|

آرمانشهر از نگاه فیلسوفان چین باستان

بابک صحرانورد

بنا بر عقيده لائوتزو هرگاه پديده ها آزاد باشند تا راه طبيعي خويش را طي كنند، در كمال و هماهنگي حركت مي كنند زيرا آنها تائو را از اين باز نمي دارند كه در حالت طبيعي و خودبخود، چون نخستين اصل جهان رفتار كند. اين راه به معني كاري كردن با نكردن به وو-وي معروف است. تعليم وو-وي هسته تعاليم لائوتزو است. لائوتزو هستي شانگ-دي را انكار مي كند و بر آن است كه آسمان به جاي آنكه ملكوتي باشد تنها با تائو هماهنگ است.
تائوئیست ها با این نیرو احساس نزدیکی می کردند و در پی درک جایگاه خود در طرح بزرگ طبیعت بودند. تائوئیست ها به پیروان خود توصیه می کردند که خود را تسلیم سیر عالم کنند. شعار آنها وو- وی بود، یعنی هیچ کاری مکن. این لزوماً به معنای بی حرکت نشستن نبود(اگرچه برخی از آنان چنین می کردند)، بلکه بی اعتنایی نسبت به فشارهای اجتماعی بود. خوشبختی در دست کشیدن از تلاش برای ثروت، قدرت و منزلت اجتماعی نهفته بود.
«در امور حکومتی، تائوئسیت ها دیدگاهی درست مقابل دیدگاه کنفوسیوس داشتند. درحالی که کنفوسیوس از مردمان نیک سرشت می خواست که وارد کارهای حکومتی شوند تا آن را بهتر سازند، تائوئیست ها از حکومت کناره می گرفتند و قانون طبیعی نظام عالم بیشتر مورد نظرشان بود تا اقتدار انسانی. تائوئیست ها عقیده داشتند که اگر قرار است حکومتی وجود داش ته باشد، پس بهترین حکومت ها حکومتی است که تسلطش به حداقل برسد.»امروز تائوئیسم بیست و پنج قرن پس از آغازش، در بسیاری از کشورهای دیگر در سراسر جهان تداوم دارد و به ویژه در زمان آشوبهای اجتماعی پویا و پر تحرک می شود.«به نظر پرفسور وونگ آنچه بسیاری از مردم در دوره دولتهای ستیزه جو انجام می دادند، یافتن آرامش خاطر در آرمان های تائوئیستی ارامش درونی و خود فراموشی بود.»١٢
با آنکه کنفوسیوس و تائوئیسم از بسیاری جهات با هم تفاوت داشتند، اما هر دو در پی دفاع از مردم عادی در برابر فر مانروایان مستبد بودند. دیدگاهی مخالف به نام قانون گرایی، که در دوره ی دولت های ستیزه جو زمینه پیدا کرد، رفتار خودکامه ی فرمانروایان را درست و ضروری می دانست و از آن دفاع می کرد. قانون گرایی بر این نظر بود که انسان ها اساساً خطاکارند و به خاطر خیر خودشان باید مهار شوند.
