«بازار» در پی «انعکاسهای چند ثانیهای»
سحر رنجبر: نمایشگاه عکس «بازار» نمایش ثبت چهارده فرم توسط «پیام اکرمیپور» است که عکسهای آن طی سه سال، بازار را در زمان تاسوعا و عاشورا به تصویر میکشد. این نمایشگاه دومین کار او است. اولین نمایشگاه «اکرمیپور» با نام «انعکاسهای چندثانیهای» در تیر ماه امسال برگزار شد. موضوع آن به انعکاس محیط اطراف و ساختمانها از جمله تکیه «معاون الملک» در حباب مربوط میشد که اسم نمایشگاه هم از حبابهای ناپایدار گرفته شده بود. چرا که حبابها بعد از چند ثانیه ناپدید میشوند اما «اکرمیپور» آنها را در فضای دو بعدی (عکس) برای همیشه پایدار کرد و پس از آن با فاصله زمانی کمی، در مرداد ماه نمایشگاه «بازار» را برای مخاطبانش به نمایش درآورده. او در خصوص فاصله زمانی کوتاه بین برگزاری دو نمایشگاهش میگوید: « از زمانی که شروع به تحصیل در مقطع دیپلم کردم و تا به الان بیش از پنج سال میگذرد. نمایشگاه انفرادی نگذاشته بودم و فقط به مطالعه و عکاسی پرداختم. در طی این مدت به مجموعههای انفرادی و نحوه برگزاری آنها فکر کردم و سعی کردم مجموعهها به یک پختگی برسد. اکثر کسانی که در حیطه عکاسی بودند فضای کاری من را بیشتر به
عنوان تئوری میشناختند و من قصد داشتم این فضا شکسته شود».بازار جدا از وجهه کارکردی آن، معنایی در درون خود نهفته دارد که آن را به ناظر و یا کاربر اثر منتقل میکند. او میگوید:« از زمان شروع تحصیلم در دانشگاه تا کنون، بعضی از همرشتهایهای من برای پروژه عکاسی رنگی، بازار را به عنوان مکانی که دارای رنگهای متنوع باشد انتخاب میکردند، اما میتوان بازار را از دریچهای دیگر نگاه کرد و به جای ثبت لطافت پارچهای رنگی در دستان یک شخص، نگاهی مفهومی و خارج از تکرار و روزمرگی را نسبت به آن داشت». « رولان بارت» نظریهپردازهنری و فرهنگی، میپرسد:« معنا چگونه به تصویر راه مییابد؟ پایان راهش کجاست؟ و اگر که جایی به پایان میرسد، در فراسوی آن چیست؟» به نظر میرسد عکاسی که نگاهی مفهومی به جهان دارد و در پی کنار زدن تکرار و روزمرهگیهای این عصر ماشینی است باید قادر به پاسخگویی به این پرسشها باشد؛ اما شاید نه در گفتش با دیگران، بلکه در قابهایش. میتوان گفت عکسهای «بازار» از پتانسیل خوبی برای راضی نگه داشتن و پاسخگویی به مخاطب پرسشگر برخوردار است. همیشه شنیدهایم رنگها در بازار سنتی روح دارند و زندهاند، رنگها مانند
