گفتگو با «رضا شهلایی» کوهنورد کرمانشاهی فاتح قلههای هشت هزار متری
بر فراز بام جهان
مریم قوی: از سمت «میدان آزادی» یا همان «گاراژ» خودمانی که به سمت «چهارراه اجاق» میروی، نرسیده به چهارراه، سمت چپ، یک مغازه لوازم خانگی وجود دارد. از در که وارد میشوی با تعداد زیادی لوازم خانه، از بلورجات گرفته تا انواع وسایل برقی که با نظم خاصی از زمین تا سقف چیده شدهاند، مواجه میشوی. مردی نسبتاً میانسال با چهرهای خندان، کلاهی کوچک به سر و دستمال گردنی به گردن، به استقبال ما میآید و ما را به انتهای مغاره راهنمایی میکند. انتهای مغازه سمت راست، میز و صندلیایی قرار دارد و مردی با موهای کوتاه جوگندمی، با چشمانی خسته و چهرهای که آرامش و رضایت خاطر در آن موج میزند پشت آن نشسته. ما را که میبیند به احترام جلوی پایمان میایستد و با لبخندی بر لب به ما خوشآمد میگوید. قد بلند، جثهای لاغر، پیراهنی آستین کوتاه به رنگ طوسی به تن و شلواری خاکی رنگ، به پا دارد. کفشهایش تنها یک چیز را در خاطرت تداعی میکند، کوه و کوهنوردی. برایمان صندلی میگذارد و با ظرفی پر از انجیر که به گفته خودش سوغاتی از جانب یک دوست است، از ما پذیرایی میکند. در مقابلمان مینشیند و پس از پرسیدن چند سؤال مختصر در رابطه با فضا و سمت و سوی مصاحبه، با صبر و دقت فراوان به سؤالات ما پاسخ میدهد. «رضا شهلایی» هیمالیانورد 58 ساله کرمانشاهی، فاتح پنج قله، از چهارده قله بلند دنیا که به قلههای هشت هزار متری معروف هستند، است. او کوهنوردی را از سال 1360 شروع کرد و پس از گذراندن دورههای تکاملی کوهنوردی، دریافت مدرک مربیگری سنگنوردی و یخ نوردی از فدراسیون کوهنوردی ایران و صعود به قلههای بلند داخلی، به صرافت فتح قلههای بلند دنیا افتاد. شهلایی در اولین فتح قلههای هشت هزار متری، اردیبهشت ماه سال 1391، به بلندترین قله دنیا یعنی «اورست» با ارتفاع 8848 متر صعود کرد. او پس از این فتح افتخارآمیز، در اردیبهشت ما سال 1392 به سومین قله بلند جهان، قله «کانچنچونکا» با ارتفاع 8586 متر رفت و صعود موفقی داشت. این کوهنورد کرمانشاهی، پس از 2 صعود موفق، به فکر صعود به فنیترین قله دنیا، قله «کی دو» با ارتفاع 8611 متر افتاد و در پنجم مرداد ماه سال 1393 این امر را به واقعیت تبدیل کرد. پس از صعود به فنیترین قله دنیا، اکنون نوبت به فتح خطرناکترین هشتهزارمتری دنیا رسیده است. او در چهارم فروردین ماه سال 1394، به قله «آناپورنا» با ارتفاع 8091 متر رفت و این صعود را نیز با موفقیت به پایان رساند. شهلایی پس از غلبه بر طبیعت خشن و جنگنده قلههای نام برده و چشیدن طعم لذتبخش پیروزی، اینبار به مصاف کوه قاتل رفت. او در پنجمین صعود خود در اردیبهشت ماه سال 1396 به قله «نانگاپاربات» با ارتفاع 8816 متر که به «کوهستان قاتل»، معروف است، صعود کرد و این قله را نیز در برابر استقامت و پایداری خود به زانو درآورد. رضا شهلایی پس از کسب صعودهای موفقی که به آنها اشاره شد، در سومین جشنواره صعودهای برتر، لقب «کوهنورد دوران» را از آن خود کرد که به حق، این لقب برازنده قدرت، استقامت و پشتکار اوست. گفتگوی شرق را با او در ادامه میخوانید.
چرا کوهنوردی را انتخاب کردید؟
رشتههای مورد علاقه من در زمان دانشجویی، شنا و بسکتبال بود و علاقه شدیدی به این 2 رشته داشتم. اما با توجه به اینکه این رشتهها، رشتههای سالنی هستند و با بالا رفتن سن ناخودآگاه از آنها فاصله میگیری، به سمت کوهنوردی رفتم. چون این رشته به سن خاصی محدود نمیشود و همیشه میتوانی آن را انجام بدهی.
