|

استعدادیابی ورزشی

یکی از مهمترین موضاعات در دنیای ورزش که اهمیت بسیار زیادی دارد، موضوع استعدادیابی ورزشی است. استعداد یعنی: یک توانایی طبیعی ویژه که ظرفیت فرد را برای موفقیت در عملکرد تشکیل می‌دهد و استعدادیابی در ورزش، یعنی شناسایی ویژگیهای منحصربه‌فرد ورزشکاران نخبه از ورزشکاران معمولی و هدایت آنها از راهی منطقی، کوتاه و مقرون به صرفه برای حضور موفقیت‌آمیز درصحنه‌های بین‌المللی. طی این فرآیند باید افرادی شناسایی شوند که شرایط لازم جسمانی، مهارتی و رفتاری برای موفقیت در ورزش خاصی را داشته باشند و مربی هم باید بیشترین وقت و زمان خود را صرف افرادی کند که دارای تواناییهای بالقوه هستند. در غیر این صورت، استعداد، زمان و انرژی مربی تلف شده و در نهایت ورزشکار متوسطی به وجود خواهد آمد. شناسایی و رشد استعدادهای ورزشی به همان اندازه‌‌اي که چالش‌برانگیز است، آینده‌ای نامعلوم هم خواهد داشت. به همین دلیل اتکا و استفاده از افراد کارشناس در سطوح پایه و عمومی، در کار استعدایابی امری بسیار ضروری است. اگر استعدادیابی در زمان مناسب و با کمک و راهنمایی افرادی که علم و دانش آن را دارند انجام شود قطعاً زمان مورد نیاز برای رسیدن به اوج عملکرد ورزشی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد و از صرف حجم بالایی از انرژی مربی جلوگیری و به خاطر شناسایی صحیح افراد، عملکرد مفید ورزش قهرمانی افزایش پیدا می‌کند. اگر استعدادیابی به خوبی انجام بگیرد، افراد به سمت رشته‌هایی هدایت می‌شوند که از نظر جسمانی، فیزیولوژیکی، روانی برای آنها مناسب‌تر است و این امر باعث افزایش اعتماد به نفس ورزشکار شده و فرصت ایجاد ارتباط با اساتید ورزشی که می‌توانند در زمینه‌های تمرین و ارزشیابی ورزشکاران کمک کنند را می‌یابد. استعدادیابی، می‌تواند به بسیاری از ورزشکاران جوان که به خاطر عدم اطلاع از ویژگیهای خاص خود، فرصت افزایش توانایی خود، رشد و رسیدن به سطح ورزشکاری خوب را از دست می‌دهند و به سمت رشته ورزشی که می‌توانند در آن به شکوفایی برسند هدایت نمی‌شوند، کمک کند. مربیان باتجربه معمولاً معیارهای ذهنی خاصی برای شناخت استعدادهای ورزشی دارند و بر این عقیده هستند که عملکرد ورزشکار در مسابقات معمولاً فرصت ارزشیابی استعدادها را فراهم می‌کند. با توجه به مسائلی که بیان شد استعدادیابی با رعایت سن، هدف و تمرینهای رشد استعداد، دارای سه مرحله مقدماتی، مرحله دوم و مرحله نهایی است. در مرحله مقدماتی که بیشتر در سنین 3 تا 10 سال و در مهدکودکها و مدارس انجام می‌گیرد، هدف، شناسایی استعدادهای ورزشی در تمام رشته‌های ورزشی و شامل تمرین و فعالیتهای ورزشی معمولی است. این مرحله همراه با آزمایشهای پزشکی در مورد سلامتی و رشد عمومی و به منظور شناسایی هرگونه اختلال بدنی از لحاظ علمی یا امراض احتمالی انجام می‌گیرد. مرحله دوم، که بهترین مرحله استعدادیابی است جهت گزینش افراد با استعداد و هدایت آنها به سمت ورزشهای مخلتف و در رده سنی بین 11 تا 16 سال انجام می‌گیرد و برای نوجوانانی کاربرد دارد که تجربه تمرینات منسجم در تیمهای باشگاهی را داشته باشند. در این مرحله از استعدادیابی، روانشناسان ورزشی نقش مهمی را ایفا می‌کنند. مرحله نهایی استعدادیابی شامل تمرینهای پیشرفته تیمهای ملی و با هدف دستیابی به اوج عملکرد ورزشی و در رده سنی 16+ انجام می‌گیرد. از جمله عواملی که باید در این مرحله مورد ارزیابی قرار