|

مردی برای تمام فصول

رحمت نواندیش (سقز): با نگرشی کارشناسی به موسیقی کُرد می‌توان رازهای نهفته در تاریخ پر فراز و نشیب مردمانی را که شاهد گویای قرن‌ها در اندوه زیستن‌شان است را به تصویر کشید. اگرچه پس از انقلاب بیشتر هنرمندان ترک دیار یا گوشه‌نشین شدند اما استاد مجتبی میرزاده در ایران ماند و به آموزش موسیقی و نوازندگی با تمام فشارهای موجود ایستاد. وی مدتی سرپرست گروه رادیو کُردی کرمانشاه بود که خدمات ارزنده‌اش در تاریخ موسیقی کُردی ماندگار است.مجتبی میرزاده در سال 1324در شهر کرمانشاه به دنیا آمد. وی ستاره ای در آسمان موسیقی کُردی بود که با ذوق و علاقه‌اش نسبت به موسیقی کُردی ره گشای سبک و شیوه ای نوین در نوازندگی و آهنگسازی این موسیقی شد. استاد میرزاده نوازنده ویولن، کمانچه، سه‌تار و آهنگساز کلاسیک، سنتی و پاپ ایرانی بود که برای هنرمندان بسیاری آهنگ‌سازی کرده و گستره‌ی وسیعی از آهنگ‌های ماندگار را نواخته است، از تک‌نوازی ویولن در موسیقی کُردی و فارسی گرفته تا نوازندگی به همراه گروه در ضبط‌های استودیویی، از موسیقی محلی گرفته تا موسیقی کلاسیک غربی و پاپ، جاز و بلوز، از موسیقی سنتی تا ترانه‌های کوچه‌بازاری و سرودهای انقلابی و موسیقی فیلم. وی مجموعه ای از خصوصیات یک موزیسین برجسته را دارا بود. تواناییش در تک‌نوازی و بداهه‌سرایی به شیوهای بود که یک تِم کوچک را بسط و گسترش می‌داد و در دستگاه‌ها و حتی گام‌های مختلف با استفاده از تکنیک‌های متفاوت ساز زهی براساس ریتم‌های گوناگون اجرا می‌کرد. سنوُریته او در نوازندگی خاص خود او بود. در نوازندگی‌ش نُتهای تریل، گلیساندو، تکیه و زینت به ساز او شخصیتی دیگر بخشیده بودند. ساز استاد میرزاده شفاف خوش آهنگ و ممتاز از دیگران بود. ویلون مجتبی هنرمند با تکنیکی بر گرفته از موسیقی کلاسیک و جمله بندی‌هایی از ردیف و بافتی درونی از مقام‌ها و آوازهای کُردی شکل گرفته بود. او زیرکانه از حالت‌های احساسی و گَزش‌های موجود در نواها و آواهای عربی استفاده می‌کرد. آثار ارکستری او سرشار از ملودی‌های گوناگون و بدیع است. در اصل تفکر میرزاده در تکرار جملات قرینه و بداهه نوازی براساس تِم درونی یک آهنگ می‌باشد. در تنظیم و آثار ارکستری با ساخت مقدمه جدا از ملودی تصنیف و بسط همان جمله ها در فواصل بین تکرار شعر هربند شکلی متفاوت به قطعه داده میشد که سبب ایجاد تنوع در تصنیف و ترانه می‌گردید.