جوانگ زه
چوانگ تسه پس از لائوتسه، معروفترين فيلسوف تائوئيسم است و گفته مى شود وى در قرن چهارم قبل از ميلاد تعاليم استاد فرضى خود، لائوتسه را نشر داده است. به اين حكيم سى و سه مقاله نسبت داده اند كه بسيارى از آنها قطعا از اوست. وى تحولات جهان را به شكل دورانى ترسيم مى كرد و معتقد بود كه اضداد بر يكديگر تاثير مى گذارند و از ميان مى روند. او معتقد به نيست خير و شر بود و براى بيان انديشه هاى خود از تمثيلهاى بسيارى استفاده مى كرد.
یانگ جو
این فیلسوف تائویی در واقع برای نظریه اش در باب خود دوستی و کامجویی در اذهان جا افتاده است. شاید بتوان به نوعی او را یک اپیکور چینی لقب داد که معتقد به خوشباشیگری در زندگی بود اما مهمتر از آن نسبت او با مکتب دائو است چرا که او از زندگی مفهومی نااخلاقی و عقیده یی تقدیری به مرگ دارد.
نویسندگان تاریخ فلسفه چین در بخش یانگ جو می نویسند: «گویا بعد از مرگ لائوتسه آئین دائو به دو مکتب تقسیم شد. نماینده ی مکتب نخست جوانگ زه بود، و چنان که پیش از این دیدیم، در تحلیل او دائو جامعیت خود انگیختگی تمام چیزهای عالم بود- همه چیز را به حال خود می گذارد که راه طبیعی خود را دنبال کنند. این مکتب را شاید بتوان مکتب طبیعت گرای دائو خواند. نماینده ی مکتب دیگر یانگ جو بود. او دائو را یک نیروی طبیعی نابینا می دانست که جهان را نه از روی طرح ارادی بلکه به لزوم یا به تصادف ساخته است . این نظر نماینده ی مکتب مادی دائو است.»١٣
بنابر استدلال این فیلسوف آدمی باید زندگانی را همانگونه که هست و نه آنگونه که می خواهد، بگذراند. این امر محتوم را با پیشه ی صبر و تحمل کنار بیاید و می باید که بیشترین و بهترین منفعت را از زندگی ببرد و هیچوقت اندوه مسائل دیگر را نخورد. یانگ جو معتقد است که هیچ قانون نامه ی اخلاقی و اجتماعی نباید سد راه لذت آدمی باشد تا انسان ها را بر خلاف عقیده یا حظ و میل شان در بند بکشد. در این جهان هیچ چیز که ذاتاً بد خواهانه باشد وجود ندارد به شرط آنکه تشنگی آدمی را برای خوشی و لذت ارضا کند.
ادامه دارد...
١٣-تاریخ فلسفه چین: چو جای و وینبرگ چای، ترجمه ع. پاشایی، تهران: نشر نگاه معاصر، چاپ اول ١٣٨٦ص١٥١

