(آرمانشهر) از نگاه فیلسوفان چین باستان
بابک صحرانورد
او معتقد است که قوانین بازدارنده ی خوشی انسان ها هستند و بدین ترتیب سرچشمه و اصل دردناک ترین نگرانی ها نیز می باشند.
«انسان ها همواره نگرانند چون کیفرها و پاداش ها به آنها هشدار میدهد و ترغیب شان می کند و آوازه و قوانین آنها را به پیش بر می انگیزد و به دور میراند...آنها با سنجیدن آنچه می شنوند،میبینند، انجام میدهند و می اندیشند، خوشی بی واسطه را از کف می دهند و نمی توانند راه لذات حسی را باز کنند. آنها چه تفاوتی با خونیان زنجیری دارند؟»١٤
برگشت به حالت ابتدایی دائویی از نقطه نظر اندیشه ی یانگ جو هدف و آرمان مرد دانا یک فرزانه و اندیشمند نیست بلکه مرد دنیا ست که تنها به لذت روی آورده و در واقع هیچ مرجع قانونی و رسمی او را به بند در نکشیده است، پس در این جا تنها جامعه مانع خرد و دانایی اوست. این همان اندیشه ی برگشت به حالت سادگی ابتدایی دائویی محض است؛ که یانگ جو آنرا قدم دیگری می دانست که برای جذب طبیعت ما الزامی ست.ساده است اگر نتیچه بگیریم که بر خلاف آموزه های کنفوسیوسی یا منسیوسی این نظزیه به نوعی تباه کننده ی تمامی قواعد بازدارنده و ویران کننده ی مركز قدرت در جامعه است که به شکل افراطی نظریه خود دوستی و خوشباشیگری انسان را بنیان می نهد.
نقایص چنین فلسفه ی عملاً مخرب است چرا که تضادهای واقعی در اجتماع را تشدید می کند. یانگ جو در تلاش نبود که ماین امیال انسان و ارضای آنها توازنی هر چند کم برقرار کند، بلکه بیشتر و بیشتر در صدد رسیدن به ارضای کامل است و می توان اینطور استنباط کرد که نظریه ی او در یک ضد ریاضت قوی و نامتوازن پایان می یابد.
موزه و مهر ورزیدن همگان برای جامعه ی آرمانی
مکتب موزه یا مهیزم یا مووی که از بسیاری جهات شبیه مکاتب سو سیالیستی و کمو نیستی امروز است ، از بر ساخته های موزه فیلسوف پر آوازه ی دیگر چین می باشد که نظریات و اصول فلسفی اش بر خلاف آرمان ها و نظریات کنفوسیوس بودند. وی خواستار برترین خوبی برای بیش ترین تعداد بود. اگر چه همانطور که اشاره شد تعالیم کنفوسیوس و موزه بسیار متفاوت بودند اما یک ریشه مشترک داشتند و آن این بود که هر دو فیلسوف از فرزانه شاهان باستان الهام می گرفتند. همانطور که کنفوسیوس امیر جو را به بت خود تبدیل کرده بود، موزه نیز چون او به یوی بزرگ ، بنیانگذار افسانه یی دودمان سیا احترام خاصی قائل بود. این بود که بعد از سیلی وحشتناک همچون کشتی حضرت نوح برآمده بود.« چه بزرگ است کار یو! چه دور از دسترس است نیروی شکوهمند او. لیکن ما همه نزد یو به ماهیان مانیم!» ١٥
به صراحت می توان اظهار کرد که مهم ترین دلبستگی موزه جامعه ی آرمانی بود. در نظر او این جامعه بر اصل « همدیگر را دوست داشتن» و « خوشبختی دیگری را جستن» استوار شده است. در واقع جمله ی « همدیگر را دوست داشتن» بنیاد نظری و جمله ی « خوشبختی برای دیگری» بنیاد عملی لندیشه ی او را شکل می دهد. موزه انسان دوستی و احترام به انسان را ریشه و اساس تمامی هنرهای زیبا و فضیلت ها می دانست و محبت یکسان به همگان را نوعی وظیفه قلمداد می کرد. این هسته و بن مایه ی فلسفه ی موزه را تشکیل می دهد.