استاد از تکرار ملال آور پرهیز داشت. یکی از زیباترین شگردهای او زمانی است که خواننده به اجرای شعر می‌پردازد، ایجاد بافتی هارمونیک و گاه کنترپوانتیک در زیر صدای آواز بدون مزاحمت برای شنونده تاثیر ملودی خواننده را دو چندان می‌نماید. توانایی او در اجرای چندین ساز و در ک سازشناسی او باعث گردیده بود از سازها در قطعاتش استفاده بهینه بنماید. در سال 1341 خواننده پر آوازه کُرد حسن زیرک از تهران به رادیو کُردی کرمانشاه می‌آید و با آمدن وی به رادیو آینده درخشان مجتبی جوان رقم زده می‌شود و با این نقطه عطف بود که زندگی هنرمند کُرد ما دگرگون می‌شود. او از زیرک هنرمند ترانه ها و آوازها و مقام‌ها را می‌آموزد. دیری نپایید مجتبی در کنار حسن هنرمند توانست آفرینش و ذوق خویش را شکوفا کند. در مدت سه سال زیرک به همراه اُرکستر رادیو تلویزیون توانست100 ترانه ی ماندگار و دلنشین اجرا و ضبط نماید. بیشتر آوازها به همراه سلوی میرزاده است، به گونه‌ای که 70 درصد ترانه و آواز ها تنظیم شده استاد میزراده است. زیرک هنرمند ملودی می‌خواند و استاد مجتبی کار را نُت‌برداری می‌کند.
در اوایل تاسیس رادیو کُردی کرمانشاه تمامی برنامه ها مستقیم بروی آنتن می‌رفت. استاد میرزاده با ساخت این آثار شیوه و نگرشی نوین را بنیان گذاری کرد. ملودی‌ها و تِم‌هایی را تنظیم نمودند که اگر اجرا نمی‌گردیدند به فراموشی سپرده می‌شدند، پس همه را با امکانات اجرایی آن زمان ضبط کردند. شاید هم اگر استادحسن زیرک به کرمانشاه نیامده بود میرزاده هم آن استعداد را در موسیقی نشان نمی‌‌داد و چون سربازی در دنیای موسیقی ناشناس می ماند و چون بسیاری از هنرمندان توانا اما ناکام از هنرش باقی می ماند و به دست فراموشی سپرده می‌شد.
در آن دوره که استاد میرزاده در رادیو دلسوزانه فعالت داشت، حنجره خلیل صدیقی خواننده دیگر این دیار رو شکوفا کرد، با شعری از شاعر بلند پایه کُرد « احمد هَردی » تصنیف و آواز فاطمه را به همراه ارکستر رادیو کرمانشاه اجرا و ضبط نمود. پس از آن اجرا هنرمندصدیقی گفت: «اگر ویولن مجتبی همراهم نباشد آواز نمی‌خوانم». به جرات می‌توان گفت: اولین کسی که موسیقی و اُرکستر را در کنار آوازهای اورامی جای داد، استاد میرزاده به همراه خواننده معروف سیاچمانه آن زمان محمد حسین کِمنه ای بود که در رادیو کرماشان با وی تمرین می‌کرد. استاد میرزاده پس از خدمات و کسب تجربه‎های بسیار به تهران می‌رود و به صورت آکادمیک در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران تخصص خود را ادامه می‌دهد و درآن زمان به گروه زهی رادیو تهران پیوست و برای کسب تجربیات جدید مدتی از موسیقی کُردی دور شد، آرزو داشت همچون استاد « پرویز یاحقی » بنوازد چون گرایش شدیدی به نوع نوازندگی او داشت و جای پای این شیوه نوازندگی ویولن را می‌توان در میان تکنوازی‌هایش جست. مجتبی میرزاده نوازندگی خود را متأثر از نوازندگی استاد یاحقی، اما شخصیت مستقل ویولن میرزاده کاملاً مشهود و دارای ویژگی‌های مختص خود است.