اولین صعود جدی که داشتید کی و کجا بوده است؟
از همان اوایل سال 1360 که فدراسیون کوهنوردی ایران، شروع به فعالیت به صورت جدی کرد، من هم کارم را شروع کردم و تقریباً اکثر قلههای ایران، از جمله قله «دماوند» که از قلههای خاص ایران است را فتح کردم و بیشترین فعالیت زمستانی و تابستانی را روی این مسیر داشتم. پس از مدتی کوهنوردی داخلی، به فکر صعود به قلههای شش هزار، هفت هزار و هشت هزار متری خارج از ایران افتادم و حدود چهارده سال پیش، در ترکیب تیمی متشکل از کمیته مربیان فدراسیون، به قله «ماربل وال» که در قزاقستان قرار دارد و ارتفاع آن 6400 متر است صعود کردم که اولین صعود جدی برونمرزی من بود.
مهمترین صعود و بهترین خاطرهای که داشتید مربوط به کدام قله بوده است؟
روی کره زمین چند نقطه عطف وجود دارد و بشر در آرزوی دیدن آنها به سر می برد که یکی از آنها قله «اورست» است. آرزوی هر کوهنوردی است که حتی از دور هم شده این قله را ببیند و یکی از آرزوهای من هم در طول این سی سال صعود به قله اورست بوده است که خوشبختانه سال 2012 این امر محقق شد. من هرگز ساعت یک بعدازظهر ماه می سال 2012 را فراموش نمیکنم. لحظهای که روی قله اورست بودم. شاید آن لحظه خاصترین لحظه زندگیم تا به حال بوده باشد.
شما پنج قله از چهارده قله هشت هزار متری را فتح کردهاید. آیا برنامهای برای صعود به 9 قله باقیمانده دارید؟
خیلی دوست دارم دوباره تلاشی در این راه داشته باشم. اما با توجه به سن و سال، شرایط مالی و خانوادگی نمیتوان درباره آن صحبت کرد و نظر قطعی داد.
اگر شرایط برای صعود بعدی فراهم شد، دوست دارید کدام قله هشت هزار متری را فتح کنید؟
چون اجرای برنامه صعود به قلههای هشت هزار متری نیازمند برنامهریزی است و من با یک تیم خارجی متشکل از چند کشور همکاری میکنم و با هم برنامهریزی میکنیم نمیتوانم نظری بدهم. شاید ذهنیتی نسبت به قله خاصی داشته باشم اما چون قطعی نشده است دربارهاش صحبت نمیکنم.
تا حالا پیش آمده است که در صعودهایتان دچار حادثه شوید؟ یا در شرایط سخت بیآبی و بی غذایی گیر کنید؟
بدون شک. کوهنوردی در کنار تمام لذتهایش فاکتور خطر را نیز همراه دارد و ما در طول سالهایی که کوهنوردی میکنیم در حال آموزش دیدن و تجربهاندوزی برای یک لحظه خاص هستیم. در برنامه صعود به قله «آناپورنا» شش نفر به قله رسیدیم اما در راه بازگشت 2 نفر کشته دادیم. در این صعود، دست و پاهای من را سرما زد و مدت یک سال انگشتهای پاهایم سیاه شد و ترمیم آن یک سال طول کشید. یا در برنامه صعود به قله «کانچنچونکا» یازده نفر به قله رسیدیم اما در راه بازگشت به بیسکمپ چهار، شش نفر بودیم و پنج نفر کشته دادیم. یا در برنامه صعود به قله «نانگاپاربات» با توجه به اینکه برنامه «آل پی» (فشرده) بود و من همهوایی نداشتم به خاطر شرایط جسمی سه روز نتوانستم غذا بخورم و فقط آب میخوردم. فتح قله «نانگاپاربات»، برای اولین بار که توسط آلمانیها انجام شد، هفده نفر کشته داد. به نظر من کوهنوردی یک ورزش نیست. کوهنوردی زندگی در شرایط سخت است و باید در مسیرش قرار بگیری تا متوجه شوی. به هر حال این حوادث در کنار کوهنوردی است و شاید یکی از جذابیتهای این رشته همین باشد.
شما بدون اکسیژن به قله «آناپورنا» صعود کردهاید. در این شرایط بدن چه نوع آمادگی باید داشته باشد؟
بدن به آمادگی خاصی نیاز ندارد. فقط نوع همهوایی فرق میکند. زمانی که وارد منطقه میشوی از بیسکمپ به بالا، اگر همهوایی مناسب انجام شود صعود بدون اکسیژن هم راحت است.
آیا انجام همهوایی نیازمند آموزش است؟
بله نوع همهوایی در قلههای پنج هزار متر به بالا متفاوت است و باید آموزش ببینی.
بدنتان را بین دو صعود چگونه آماده نگه میدارید؟
نیاز به آمادگی خاصی ندارد. در طول هفته ورزشهای هوازی انجام میدهم. هفتهای یک یا 2 شب به سالن بدنسازی میروم و اواخر هفته هم برنامه کوهنوردی دارم. اما زمانی که صعود مهمی داریم چهل روز مانده به صعود، کار در ارتفاع و اگر لازم باشد شب مانی در ارتفاعات چهار هزار متر و پنج هزار متر را در برنامه داریم.