کلمه هستند و همچون کلمات سخن میگویند، از روح آدمی و دنیای پر رمز و راز انسان. اما گاهی بازنمود این رنگارنگی را میتوان به گونهای دیگر نشان داد. در «بازار» همه چیز رنگ میبازد و سیاه و سفید میشود؛ صدای پایی احساس میشود، حرکتی در پس گویشی بیرنگ و سیاه و سفید. «اکرمیپور» قاب رنگی را برای تصویر معناهایش روسیاه میکند و زیبایی پر زرق و برقش را به بازی میگیرد. او معتقد است:« بازار به عنوان محلی شناخته میشود که انبوهی از رنگها را در خودش جای داده است و این محیط در زمانی خاص و به این شکل ثبت میشود و تبدیل به جایی میشود که سکوت حکم فرماست. پس با گرفتن رنگ میتوان این را طور دیگری نشان داد. چشم انسان در حالت عادی فضا را رنگی میبیند اما در حالت سورئالی که این محیط پیدا کرده، از نظر من نمیشود در قالب رنگ ثبت شود در نتیجه باید از جنبه رئالیستیش فاصله بگیرد»! اما چرا تاسوعا و عاشورا؟ او میگوید:« انگیزهام از ثبت این عکسهای وابسته به مکان و زمان، این بود تاثیری که مردم از یک سنت یا تاسوعا وعاشورا میگیرند را، در داخل بازار به تصویر بکشم. به دلیل اینکه این تاثیریست که بازار از تاسوعا و عاشورا گرفته. این
نگاه، نگاهی دو طرفه است، در عکسها به نوعی بازار و عاشورا با هم ثبت شدند و به دلیل متفاوت تصویر کردن بازار در این چارچوب توجه من به این نوع ثبت جلب شد». بازار هیچگاه از مردم جدا نبوده و در تعریفش، مردم جز جداییناپذیر آن است. اما قابهای «اکرمیپور» از اشخاص خالیست و در بازار بدون مردم، به مفاهیمش میرسد، جایی که کادربندیها و دیگر عناصر در کنار این تفاوت او را به هدفش رهنمون میشود. او میگوید: « در این سه سالی که عکاسی کردهام به خصوصیاتی که باید این مجموعه داشته باشد از لحاظ سیاه و سفید بودن عکسها، نحوه کادربندی، وجود عناصر در عکسها و همینطور ثبت نکردن اشخاص در بازار، فکر کردهام و به یک دید کلی رسیدهام که این طور باید باشد». عکاس جوان در مقابل پرسشم که برای چه عکاسی میکنی این طور پاسخ میدهد: «به دلیل علاقهای که به هنر عکاسی دارم. شخصی که در این حیطه کار میکند میتوند زیباییهای اطرافش را نسبت به افرادی که پا در این حیطه قرار ندادهاند بهتر درک کند و اطرافش را طور دیگری ببیند. از طرفی هم میتواند، مشکلات اطرافش را به تصویر کشد. گاهی اوقات یک عکس میتواند از یک نثر ویا یک شعر گویاتر باشد». بیشک
عکس ورای نشان دادن وضعیت موجود، با مفهوم پنهانش میتواند قادر به التیام دردهای جامعه باشد. همانطور که «کارتر» توانست با عکس «کودک وکرکس» نگاه جهان را به نقطهای خیره نگه دارد که از زاویه دید آنها به دور مانده بود و در انزوا به سمت مرگ میرفت. اما این آگاهی بخشی و در پی آن تصمیم در خصوص یک راهکار درست، چگونه اتفاق میافتد؟ «اکرمیپور» میگوید:« اگر فضایی برای به نمایش در آمدن عکسها ایجاد شود و مردم و مسئولین واقعیات را ببینند، اگر واقعا به مسائل توجه شود، آثار میتونند زمینهساز پیشرفتهای بعدی و اصلاح انحرافات شوند. وظیفه هر هنرمند این است که نگاهی به مشکلات وکم و کاستیهای جامعه خودش و حتی بقیه جوامع داشته باشد. مثل عکاسانی از جمله «راجر فنتون»، «متیو بردی» یا «آلفرد یعقوب زاده»...».