اپر چنین مهری درک شود در حوزه ی وسیع تری از مهری ست که از « انسان دلی» کنفوسیوسی پیدا می شود .چرا که به عقیده ی کنفوسیوس مهر از نظر شدت به درجاتی تقسیم می شود،اما در حوطه ی اندیشه موزه مهر می باید که به همه و به یک میزان باشد و او بر آن بود که چنین نظرگاهی تنها علاج این دنیای جنگ زده ی مخرب است.در موزه سه فصل اختصاص به مهر برای همه دارد. او بحث را با برشمردن ستم های بزرگ جهان آغاز می کند:
« ...هجوم دولت های بزرگ به دولت های کوچک، دستبرد خانواده های بزرگ به خانواده های کوچک، غارت ناتوانان به دست توانایان، ستم [مردم] بسیار بر [مردم] اندک، بازی خوردن سادگان از زیرکان و خوارشمردن بزرگان بیچارگان را- اینها ستمهای جهان است.» ١٦
می توان نتیجه گرفت که این جامعه ی آرمانی انسانی موزه است که تنها با تمرین « مهر برای همگان» به وجود می آید و اصل ناستیزه گری از اصل مهر برای همه تحول یافته است .به عقیده این فیلسوف این دو اصل در واقع به شدت به همدیگر وابسته می باشند چرا که آن کس که دیگران را دوست می دارد می باید که هواخواه بی آزاری باشدو بالعکس، آن کس که دوستدار بی ازاری ست می باید که به دیگران عشق بورزد.
ادامه دارد...
پانوشت:
١٤- همان ص ١٦١
١٥- همان ص ١٦٩
١٦- همان صص ١٧٦ و ١٧٧
او معتقد است که قوانین بازدارنده ی خوشی انسان ها هستند و بدین ترتیب سرچشمه و اصل دردناک ترین نگرانی ها نیز می باشند.
«انسان ها همواره نگرانند چون کیفرها و پاداش ها به آنها هشدار میدهد و ترغیب شان می کند و آوازه و قوانین آنها را به پیش بر می انگیزد و به دور میراند...آنها با سنجیدن آنچه می شنوند،میبینند، انجام میدهند و می اندیشند، خوشی بی واسطه را از کف می دهند و نمی توانند راه لذات حسی را باز کنند. آنها چه تفاوتی با خونیان زنجیری دارند؟»١٤
برگشت به حالت ابتدایی دائویی از نقطه نظر اندیشه ی یانگ جو هدف و آرمان مرد دانا یک فرزانه و اندیشمند نیست بلکه مرد دنیا ست که تنها به لذت روی آورده و در واقع هیچ مرجع قانونی و رسمی او را به بند در نکشیده است، پس در این جا تنها جامعه مانع خرد و دانایی اوست. این همان اندیشه ی برگشت به حالت سادگی ابتدایی دائویی محض است؛ که یانگ جو آنرا قدم دیگری می دانست که برای جذب طبیعت ما الزامی ست.ساده است اگر نتیچه بگیریم که بر خلاف آموزه های کنفوسیوسی یا منسیوسی این نظزیه به نوعی تباه کننده ی تمامی قواعد بازدارنده و ویران کننده ی مركز قدرت در جامعه است که به شکل افراطی نظریه خود دوستی و خوشباشیگری انسان را بنیان می نهد.
نقایص چنین فلسفه ی عملاً مخرب است چرا که تضادهای واقعی در اجتماع را تشدید می کند. یانگ جو در تلاش نبود که ماین امیال انسان و ارضای آنها توازنی هر چند کم برقرار کند، بلکه بیشتر و بیشتر در صدد رسیدن به ارضای کامل است و می توان اینطور استنباط کرد که نظریه ی او در یک ضد ریاضت قوی و نامتوازن پایان می یابد.
