توسعه پایدار اقتصادی و نقش زنان کردستان
ماریه پاک نهاد
نقش زنان در توسعه پایدار از موضوعاتی است که در نگاه جهانی مورد توجه قرار گرفته است. لذا ارتقای جایگاه زنان، افزایش مشارکت اقتصادی زنان و حضور آنان در روندهای تصمیمسازی نیازمند توجه ویژه كارگزاران دولتي کردستان میباشد.توانمندسازی زنان و نقش تعیین کننده آنان در توسعه پایدار از جمله موضوعات مطرح شده در گفت و گو با دکتر حسین فیروزی معاونت منابع انسانی استانداری کردستان میباشد.دکتر فیروزی ضمن اشاره به حضور پر شور و آگاهانه مردم کردستان در انتخابات 29 اریبهشت افزودند: "در ابتدا باید تشکر بکنم از مردم فهیم و آگاه کردستان که در انتخابات ۲۹ اردیبهشت با حضور آگاهانه خود، حماسه بزرگی را خلق کردند. استان کردستان یکی از برترین استانهای کشور است که بیشترین رای خود را به تداوم عقلانیت و امید دادند. رای ۷۳ درصدی مردم کردستان برای بار دوم به آقای روحانی، مسئولیت همه مدیران و دست اندرکاران دولت را در دولت دوازدم بیشتر کرده است. امیدوارم نتیجه این حضور آگاهانه مردم کردستان در پای صندوقهای رای و مشارکت ارزشمند ملی را در خدمتگذاری بیشتر دولت به جامعه کردستان مشاهده کنیم".
به عنوان اولین سوال بفرمایید نقش زنان در فرآیند توسعه اقتصادی، پیشبرد هدفهای جامعه و بهبود وضعیت کشورهای جهان سوم چیست؟
توسعه اقتصادی عبارت است از رشد همراه با افزایش ظرفیتهای تولیدی. اعم از ظرفیتهای فیزیکی، انسانی و اجتماعی. در توسعه اقتصادی در کنار رشد کمی تولید، نهادهای اجتماعی نیز متحول خواهند شد، نگرشها تغییر خواهند کرد، بهرهبرداریها از منابع به صورت مستمر و پویا افزایش پیدا خواهد کرد و نوآوری و خلاقیت بروز خواهد کرد. با این تعریف، توسعه اقتصادی در درون خود، رشد اقتصادی را نیز در بر میگیرد. و افزایش کمی تولید، یکی از نتایج آن خواهد بود. منابع لازم برای افزایش تولید در هر کشوری عبارتاند از:
۱- افزایش نهادهای تولید، از جمله افزایش سرمایه و نیروی کار. میتوان گفت در جایی که نیروی کار بیشتری بهکار گرفته شود، رشد اقتصادی نیز میسر میشود.
۲- افزایش بهرهوری عوامل تولید.
۳- به کارگیری ظرفیتهای احتمالی خالی در اقتصاد.
واضح است که در هر سه مورد در کشورهای در حال توسعه و جهان سوم به دلیل وجود ظرفیتهای بالای اقتصادی (نیروی کار غیر فعال و منابع بلااستفاده) انتظار نرخ رشد اقتصادی و همچنین توسعه اقتصادی بالاتر میرود. در این کشورها بخش عظیمی از سرمایه انسانی که زنان هستند، مشارکت قابل انتظار را در زمینههای اقتصادی ندارند. در صورت افزایش نرخ مشارکت زنان، رشد اقتصادی در کشورهای جهان سوم محقق خواهد شد. در کشور ما ظرفیت عظیم اقتصادی نیروی کار غیرفعال که بخش مهمی از آن را زنان تشکیل میدهند برای توسعه اقتصادی کشور را نباید نادیده گرفت و باید برای آن برنامهریزی مناسب صورت پذیرد. یکی از شاخصهای توسعه اقتصادی، شاخص درآمد سرانه است. بدیهی است که برای ارتقا این شاخص، نقش و مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی جامعه تعیین کننده و موثر خواهد بود.