استاد میرزاده هیچ واهمه ای از تجربه نداشت و هرگز خود را پایبند سبک خاصی از موسیقی نکرد، در بسیاری از کارهای پاپ چه در گروه چه بصورت تکنواز شرکت کرد با اندکی شناخت از سبک نوازندگیش به راحتی به وجود او در آن اثر پی میبریم، وی آشنا به نوازندگی بیشتر سازها بود. کمانچه او چون ویولن ش ممتاز و قابل تشخیص از دیگر نوازندگان هم عصرش است در واقع مدت چهل سال به موسیقی این کشور خدمت نمود، شرکت در نوازندگی و آهنگسازی و ساخت ده‌ها اثر موسیقی کوچک و بزرگ و ساخت حداقل چهل شش موسیقی فیلم از جمله فعالیت‌ها و خدمات اوست. هنرمند میرزاده پس از سال‌ها دوری از موسیقی کُردی، اولین اثر منسجم خویش را که بازسازی و تنظیم آثاری از نغمه های زیبای فولکلوریک کُردی است با صدای خواننده محبوب مظهر خالقی تولید کرد. انتخاب این ترانه ها تجربه احساسی سال‌های مدید فعالیت هنری خالقی است. این اثر را میتوان از نظر شعر، آواز، ارکستراسیون، دقت در کوک، زیبایی ملودی‌ها وتکنوازی‌های بدیع و بجایش جزو بهترین کارهایی دانست که در زمینه موسیقی کُردی تولید شده و به جرات می‌توان گفت پس ازسال‌ها هنوز اثری با این مشخصات در ایران ساخته و ضبط نگردیده است.مظهر خالقی، خواننده مشهور کُرد، درباره‌ی مجتبی میرزاده می‌گوید: «همیشه نیز گفته‌ام، حسن زیرک شهرتش را مدیون میرزاده است. چون حسن زیرک قبل از مجتبی، به رادیو تهران رفته بود و آن‌جا با ارکستر بزرگ آواز خوانده بود، اما به نظر من، این آثار زیاد مردمی نشدند و بیشتر آن‌ها از ذهن پاک شده است. در تهران با ارکستر مشیر همایون شهردار کار کرده بود، هیچ‌کدام از این آثار موجب شهرت حسن زیرک نشده بود و کارهایش وارد جامعه نشد، حتی آثاری که در رادیو بغداد ضبط کرده بود، زیاد مورد توجه قرار نگرفت، اما تمام آثاری که با ارکستر و هنر میرزاده ضبط شده است، حس خاصی دارد و در حافظه جمعی مردم، ماندگار شده‌اند».امروز استاد مجتبی میرزاده در میان ما نیست اما در خانه و دل هر کُرد هنردوستی ملودی‌هایش افسانه سرایی می‌کنند و می‌تپند. یادش گرامی...

رحمت نواندیش (سقز): با نگرشی کارشناسی به موسیقی کُرد می‌توان رازهای نهفته در تاریخ پر فراز و نشیب مردمانی را که شاهد گویای قرن‌ها در اندوه زیستن‌شان است را به تصویر کشید. اگرچه پس از انقلاب بیشتر هنرمندان ترک دیار یا گوشه‌نشین شدند اما استاد مجتبی میرزاده در ایران ماند و به آموزش موسیقی و نوازندگی با تمام فشارهای موجود ایستاد. وی مدتی سرپرست گروه رادیو کُردی کرمانشاه بود که خدمات ارزنده‌اش در تاریخ موسیقی کُردی ماندگار است.مجتبی میرزاده در سال 1324در شهر کرمانشاه به دنیا آمد. وی ستاره ای در آسمان موسیقی کُردی بود که با ذوق و علاقه‌اش نسبت به موسیقی کُردی ره گشای سبک و شیوه ای نوین در نوازندگی و آهنگسازی این موسیقی شد. استاد میرزاده نوازنده ویولن، کمانچه، سه‌تار و آهنگساز کلاسیک، سنتی و پاپ ایرانی بود که برای هنرمندان بسیاری آهنگ‌سازی کرده و گستره‌ی وسیعی از آهنگ‌های ماندگار را نواخته است، از تک‌نوازی ویولن در موسیقی کُردی و فارسی گرفته تا نوازندگی به همراه