همچون برنارد شاو بزرگ به وجه تسمیه این روز، نگاهی چنان بدبینانه و منزوی کننده داشته باشیم- گوشه‌ای از اوراق گرد گرفته این روز را بالا زده و به مرورش بنشینیم: تا اگر درمانی هست، همه باهم بکوشیم کشفش کرده و به مداوایش همت گماریم. حالا دیگر سال‌هاست که در میان ما -مردم کردستان- نیز، بارقه امیدی از این هنر انسان معاصر دمیده شده و حالا دیگر ما نیز سالهاست که این بانی دموکراسی را به میان خود آورده و پرورش داده‌ایم. اما گاهی اوقات، حرکاتی از بیرون و درون این هنر بروز می‌کند که تا حدی موجب شرم است و یأس، و هیچ جنبنده‌ای راضی به بقای حضورش در میان این اصحاب نیست. بی‌حرمتی‌هایی که از سوی عده‌ای مدیر و مسئول منفعت‌طلب -چه خارج از دستگاه یک روزنامه، همچون مدیرانی که باید اخبار و مسائل جدی کاریشان تحت پوشش‌های حرفه‌ای خبری قرار گیرد و چه درون دستگاه یک روزنامه، همچون مدیران مسئول، سردبیران، کارشناسان آگاه به مسائل بغرنج اجتماعی در هیئت ستون‌نویسانی حرفه‌ای، گزارشگران و خبرنگاران- به یک مقوله و منقلب کننده چون یک روزنامه صورت می‌گیرد، شکلی دردناک از یک پوچی و بی محتوایی است و باید اعتراف کرد: چنین روندی به معنای واقعی کلمه، جانکاه است و چنین دردی است که روح یک انسان روشن‌نگر در جامعه را مورد شبیخون‌های پیاپی قرار داده و در انزوایی نفس‌گیر، از ریشه خشکش خواهد کرد.اینکه مسائل مالی یک نشریه و ناتوانی مجریان چاپ و نشر آن از توزیع و رساندنش به دست مردم، سبب شود به فکر تأمین مخارج به شیوه‌ای دیگر و از طریق‌هایی باشیم که بعضا ممکن است به نوعی بی‌اخلاقی و واماندن از مسائل کیفی -چه از لحاظ ساختار و چه از لحاظ محتوا- منجر شود و به محض رسیدن به چند قدمی یک تریبون، همه چیز را فراموش کرده و به گونه‌ای دیگر برخورد کنیم که تداعی کننده همان اصطلاح نگاه عاقل اندر سفيه باشد، نشان از نشان بزرگی در این امر خطیر نیست. شاید به همین دلیل ساده است که دیگران نیز، هیچ گونه حرمتی در برخورد با نشریات ما و دبیرانش از خود نشان نمی‌دهند. مطمئنا برای همه ما دردناک است وقتی از گوشه و کنار به گوشمان می‌رسد که فلان مدیر یا رئیس سازمانی، برای خودش یک جین خبرنگار دست و پا کرده پشت سرشان، همه آن‌ها را خبرنگاران کارت هدیه‌ای بنامد. چرا هنوز یاد نگرفته‌ایم که تمرین دیریافتگی بکنیم و مسائلمان را از وسائلمان جدا کنیم و بیشتر به کارمان بپردازیم تا به بارمان؟ بدون شک پرداخت یک روزنامه‌نگار واقعی به دلیل نقد است نه نقدینگی و تمام شرافت حرفه‌ایش در گرو آزار و اذیت‌هایی است که هر روز و هر ساعت از گوشه و کنار، در کمینش نشسته و متبرکش می‌کنند. اینکه سختمان می‌آید برای نشریه‌مان، عواملی درخور در نظر بگیریم و هر قسمت از کار را به کسانی بسپاریم که شایسته آن هستند و در این راه از بیمه‌ برخوردارشان کنیم؛ نشان از تک‌صدایی و دگم بودن ماست. وگرنه بیمه کردن یک روزنامه‌نگار به کجای جهان برمی‌خورد که حاضریم تمام اعضای خانواده و بستگانمان را به نام خبرنگار و سردبیر و دبیر بخش‌های خیالی نشریه‌مان بیمه کنیم، اما هیچ حق و حقوقی برای کسی که نانش و چه بسا گاهی اوقات جانش، در گرو یک خبر یا گزارش است؛ قائل نشویم؟کاش بیش از این‌ها به خود بیاییم و به جای آن همه تندیس و سردیس و بیانات گهربار در شأن و منزلت روزنامه‌نگار ساکن در درد... خبرهای کوتاه خبرنگاران خزیده در یأس را، بر سر در ادارات و نهادهای دولتی، در ایستگاه‌های پر رفت و آمد تاکسی‌ها و خط واحدها، بر دیوارهای شکسته مدارس، بر ویترین‌های پر زرق و برق مغازه‌های شهر که سال‌هاست بی‌خبری می‌فروشند و حتی بر تن داغدیده آسفالت خیابان‌های شهر حک کنیم که روزنامه‌نگارانمان بدانند: هنوز زنده‌اند و با قلم‌هایشان نفس می‌کشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.