چشمانداز آینده جایگاه زنان چه خواهد بود؟
توسعه همه جانبه یک کشور، از جمله در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در گرو بقای نسل و تربیت نیروی انسانی کارآمد، خلاق و بهرهور است. سرمایههای انسانی ارزشمندترین داراییهای هر کشور هستند. هرچه بر روی انسانها سرمایهگذاری شود رشد و توسعه پایدار جامعه افزون خواهد شد. زن در خانواده به عنوان محور نقش اول را درتربیت و پرورش نسل جدید ایفا میکند. مادر در خانواده به عنوان اولین پایگاه تربیت و پرورش نیروی انسانی، مهمترین زمینه توسعه اقتصادی را فراهم میسازد. همچنین زنان در خارج از خانه با نقش آفرینی و مشارکت بیشتر در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به ارتقا بهرهوری کل عوامل تولید یاری خواهند رساند. بنابراین چشمانداز جایگاه زنان بسیار روشن و تاثیرگذار بر توسعه پایدار همهجانبه کشورها خواهد بود و هر جامعهای سریعتر به ارتقای بهرهوری ظرفیتهای خود بیاندیشد، موفقتر خواهد بود.
نقش زنان كردستان در انتخابات شورا و تبليغات رياست جمهورى را چگونه دیدید؟
حضور زنان در کردستان، در انتخابات پنجمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا بسیار چشمگیر بود. به نسبت دورههای قبل، تعداد بیشتری از زنان به عنوان کاندیدا در شهر و روستا ثبتنام کردند و در عرصه رقابت انتخاباتی حضور داشتند. این افزایش مشارکت، نوید دهنده نقشآفرینی بیشتر زنان در توسعه کردستان خواهد بود. داوطلبین شوراهای اسلامی شهر و روستا در این دوره ۱۲٥۸ نفر بودند، که از این تعداد ۱٥۰ نفر یعنی حدود ۱۲٪ را زنان تشکیل دادند. و در مجموع ۱٦۳ نفر منتخب پنجمین دوره شوراهای اسلامی در شهرهای کردستان ۱۳ نفر یعنی ۷/۹ زن هستند که نسبت به دورههای قبل هم در ثبتنام و هم در ورود به شورا رشد قابل توجهی را نشان میدهد. همچنین در عرصه تبلیغات ریاست جمهوری حضور زنان در ستادهای بانوان، در همه شهرهای استان کردستان بسیار گسترده بود. در این دوره برگزاری همایشها، جلسات سخنرانی و پرسش و پاسخ و اجرای برنامههای متعدد تبلیغاتی ستادهای بانوان را در سراسر استان شاهد بودیم. بخش عمدهای از موفقیت این دوره از انتخابات و حضور پرشور و آگاهانه مردم و رای قاطع به برنامههای آقای روحانی را ما مدیون فعالیت و حضور زنان و جامعه بانوان در استان
کردستان میدانیم.
جایگزینی جمعیتی بین نسلی، منجر به تغییر بلند مدت ارزشهای مادیگرایانه به فرامادیگرایانه است.
اولویتهای فرامادیگرایانهی نسل جوانتر، چه تاثیری بر نهادهای اقتصادی و سیاسی در کشور و استان دارد؟
این موضوع، دانش و تخصص بین رشتهای را در رشته جامعهشناسی و همزمان اقتصاد و سیاست میطلبد. اما بهطور اجمال اگر یکی از راههای تحقیق و بررسی درستی این گذاره که در جامعه ایران شکاف نسلی موجب تغییر بلند مدت ارزشهای مادیگرایانه به فرامادیگرایانه شده است یا خیر، میتوان به عنوان یک فکت مهم و قابل استناد به تحلیل کیفیت رای نسلهای محتلف در انتخابات اخیر پرداخت. اینکه آیا رای جوانترها بیشتر به سمت آقای روحانی که وعدههای متفاوتی در حوزه سیاست و اقتصاد داشته است بیشتر بوده یا خیر. رقبای آقای روحانی وعدههای افزایش یارانه، رفاه اقتصادی و اشتغال بیشتری دادند. در عوض در برنامههای آقای روحانی تکیه بر توسعه فرهنگی، سیاسی و حقوق و آزادیهای شهروندی بود. به عبارتی برنامه آقای روحانی بیشتر بر پایه ارزشهای فرامادیگرایانه بوده. در صورتی که رای جوانترها به آقای روحانی بیشتر بوده باشد، فرض مندرج در سوال در جامعه ایران با قوت بیشتری پذیرش میشود. در این صورت بدیهی است که انتخاب مسیر اداره کشور بر همه حوزههای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی تاثیر خواهد گذاشت.
