|

مدیریت یکپارچه شهری

احمد تنوری. فعال حقوق بشر و کاندیدای پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر شیراز - ائتلاف امید (اصلاح طلبان)

امروزه در ایران، سیستم مدیریت شهرى و شهردارى، دیگر جوابگوی مسائل شهری نمی‌باشد؛ زیرا امروز شهرداری‌ها دیگر به عنوان یک نهاد خدماتی به شمار نیامده، بلکه همواره از آن به عنوان یک نهاد اجتماعی یاد می کنند. به نظر می‌رسد دلیل این امر را باید در عوامل زیر جستجو کرد؛ عدم استقلال مدیریت کلان، وابستگی به حکومت مرکزی، به عبارتی، نظام متمرکز اداری و سیستم برنامه ریزی و مدیریت سلسله مراتبی بالا به پایین، عدم تمرکز در هدف گذاری، برنامه‌ریزی و اجرا، نامشخص بودن مرجع هماهنگی و یکپارچگی در حوزه سیاستگذاری و اجرای قانونی در سطوح منطقه‌ای و محلی به ویژه در شهرها، عدم تعهد قانونی و اجباری برای هماهنگی بین دستگاهای اجرائی، تعدد و تنوع وظایف شهری، ناکامی و تغییر محتوای ماده 186 برنامه سوم توسعه کشور، عدم استفاده از تکنولوژی برتر در زمینه برنامه‌ریزی فضایی و تشکیل پایگاه اطلاعات شهری، عدم توجه به تقسیمات کالبدی در جهت مدیریت یکپارچه شهری، موازی‌کاری و ناهماهنگی در اداره و کنترل ساختار و کالبد شهری، تخریب سرمایه‌های عمومی و ...
امروزه اهرم اصلى در موفقیت اداره شهرها را باید در تمرکز بر "مدیریت یکپارچه شهری" به مثابه وسیله‌ای برای تحقق "توسعه شهری پایدار" قلمداد کرد. شهر یک مجموعه زنده است و این مجموعه زنده باید به صورت یکپارچه اداره شود. امکان ندارد که به قسمتی از آن رسیدگى گردد و قسمت های دیگر رها شود. اگر قسمتی از شهر توسط یک مجموعه و قسمت‌های دیگر توسط مجموعه دیگری مجزا و مستقل از یکدیگر اداره شود، این شهر به زودی می‌میرد و از بین می‌رود. به اعتقاد مامفورد، شهر عبارتست از یک شبکه جغرافیایى، یک سازمان اقتصادى، یک فرایند صنعتى، صحنه اى براى کنش اجتماعى و نمادى زیباشناختى از وحدت جمعى. بررسی سیر تحولات اندیشه و تفکر توسعه طی 52 سال گذشته، به خوبی بیانگر آن است که پس از بعد اقتصادی، ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی نیز بر مفهوم توسعه افزوده گردید و توسعه پایدار در مسیر انطباق این ابعاد، واقعیت‌های پیچیده حیات شهری را مشخص و برای کاهش یا رفع تنگناها و نارسایی‌ها راه‌حل ‌های اجرایی مختلف و در عین حال جامعی ارائه می نماید. بر این اساس توسعه پایدار شهری عبارت است از توانایی انتخاب توسعه‌ای که به رابطه بین سه E احترام میگذارد. این سه E عبارتند از: اقتصاد ، اکولوژی و برابری اجتماعی. قالب مدیریت شهری ناشی از حرکت شیوه‌ی مدیریت متمرکز به سمت مدیریت غیر متمرکز در چارچوب مدیریت های محلی‌تر با هدف توسعه شهری به وسیله سازمان های محلی می‌باشد. مدیریت شهری صرفا مدیریت مشکلات شهر را بر عهده ندارد بلکه فراتر از این موضوع ، راهبری شهر به سوی توسعه‌ای همه جانبه و پایدار را بر عهده دارد. مدیریت شهری، ابزاری است که به وسیله آن دولت می‌تواند توسعه مشارکتی و پایدار را به وجود آورد.
