هویت بومی کرمانشاه
شمسي رنجبر:خردهفرهنگ و هویت بومی منطقه، نگاهی قدیمی و پرارزش را در کرمانشاه دارا میباشد و این امری مثبت بوده، که تنها کمبود آن عدم توجه به زمینه و این نکته است که، افراد به لحاظ اجتماعی و فرهنگی چه موقعیتی دارند؟ کجا هستند؟ چهطور زندگی میکنند؟ در زمینه فرهنگی منطقه چه جایگاهی دارند؟ و پرسش اصلی اینکه هویت بومی، چطور و با چه ساز و کارهایی شکل گرفته و تداوم مییابد؟کالبد بومی منطقه، ماهیتاً دارای کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی متفاوتی است که از یک طرف، همپیوندی بین اعضای اجتماع را ایجاد کرده، ندادهنده اتحاد و در جستجوی نوعی همبستگی بین آنهاست و از طرف دیگر، باعث نوعی اختلاف و دوری، میان گروههای مختلف خردهفرهنگهای بومی میشود. در واقع جداسازی خردهفرهنگها در کرمانشاه، جزئی از کارکردهای شناخته شده اجتماع این منطقه بوده و اساساً تمایل به این اختلاف بین اجتماع بومی و بیگانه امری کلی است. خردهفرهنگها، هویتی مستقل برای خودشان قائلند که آنها را از دیگران جدا میسازد، چرا که این گروهها از اینکه با هم در تعامل باشند گریزان هستند. با اینحال وقتی که گروههای مختلف بومی در فاصله کمتری از
یکدیگر زندگی کنند هویت بومی، شکل روشنتری میگیرد. بنابراین، وقتی این گروههای فرهنگی در جای متراکمی، مثل شهر کرمانشاه، به هم نزدیک میشوند این نیاز که این تعامل پررنگتر شود بیشتر احساس میگردد. نکته قابل ذکر این است که گروههای مختلف فرهنگی، اندیشههای متفاوتی نسبت به این کالبد دارند. مثلاً فرهنگ در جوامع اصیل منطقه، مرزهای سیالتری دارد. ولی آنچه که هویت این شهر را میسازد، نه محتوای هویت خردهفرهنگها- عناصری که یک گروه خود را با آنها تعیین هویت میکند- بلکه اتصالهایی هستند که اجتماع کل شهر را از ناآشنا جدا میکند. استحکام و تداوم در این فرایند، «اتصالات قومی» است که تداوم هویتها را به نمایش میگذارد و نه محتویات داخل «اتصالات قومی» را. مفاهیم هویتی طی فرآیند تغییرات فرهنگی عوض میشوند، افراد نیز تغییر میکنند ولی اتصالات همچنان باقی میمانند. سوال اصلی در اینجا آنست که به چه شیوههایی میتوان این «اتصالات قومی» را حفظ کرد؟طبقات مختلف خردهفرهنگها در داخل این شهر نیز با اتصالهایی از یکدیگر جدا میشوند. نه تنها در بیرون بلکه در درون هر خردهفرهنگ نیز تقویت اتصالات هویتی لازم است چرا که طبقات
خردهفرهنگها داخل هر گروه اجتماعی، با هم یکسان نیستند. هر کدام از طبقات خردهفرهنگها با استفاده از لباس، گویش، آداب و آیینها یا عناصر متمایزکننده دیگر از سایر طبقات آن خردهفرهنگ جدا میشوند. مکانیزم فرهنگی شهر، اصولاً بر اساس پویایی ارتباطات بینقومی میباشد. بنابراین در شهر کرمانشاه، تفکیک اتصالات قومی- هویتی همچنان بهعنوان یک موضوع اساسی مطرح است؛ چرا که این گروهها با هم ادغام نشدهاند. بلکه بدون در همآمیزی در کنار همدیگر زندگی میکنند، و هر کدام حوزه خاص خودشان را دارند. اجتماع کرد زبان و زیرمجموعههای آن، حوزه فرهنگی مستقل خودشان را دارند اما در عین حال همه آنها، دارای حوزه عمومی مشترکی هستند که با هم کار و زندگی میکنند. آنها کاملا هوشیارند که تمایزات بینگروهی حفظ شود. نمونه این موارد را میتوان در جدال بین این خردهفرهنگها مشاهده کرد. این مسئله، یک مسئله محتوایی است نه هویتی. اینجا مسئله عدم توجه به حفظ «اتصالات قومی» است که به قدرت فرهنگ وابسته است.
