|

ققنوس اقتصادی

ویدا یارویسی

مردانی که در این دنیا توانسته‌اند میوه‌های جدید به وجود بیاورند نمی‌توانند سیستمی بیافرینند تا به‌وسیله‌ی آن میوه‌هایشان خورده شود. شکست همچون مصیبتی بزرگ بر اوضاع مسلط و در چشمان این مردم ناکامی و شکست دیده می‌شود؛ و در چشمان مردم گرسنه خشم، جان می‌گیرد. در روح این مردم خوشه‌های خشم جان می‌گیرد و سنگین و سنگین‌تر می‌شود تا به بار بنشیند.(جان اشتان بک، خوشه‌های خشم)
هفته‌نامه اکونومیست دریکی از شماره‌های خود از اقتصاد ققنوسی سخن می‌گوید و آن را خاص اقتصادهای در حال مرگ می‌داند. دامنه‌ی این تعریف را بسیار گسترده دانسته که مناطق زیادی را شامل می شود. عامل مشترک در همه این اقتصادها، وجود تاریخچه‌ای از مدیریت ناکارآمد است؛ اما عوامل درگیری نیز وجود دارد. اقتصاد ققنوسی از سه مرحله می‌گذرد: مرحله خاکستر که در آن مشکلات به حداکثر خود می‌رسد و سرمایه از کشور فرار می‌کند. مرحله پاسخ که در آن سیاستمداران اغلب با کمک صندوق بین المللی پول به اصلاحات دردناک می‌پردازند و در مرحله تولید مجدد که در آن چشم‌انداز بهبود اقتصادی، سرمایه را جذب می‌کند و در طول آن روند خروج سرمایه معکوس می‌شود. این امر سکویی را برای اصلاحات بیشتر در رشد اقتصادی عاری از بحران فراهم می‌سازد؛ اما باید دقت کرد که زمانی که اندکی ثبات برقرار شود انگیزه‌های لازم برای اصلاحات کم می‌شود.
بحران‌ها در هر کشوری متفاوت هستند؛ برای مثال اتکا به نفت، کسری بودجه که در کنار این عوامل سیاست‌های ارزی، سیاست‌های پولی و مالی نامناسب می‌تواند کشورها را غرق در بحران کند. اگر در هنگام بروز این مشکلات ارزش پول به‌طور درستی تغییر کند، یارانه‌ها برای جبران کسری بودجه برداشته شود و به‌جای تأمین مالی دولت، تورم با استفاده از سیاست‌های پولی کنترل شود. این اقدامات مقدمه تولد دوباره است که روند خروج سرمایه معکوس می‌شود. شهروندانی که قبل از بروز بحران پولی پول‌هایشان را به خارج فرستاده‌اند باید اولین کسانی باشند که برای بازگرداندن سرمایه تشویق و ترغیب می‌شوند.
این اتفاق در ایران هم می افتد. در مجموع وضع اقتصادی ایران نسبت به پیش از توافق هسته ای بهبود یافته است: نرخ تورم پایین آمده، ارزش پول ملی ثابت شده و اقتصاد به دوره رشد بازگشته است. اما ایران همچنان از نرخ بالای بیکاری و نظام ضعیف بانکی رنج می برد.حجم تولید نفت خام ایران از سطح پیش از لغو تحریم ها عبور کرده است. نرخ رشد سالانه تولید ناخالص ملی ایران برای پنج سال آینده بین ۳ تا ۵ درصد پیش بینی می شود.
وقتی حسن روحانی به ریاست جمهوری رسید، اقتصاد ایران در وضعیت رکود قرار داشت و نرخ تورم حدود ۴۰ درصد دور می زد. اگر چه امسال نرخ تورم در سایه افزایش بهای مواد غذایی کمی افزایش پیدا کرد، اما در حدود ۱۰ درصد است.نرخ مبادله ریال با دلار هم به ثبات رسید. اما نگرانی های ناشی از شدت موضع دولت ترامپ باعث تضعیف ریال در پایان سال میلادی گذشته شد.