صعود به یک قله هشت هزار متری به طور میانگین چقدر طول میکشد؟
اگر صعود به صورت کلاسیک باشد، یعنی با استفاده از روشهای قدیمی، حدود 2 ماه طول میکشد. اما ما امسال در صعود به قله نانگاپاربات از روشی موسوم به روش آل پی، استفاده کردیم. که در آن از امکانت و زمان کمتری برای صعود استفاده میشود. با این روش، یک صعود هشت هزارمتری حدود 50 تا 60 روز طول میکشد.
صعود به یک قله هشت هزار متری برای هر کوهنورد چقدر هزینه دارد؟
در جواب سؤال شما باید بگویم که، در مقابل چیزی که به دست میآوری، هزینهای که پرداخت میکنی چیزی نیست و من هرگز این دو را با هم مقایسه نمیکنم و اینجا بازار نیست که بگویم توی فلان صعود اینقدر هزینه کردهام. اما اگر یک سرچ داخل اینترنت بزنید هزینهها را برایتان میآورد. مثلاً هزینه صعود به قله اورست 42 هزار دلار، یا قله «لوتسه» 15 هزار دلار و .....
چگونه باید به سمت صعود یک قله هشت هزار متری رفت؟ آیا جایی باید ثبت نام کرد؟
این چهارده قله، داخل 2 کشور «نپال» و «پاکستان» قرار گرفتهاند. اگر شما بخواهی به این منطقه بروی باید به یک شرکت که در این 2 کشور فعالیت کوهنوردی دارد، وصل شوی و از امکانات نسبی آنها تا بیسکمپ استفاده کنی. بعد از اینکه به این شرکتها وصل شدی هر کدام با توجه به خدماتی که ارائه میدهند نرخهای متفاوتی دارند و شما هر کدام را که خواستی انتخاب می کنی.
این شرکتها چه خدماتی ارائه میدهند؟
از لحظهای که وارد کشور مقصد میشوی تحت پوشش خدماتی مثل: هتل، غذا، خدمات داخل شهری، حمل و نقل، حمل بار به بیسکمپ، حمل چادرها و غیره قرار میگیری. به طور کلی همه کاراها را آنها انجام میدهند و شما فقط هزینهها را پرداخت میکنی.
شما هزینهها را به صورت شخصی پرداخت میکنید یا اسپانسر دارید؟
من کل هزینهها را به صورت شخصی پرداخت میکنم و دوست ندارم از جایی کمک مالی دریافت کنم. پپیشنهاداتی هم بوده اما نپذیرفتم.اگر پول داشتم میروم و اگر نداشتم نمیروم. یکی از تفاوتهای کوهنوردی با سایر رشته های ورزشی دیگر این است که دوست داری روی پای خودت بایستی.
کوهنوردی ایران با جهان، قابل مقایسه است؟
عمر کوهنوردی در ایران حدود پنجاه سال، در حالی که عمر کوهنوردی در دنیا حدود سیصد سال است. عمر هیمالیانوردی در دنیا شصت سال و در ایران بیست سال است و آنها از لحاظ تکنیکی خیلی جلوتر از ما هستند و به هیچوجه نمیتوان کوهنوردی ایران را با کوهنوردی اسپانیا، لهستان، قزاقستان، روسیه و ایتالیا و فرانسه مقایسه کرد. آنها با دیدگاه دیگری کوهنوردی میکنند.
با این همه تفاوت در کنار آنها قرار گرفتن و کوهنوردی کردن سخت نیست؟
ما خیلی از نقصها را با تواناییهای شخصی و انفرادی خودمان پر میکنیم. در صعود به قلههای هشت هزار متری، زمانی که در کنار کوهنوردان خارجی قرار میگیری، تفاوتها را احساس میکنی. وقتی میبینی که آنها تیم پزشکی مجزا، تیم تغذیهای مجزا، تیم عکاسی و فیلمبرداری مجزا از کشور خودشان در کنار خود دارند و تو این امکانات را نداری خیلی تلخ است. اما در هر حال چون کوهنوردی را دوست داری و در آن فضا هستی شیرین میشود.
دیدگاه آنها نسبت به کوهنوردی ما چگونه است؟
مسلماً از دید بالا نسبت به ما که پایینتر هستیم نگاه میکنند. ولی با همه این اوصاف، اینقدر سطح تفکرات بالاست و اینقدر زیبا با ما برخورد میکنند که از جانب آنها احساس کمبود نمیکنی. این احساس بیشتر از جانب خودمان است.
به نظر شما خانمهای ایرانی در عرصه کوهنوردی چگونه جایگاهی دارند؟
فوقالعاده است. به اعتقاد من توانایی خانمها به مراتب بیشتر از آقایان است. من در یکی دو برنامه که خانمها هم حضور داشتند این تفاوت را احساس کردم و مطمئنم اگر زمینهاش فراهم باشد بهتر هم خواهند شد.