از دیدگاه شما چه اقداماتی برای بهبود وضعیت رشد زنان در کردستان و حضور بیشتر آنان در عرصه رقابتهای اقتصادی و سیاس خارج از کلیشههای جنسیتی و مردسالارانه لازم است؟
توسعه و بهبود شاخصهای توسعه استان، بدون نقش فعال زنان در جامعه امکانپذیر نیست. مهمترین کار در این زمینه فرهنگسازی است. زنان باید در ذهن و اندیشه خود به ضرورت نقشآفرینی و تواناییها و شایستگیهای خود اعتماد و باور داشته باشند. به عبارتی باید از منبع قدرت درونی برخوردار باشند. خوشبختانه در فرهنگ کردستان زمینههای مناسب در خانوادهها و جامعه برای مشارکت زنان در عرصههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی وجود دارد و از این حیث فرهنگ کردستان از ریشههای قوی تاریخی برخوردار است. فعالان زنان و نهادهای فرهنگی و آموزشی باید این جنبههای فرهنگی را تقویت کنند. تسلیم نشدن در برابر موانع و شرایط نامساعد فعالیت در حوزههای مختلف، لازمه موفقیت است. تقویت نقش و مشارکت زنان در عرصههای مختلف باید در اولیتهای دولت در کردستان باشد و دولت در این رابطه میتواند تسهیلگر و حمایتکننده باشد. از جمله در واگذاری پستها و مسئولیتهای اداری و همچنین از طریق حمایتهای نهادی، اداری، تسهیلات بانکی و مشوقهای اقتصادی به زنان کارآفرین و حمایت از اشتغال زنان در حوزههای اقتصادی، دولت باید تسهیلگر باشد و زمینه فعالیت و مشارکت زنان را فراهم
کند. خصوصا اینکه خوشبختانه در کردستان جمعیت زنان تحصیلکرده و فرهیخته فراوان است و از این حیث کردستان یکی از استانهای برخوردار کشور است.
لطفا در مورد پیامدهای افزایش مشارکت اقتصادی زنان توضیح دهید
درست است که در کل کشور، پیامد افزایش مشارکت اقتصادی زنان به تولید ناخالص ملی و به ارتقای شاخصهای کلان اقتصادی کشور کمک میکند. اما در کردستان با نگاهی به شاخصهای اقتصادی، اهمیت مشارکت زنان در اقتصاد استان بیشتر نمایان خواهد شد. نرخ مشارکت اقتصادی در کردستان ٤۱.۹٪ یعنی ۱.٥٪ از میانگین کشوری بالاتر است. به عبارتی افرادی که در کردستان درخواست کار دارند، از میانگین کشور بالاتراند. بار تکفل اقتصادی ۳.٤٪ است که ۰.۱٪ از میانگین کشوری بیشتر میباشد. به عبارتی هر نفر در یک خانواده در کردستان، مسئولیت تکفل اقتصادی ۳.٤٪ را بر عهده دارد که این عدد در میانگین کشوری ۳.۳٪ میباشد. نرخ بیکاری بالا در کردستان و همچنین درآمد سرانه بسیار پایینتر از میانگین کشوری، شاخصهای عمده اقتصادی استان هستند. این اعداد بیانگر آن است که اگر افزایش مشارکت اقتصادی زنان در کشور مهم است و به افزایش تولید ناخالص ملی و ارتقا شاخصهای اقتصادی میانجامد، در کردستان این موضوع بسیار مهمتر است. فعلا در کردستان برنامه مشترک دولت و ملت باید بر کاهش فقر و بیکاری متمرکز شود. این برنامه اولویتدارترین برنامهای است که هم دولت و بخشهای مختلف غیر
دولتی بر آن توجه و اهتمام داشته باشند. و یکی از راهحلهای این مساله، افزایش مشارکت زنان در اقتصاد خواهد بود که هم در سطح خرد بهرهوری اقتصادی خانوارها را ارتقا میدهد، و هم در سطح کلان توسعه اقتصادی پایدار را رقم خواهد زد.