ایران سال گذشته موفق به جذب بیش از ۱۲ میلیارد دلار سرمایه خارجی شد. این روند در سه ماه اول سال ۲۰۱۷ با پنج پروژه به ارزش یک میلیارد و سیصد میلیون دلار ادامه پیدا کرد. اما هفتاد درصد این پول ها در بخش انرژی سرمایه گذاری شده است.بخش غیر نفتی ایران هنوز به اندازه کافی توسعه نیافته است، از این رو یافتن فرصت های شغلی برای جمعیت رو به رشد ایران امری پر چالش است. از هر ده نفر در ایران بیش از یک نفر بیکار است. چهل درصد جمعیت ایران زیر ۲۵ سال دارند. نرخ بیکاری در میان جوانان حدود ۲۷ درصد و در میان زنان جوانان ۴۴ درصد است.
کرمانشاه را نمی­ توان با بیشتر شهرهای ایران مقایسه کرد. همیشه در میان شاخص­ های اقتصادی رتبه ­های پایین و بد را نصیب خود می‌کند. نرخ بالای تورم، نرخ بالای فقر، بحران آب، مشکلات زیرساختی عمده، ناکارآمدی بنگاه­ها، رکود عمیق در این استان و مشکلات دیگری که سالیان دراز کرمانشاه با آن دست‌وپنجه نرم کرده و باوجود این‌ها مدیران نهادهای رده‌بالا به دنبال جذب سرمایه‌گذار و ظهور آن ققنوس افسانه‌ای‌اند. همان‌طور که در بالا ذکر شد مدیریت ناکارآمد در این اقتصاد وجود دارد. مدیریت ناکارآمد همیشه به دنبال خود عدم ثبات در تصمیم‌گیری و درنتیجه اتلاف منابع را به دنبال دارد. در این اقتصاد به‌شدت بی‌اعتمادی عمومی وجود دارد که می‌تواند قطار را از ریل خارج کند. وعده‌ووعید و اخبار شاد کننده که واقعیت را وارونه جلوه دهد نمی‌تواند برای این مردم کارساز باشد. نمی‌تواند ققنوسی را که انتظارش را می‌کشیم پس‌ازاین مرحله خاکستر متولد کند. تمام این عوامل اقتصاد کرمانشاه را به اقتصادی فلج مبدل کرده است.

مردانی که در این دنیا توانسته‌اند میوه‌های جدید به وجود بیاورند نمی‌توانند سیستمی بیافرینند تا به‌وسیله‌ی آن میوه‌هایشان خورده شود. شکست همچون مصیبتی بزرگ بر اوضاع مسلط و در چشمان این مردم ناکامی و شکست دیده می‌شود؛ و در چشمان مردم گرسنه خشم، جان می‌گیرد. در روح این مردم خوشه‌های خشم جان می‌گیرد و سنگین و سنگین‌تر می‌شود تا به بار بنشیند.(جان اشتان بک، خوشه‌های خشم)
هفته‌نامه اکونومیست دریکی از شماره‌های خود از اقتصاد ققنوسی سخن می‌گوید و آن را خاص اقتصادهای در حال مرگ می‌داند. دامنه‌ی این تعریف را بسیار گسترده دانسته که مناطق زیادی را شامل می شود. عامل مشترک در همه این اقتصادها، وجود تاریخچه‌ای از مدیریت ناکارآمد است؛ اما عوامل درگیری نیز وجود دارد. اقتصاد ققنوسی از سه مرحله می‌گذرد: مرحله خاکستر که در آن مشکلات به حداکثر خود می‌رسد و سرمایه از کشور فرار می‌کند. مرحله پاسخ که در آن سیاستمداران اغلب با کمک صندوق بین المللی پول به اصلاحات دردناک می‌پردازند و در مرحله تولید مجدد که در آن چشم‌انداز بهبود اقتصادی، سرمایه را جذب می‌کند و در طول آن روند خروج سرمایه معکوس می‌شود. این امر سکویی را برای اصلاحات بیشتر در رشد اقتصادی عاری از بحران فراهم می‌سازد؛ اما باید دقت کرد که زمانی که اندکی ثبات برقرار شود انگیزه‌های لازم برای اصلاحات کم می‌شود.