در خصوص عکاس شدنش «مجید پاکرای» را در موفقیتش موثر میداند: « قبل از اینکه قصد داشته باشم به محیط آکادمیک بیایم و در دانشگاه تحصیل کنم با «مجید پاکرای» در مورد عکاسی صحبت کردم و تحت تاثیر سواد و اخلاقش قرار گرفتم. زمانی که وارد دانشگاه شدم و سر کلاسهایش نشستم، به دلیل اطلاعاتاش در مورد عکاسی و سینما و اینکه او بدون هیچ گونه پاورپوینت و نوشتهای و با اکتفا به معلومات خودش کلاس را به بهترین شکل مدیریت میکرد، باعث علاقه بیشتر من به یادگیری مباحث عکاسی شد».او ساز میزند؛ تنبور، تار و سهتار، علاوه بر کارهای دیگر در این حوزه، تک آهنگ « شیشه سنگی» را برای خودش ساخته است که آهنگسازی، نوازندگی و خوانندگیش را خود انجام داده است. «اکرمیپور» از تاثیر هر هنر بر سایر هنرها و غیرقابل چشمپوشی بودن این ارتباط میگوید. او بر این باور است که: «نه تنها تمامی هنرها بر هم تاثیر گذارند بلکه در ارائه تجربیات هر فرد چه به صورت کنفرانس و چه به صورت تدریس موثر هستند. در تعدادی از کنفرانسهایی که در دانشگاه فرهنگ و هنر داشتم برای توضیح در مورد عکاسی، از تجربیاتم در حیطه موسیقی هم استفاده کردم».«اکرمیپور» چشماندازی برای آینده
خود دارد: «قصد دارم از دریچهای متفاوت به مشکلاتی که در جامعه هست فکر کنم و عکسهایم تحت تاثیر مسائل جامعه باشد. عکس زبانی جهانی است».غایت و هدف همه تلاشهای هنری بیرون کشیدن ماهیت و سرشت معنوی فرم و آزادی آنها از زندان دنیای مادی است و از چنین آرزو و سودایی است که هنر غیرمادی ظهور میکند. «سوزان سانتاک» در کتاب «درباره عکاسی» میگوید: « عکاسی… هماغوشیای قهرمانانه با جهان مادی است»، که بدون گذر از آن، غایت هنر محقق نمیشود. بازار با تمام تعاریف و تمام چهارچوبها مادیاش، وقتی کارناولی- حرکت مردم در زمان تاسوعا و عاشورا- را در خود جای میدهد، قادر به تغییر و بازنمود معانی و مفاهیمی پنهان میشود. شکلی از بیان؛ که قادر به سخن گفتن از مباحثی است که شاید تنها در قاب دوربین بگنجد. در نمایشگاه «بازار» این کارناوال، با قرارگیری در قاب «اکرمیپور»، دست به غیاب خود میزند و مخاطب رد آن را دنبال میکند تا که ببیند پایان راهش کجاست؟ و اگر که جایی به پایان میرسد، در فراسوی آن چیست؟
سحر رنجبر: نمایشگاه عکس «بازار» نمایش ثبت چهارده فرم توسط «پیام اکرمیپور» است که عکسهای آن طی سه سال، بازار را در زمان تاسوعا و عاشورا به تصویر میکشد. این نمایشگاه دومین کار او است. اولین نمایشگاه «اکرمیپور» با نام «انعکاسهای چندثانیهای» در تیر ماه امسال برگزار شد. موضوع آن به انعکاس محیط اطراف و ساختمانها از جمله تکیه «معاون الملک» در حباب مربوط میشد که اسم نمایشگاه هم از حبابهای ناپایدار گرفته شده بود. چرا که حبابها بعد از چند ثانیه ناپدید میشوند اما «اکرمیپور» آنها را در فضای دو بعدی (عکس) برای همیشه پایدار کرد و پس از آن با فاصله زمانی کمی، در مرداد ماه نمایشگاه «بازار» را برای مخاطبانش به نمایش درآورده. او در خصوص فاصله زمانی کوتاه بین برگزاری دو نمایشگاهش میگوید: « از زمانی که شروع به تحصیل در مقطع دیپلم کردم و تا به الان بیش از پنج سال میگذرد. نمایشگاه انفرادی نگذاشته بودم و فقط به مطالعه و عکاسی پرداختم. در طی این مدت به مجموعههای انفرادی و نحوه برگزاری آنها فکر کردم و سعی کردم مجموعهها به یک پختگی برسد. اکثر کسانی که در حیطه عکاسی بودند فضای کاری من را بیشتر به