هدف مدیریت شهری اطمینان از این امر است که اجزای سیستم به گونه‌ای مدیریت شوند که امکان کارکردهای روزانه یک شهر را فراهم آورند و این امر موجب تسهیل و تشویق همه انواع فعالیت های اقتصادی شده و ساکنان را به برآوردن نیازهای اولیه خود در مسکن، دسترسی به تسهیلات و خدمات، و فرصت‌های تولید درآمد قادر می‌سازد.
مدیریت شهرى یکپارچه و هماهنگ به مرکزیت، شهردارى و نهادهاى ذیربط (اعم از دولتى و عمومى) تحت نظارت و سیاستگذارى محلى شوراى شهر، الگوى عمومى موردنظر در تدوین وظایف شهرداری‌ها است. بدون این وحدت و هماهنگى بین سازمانى، کارآیى و اثربخشى مجموعه اقدامات و منابع صرف شده براى اداره امور شهر و توسعه آن به شدت مورد سئوال و تشکیک است. در همین چارچوب، جامعیت فضایى و عملکردى شهردارى و مدیریت شهرى در هدایت و کنترل تمام فضاى شهر و همه ابعاد حیات شهرى ضرورتى اصولى است.
به نظر می‌رسد در بسیاری از فضاهای شهری، بخش‌هاى دولتى و خصوصى به جاى همکارى در حل مشکلات، به عملکرد جدا از هم گرایش دارند. هر اداره دولتى یا نظام علمى تنها به بخش کوچکى از پیکره بندى شهر نظر دارد. روشن است که برنامه‌ریزى مسکن، بدون توجه به حمل و نقل عمومى یا ایجاد اشتغال و ابتکارهاى زیست‌محیطى، بدون اقدامات آموزشى نه تنها مشکل را برطرف نمى‌کند، بلکه آن را شدت مى بخشد. در بخش دولتى، مکانیسمى براى هماهنگى میان ادارات وجود دارد و بخش دانشگاهى برنامه هاى عملى براى سیستم هاى خود دارد. درجه هماهنگى میان سطوح دولتي، نوع برنامه ریزى و موفقیت نسبى آن را تحت تأثیر قرار می دهد. بدین ترتیب که برخى از سطوح دولتي بسیار منسجم تر از سطوح دیگر عمل می کنند.

امروزه در ایران، سیستم مدیریت شهرى و شهردارى، دیگر جوابگوی مسائل شهری نمی‌باشد؛ زیرا امروز شهرداری‌ها دیگر به عنوان یک نهاد خدماتی به شمار نیامده، بلکه همواره از آن به عنوان یک نهاد اجتماعی یاد می کنند. به نظر می‌رسد دلیل این امر را باید در عوامل زیر جستجو کرد؛ عدم استقلال مدیریت کلان، وابستگی به حکومت مرکزی، به عبارتی، نظام متمرکز اداری و سیستم برنامه ریزی و مدیریت سلسله مراتبی بالا به پایین، عدم تمرکز در هدف گذاری، برنامه‌ریزی و اجرا، نامشخص بودن مرجع هماهنگی و یکپارچگی در حوزه سیاستگذاری و اجرای قانونی در سطوح منطقه‌ای و محلی به ویژه در شهرها، عدم تعهد قانونی و اجباری برای هماهنگی بین دستگاهای اجرائی، تعدد و تنوع وظایف شهری، ناکامی و تغییر محتوای ماده 186 برنامه سوم توسعه کشور، عدم استفاده از تکنولوژی برتر در زمینه برنامه‌ریزی فضایی و تشکیل پایگاه اطلاعات شهری، عدم توجه به تقسیمات کالبدی در جهت مدیریت یکپارچه شهری، موازی‌کاری و ناهماهنگی در اداره و کنترل ساختار و کالبد شهری، تخریب سرمایه‌های عمومی و ...