بحران‌ها در هر کشوری متفاوت هستند؛ برای مثال اتکا به نفت، کسری بودجه که در کنار این عوامل سیاست‌های ارزی، سیاست‌های پولی و مالی نامناسب می‌تواند کشورها را غرق در بحران کند. اگر در هنگام بروز این مشکلات ارزش پول به‌طور درستی تغییر کند، یارانه‌ها برای جبران کسری بودجه برداشته شود و به‌جای تأمین مالی دولت، تورم با استفاده از سیاست‌های پولی کنترل شود. این اقدامات مقدمه تولد دوباره است که روند خروج سرمایه معکوس می‌شود. شهروندانی که قبل از بروز بحران پولی پول‌هایشان را به خارج فرستاده‌اند باید اولین کسانی باشند که برای بازگرداندن سرمایه تشویق و ترغیب می‌شوند.
این اتفاق در ایران هم می افتد. در مجموع وضع اقتصادی ایران نسبت به پیش از توافق هسته ای بهبود یافته است: نرخ تورم پایین آمده، ارزش پول ملی ثابت شده و اقتصاد به دوره رشد بازگشته است. اما ایران همچنان از نرخ بالای بیکاری و نظام ضعیف بانکی رنج می برد.حجم تولید نفت خام ایران از سطح پیش از لغو تحریم ها عبور کرده است. نرخ رشد سالانه تولید ناخالص ملی ایران برای پنج سال آینده بین ۳ تا ۵ درصد پیش بینی می شود.
وقتی حسن روحانی به ریاست جمهوری رسید، اقتصاد ایران در وضعیت رکود قرار داشت و نرخ تورم حدود ۴۰ درصد دور می زد. اگر چه امسال نرخ تورم در سایه افزایش بهای مواد غذایی کمی افزایش پیدا کرد، اما در حدود ۱۰ درصد است.نرخ مبادله ریال با دلار هم به ثبات رسید. اما نگرانی های ناشی از شدت موضع دولت ترامپ باعث تضعیف ریال در پایان سال میلادی گذشته شد.
ایران سال گذشته موفق به جذب بیش از ۱۲ میلیارد دلار سرمایه خارجی شد. این روند در سه ماه اول سال ۲۰۱۷ با پنج پروژه به ارزش یک میلیارد و سیصد میلیون دلار ادامه پیدا کرد. اما هفتاد درصد این پول ها در بخش انرژی سرمایه گذاری شده است.بخش غیر نفتی ایران هنوز به اندازه کافی توسعه نیافته است، از این رو یافتن فرصت های شغلی برای جمعیت رو به رشد ایران امری پر چالش است. از هر ده نفر در ایران بیش از یک نفر بیکار است. چهل درصد جمعیت ایران زیر ۲۵ سال دارند. نرخ بیکاری در میان جوانان حدود ۲۷ درصد و در میان زنان جوانان ۴۴ درصد است.
کرمانشاه را نمی­ توان با بیشتر شهرهای ایران مقایسه کرد. همیشه در میان شاخص­ های اقتصادی رتبه ­های پایین و بد را نصیب خود می‌کند. نرخ بالای تورم، نرخ بالای فقر، بحران آب، مشکلات زیرساختی عمده، ناکارآمدی بنگاه­ها، رکود عمیق در این استان و مشکلات دیگری که سالیان دراز کرمانشاه با آن دست‌وپنجه نرم کرده و باوجود این‌ها مدیران نهادهای رده‌بالا به دنبال جذب سرمایه‌گذار و ظهور آن ققنوس افسانه‌ای‌اند. همان‌طور که در بالا ذکر شد مدیریت ناکارآمد در این اقتصاد وجود دارد. مدیریت ناکارآمد همیشه به دنبال خود عدم ثبات در تصمیم‌گیری و درنتیجه اتلاف منابع را به دنبال دارد. در این اقتصاد به‌شدت بی‌اعتمادی عمومی وجود دارد که می‌تواند قطار را از ریل خارج کند. وعده‌ووعید و اخبار شاد کننده که واقعیت را وارونه جلوه دهد نمی‌تواند برای این مردم کارساز باشد. نمی‌تواند ققنوسی را که انتظارش را می‌کشیم پس‌ازاین مرحله خاکستر متولد کند. تمام این عوامل اقتصاد کرمانشاه را به اقتصادی فلج مبدل کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.