موزه و مهر ورزیدن همگان برای جامعه ی آرمانی
مکتب موزه یا مهیزم یا مووی که از بسیاری جهات شبیه مکاتب سو سیالیستی و کمو نیستی امروز است ، از بر ساخته های موزه فیلسوف پر آوازه ی دیگر چین می باشد که نظریات و اصول فلسفی اش بر خلاف آرمان ها و نظریات کنفوسیوس بودند. وی خواستار برترین خوبی برای بیش ترین تعداد بود. اگر چه همانطور که اشاره شد تعالیم کنفوسیوس و موزه بسیار متفاوت بودند اما یک ریشه مشترک داشتند و آن این بود که هر دو فیلسوف از فرزانه شاهان باستان الهام می گرفتند. همانطور که کنفوسیوس امیر جو را به بت خود تبدیل کرده بود، موزه نیز چون او به یوی بزرگ ، بنیانگذار افسانه یی دودمان سیا احترام خاصی قائل بود. این بود که بعد از سیلی وحشتناک همچون کشتی حضرت نوح برآمده بود.« چه بزرگ است کار یو! چه دور از دسترس است نیروی شکوهمند او. لیکن ما همه نزد یو به ماهیان مانیم!» ١٥
به صراحت می توان اظهار کرد که مهم ترین دلبستگی موزه جامعه ی آرمانی بود. در نظر او این جامعه بر اصل « همدیگر را دوست داشتن» و « خوشبختی دیگری را جستن» استوار شده است. در واقع جمله ی « همدیگر را دوست داشتن» بنیاد نظری و جمله ی « خوشبختی برای دیگری» بنیاد عملی لندیشه ی او را شکل می دهد. موزه انسان دوستی و احترام به انسان را ریشه و اساس تمامی هنرهای زیبا و فضیلت ها می دانست و محبت یکسان به همگان را نوعی وظیفه قلمداد می کرد. این هسته و بن مایه ی فلسفه ی موزه را تشکیل می دهد.
اپر چنین مهری درک شود در حوزه ی وسیع تری از مهری ست که از « انسان دلی» کنفوسیوسی پیدا می شود .چرا که به عقیده ی کنفوسیوس مهر از نظر شدت به درجاتی تقسیم می شود،اما در حوطه ی اندیشه موزه مهر می باید که به همه و به یک میزان باشد و او بر آن بود که چنین نظرگاهی تنها علاج این دنیای جنگ زده ی مخرب است.در موزه سه فصل اختصاص به مهر برای همه دارد. او بحث را با برشمردن ستم های بزرگ جهان آغاز می کند:
« ...هجوم دولت های بزرگ به دولت های کوچک، دستبرد خانواده های بزرگ به خانواده های کوچک، غارت ناتوانان به دست توانایان، ستم [مردم] بسیار بر [مردم] اندک، بازی خوردن سادگان از زیرکان و خوارشمردن بزرگان بیچارگان را- اینها ستمهای جهان است.» ١٦
می توان نتیجه گرفت که این جامعه ی آرمانی انسانی موزه است که تنها با تمرین « مهر برای همگان» به وجود می آید و اصل ناستیزه گری از اصل مهر برای همه تحول یافته است .به عقیده این فیلسوف این دو اصل در واقع به شدت به همدیگر وابسته می باشند چرا که آن کس که دیگران را دوست می دارد می باید که هواخواه بی آزاری باشدو بالعکس، آن کس که دوستدار بی ازاری ست می باید که به دیگران عشق بورزد.
ادامه دارد...
پانوشت:
١٤- همان ص ١٦١
١٥- همان ص ١٦٩
١٦- همان صص ١٧٦ و ١٧٧
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.