نقش زنان در توسعه پایدار از موضوعاتی است که در نگاه جهانی مورد توجه قرار گرفته است. لذا ارتقای جایگاه زنان، افزایش مشارکت اقتصادی زنان و حضور آنان در روندهای تصمیمسازی نیازمند توجه ویژه كارگزاران دولتي کردستان میباشد.توانمندسازی زنان و نقش تعیین کننده آنان در توسعه پایدار از جمله موضوعات مطرح شده در گفت و گو با دکتر حسین فیروزی معاونت منابع انسانی استانداری کردستان میباشد.دکتر فیروزی ضمن اشاره به حضور پر شور و آگاهانه مردم کردستان در انتخابات 29 اریبهشت افزودند: "در ابتدا باید تشکر بکنم از مردم فهیم و آگاه کردستان که در انتخابات ۲۹ اردیبهشت با حضور آگاهانه خود، حماسه بزرگی را خلق کردند. استان کردستان یکی از برترین استانهای کشور است که بیشترین رای خود را به تداوم عقلانیت و امید دادند. رای ۷۳ درصدی مردم کردستان برای بار دوم به آقای روحانی، مسئولیت همه مدیران و دست اندرکاران دولت را در دولت دوازدم بیشتر کرده است. امیدوارم نتیجه این حضور آگاهانه مردم کردستان در پای صندوقهای رای و مشارکت ارزشمند ملی را در خدمتگذاری بیشتر دولت به جامعه کردستان مشاهده کنیم".
به عنوان اولین سوال بفرمایید نقش زنان در فرآیند توسعه اقتصادی، پیشبرد هدفهای جامعه و بهبود وضعیت کشورهای جهان سوم چیست؟
توسعه اقتصادی عبارت است از رشد همراه با افزایش ظرفیتهای تولیدی. اعم از ظرفیتهای فیزیکی، انسانی و اجتماعی. در توسعه اقتصادی در کنار رشد کمی تولید، نهادهای اجتماعی نیز متحول خواهند شد، نگرشها تغییر خواهند کرد، بهرهبرداریها از منابع به صورت مستمر و پویا افزایش پیدا خواهد کرد و نوآوری و خلاقیت بروز خواهد کرد. با این تعریف، توسعه اقتصادی در درون خود، رشد اقتصادی را نیز در بر میگیرد. و افزایش کمی تولید، یکی از نتایج آن خواهد بود. منابع لازم برای افزایش تولید در هر کشوری عبارتاند از:
۱- افزایش نهادهای تولید، از جمله افزایش سرمایه و نیروی کار. میتوان گفت در جایی که نیروی کار بیشتری بهکار گرفته شود، رشد اقتصادی نیز میسر میشود.
۲- افزایش بهرهوری عوامل تولید.
۳- به کارگیری ظرفیتهای احتمالی خالی در اقتصاد.
واضح است که در هر سه مورد در کشورهای در حال توسعه و جهان سوم به دلیل وجود ظرفیتهای بالای اقتصادی (نیروی کار غیر فعال و منابع بلااستفاده) انتظار نرخ رشد اقتصادی و همچنین توسعه اقتصادی بالاتر میرود. در این کشورها بخش عظیمی از سرمایه انسانی که زنان هستند، مشارکت قابل انتظار را در زمینههای اقتصادی ندارند. در صورت افزایش نرخ مشارکت زنان، رشد اقتصادی در کشورهای جهان سوم محقق خواهد شد. در کشور ما ظرفیت عظیم اقتصادی نیروی کار غیرفعال که بخش مهمی از آن را زنان تشکیل میدهند برای توسعه اقتصادی کشور را نباید نادیده گرفت و باید برای آن برنامهریزی مناسب صورت پذیرد. یکی از شاخصهای توسعه اقتصادی، شاخص درآمد سرانه است. بدیهی است که برای ارتقا این شاخص، نقش و مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی جامعه تعیین کننده و موثر خواهد بود.