عنوان تئوری میشناختند و من قصد داشتم این فضا شکسته شود».بازار جدا از وجهه کارکردی آن، معنایی در درون خود نهفته دارد که آن را به ناظر و یا کاربر اثر منتقل میکند. او میگوید:« از زمان شروع تحصیلم در دانشگاه تا کنون، بعضی از همرشتهایهای من برای پروژه عکاسی رنگی، بازار را به عنوان مکانی که دارای رنگهای متنوع باشد انتخاب میکردند، اما میتوان بازار را از دریچهای دیگر نگاه کرد و به جای ثبت لطافت پارچهای رنگی در دستان یک شخص، نگاهی مفهومی و خارج از تکرار و روزمرگی را نسبت به آن داشت». « رولان بارت» نظریهپردازهنری و فرهنگی، میپرسد:« معنا چگونه به تصویر راه مییابد؟ پایان راهش کجاست؟ و اگر که جایی به پایان میرسد، در فراسوی آن چیست؟» به نظر میرسد عکاسی که نگاهی مفهومی به جهان دارد و در پی کنار زدن تکرار و روزمرهگیهای این عصر ماشینی است باید قادر به پاسخگویی به این پرسشها باشد؛ اما شاید نه در گفتش با دیگران، بلکه در قابهایش. میتوان گفت عکسهای «بازار» از پتانسیل خوبی برای راضی نگه داشتن و پاسخگویی به مخاطب پرسشگر برخوردار است. همیشه شنیدهایم رنگها در بازار سنتی روح دارند و زندهاند، رنگها مانند
کلمه هستند و همچون کلمات سخن میگویند، از روح آدمی و دنیای پر رمز و راز انسان. اما گاهی بازنمود این رنگارنگی را میتوان به گونهای دیگر نشان داد. در «بازار» همه چیز رنگ میبازد و سیاه و سفید میشود؛ صدای پایی احساس میشود، حرکتی در پس گویشی بیرنگ و سیاه و سفید. «اکرمیپور» قاب رنگی را برای تصویر معناهایش روسیاه میکند و زیبایی پر زرق و برقش را به بازی میگیرد. او معتقد است:« بازار به عنوان محلی شناخته میشود که انبوهی از رنگها را در خودش جای داده است و این محیط در زمانی خاص و به این شکل ثبت میشود و تبدیل به جایی میشود که سکوت حکم فرماست. پس با گرفتن رنگ میتوان این را طور دیگری نشان داد. چشم انسان در حالت عادی فضا را رنگی میبیند اما در حالت سورئالی که این محیط پیدا کرده، از نظر من نمیشود در قالب رنگ ثبت شود در نتیجه باید از جنبه رئالیستیش فاصله بگیرد»! اما چرا تاسوعا و عاشورا؟ او میگوید:« انگیزهام از ثبت این عکسهای وابسته به مکان و زمان، این بود تاثیری که مردم از یک سنت یا تاسوعا وعاشورا میگیرند را، در داخل بازار به تصویر بکشم. به دلیل اینکه این تاثیریست که بازار از تاسوعا و عاشورا گرفته. این
نگاه، نگاهی دو طرفه است، در عکسها به نوعی بازار و عاشورا با هم ثبت شدند و به دلیل متفاوت تصویر کردن بازار در این چارچوب توجه من به این نوع ثبت جلب شد». بازار هیچگاه از مردم جدا نبوده و در تعریفش، مردم جز جداییناپذیر آن است. اما قابهای «اکرمیپور» از اشخاص خالیست و در بازار بدون مردم، به مفاهیمش میرسد، جایی که کادربندیها و دیگر عناصر در کنار این تفاوت او را به هدفش رهنمون میشود. او میگوید: « در این سه سالی که عکاسی کردهام به خصوصیاتی که باید این مجموعه داشته باشد از لحاظ سیاه و سفید بودن عکسها، نحوه کادربندی، وجود عناصر در عکسها و همینطور ثبت نکردن اشخاص در بازار، فکر کردهام و به یک دید کلی رسیدهام که این طور باید باشد». عکاس جوان در مقابل پرسشم که برای چه عکاسی میکنی این طور پاسخ میدهد: «به دلیل علاقهای که به هنر عکاسی دارم. شخصی که در این حیطه کار میکند میتوند زیباییهای اطرافش را نسبت به افرادی که پا در این حیطه قرار ندادهاند بهتر درک کند و اطرافش را طور دیگری ببیند. از طرفی هم میتواند، مشکلات اطرافش را به تصویر کشد. گاهی اوقات یک عکس میتواند از یک نثر ویا یک شعر گویاتر باشد». بیشک
عکس ورای نشان دادن وضعیت موجود، با مفهوم پنهانش میتواند قادر به التیام دردهای جامعه باشد. همانطور که «کارتر» توانست با عکس «کودک وکرکس» نگاه جهان را به نقطهای خیره نگه دارد که از زاویه دید آنها به دور مانده بود و در انزوا به سمت مرگ میرفت. اما این آگاهی بخشی و در پی آن تصمیم در خصوص یک راهکار درست، چگونه اتفاق میافتد؟ «اکرمیپور» میگوید:« اگر فضایی برای به نمایش در آمدن عکسها ایجاد شود و مردم و مسئولین واقعیات را ببینند، اگر واقعا به مسائل توجه شود، آثار میتونند زمینهساز پیشرفتهای بعدی و اصلاح انحرافات شوند. وظیفه هر هنرمند این است که نگاهی به مشکلات وکم و کاستیهای جامعه خودش و حتی بقیه جوامع داشته باشد. مثل عکاسانی از جمله «راجر فنتون»، «متیو بردی» یا «آلفرد یعقوب زاده»...».