محدودیتها را در کجا میبینید و چه پیشنهادی برای رفع آنها دارید؟
زمینه و شرایط را بیشتر، گروهها و باشگاههای کوهنوردی تعیین میکنند. در حال حاضر بزرگترین نقطه ضعف کوهنوردی در کشور ما، خصوصاً کرمانشاه، عدم فعالیت باشگاهها و گروههای کوهنوردی است. در گذشته گروهها و باشگاههای کرمانشاه فعالیت بیشتری داشتند. اما متاسفانه امروز اثری از آنها نیست. اگر باشگاهها و گروهها یک مقداری حمایت شوند و در همین مسیر خانمها را هم ساپورت کنند شرایط بهتر میشود. در حال حاضر خانمهای کرمانشاهی خیلی خوب کار میکنند اما در صعودهای برونمرزی، شرایط فرق میکند.
شرایط فرهنگی روی فعالیت بانوان تأثیر میگذارد؟
دقیقاً یکی از مسائل مهم همین مسائل فرهنگی است و امیدوارم که خانمهای کرمانشاهی با الگوبرداری صحیح از شهرهای دیگر، بیشتر وارد صعودهای برونمرزی شوند. به طور مثال در تهران خانم «پروانه کاظمی» هیمالیانورد است و به خیلی از قلهها صعود کرده است و خیلی هم مستقل کار میکند. یا مرحوم «لیلا اسفندیاری» که در حقیقت پردهها را درید و با دیدگاه دیگری وارد سیستم هیمالیانوردی شد. هیمالیانوردی برای خانمها و آقایان هیچ فرقی نمیکند.
یک هیمالیانورد چه هدفی را دنبال میکند؟
همه انسانها دوست دارند در زندگی کار خاص و متفاوتی انجام دهند. ما کوهنوردها هم از این امر مستثنی نیستیم. در حقیقت دیدگاه ما نسبت به زندگی با مردم عادی متفاوت است. صرفاً قضیه کار و زندگی ما را ارضا نمیکند و به مرحلهای فراتر از اینها احتیاج داریم.
شغل، رشته تحصیلی و رشته ورزشی شما با هم متفاوت است چه توضیحی در این رابطه دارید؟
من در دانشگاه مهندسی راه و ساختمان خوانده ام. متاسفانه در مملکت ما حدود نود درصد، انتخاب شغل دست خود آدم نیست. من هرگز دوست نداشتم که مغازهدار شوم و این مغازه هم، مغازه پدرم است. اما روزگار و شرایط خانوادگی من را به این مسیر آورد. اما خداراشکر میکنم. شاید یکی از دلایلی که وقت دارم و امکاناتم اجازه میدهند تا کوهنوردی کنم، همین شغل باشد. چون اگر شغل اداری داشتم، وقت و امکاناتم محدود میشد. اما اگر حق انتخاب داشتم حتماً شغلی مرتبط با رشته کوهنوردی و طبیعتگردی انتخاب میکردم.
شما لقب کوهنورد دوران را به خود اختصاص دادهاید، این لقب چه مسئولیتی را بر عهده شما میگذارد؟
این لقب مسئولیت من را به مراتب بیشتر کرده است و نمیتوانم به صورت عادی به کوهنوردی نگاه کنم. خیلی خوشحال هستم تا حدی در این راه نسبت به هم سن و سالهای خودم جلوتر هستم و امیدوارم بتوانم به عنوان نسل میانی این رشته انتقالدهنده فرهنگ آن از نسل پیشین به نسل بعدی که جوانان هستند، باشم.
چه صحبتی برای نسل جوان دارید؟
از جوانان عزیز خواهش می کنم در زندگی به مقوله ورزش اهمیت بدهند. چند سال پیش مقالهای که سازمان یونسکو منتشر کرده بود را خواندم که در آن به این قضیه اشاره کرده بود، انسان به کسی اطلاق میشود که به سه فاکتور، ورزش، زبان انگیلیسی و توانایی استفاده از اینترنت، اهمیت بدهد و آنها را در برنامه زندگی خود داشته باشد. از همه جوانان میخواهم که این سه فاکتور را فراموش نکنند.
شما ازدواج کردید؟
بله.
قطعاً زندگی در کنار یک هیمالیانورد سخت است. ایشان چگونه شما را حمایت کردهاند؟
یکی از فاکتورهای موفقیت من، البته اگر اسمش را بتوان موفقیت گذاشت، همراهی همسرم بوده است. خیلی از وقتها را که باید صرف خانواده و مسائل رفاهی آنها میکردم صرف کوهنوردی کردم و در کنارشان نبودم. در این مورد من بدهکار زن و بچهام هستم و همیشه مدیون زحمتهای همسرم.
ایشان هم ورزش میکنند؟
بله. بیشتر ورزشهای سالنی. هفته ای 2، سه بار ایروبیک کار می کنند.
فرزند هم دارید؟
بله. یک پسر 27 ساله
ایشان هم ورزش میکنند؟
نه متاسفانه ایشان اصلاً اهل ورزش کردن نیست.