چشمانداز آینده جایگاه زنان چه خواهد بود؟
توسعه همه جانبه یک کشور، از جمله در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در گرو بقای نسل و تربیت نیروی انسانی کارآمد، خلاق و بهرهور است. سرمایههای انسانی ارزشمندترین داراییهای هر کشور هستند. هرچه بر روی انسانها سرمایهگذاری شود رشد و توسعه پایدار جامعه افزون خواهد شد. زن در خانواده به عنوان محور نقش اول را درتربیت و پرورش نسل جدید ایفا میکند. مادر در خانواده به عنوان اولین پایگاه تربیت و پرورش نیروی انسانی، مهمترین زمینه توسعه اقتصادی را فراهم میسازد. همچنین زنان در خارج از خانه با نقش آفرینی و مشارکت بیشتر در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به ارتقا بهرهوری کل عوامل تولید یاری خواهند رساند. بنابراین چشمانداز جایگاه زنان بسیار روشن و تاثیرگذار بر توسعه پایدار همهجانبه کشورها خواهد بود و هر جامعهای سریعتر به ارتقای بهرهوری ظرفیتهای خود بیاندیشد، موفقتر خواهد بود.
نقش زنان كردستان در انتخابات شورا و تبليغات رياست جمهورى را چگونه دیدید؟
حضور زنان در کردستان، در انتخابات پنجمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا بسیار چشمگیر بود. به نسبت دورههای قبل، تعداد بیشتری از زنان به عنوان کاندیدا در شهر و روستا ثبتنام کردند و در عرصه رقابت انتخاباتی حضور داشتند. این افزایش مشارکت، نوید دهنده نقشآفرینی بیشتر زنان در توسعه کردستان خواهد بود. داوطلبین شوراهای اسلامی شهر و روستا در این دوره ۱۲٥۸ نفر بودند، که از این تعداد ۱٥۰ نفر یعنی حدود ۱۲٪ را زنان تشکیل دادند. و در مجموع ۱٦۳ نفر منتخب پنجمین دوره شوراهای اسلامی در شهرهای کردستان ۱۳ نفر یعنی ۷/۹ زن هستند که نسبت به دورههای قبل هم در ثبتنام و هم در ورود به شورا رشد قابل توجهی را نشان میدهد. همچنین در عرصه تبلیغات ریاست جمهوری حضور زنان در ستادهای بانوان، در همه شهرهای استان کردستان بسیار گسترده بود. در این دوره برگزاری همایشها، جلسات سخنرانی و پرسش و پاسخ و اجرای برنامههای متعدد تبلیغاتی ستادهای بانوان را در سراسر استان شاهد بودیم. بخش عمدهای از موفقیت این دوره از انتخابات و حضور پرشور و آگاهانه مردم و رای قاطع به برنامههای آقای روحانی را ما مدیون فعالیت و حضور زنان و جامعه بانوان در استان
کردستان میدانیم.
جایگزینی جمعیتی بین نسلی، منجر به تغییر بلند مدت ارزشهای مادیگرایانه به فرامادیگرایانه است.
اولویتهای فرامادیگرایانهی نسل جوانتر، چه تاثیری بر نهادهای اقتصادی و سیاسی در کشور و استان دارد؟
این موضوع، دانش و تخصص بین رشتهای را در رشته جامعهشناسی و همزمان اقتصاد و سیاست میطلبد. اما بهطور اجمال اگر یکی از راههای تحقیق و بررسی درستی این گذاره که در جامعه ایران شکاف نسلی موجب تغییر بلند مدت ارزشهای مادیگرایانه به فرامادیگرایانه شده است یا خیر، میتوان به عنوان یک فکت مهم و قابل استناد به تحلیل کیفیت رای نسلهای محتلف در انتخابات اخیر پرداخت. اینکه آیا رای جوانترها بیشتر به سمت آقای روحانی که وعدههای متفاوتی در حوزه سیاست و اقتصاد داشته است بیشتر بوده یا خیر. رقبای آقای روحانی وعدههای افزایش یارانه، رفاه اقتصادی و اشتغال بیشتری دادند. در عوض در برنامههای آقای روحانی تکیه بر توسعه فرهنگی، سیاسی و حقوق و آزادیهای شهروندی بود. به عبارتی برنامه آقای روحانی بیشتر بر پایه ارزشهای فرامادیگرایانه بوده. در صورتی که رای جوانترها به آقای روحانی بیشتر بوده باشد، فرض مندرج در سوال در جامعه ایران با قوت بیشتری پذیرش میشود. در این صورت بدیهی است که انتخاب مسیر اداره کشور بر همه حوزههای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی تاثیر خواهد گذاشت.