همچنین عدم این اتصال زمانی رخ میدهد که خردهفرهنگی در منطقه احساس تهدید کند. در این حالت درگیریهای میان گروهی در اتصالات هویتی منجر به اختلاف میشود. این مصادیق به ما نشان میدهد چطور هویت بومی با استفاده از روابط، حافظ «اتصالات قومی» خود میشود. مثالی از این شیوه حفظ، اتصال هویت قبیلهای است. سؤال این است، چه میشود که مردم برخی عناصر قبیلهای را انتخاب کرده و به عنوان ابزار تقویت اتصالات هویتی بهکار میبرند؟ و چه میشود که دغدغههای هویتی در آیینها کدگذاری میشوند؟ در پاسخگویی به این سوال میتوان گفت که احساس خطر بالقوه در یک گروه باعث فعال شدن یک روش رفتارگرایی میشود که هویت گروهی را در آیینها کدگذاری میکند تا با تهدید بالقوه در سطح طریقت مقابله شود. فعال شدن این نظام رفتارگرایی با واکنش به خطر قابل مشاهده، متفاوت است. در جمعبندی نهایی و بهطور خلاصه میتوان گفت که سه روش کلی در حفظ هویت بومی در این شهر قابل مشاهدهاند. سیاست اتصالات بومی، که در مقابل احساس تهدید شدید بروز مییابد، دیگری سیاست تجزیه و تحلیل، که برای تمایز و عدم نابودی در هویتهای دیگر و تلاش برای توسعه هویتی شکل میگیرد و در
نهایت، سیاست آیینی که خط مشی عمیقی است که شکلگیری و تغییر آن سالها و از خلال تجارب تاریخی در شهر صورت میگیرد.
شمسي رنجبر:خردهفرهنگ و هویت بومی منطقه، نگاهی قدیمی و پرارزش را در کرمانشاه دارا میباشد و این امری مثبت بوده، که تنها کمبود آن عدم توجه به زمینه و این نکته است که، افراد به لحاظ اجتماعی و فرهنگی چه موقعیتی دارند؟ کجا هستند؟ چهطور زندگی میکنند؟ در زمینه فرهنگی منطقه چه جایگاهی دارند؟ و پرسش اصلی اینکه هویت بومی، چطور و با چه ساز و کارهایی شکل گرفته و تداوم مییابد؟کالبد بومی منطقه، ماهیتاً دارای کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی متفاوتی است که از یک طرف، همپیوندی بین اعضای اجتماع را ایجاد کرده، ندادهنده اتحاد و در جستجوی نوعی همبستگی بین آنهاست و از طرف دیگر، باعث نوعی اختلاف و دوری، میان گروههای مختلف خردهفرهنگهای بومی میشود. در واقع جداسازی خردهفرهنگها در کرمانشاه، جزئی از کارکردهای شناخته شده اجتماع این منطقه بوده و اساساً تمایل به این اختلاف بین اجتماع بومی و بیگانه امری کلی است. خردهفرهنگها، هویتی مستقل برای خودشان قائلند که آنها را از دیگران جدا میسازد، چرا که این گروهها از اینکه با هم در تعامل باشند گریزان هستند. با اینحال وقتی که گروههای مختلف بومی در فاصله کمتری از
یکدیگر زندگی کنند هویت بومی، شکل روشنتری میگیرد. بنابراین، وقتی این گروههای فرهنگی در جای متراکمی، مثل شهر کرمانشاه، به هم نزدیک میشوند این نیاز که این تعامل پررنگتر شود بیشتر احساس میگردد. نکته قابل ذکر این است که گروههای مختلف فرهنگی، اندیشههای متفاوتی نسبت به این کالبد دارند. مثلاً فرهنگ در جوامع اصیل منطقه، مرزهای سیالتری دارد. ولی آنچه که هویت این شهر را میسازد، نه محتوای هویت خردهفرهنگها- عناصری که یک گروه خود را با آنها تعیین هویت میکند- بلکه اتصالهایی هستند که اجتماع کل شهر را از ناآشنا جدا میکند. استحکام و تداوم در این فرایند، «اتصالات قومی» است که تداوم هویتها را به نمایش میگذارد و نه محتویات داخل «اتصالات قومی» را. مفاهیم هویتی طی فرآیند تغییرات فرهنگی عوض میشوند، افراد نیز تغییر میکنند ولی اتصالات همچنان باقی میمانند. سوال اصلی در اینجا آنست که به چه شیوههایی میتوان این «اتصالات قومی» را حفظ کرد؟