بنا بر عقيده لائوتزو هرگاه پديده ها آزاد باشند تا راه طبيعي خويش را طي كنند، در كمال و هماهنگي حركت مي كنند زيرا آنها تائو را از اين باز نمي دارند كه در حالت طبيعي و خودبخود، چون نخستين اصل جهان رفتار كند. اين راه به معني كاري كردن با نكردن به وو-وي معروف است. تعليم وو-وي هسته تعاليم لائوتزو است. لائوتزو هستي شانگ-دي را انكار مي كند و بر آن است كه آسمان به جاي آنكه ملكوتي باشد تنها با تائو هماهنگ است.
تائوئیست ها با این نیرو احساس نزدیکی می کردند و در پی درک جایگاه خود در طرح بزرگ طبیعت بودند. تائوئیست ها به پیروان خود توصیه می کردند که خود را تسلیم سیر عالم کنند. شعار آنها وو- وی بود، یعنی هیچ کاری مکن. این لزوماً به معنای بی حرکت نشستن نبود(اگرچه برخی از آنان چنین می کردند)، بلکه بی اعتنایی نسبت به فشارهای اجتماعی بود. خوشبختی در دست کشیدن از تلاش برای ثروت، قدرت و منزلت اجتماعی نهفته بود.
«در امور حکومتی، تائوئسیت ها دیدگاهی درست مقابل دیدگاه کنفوسیوس داشتند. درحالی که کنفوسیوس از مردمان نیک سرشت می خواست که وارد کارهای حکومتی شوند تا آن را بهتر سازند، تائوئیست ها از حکومت کناره می گرفتند و قانون طبیعی نظام عالم بیشتر مورد نظرشان بود تا اقتدار انسانی. تائوئیست ها عقیده داشتند که اگر قرار است حکومتی وجود داش ته باشد، پس بهترین حکومت ها حکومتی است که تسلطش به حداقل برسد.»امروز تائوئیسم بیست و پنج قرن پس از آغازش، در بسیاری از کشورهای دیگر در سراسر جهان تداوم دارد و به ویژه در زمان آشوبهای اجتماعی پویا و پر تحرک می شود.«به نظر پرفسور وونگ آنچه بسیاری از مردم در دوره دولتهای ستیزه جو انجام می دادند، یافتن آرامش خاطر در آرمان های تائوئیستی ارامش درونی و خود فراموشی بود.»١٢
با آنکه کنفوسیوس و تائوئیسم از بسیاری جهات با هم تفاوت داشتند، اما هر دو در پی دفاع از مردم عادی در برابر فر مانروایان مستبد بودند. دیدگاهی مخالف به نام قانون گرایی، که در دوره ی دولت های ستیزه جو زمینه پیدا کرد، رفتار خودکامه ی فرمانروایان را درست و ضروری می دانست و از آن دفاع می کرد. قانون گرایی بر این نظر بود که انسان ها اساساً خطاکارند و به خاطر خیر خودشان باید مهار شوند.
جوانگ زه
چوانگ تسه پس از لائوتسه، معروفترين فيلسوف تائوئيسم است و گفته مى شود وى در قرن چهارم قبل از ميلاد تعاليم استاد فرضى خود، لائوتسه را نشر داده است. به اين حكيم سى و سه مقاله نسبت داده اند كه بسيارى از آنها قطعا از اوست. وى تحولات جهان را به شكل دورانى ترسيم مى كرد و معتقد بود كه اضداد بر يكديگر تاثير مى گذارند و از ميان مى روند. او معتقد به نيست خير و شر بود و براى بيان انديشه هاى خود از تمثيلهاى بسيارى استفاده مى كرد.
یانگ جو
این فیلسوف تائویی در واقع برای نظریه اش در باب خود دوستی و کامجویی در اذهان جا افتاده است. شاید بتوان به نوعی او را یک اپیکور چینی لقب داد که معتقد به خوشباشیگری در زندگی بود اما مهمتر از آن نسبت او با مکتب دائو است چرا که او از زندگی مفهومی نااخلاقی و عقیده یی تقدیری به مرگ دارد.
نویسندگان تاریخ فلسفه چین در بخش یانگ جو می نویسند: «گویا بعد از مرگ لائوتسه آئین دائو به دو مکتب تقسیم شد. نماینده ی مکتب نخست جوانگ زه بود، و چنان که پیش از این دیدیم، در تحلیل او دائو جامعیت خود انگیختگی تمام چیزهای عالم بود- همه چیز را به حال خود می گذارد که راه طبیعی خود را دنبال کنند. این مکتب را شاید بتوان مکتب طبیعت گرای دائو خواند. نماینده ی مکتب دیگر یانگ جو بود. او دائو را یک نیروی طبیعی نابینا می دانست که جهان را نه از روی طرح ارادی بلکه به لزوم یا به تصادف ساخته است . این نظر نماینده ی مکتب مادی دائو است.»١٣
بنابر استدلال این فیلسوف آدمی باید زندگانی را همانگونه که هست و نه آنگونه که می خواهد، بگذراند. این امر محتوم را با پیشه ی صبر و تحمل کنار بیاید و می باید که بیشترین و بهترین منفعت را از زندگی ببرد و هیچوقت اندوه مسائل دیگر را نخورد. یانگ جو معتقد است که هیچ قانون نامه ی اخلاقی و اجتماعی نباید سد راه لذت آدمی باشد تا انسان ها را بر خلاف عقیده یا حظ و میل شان در بند بکشد. در این جهان هیچ چیز که ذاتاً بد خواهانه باشد وجود ندارد به شرط آنکه تشنگی آدمی را برای خوشی و لذت ارضا کند.
ادامه دارد...
١٣-تاریخ فلسفه چین: چو جای و وینبرگ چای، ترجمه ع. پاشایی، تهران: نشر نگاه معاصر، چاپ اول ١٣٨٦ص١٥١

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.