مریم قوی: از سمت «میدان آزادی» یا همان «گاراژ» خودمانی که به سمت «چهارراه اجاق» میروی، نرسیده به چهارراه، سمت چپ، یک مغازه لوازم خانگی وجود دارد. از در که وارد میشوی با تعداد زیادی لوازم خانه، از بلورجات گرفته تا انواع وسایل برقی که با نظم خاصی از زمین تا سقف چیده شدهاند، مواجه میشوی. مردی نسبتاً میانسال با چهرهای خندان، کلاهی کوچک به سر و دستمال گردنی به گردن، به استقبال ما میآید و ما را به انتهای مغاره راهنمایی میکند. انتهای مغازه سمت راست، میز و صندلیایی قرار دارد و مردی با موهای کوتاه جوگندمی، با چشمانی خسته و چهرهای که آرامش و رضایت خاطر در آن موج میزند پشت آن نشسته. ما را که میبیند به احترام جلوی پایمان میایستد و با لبخندی بر لب به ما خوشآمد میگوید. قد بلند، جثهای لاغر، پیراهنی آستین کوتاه به رنگ طوسی به تن و شلواری خاکی رنگ، به پا دارد. کفشهایش تنها یک چیز را در خاطرت تداعی میکند، کوه و کوهنوردی. برایمان صندلی میگذارد و با ظرفی پر از انجیر که به گفته خودش سوغاتی از جانب یک دوست است، از ما پذیرایی میکند. در مقابلمان مینشیند و پس از پرسیدن چند سؤال مختصر در رابطه با فضا و سمت و سوی مصاحبه، با صبر و دقت فراوان به سؤالات ما پاسخ میدهد. «رضا شهلایی» هیمالیانورد 58 ساله کرمانشاهی، فاتح پنج قله، از چهارده قله بلند دنیا که به قلههای هشت هزار متری معروف هستند، است. او کوهنوردی را از سال 1360 شروع کرد و پس از گذراندن دورههای تکاملی کوهنوردی، دریافت مدرک مربیگری سنگنوردی و یخ نوردی از فدراسیون کوهنوردی ایران و صعود به قلههای بلند داخلی، به صرافت فتح قلههای بلند دنیا افتاد. شهلایی در اولین فتح قلههای هشت هزار متری، اردیبهشت ماه سال 1391، به بلندترین قله دنیا یعنی «اورست» با ارتفاع 8848 متر صعود کرد. او پس از این فتح افتخارآمیز، در اردیبهشت ما سال 1392 به سومین قله بلند جهان، قله «کانچنچونکا» با ارتفاع 8586 متر رفت و صعود موفقی داشت. این کوهنورد کرمانشاهی، پس از 2 صعود موفق، به فکر صعود به فنیترین قله دنیا، قله «کی دو» با ارتفاع 8611 متر افتاد و در پنجم مرداد ماه سال 1393 این امر را به واقعیت تبدیل کرد. پس از صعود به فنیترین قله دنیا، اکنون نوبت به فتح خطرناکترین هشتهزارمتری دنیا رسیده است. او در چهارم فروردین ماه سال 1394، به قله «آناپورنا» با ارتفاع 8091 متر رفت و این صعود را نیز با موفقیت به پایان رساند. شهلایی پس از غلبه بر طبیعت خشن و جنگنده قلههای نام برده و چشیدن طعم لذتبخش پیروزی، اینبار به مصاف کوه قاتل رفت. او در پنجمین صعود خود در اردیبهشت ماه سال 1396 به قله «نانگاپاربات» با ارتفاع 8816 متر که به «کوهستان قاتل»، معروف است، صعود کرد و این قله را نیز در برابر استقامت و پایداری خود به زانو درآورد. رضا شهلایی پس از کسب صعودهای موفقی که به آنها اشاره شد، در سومین جشنواره صعودهای برتر، لقب «کوهنورد دوران» را از آن خود کرد که به حق، این لقب برازنده قدرت، استقامت و پشتکار اوست. گفتگوی شرق را با او در ادامه میخوانید.
چرا کوهنوردی را انتخاب کردید؟
رشتههای مورد علاقه من در زمان دانشجویی، شنا و بسکتبال بود و علاقه شدیدی به این 2 رشته داشتم. اما با توجه به اینکه این رشتهها، رشتههای سالنی هستند و با بالا رفتن سن ناخودآگاه از آنها فاصله میگیری، به سمت کوهنوردی رفتم. چون این رشته به سن خاصی محدود نمیشود و همیشه میتوانی آن را انجام بدهی.
