دانشگاه و هویت ملی
دکتر شهریار سعیدی
فرهنگ، مايههايفکري و ارزشي يک جامعه است که اساس کنشهاي انساني قرار ميگيرد و شامل باورها، شناختها، رفتارها، گرايشها و کردارها است. در سال هاي اخير فرهنگ بيش از پيش مورد توجه انديشمندان و متفکران قرار گرفته است به طوري که بسياري از مباحث جاري در کشور، چه در حوزه اقتصاد يا سياست، با رنگي فرهنگي مورد تجزيه و تحليل قرار ميگيرد. بخش فرهنگ از يک سو تحت تاثير تحولات بيروني(مثل رشد اقتصادي يا توسعه اجتماعي) و از سوي ديگر به دليل دگرگونيهاي دروني آن (مثل افزايش تعداد توليدکنندگان و مصرفکنندگان و يا تفکيک اجتماعي درون فرهنگ و...) وضعيت متفاوتي پيدا کرده است. بر اين مجموعه بايد گسترش ارتباطات را نيز افزود که مفهوم مرزهاي فرهنگي را دگرگون ميکند. چنين تحولاتي، فرهنگ را به صورتي روز افزون بسط ميدهد و از درون همين گسترش است که جامعه و دست اندرکاران فرهنگي با مسائل و گسلهاي تازه اي در بخش فرهنگ مواجه ميگردند که اگر به درستي مديريت نشود، سرمنشا نابساماني ها و تعارضات جديدي خواهد بود که اين، هوشياري و ابتکار هر چه بيشتر مديران و سياستگذاران فرهنگي جامعه را طلب ميکند. در ادبيات ما فرهنگ به معناي تعليم و تربيت،
دانش و ادب، بزرگي و عظمت ، بزرگواري، فضيلت و پارسايي ، حکمت و هنر اخلاقي و ديني و عقل و خرد و... آمده است. فرهنگ مستقيماَ با باورها و اعتقادات فرد، قومیت ها و جامعه ارتباط دارد و در ميان اقشار مختلف جامعه به شکلهاي متفاوت تظاهر بيروني مي يابد و چنانکه جامعه شناسان ميگويند از عوامل مختلف ديني، قومي، اقليمي ، تاريخي، سياسي و... متاثر است. هم فرد و هم جامعه، به هر حال و به فراخور موقعيت، نيازمند تغذيه فرهنگي است. ارتقاي عمومي سطح سواد و آگاهي در جامعه اين نياز را افزايش ميدهد. از جمله آفتهاي فرهنگي، سطحي نگري، ظاهر بيني و ساده انگاري در تحليل و اکتفا به لايه هاي بيروني است. اگر به فرهنگ به عنوان بزرگترين فاکتور در تسلط بر دشواري هاي موجود نگريسته شود، بدون شک نمي توان نقش آموزش را در ترويج و ارتقاي فرهنگ ناديده انگاشت. آموزش با انساني کردن جامعه و از بين بردن علاقه به ابتذال، مي تواند ياريگر رشد فرهنگي يک جامعه باشد. رشد فرهنگی جامعه در سایه توجه ویژه به هویت فرهنگی ملی و منطقهای امکان پذیر است، چرا که هویت فرهنگی به عنوان سند تاریخی تلاشها و خلاقیتها، افتخارات و در مجموع فراز و فرودهای افتخارآمیز یا
عبرتآموز گذشته و حال یک ملت محسوب میشود. آنچه که هر جامعه را از جوامع دیگر تمیز میدهد، خصوصیاتی است که شناسنامه فرهنگی آن جامعه به حساب میآید. تاریخ و گذشته تاریخی، وطن و سرزمین، نیاکان، باورها، زبان، عقاید، دین و اسطورههای مذهبی، حماسهها، هنر و ادبیات کهن، نژاد، قومیت و سنن قومی عناصری هستند که "هویت فرهنگی" هر جامعه را میسازند. هرگاه این عوامل در یک ملت یا فرد وجود نداشته باشد و یا مورد اهمیت قرار نگیرد، هویت فرهنگی آن ملت یا فرد ناقص میشود و ممکن است حتی موجب یک "بحران هویتی" شود. هر ملتی که خواستار توانمندیهای فرهنگ ملیاش است و نمیخواهد که در برابر دیگر فرهنگها دست بسته سر تسلیم فرود آورده و هویت خویش را ببازد، باید بر تواناییهای خود در همه زمینهها بیفزاید تا با یاری آن جرأت رودررویی و چالش با پدیدههای مثبت و منفی ساختار فرهنگی خود را هوشمندانه داشته باشد و با شناختی کنجکاوانه از آن بهره گرفته و با گذراندن از صافیهای لازم، آنها را در جهت غنا بخشیدن به فرهنگ ملی جذب کند. این پدیدهها و نهادهای معنوی و فرهنگی هستند که فضای انسانی را بهگونه محیطی مشخص و مستقل از دیگر محیطهای انسانی، جدا