از دیدگاه شما چه اقداماتی برای بهبود وضعیت رشد زنان در کردستان و حضور بیشتر آنان در عرصه رقابتهای اقتصادی و سیاس خارج از کلیشههای جنسیتی و مردسالارانه لازم است؟
توسعه و بهبود شاخصهای توسعه استان، بدون نقش فعال زنان در جامعه امکانپذیر نیست. مهمترین کار در این زمینه فرهنگسازی است. زنان باید در ذهن و اندیشه خود به ضرورت نقشآفرینی و تواناییها و شایستگیهای خود اعتماد و باور داشته باشند. به عبارتی باید از منبع قدرت درونی برخوردار باشند. خوشبختانه در فرهنگ کردستان زمینههای مناسب در خانوادهها و جامعه برای مشارکت زنان در عرصههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی وجود دارد و از این حیث فرهنگ کردستان از ریشههای قوی تاریخی برخوردار است. فعالان زنان و نهادهای فرهنگی و آموزشی باید این جنبههای فرهنگی را تقویت کنند. تسلیم نشدن در برابر موانع و شرایط نامساعد فعالیت در حوزههای مختلف، لازمه موفقیت است. تقویت نقش و مشارکت زنان در عرصههای مختلف باید در اولیتهای دولت در کردستان باشد و دولت در این رابطه میتواند تسهیلگر و حمایتکننده باشد. از جمله در واگذاری پستها و مسئولیتهای اداری و همچنین از طریق حمایتهای نهادی، اداری، تسهیلات بانکی و مشوقهای اقتصادی به زنان کارآفرین و حمایت از اشتغال زنان در حوزههای اقتصادی، دولت باید تسهیلگر باشد و زمینه فعالیت و مشارکت زنان را فراهم
کند. خصوصا اینکه خوشبختانه در کردستان جمعیت زنان تحصیلکرده و فرهیخته فراوان است و از این حیث کردستان یکی از استانهای برخوردار کشور است.
لطفا در مورد پیامدهای افزایش مشارکت اقتصادی زنان توضیح دهید
درست است که در کل کشور، پیامد افزایش مشارکت اقتصادی زنان به تولید ناخالص ملی و به ارتقای شاخصهای کلان اقتصادی کشور کمک میکند. اما در کردستان با نگاهی به شاخصهای اقتصادی، اهمیت مشارکت زنان در اقتصاد استان بیشتر نمایان خواهد شد. نرخ مشارکت اقتصادی در کردستان ٤۱.۹٪ یعنی ۱.٥٪ از میانگین کشوری بالاتر است. به عبارتی افرادی که در کردستان درخواست کار دارند، از میانگین کشور بالاتراند. بار تکفل اقتصادی ۳.٤٪ است که ۰.۱٪ از میانگین کشوری بیشتر میباشد. به عبارتی هر نفر در یک خانواده در کردستان، مسئولیت تکفل اقتصادی ۳.٤٪ را بر عهده دارد که این عدد در میانگین کشوری ۳.۳٪ میباشد. نرخ بیکاری بالا در کردستان و همچنین درآمد سرانه بسیار پایینتر از میانگین کشوری، شاخصهای عمده اقتصادی استان هستند. این اعداد بیانگر آن است که اگر افزایش مشارکت اقتصادی زنان در کشور مهم است و به افزایش تولید ناخالص ملی و ارتقا شاخصهای اقتصادی میانجامد، در کردستان این موضوع بسیار مهمتر است. فعلا در کردستان برنامه مشترک دولت و ملت باید بر کاهش فقر و بیکاری متمرکز شود. این برنامه اولویتدارترین برنامهای است که هم دولت و بخشهای مختلف غیر
دولتی بر آن توجه و اهتمام داشته باشند. و یکی از راهحلهای این مساله، افزایش مشارکت زنان در اقتصاد خواهد بود که هم در سطح خرد بهرهوری اقتصادی خانوارها را ارتقا میدهد، و هم در سطح کلان توسعه اقتصادی پایدار را رقم خواهد زد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.