گروه در ضبط‌های استودیویی، از موسیقی محلی گرفته تا موسیقی کلاسیک غربی و پاپ، جاز و بلوز، از موسیقی سنتی تا ترانه‌های کوچه‌بازاری و سرودهای انقلابی و موسیقی فیلم. وی مجموعه ای از خصوصیات یک موزیسین برجسته را دارا بود. تواناییش در تک‌نوازی و بداهه‌سرایی به شیوهای بود که یک تِم کوچک را بسط و گسترش می‌داد و در دستگاه‌ها و حتی گام‌های مختلف با استفاده از تکنیک‌های متفاوت ساز زهی براساس ریتم‌های گوناگون اجرا می‌کرد. سنوُریته او در نوازندگی خاص خود او بود. در نوازندگی‌ش نُتهای تریل، گلیساندو، تکیه و زینت به ساز او شخصیتی دیگر بخشیده بودند. ساز استاد میرزاده شفاف خوش آهنگ و ممتاز از دیگران بود. ویلون مجتبی هنرمند با تکنیکی بر گرفته از موسیقی کلاسیک و جمله بندی‌هایی از ردیف و بافتی درونی از مقام‌ها و آوازهای کُردی شکل گرفته بود. او زیرکانه از حالت‌های احساسی و گَزش‌های موجود در نواها و آواهای عربی استفاده می‌کرد. آثار ارکستری او سرشار از ملودی‌های گوناگون و بدیع است. در اصل تفکر میرزاده در تکرار جملات قرینه و بداهه نوازی براساس تِم درونی یک آهنگ می‌باشد. در تنظیم و آثار ارکستری با ساخت مقدمه جدا از ملودی تصنیف و بسط همان جمله ها در فواصل بین تکرار شعر هربند شکلی متفاوت به قطعه داده میشد که سبب ایجاد تنوع در تصنیف و ترانه می‌گردید.
استاد از تکرار ملال آور پرهیز داشت. یکی از زیباترین شگردهای او زمانی است که خواننده به اجرای شعر می‌پردازد، ایجاد بافتی هارمونیک و گاه کنترپوانتیک در زیر صدای آواز بدون مزاحمت برای شنونده تاثیر ملودی خواننده را دو چندان می‌نماید. توانایی او در اجرای چندین ساز و در ک سازشناسی او باعث گردیده بود از سازها در قطعاتش استفاده بهینه بنماید. در سال 1341 خواننده پر آوازه کُرد حسن زیرک از تهران به رادیو کُردی کرمانشاه می‌آید و با آمدن وی به رادیو آینده درخشان مجتبی جوان رقم زده می‌شود و با این نقطه عطف بود که زندگی هنرمند کُرد ما دگرگون می‌شود. او از زیرک هنرمند ترانه ها و آوازها و مقام‌ها را می‌آموزد. دیری نپایید مجتبی در کنار حسن هنرمند توانست آفرینش و ذوق خویش را شکوفا کند. در مدت سه سال زیرک به همراه اُرکستر رادیو تلویزیون توانست100 ترانه ی ماندگار و دلنشین اجرا و ضبط نماید. بیشتر آوازها به همراه سلوی میرزاده است، به گونه‌ای که 70 درصد ترانه و آواز ها تنظیم شده استاد میزراده است. زیرک هنرمند ملودی می‌خواند و استاد مجتبی کار را نُت‌برداری می‌کند.
در اوایل تاسیس رادیو کُردی کرمانشاه تمامی برنامه ها مستقیم بروی آنتن می‌رفت. استاد میرزاده با ساخت این آثار شیوه و نگرشی نوین را بنیان گذاری کرد. ملودی‌ها و تِم‌هایی را تنظیم نمودند که اگر اجرا نمی‌گردیدند به فراموشی سپرده می‌شدند، پس همه را با امکانات اجرایی آن زمان ضبط کردند. شاید هم اگر استادحسن زیرک به کرمانشاه نیامده بود میرزاده هم آن استعداد را در موسیقی نشان نمی‌‌داد و چون سربازی در دنیای موسیقی ناشناس می ماند و چون بسیاری از هنرمندان توانا اما ناکام از هنرش باقی می ماند و به دست فراموشی سپرده می‌شد.