اولین صعود جدی که داشتید کی و کجا بوده است؟
از همان اوایل سال 1360 که فدراسیون کوهنوردی ایران، شروع به فعالیت به صورت جدی کرد، من هم کارم را شروع کردم و تقریباً اکثر قلههای ایران، از جمله قله «دماوند» که از قلههای خاص ایران است را فتح کردم و بیشترین فعالیت زمستانی و تابستانی را روی این مسیر داشتم. پس از مدتی کوهنوردی داخلی، به فکر صعود به قلههای شش هزار، هفت هزار و هشت هزار متری خارج از ایران افتادم و حدود چهارده سال پیش، در ترکیب تیمی متشکل از کمیته مربیان فدراسیون، به قله «ماربل وال» که در قزاقستان قرار دارد و ارتفاع آن 6400 متر است صعود کردم که اولین صعود جدی برونمرزی من بود.
مهمترین صعود و بهترین خاطرهای که داشتید مربوط به کدام قله بوده است؟
روی کره زمین چند نقطه عطف وجود دارد و بشر در آرزوی دیدن آنها به سر می برد که یکی از آنها قله «اورست» است. آرزوی هر کوهنوردی است که حتی از دور هم شده این قله را ببیند و یکی از آرزوهای من هم در طول این سی سال صعود به قله اورست بوده است که خوشبختانه سال 2012 این امر محقق شد. من هرگز ساعت یک بعدازظهر ماه می سال 2012 را فراموش نمیکنم. لحظهای که روی قله اورست بودم. شاید آن لحظه خاصترین لحظه زندگیم تا به حال بوده باشد.
شما پنج قله از چهارده قله هشت هزار متری را فتح کردهاید. آیا برنامهای برای صعود به 9 قله باقیمانده دارید؟
خیلی دوست دارم دوباره تلاشی در این راه داشته باشم. اما با توجه به سن و سال، شرایط مالی و خانوادگی نمیتوان درباره آن صحبت کرد و نظر قطعی داد.
اگر شرایط برای صعود بعدی فراهم شد، دوست دارید کدام قله هشت هزار متری را فتح کنید؟
چون اجرای برنامه صعود به قلههای هشت هزار متری نیازمند برنامهریزی است و من با یک تیم خارجی متشکل از چند کشور همکاری میکنم و با هم برنامهریزی میکنیم نمیتوانم نظری بدهم. شاید ذهنیتی نسبت به قله خاصی داشته باشم اما چون قطعی نشده است دربارهاش صحبت نمیکنم.
تا حالا پیش آمده است که در صعودهایتان دچار حادثه شوید؟ یا در شرایط سخت بیآبی و بی غذایی گیر کنید؟
بدون شک. کوهنوردی در کنار تمام لذتهایش فاکتور خطر را نیز همراه دارد و ما در طول سالهایی که کوهنوردی میکنیم در حال آموزش دیدن و تجربهاندوزی برای یک لحظه خاص هستیم. در برنامه صعود به قله «آناپورنا» شش نفر به قله رسیدیم اما در راه بازگشت 2 نفر کشته دادیم. در این صعود، دست و پاهای من را سرما زد و مدت یک سال انگشتهای پاهایم سیاه شد و ترمیم آن یک سال طول کشید. یا در برنامه صعود به قله «کانچنچونکا» یازده نفر به قله رسیدیم اما در راه بازگشت به بیسکمپ چهار، شش نفر بودیم و پنج نفر کشته دادیم. یا در برنامه صعود به قله «نانگاپاربات» با توجه به اینکه برنامه «آل پی» (فشرده) بود و من همهوایی نداشتم به خاطر شرایط جسمی سه روز نتوانستم غذا بخورم و فقط آب میخوردم. فتح قله «نانگاپاربات»، برای اولین بار که توسط آلمانیها انجام شد، هفده نفر کشته داد. به نظر من کوهنوردی یک ورزش نیست. کوهنوردی زندگی در شرایط سخت است و باید در مسیرش قرار بگیری تا متوجه شوی. به هر حال این حوادث در کنار کوهنوردی است و شاید یکی از جذابیتهای این رشته همین باشد.
شما بدون اکسیژن به قله «آناپورنا» صعود کردهاید. در این شرایط بدن چه نوع آمادگی باید داشته باشد؟
بدن به آمادگی خاصی نیاز ندارد. فقط نوع همهوایی فرق میکند. زمانی که وارد منطقه میشوی از بیسکمپ به بالا، اگر همهوایی مناسب انجام شود صعود بدون اکسیژن هم راحت است.
آیا انجام همهوایی نیازمند آموزش است؟
بله نوع همهوایی در قلههای پنج هزار متر به بالا متفاوت است و باید آموزش ببینی.
بدنتان را بین دو صعود چگونه آماده نگه میدارید؟
نیاز به آمادگی خاصی ندارد. در طول هفته ورزشهای هوازی انجام میدهم. هفتهای یک یا 2 شب به سالن بدنسازی میروم و اواخر هفته هم برنامه کوهنوردی دارم. اما زمانی که صعود مهمی داریم چهل روز مانده به صعود، کار در ارتفاع و اگر لازم باشد شب مانی در ارتفاعات چهار هزار متر و پنج هزار متر را در برنامه داریم.