امروزه اهرم اصلى در موفقیت اداره شهرها را باید در تمرکز بر "مدیریت یکپارچه شهری" به مثابه وسیله‌ای برای تحقق "توسعه شهری پایدار" قلمداد کرد. شهر یک مجموعه زنده است و این مجموعه زنده باید به صورت یکپارچه اداره شود. امکان ندارد که به قسمتی از آن رسیدگى گردد و قسمت های دیگر رها شود. اگر قسمتی از شهر توسط یک مجموعه و قسمت‌های دیگر توسط مجموعه دیگری مجزا و مستقل از یکدیگر اداره شود، این شهر به زودی می‌میرد و از بین می‌رود. به اعتقاد مامفورد، شهر عبارتست از یک شبکه جغرافیایى، یک سازمان اقتصادى، یک فرایند صنعتى، صحنه اى براى کنش اجتماعى و نمادى زیباشناختى از وحدت جمعى. بررسی سیر تحولات اندیشه و تفکر توسعه طی 52 سال گذشته، به خوبی بیانگر آن است که پس از بعد اقتصادی، ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی نیز بر مفهوم توسعه افزوده گردید و توسعه پایدار در مسیر انطباق این ابعاد، واقعیت‌های پیچیده حیات شهری را مشخص و برای کاهش یا رفع تنگناها و نارسایی‌ها راه‌حل ‌های اجرایی مختلف و در عین حال جامعی ارائه می نماید. بر این اساس توسعه پایدار شهری عبارت است از توانایی انتخاب توسعه‌ای که به رابطه بین سه E احترام میگذارد. این سه E عبارتند از: اقتصاد ، اکولوژی و برابری اجتماعی. قالب مدیریت شهری ناشی از حرکت شیوه‌ی مدیریت متمرکز به سمت مدیریت غیر متمرکز در چارچوب مدیریت های محلی‌تر با هدف توسعه شهری به وسیله سازمان های محلی می‌باشد. مدیریت شهری صرفا مدیریت مشکلات شهر را بر عهده ندارد بلکه فراتر از این موضوع ، راهبری شهر به سوی توسعه‌ای همه جانبه و پایدار را بر عهده دارد. مدیریت شهری، ابزاری است که به وسیله آن دولت می‌تواند توسعه مشارکتی و پایدار را به وجود آورد.
هدف مدیریت شهری اطمینان از این امر است که اجزای سیستم به گونه‌ای مدیریت شوند که امکان کارکردهای روزانه یک شهر را فراهم آورند و این امر موجب تسهیل و تشویق همه انواع فعالیت های اقتصادی شده و ساکنان را به برآوردن نیازهای اولیه خود در مسکن، دسترسی به تسهیلات و خدمات، و فرصت‌های تولید درآمد قادر می‌سازد.
مدیریت شهرى یکپارچه و هماهنگ به مرکزیت، شهردارى و نهادهاى ذیربط (اعم از دولتى و عمومى) تحت نظارت و سیاستگذارى محلى شوراى شهر، الگوى عمومى موردنظر در تدوین وظایف شهرداری‌ها است. بدون این وحدت و هماهنگى بین سازمانى، کارآیى و اثربخشى مجموعه اقدامات و منابع صرف شده براى اداره امور شهر و توسعه آن به شدت مورد سئوال و تشکیک است. در همین چارچوب، جامعیت فضایى و عملکردى شهردارى و مدیریت شهرى در هدایت و کنترل تمام فضاى شهر و همه ابعاد حیات شهرى ضرورتى اصولى است.
به نظر می‌رسد در بسیاری از فضاهای شهری، بخش‌هاى دولتى و خصوصى به جاى همکارى در حل مشکلات، به عملکرد جدا از هم گرایش دارند. هر اداره دولتى یا نظام علمى تنها به بخش کوچکى از پیکره بندى شهر نظر دارد. روشن است که برنامه‌ریزى مسکن، بدون توجه به حمل و نقل عمومى یا ایجاد اشتغال و ابتکارهاى زیست‌محیطى، بدون اقدامات آموزشى نه تنها مشکل را برطرف نمى‌کند، بلکه آن را شدت مى بخشد. در بخش دولتى، مکانیسمى براى هماهنگى میان ادارات وجود دارد و بخش دانشگاهى برنامه هاى عملى براى سیستم هاى خود دارد. درجه هماهنگى میان سطوح دولتي، نوع برنامه ریزى و موفقیت نسبى آن را تحت تأثیر قرار می دهد. بدین ترتیب که برخى از سطوح دولتي بسیار منسجم تر از سطوح دیگر عمل می کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.