گیرد، سلامتی ورزشکار، سازگاری‌های فیزیولوژیکی او نسبت به تمرین و مسابقه، توانایی او در مقابله با فشار و مهمتر از همه، قابلیت ورزشکار برای پیشرفت در آینده است. در ورزش دو روش اصلی انتخاب و شناسایی ورزشکاران مستعد وجود دارد. روش اول گزینش طبیعی یا غیر منظم است. در این روش، ورزشکاران تحت تأثیر عوامل محیطی مانند سنت، مدرسه، آرزوهای والدین، جامعه و دوستان در ورزش خاصی به فعالیت می‌پردازند و تکامل عملکرد ورزشی آنان به‌واسطه گزینش طبیعی تعیین می‌شود. یعنی آنها به طور تصادفی در ورزشی فعالیت می‌کنند که استعداد آن را دارند. در چنین شرایطی، تکامل عملکرد ورزشکار به کندی صورت می‌گیرد چرا که انتخاب ورزش مطلوب، اغلب به درستی انجام نمی‌شود. روش دوم، روش گزینش علمی یا منظم است که در آن با انجام آزمونها و آزمایش‌های علمی توسط متخصصان و کارشناسان علوم ورزشی، افراد با استعداد به طورعلمی شناسایی و به سمت رشته ورزشی مناسب راهنمایی می‌شوند. ورزشکارانی که به صورت علمی انتخاب می‌شوند در مقایسه با ورزشکارانی که از طریق روش طبیعی انتخاب می‌شوند برای رسیدن به اجراهای ورزشی بهینه و ماهرانه به زمان کمتری نیاز دارند. پیامد گزینش علمی، انتخاب افراد با استعدادتر و هدایت آنها به سمت ورزشی مناسب شخص است. استعدادیابی به معیارهای ویژه‌ای نیاز دارد. این معیارها از این جهت ضرورت دارند که فرد توانا از فرد ناتوان جدا شده و آنهایی که مناسب یک رشته ورزشی هستند به سمت آن بروند و افرادی که معیارهای لازم را ندارند در جهت دیگری هدایت شوند. این معیارها را می‌توان به دو بخش کلی استعدادیابی عمومی (غربالگری عمومی) و استعدادیابی ویژه یا تخصصی تقسیم‌بندی کرد.

یکی از مهمترین موضاعات در دنیای ورزش که اهمیت بسیار زیادی دارد، موضوع استعدادیابی ورزشی است. استعداد یعنی: یک توانایی طبیعی ویژه که ظرفیت فرد را برای موفقیت در عملکرد تشکیل می‌دهد و استعدادیابی در ورزش، یعنی شناسایی ویژگیهای منحصربه‌فرد ورزشکاران نخبه از ورزشکاران معمولی و هدایت آنها از راهی منطقی، کوتاه و مقرون به صرفه برای حضور موفقیت‌آمیز درصحنه‌های بین‌المللی. طی این فرآیند باید افرادی شناسایی شوند که شرایط لازم جسمانی، مهارتی و رفتاری برای موفقیت در ورزش خاصی را داشته باشند و مربی هم باید بیشترین وقت و زمان خود را صرف افرادی کند که دارای تواناییهای بالقوه هستند. در غیر این صورت، استعداد، زمان و انرژی مربی تلف شده و در نهایت ورزشکار متوسطی به وجود خواهد آمد. شناسایی و رشد استعدادهای ورزشی به همان اندازه‌‌اي که چالش‌برانگیز است، آینده‌ای نامعلوم هم خواهد داشت. به همین دلیل اتکا و استفاده از افراد کارشناس در سطوح پایه و عمومی، در کار استعدایابی امری بسیار ضروری است. اگر استعدادیابی در زمان مناسب و با کمک و راهنمایی افرادی که علم و دانش آن را دارند انجام شود قطعاً زمان مورد نیاز برای رسیدن به اوج عملکرد ورزشی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد و از صرف حجم بالایی از انرژی مربی جلوگیری و به خاطر شناسایی صحیح افراد، عملکرد مفید ورزش قهرمانی افزایش پیدا می‌کند. اگر استعدادیابی به خوبی انجام بگیرد، افراد به سمت رشته‌هایی هدایت می‌شوند که از نظر جسمانی، فیزیولوژیکی، روانی برای آنها مناسب‌تر است و این امر باعث افزایش اعتماد به نفس ورزشکار شده و فرصت ایجاد ارتباط با اساتید ورزشی که می‌توانند در زمینه‌های تمرین و ارزشیابی