در آن دوره که استاد میرزاده در رادیو دلسوزانه فعالت داشت، حنجره خلیل صدیقی خواننده دیگر این دیار رو شکوفا کرد، با شعری از شاعر بلند پایه کُرد « احمد هَردی » تصنیف و آواز فاطمه را به همراه ارکستر رادیو کرمانشاه اجرا و ضبط نمود. پس از آن اجرا هنرمندصدیقی گفت: «اگر ویولن مجتبی همراهم نباشد آواز نمی‌خوانم». به جرات می‌توان گفت: اولین کسی که موسیقی و اُرکستر را در کنار آوازهای اورامی جای داد، استاد میرزاده به همراه خواننده معروف سیاچمانه آن زمان محمد حسین کِمنه ای بود که در رادیو کرماشان با وی تمرین می‌کرد. استاد میرزاده پس از خدمات و کسب تجربه‎های بسیار به تهران می‌رود و به صورت آکادمیک در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران تخصص خود را ادامه می‌دهد و درآن زمان به گروه زهی رادیو تهران پیوست و برای کسب تجربیات جدید مدتی از موسیقی کُردی دور شد، آرزو داشت همچون استاد « پرویز یاحقی » بنوازد چون گرایش شدیدی به نوع نوازندگی او داشت و جای پای این شیوه نوازندگی ویولن را می‌توان در میان تکنوازی‌هایش جست. مجتبی میرزاده نوازندگی خود را متأثر از نوازندگی استاد یاحقی، اما شخصیت مستقل ویولن میرزاده کاملاً مشهود و دارای ویژگی‌های مختص خود است.
استاد میرزاده هیچ واهمه ای از تجربه نداشت و هرگز خود را پایبند سبک خاصی از موسیقی نکرد، در بسیاری از کارهای پاپ چه در گروه چه بصورت تکنواز شرکت کرد با اندکی شناخت از سبک نوازندگیش به راحتی به وجود او در آن اثر پی میبریم، وی آشنا به نوازندگی بیشتر سازها بود. کمانچه او چون ویولن ش ممتاز و قابل تشخیص از دیگر نوازندگان هم عصرش است در واقع مدت چهل سال به موسیقی این کشور خدمت نمود، شرکت در نوازندگی و آهنگسازی و ساخت ده‌ها اثر موسیقی کوچک و بزرگ و ساخت حداقل چهل شش موسیقی فیلم از جمله فعالیت‌ها و خدمات اوست. هنرمند میرزاده پس از سال‌ها دوری از موسیقی کُردی، اولین اثر منسجم خویش را که بازسازی و تنظیم آثاری از نغمه های زیبای فولکلوریک کُردی است با صدای خواننده محبوب مظهر خالقی تولید کرد. انتخاب این ترانه ها تجربه احساسی سال‌های مدید فعالیت هنری خالقی است. این اثر را میتوان از نظر شعر، آواز، ارکستراسیون، دقت در کوک، زیبایی ملودی‌ها وتکنوازی‌های بدیع و بجایش جزو بهترین کارهایی دانست که در زمینه موسیقی کُردی تولید شده و به جرات می‌توان گفت پس ازسال‌ها هنوز اثری با این مشخصات در ایران ساخته و ضبط نگردیده است.مظهر خالقی، خواننده مشهور کُرد، درباره‌ی مجتبی میرزاده می‌گوید: «همیشه نیز گفته‌ام، حسن زیرک شهرتش را مدیون میرزاده است. چون حسن زیرک قبل از مجتبی، به رادیو تهران رفته بود و آن‌جا با ارکستر بزرگ آواز خوانده بود، اما به نظر من، این آثار زیاد مردمی نشدند و بیشتر آن‌ها از ذهن پاک شده است. در تهران با ارکستر مشیر همایون شهردار کار کرده بود، هیچ‌کدام از این آثار موجب شهرت حسن زیرک نشده بود و کارهایش وارد جامعه نشد، حتی آثاری که در رادیو بغداد ضبط کرده بود، زیاد مورد توجه قرار نگرفت، اما تمام آثاری که با ارکستر و هنر میرزاده ضبط شده است، حس خاصی دارد و در حافظه جمعی مردم، ماندگار شده‌اند».امروز استاد مجتبی میرزاده در میان ما نیست اما در خانه و دل هر کُرد هنردوستی ملودی‌هایش افسانه سرایی می‌کنند و می‌تپند. یادش گرامی...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.