در خصوص عکاس شدنش «مجید پاکرای» را در موفقیتش موثر میداند: « قبل از اینکه قصد داشته باشم به محیط آکادمیک بیایم و در دانشگاه تحصیل کنم با «مجید پاکرای» در مورد عکاسی صحبت کردم و تحت تاثیر سواد و اخلاقش قرار گرفتم. زمانی که وارد دانشگاه شدم و سر کلاسهایش نشستم، به دلیل اطلاعاتاش در مورد عکاسی و سینما و اینکه او بدون هیچ گونه پاورپوینت و نوشتهای و با اکتفا به معلومات خودش کلاس را به بهترین شکل مدیریت میکرد، باعث علاقه بیشتر من به یادگیری مباحث عکاسی شد».او ساز میزند؛ تنبور، تار و سهتار، علاوه بر کارهای دیگر در این حوزه، تک آهنگ « شیشه سنگی» را برای خودش ساخته است که آهنگسازی، نوازندگی و خوانندگیش را خود انجام داده است. «اکرمیپور» از تاثیر هر هنر بر سایر هنرها و غیرقابل چشمپوشی بودن این ارتباط میگوید. او بر این باور است که: «نه تنها تمامی هنرها بر هم تاثیر گذارند بلکه در ارائه تجربیات هر فرد چه به صورت کنفرانس و چه به صورت تدریس موثر هستند. در تعدادی از کنفرانسهایی که در دانشگاه فرهنگ و هنر داشتم برای توضیح در مورد عکاسی، از تجربیاتم در حیطه موسیقی هم استفاده کردم».«اکرمیپور» چشماندازی برای آینده
خود دارد: «قصد دارم از دریچهای متفاوت به مشکلاتی که در جامعه هست فکر کنم و عکسهایم تحت تاثیر مسائل جامعه باشد. عکس زبانی جهانی است».غایت و هدف همه تلاشهای هنری بیرون کشیدن ماهیت و سرشت معنوی فرم و آزادی آنها از زندان دنیای مادی است و از چنین آرزو و سودایی است که هنر غیرمادی ظهور میکند. «سوزان سانتاک» در کتاب «درباره عکاسی» میگوید: « عکاسی… هماغوشیای قهرمانانه با جهان مادی است»، که بدون گذر از آن، غایت هنر محقق نمیشود. بازار با تمام تعاریف و تمام چهارچوبها مادیاش، وقتی کارناولی- حرکت مردم در زمان تاسوعا و عاشورا- را در خود جای میدهد، قادر به تغییر و بازنمود معانی و مفاهیمی پنهان میشود. شکلی از بیان؛ که قادر به سخن گفتن از مباحثی است که شاید تنها در قاب دوربین بگنجد. در نمایشگاه «بازار» این کارناوال، با قرارگیری در قاب «اکرمیپور»، دست به غیاب خود میزند و مخاطب رد آن را دنبال میکند تا که ببیند پایان راهش کجاست؟ و اگر که جایی به پایان میرسد، در فراسوی آن چیست؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.