صعود به یک قله هشت هزار متری به طور میانگین چقدر طول میکشد؟
اگر صعود به صورت کلاسیک باشد، یعنی با استفاده از روشهای قدیمی، حدود 2 ماه طول میکشد. اما ما امسال در صعود به قله نانگاپاربات از روشی موسوم به روش آل پی، استفاده کردیم. که در آن از امکانت و زمان کمتری برای صعود استفاده میشود. با این روش، یک صعود هشت هزارمتری حدود 50 تا 60 روز طول میکشد.
صعود به یک قله هشت هزار متری برای هر کوهنورد چقدر هزینه دارد؟
در جواب سؤال شما باید بگویم که، در مقابل چیزی که به دست میآوری، هزینهای که پرداخت میکنی چیزی نیست و من هرگز این دو را با هم مقایسه نمیکنم و اینجا بازار نیست که بگویم توی فلان صعود اینقدر هزینه کردهام. اما اگر یک سرچ داخل اینترنت بزنید هزینهها را برایتان میآورد. مثلاً هزینه صعود به قله اورست 42 هزار دلار، یا قله «لوتسه» 15 هزار دلار و .....
چگونه باید به سمت صعود یک قله هشت هزار متری رفت؟ آیا جایی باید ثبت نام کرد؟
این چهارده قله، داخل 2 کشور «نپال» و «پاکستان» قرار گرفتهاند. اگر شما بخواهی به این منطقه بروی باید به یک شرکت که در این 2 کشور فعالیت کوهنوردی دارد، وصل شوی و از امکانات نسبی آنها تا بیسکمپ استفاده کنی. بعد از اینکه به این شرکتها وصل شدی هر کدام با توجه به خدماتی که ارائه میدهند نرخهای متفاوتی دارند و شما هر کدام را که خواستی انتخاب می کنی.
این شرکتها چه خدماتی ارائه میدهند؟
از لحظهای که وارد کشور مقصد میشوی تحت پوشش خدماتی مثل: هتل، غذا، خدمات داخل شهری، حمل و نقل، حمل بار به بیسکمپ، حمل چادرها و غیره قرار میگیری. به طور کلی همه کاراها را آنها انجام میدهند و شما فقط هزینهها را پرداخت میکنی.
شما هزینهها را به صورت شخصی پرداخت میکنید یا اسپانسر دارید؟
من کل هزینهها را به صورت شخصی پرداخت میکنم و دوست ندارم از جایی کمک مالی دریافت کنم. پپیشنهاداتی هم بوده اما نپذیرفتم.اگر پول داشتم میروم و اگر نداشتم نمیروم. یکی از تفاوتهای کوهنوردی با سایر رشته های ورزشی دیگر این است که دوست داری روی پای خودت بایستی.
کوهنوردی ایران با جهان، قابل مقایسه است؟
عمر کوهنوردی در ایران حدود پنجاه سال، در حالی که عمر کوهنوردی در دنیا حدود سیصد سال است. عمر هیمالیانوردی در دنیا شصت سال و در ایران بیست سال است و آنها از لحاظ تکنیکی خیلی جلوتر از ما هستند و به هیچوجه نمیتوان کوهنوردی ایران را با کوهنوردی اسپانیا، لهستان، قزاقستان، روسیه و ایتالیا و فرانسه مقایسه کرد. آنها با دیدگاه دیگری کوهنوردی میکنند.
با این همه تفاوت در کنار آنها قرار گرفتن و کوهنوردی کردن سخت نیست؟
ما خیلی از نقصها را با تواناییهای شخصی و انفرادی خودمان پر میکنیم. در صعود به قلههای هشت هزار متری، زمانی که در کنار کوهنوردان خارجی قرار میگیری، تفاوتها را احساس میکنی. وقتی میبینی که آنها تیم پزشکی مجزا، تیم تغذیهای مجزا، تیم عکاسی و فیلمبرداری مجزا از کشور خودشان در کنار خود دارند و تو این امکانات را نداری خیلی تلخ است. اما در هر حال چون کوهنوردی را دوست داری و در آن فضا هستی شیرین میشود.
دیدگاه آنها نسبت به کوهنوردی ما چگونه است؟
مسلماً از دید بالا نسبت به ما که پایینتر هستیم نگاه میکنند. ولی با همه این اوصاف، اینقدر سطح تفکرات بالاست و اینقدر زیبا با ما برخورد میکنند که از جانب آنها احساس کمبود نمیکنی. این احساس بیشتر از جانب خودمان است.
به نظر شما خانمهای ایرانی در عرصه کوهنوردی چگونه جایگاهی دارند؟
فوقالعاده است. به اعتقاد من توانایی خانمها به مراتب بیشتر از آقایان است. من در یکی دو برنامه که خانمها هم حضور داشتند این تفاوت را احساس کردم و مطمئنم اگر زمینهاش فراهم باشد بهتر هم خواهند شد.