طبقات مختلف خردهفرهنگها در داخل این شهر نیز با اتصالهایی از یکدیگر جدا میشوند. نه تنها در بیرون بلکه در درون هر خردهفرهنگ نیز تقویت اتصالات هویتی لازم است چرا که طبقات
خردهفرهنگها داخل هر گروه اجتماعی، با هم یکسان نیستند. هر کدام از طبقات خردهفرهنگها با استفاده از لباس، گویش، آداب و آیینها یا عناصر متمایزکننده دیگر از سایر طبقات آن خردهفرهنگ جدا میشوند. مکانیزم فرهنگی شهر، اصولاً بر اساس پویایی ارتباطات بینقومی میباشد. بنابراین در شهر کرمانشاه، تفکیک اتصالات قومی- هویتی همچنان بهعنوان یک موضوع اساسی مطرح است؛ چرا که این گروهها با هم ادغام نشدهاند. بلکه بدون در همآمیزی در کنار همدیگر زندگی میکنند، و هر کدام حوزه خاص خودشان را دارند. اجتماع کرد زبان و زیرمجموعههای آن، حوزه فرهنگی مستقل خودشان را دارند اما در عین حال همه آنها، دارای حوزه عمومی مشترکی هستند که با هم کار و زندگی میکنند. آنها کاملا هوشیارند که تمایزات بینگروهی حفظ شود. نمونه این موارد را میتوان در جدال بین این خردهفرهنگها مشاهده کرد. این مسئله، یک مسئله محتوایی است نه هویتی. اینجا مسئله عدم توجه به حفظ «اتصالات قومی» است که به قدرت فرهنگ وابسته است.
همچنین عدم این اتصال زمانی رخ میدهد که خردهفرهنگی در منطقه احساس تهدید کند. در این حالت درگیریهای میان گروهی در اتصالات هویتی منجر به اختلاف میشود. این مصادیق به ما نشان میدهد چطور هویت بومی با استفاده از روابط، حافظ «اتصالات قومی» خود میشود. مثالی از این شیوه حفظ، اتصال هویت قبیلهای است. سؤال این است، چه میشود که مردم برخی عناصر قبیلهای را انتخاب کرده و به عنوان ابزار تقویت اتصالات هویتی بهکار میبرند؟ و چه میشود که دغدغههای هویتی در آیینها کدگذاری میشوند؟ در پاسخگویی به این سوال میتوان گفت که احساس خطر بالقوه در یک گروه باعث فعال شدن یک روش رفتارگرایی میشود که هویت گروهی را در آیینها کدگذاری میکند تا با تهدید بالقوه در سطح طریقت مقابله شود. فعال شدن این نظام رفتارگرایی با واکنش به خطر قابل مشاهده، متفاوت است. در جمعبندی نهایی و بهطور خلاصه میتوان گفت که سه روش کلی در حفظ هویت بومی در این شهر قابل مشاهدهاند. سیاست اتصالات بومی، که در مقابل احساس تهدید شدید بروز مییابد، دیگری سیاست تجزیه و تحلیل، که برای تمایز و عدم نابودی در هویتهای دیگر و تلاش برای توسعه هویتی شکل میگیرد و در
نهایت، سیاست آیینی که خط مشی عمیقی است که شکلگیری و تغییر آن سالها و از خلال تجارب تاریخی در شهر صورت میگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.