ورزشکاران کمک کنند را می‌یابد. استعدادیابی، می‌تواند به بسیاری از ورزشکاران جوان که به خاطر عدم اطلاع از ویژگیهای خاص خود، فرصت افزایش توانایی خود، رشد و رسیدن به سطح ورزشکاری خوب را از دست می‌دهند و به سمت رشته ورزشی که می‌توانند در آن به شکوفایی برسند هدایت نمی‌شوند، کمک کند. مربیان باتجربه معمولاً معیارهای ذهنی خاصی برای شناخت استعدادهای ورزشی دارند و بر این عقیده هستند که عملکرد ورزشکار در مسابقات معمولاً فرصت ارزشیابی استعدادها را فراهم می‌کند. با توجه به مسائلی که بیان شد استعدادیابی با رعایت سن، هدف و تمرینهای رشد استعداد، دارای سه مرحله مقدماتی، مرحله دوم و مرحله نهایی است. در مرحله مقدماتی که بیشتر در سنین 3 تا 10 سال و در مهدکودکها و مدارس انجام می‌گیرد، هدف، شناسایی استعدادهای ورزشی در تمام رشته‌های ورزشی و شامل تمرین و فعالیتهای ورزشی معمولی است. این مرحله همراه با آزمایشهای پزشکی در مورد سلامتی و رشد عمومی و به منظور شناسایی هرگونه اختلال بدنی از لحاظ علمی یا امراض احتمالی انجام می‌گیرد. مرحله دوم، که بهترین مرحله استعدادیابی است جهت گزینش افراد با استعداد و هدایت آنها به سمت ورزشهای مخلتف و در رده سنی بین 11 تا 16 سال انجام می‌گیرد و برای نوجوانانی کاربرد دارد که تجربه تمرینات منسجم در تیمهای باشگاهی را داشته باشند. در این مرحله از استعدادیابی، روانشناسان ورزشی نقش مهمی را ایفا می‌کنند. مرحله نهایی استعدادیابی شامل تمرینهای پیشرفته تیمهای ملی و با هدف دستیابی به اوج عملکرد ورزشی و در رده سنی 16+ انجام می‌گیرد. از جمله عواملی که باید در این مرحله مورد ارزیابی قرار گیرد، سلامتی ورزشکار، سازگاری‌های فیزیولوژیکی او نسبت به تمرین و مسابقه، توانایی او در مقابله با فشار و مهمتر از همه، قابلیت ورزشکار برای پیشرفت در آینده است. در ورزش دو روش اصلی انتخاب و شناسایی ورزشکاران مستعد وجود دارد. روش اول گزینش طبیعی یا غیر منظم است. در این روش، ورزشکاران تحت تأثیر عوامل محیطی مانند سنت، مدرسه، آرزوهای والدین، جامعه و دوستان در ورزش خاصی به فعالیت می‌پردازند و تکامل عملکرد ورزشی آنان به‌واسطه گزینش طبیعی تعیین می‌شود. یعنی آنها به طور تصادفی در ورزشی فعالیت می‌کنند که استعداد آن را دارند. در چنین شرایطی، تکامل عملکرد ورزشکار به کندی صورت می‌گیرد چرا که انتخاب ورزش مطلوب، اغلب به درستی انجام نمی‌شود. روش دوم، روش گزینش علمی یا منظم است که در آن با انجام آزمونها و آزمایش‌های علمی توسط متخصصان و کارشناسان علوم ورزشی، افراد با استعداد به طورعلمی شناسایی و به سمت رشته ورزشی مناسب راهنمایی می‌شوند. ورزشکارانی که به صورت علمی انتخاب می‌شوند در مقایسه با ورزشکارانی که از طریق روش طبیعی انتخاب می‌شوند برای رسیدن به اجراهای ورزشی بهینه و ماهرانه به زمان کمتری نیاز دارند. پیامد گزینش علمی، انتخاب افراد با استعدادتر و هدایت آنها به سمت ورزشی مناسب شخص است. استعدادیابی به معیارهای ویژه‌ای نیاز دارد. این معیارها از این جهت ضرورت دارند که فرد توانا از فرد ناتوان جدا شده و آنهایی که مناسب یک رشته ورزشی هستند به سمت آن بروند و افرادی که معیارهای لازم را ندارند در جهت دیگری هدایت شوند. این معیارها را می‌توان به دو بخش کلی استعدادیابی عمومی (غربالگری عمومی) و استعدادیابی ویژه یا تخصصی تقسیم‌بندی کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.