محدودیتها را در کجا میبینید و چه پیشنهادی برای رفع آنها دارید؟
زمینه و شرایط را بیشتر، گروهها و باشگاههای کوهنوردی تعیین میکنند. در حال حاضر بزرگترین نقطه ضعف کوهنوردی در کشور ما، خصوصاً کرمانشاه، عدم فعالیت باشگاهها و گروههای کوهنوردی است. در گذشته گروهها و باشگاههای کرمانشاه فعالیت بیشتری داشتند. اما متاسفانه امروز اثری از آنها نیست. اگر باشگاهها و گروهها یک مقداری حمایت شوند و در همین مسیر خانمها را هم ساپورت کنند شرایط بهتر میشود. در حال حاضر خانمهای کرمانشاهی خیلی خوب کار میکنند اما در صعودهای برونمرزی، شرایط فرق میکند.
شرایط فرهنگی روی فعالیت بانوان تأثیر میگذارد؟
دقیقاً یکی از مسائل مهم همین مسائل فرهنگی است و امیدوارم که خانمهای کرمانشاهی با الگوبرداری صحیح از شهرهای دیگر، بیشتر وارد صعودهای برونمرزی شوند. به طور مثال در تهران خانم «پروانه کاظمی» هیمالیانورد است و به خیلی از قلهها صعود کرده است و خیلی هم مستقل کار میکند. یا مرحوم «لیلا اسفندیاری» که در حقیقت پردهها را درید و با دیدگاه دیگری وارد سیستم هیمالیانوردی شد. هیمالیانوردی برای خانمها و آقایان هیچ فرقی نمیکند.
یک هیمالیانورد چه هدفی را دنبال میکند؟
همه انسانها دوست دارند در زندگی کار خاص و متفاوتی انجام دهند. ما کوهنوردها هم از این امر مستثنی نیستیم. در حقیقت دیدگاه ما نسبت به زندگی با مردم عادی متفاوت است. صرفاً قضیه کار و زندگی ما را ارضا نمیکند و به مرحلهای فراتر از اینها احتیاج داریم.
شغل، رشته تحصیلی و رشته ورزشی شما با هم متفاوت است چه توضیحی در این رابطه دارید؟
من در دانشگاه مهندسی راه و ساختمان خوانده ام. متاسفانه در مملکت ما حدود نود درصد، انتخاب شغل دست خود آدم نیست. من هرگز دوست نداشتم که مغازهدار شوم و این مغازه هم، مغازه پدرم است. اما روزگار و شرایط خانوادگی من را به این مسیر آورد. اما خداراشکر میکنم. شاید یکی از دلایلی که وقت دارم و امکاناتم اجازه میدهند تا کوهنوردی کنم، همین شغل باشد. چون اگر شغل اداری داشتم، وقت و امکاناتم محدود میشد. اما اگر حق انتخاب داشتم حتماً شغلی مرتبط با رشته کوهنوردی و طبیعتگردی انتخاب میکردم.
شما لقب کوهنورد دوران را به خود اختصاص دادهاید، این لقب چه مسئولیتی را بر عهده شما میگذارد؟
این لقب مسئولیت من را به مراتب بیشتر کرده است و نمیتوانم به صورت عادی به کوهنوردی نگاه کنم. خیلی خوشحال هستم تا حدی در این راه نسبت به هم سن و سالهای خودم جلوتر هستم و امیدوارم بتوانم به عنوان نسل میانی این رشته انتقالدهنده فرهنگ آن از نسل پیشین به نسل بعدی که جوانان هستند، باشم.
چه صحبتی برای نسل جوان دارید؟
از جوانان عزیز خواهش می کنم در زندگی به مقوله ورزش اهمیت بدهند. چند سال پیش مقالهای که سازمان یونسکو منتشر کرده بود را خواندم که در آن به این قضیه اشاره کرده بود، انسان به کسی اطلاق میشود که به سه فاکتور، ورزش، زبان انگیلیسی و توانایی استفاده از اینترنت، اهمیت بدهد و آنها را در برنامه زندگی خود داشته باشد. از همه جوانان میخواهم که این سه فاکتور را فراموش نکنند.
شما ازدواج کردید؟
بله.
قطعاً زندگی در کنار یک هیمالیانورد سخت است. ایشان چگونه شما را حمایت کردهاند؟
یکی از فاکتورهای موفقیت من، البته اگر اسمش را بتوان موفقیت گذاشت، همراهی همسرم بوده است. خیلی از وقتها را که باید صرف خانواده و مسائل رفاهی آنها میکردم صرف کوهنوردی کردم و در کنارشان نبودم. در این مورد من بدهکار زن و بچهام هستم و همیشه مدیون زحمتهای همسرم.
ایشان هم ورزش میکنند؟
بله. بیشتر ورزشهای سالنی. هفته ای 2، سه بار ایروبیک کار می کنند.
فرزند هم دارید؟
بله. یک پسر 27 ساله
ایشان هم ورزش میکنند؟
نه متاسفانه ایشان اصلاً اهل ورزش کردن نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.