و متمایز می کند و افراد آن فضای انسانیِ ویژه را از روحیه سرشار معنوی و از حس همدلی و همراهی برخوردار می سازد. پس رشد و توسعه فرهنگی در جامعه و ارتقای هویت ملی در گرو توجه ویژه به عوامل دربرگیرندهی آن یعنی: 1- خانواده؛ 2- زبان؛ 3- دین و آئین؛ 4- زادگاه و سرزمین؛ 5- تاریخ؛ 6- آداب و رسوم، سنتها و ارزشها؛ 7- باورها و رفتارها؛ 8- دانش و فنون؛ 9- خودآگاهی و خودیابی و ...می باشد. هرقدر ملتی از گذشته تاریخی و فرهنگی خویش آگاهی بیشتر و عمیقتری داشته باشد، بدون شک با قاطعیت و ایمان بیشتری برای حفظ موجودیت و اعتبار خود و مطرح بودنش در سطح جهانی خواهد کوشید. پس فرهنگ را به عنوان هویت بخش و تضمین کننده یکپارچگی ملی باید در نظر داشت. در این راستا یکی از کارکردهای فرهنگ ایجاد و تقویت وحدت ملی میان اقوام و گروه های اجتماعی کشور است. ایران نیز با داشتن اقوام مختلف، کشوری متنوع به لحاظ فرهنگی است. لذا در برنامه ریزیهای فرهنگی کشور باید با در نظر گرفتن جایگاهی شایسته برای فرهنگ های قومی از توانمندیهای آن برای تقویت و توسعه فرهنگ ملی بهره جست.
وفاق ملی بر پایه یکپارچگی فرهنگی کشور در بستری از تنوعات فرهنگی و فرهنگهای رایج، زمینه مناسبی رابرای توسعه فرهنگی فراهم می نمایددر سالهای اخیر، وقوع انقلاب اسلامی ایران تحولی شگرف در جنبش بازگشت به خویشتن با تکیه بر هویت ملّی و فرهنگ اصیل و بومی جامعة ایران ایجاد کرد. مشارکت اقوام مختلف در شکلدهی به انقلاب اسلامی، حضور پرشور آنان در حماسة هشت سال دفاع مقدس و حضور میلیونی آنان در عرصههای سازندگی، راهپیماییها و انتخابات نمونههایی گویا از تبلور عملی قاعدة وحدت در عین کثرت در سرزمین ایران بوده است. ولی برای حفظ این وحدت توجه به موارد ذکر شده ضروری است. تجربه چهار قرن توسعه با الگوهای مختلف ، اندیشمندان و پژوهشگران حوزه فرهنگ را به این نتیجه رسانده است که توسعه در سرمایه ، تکنولوژی ، سطح صادرات و درآمد و صنعت خلاصه نمی شود : بلکه مهمترین رکن توسعه مردم یک کشور ، فرهنگ ، سطح آموزش ، نوع نگرش به نظام آموزش عالی ، برنامه های آموزشی و علاقه به پیشرفت و خلاقیت می باشد . در این میان نقش مراکز آموزشی بیبدیل است. قطعاَ فرهنگ سازی و توجه روزافزون به هویت ملی متعلق به تمام اقشار در اجتماع است اما در این میان
دانشگاه نقش پررنگ تری بر عهده دارد. دانشگاه ها همواره به عنوان یکی از اساسی ترین و مهمترین مراکز فرهنگی جامعه مورد توجه قرار گرفته اند و تاثیر آنها را می توان در جای جای جامعه احساس نمود . از اين رهگذر نهاد دانشگاه مي تواند با ابزار آموزش به نقد فرهنگي و اجتماعي همت گمارد و با پرورش دادن انسان هاي توانا و فرهيخته و آموزش نخبگان و برگزيدگان يک جامعه، يکي از مهمترين نهادهاي آموزشي در توسعه فرهنگي باشد. لذا توسعه فرهنگی، ارتباطی تام و دو سویه با آموزش و نظام های آموزشی دارد. سیر تحولات، نقش دانشگاههارا نه تنها همواره پشتیبان و تقویت کننده فرهنگ جامعه نشان میدهد، بلکه بهعنوان مرجعیت علمی در جوامع گوناکون، نقش فعال و پیشتاز را نیز برای آن به اثبات میرساند. تعملات فکری در محیط دانشگاه سریعتر و جلوتر از بقیه جامعه است. به طوری که می توان گفت محیط دانشگاهی و آکادمیک جلوتر از بقیه جامعه حرکت می کند و فرهنگ حاکم بر آن جلوتر از فرهنگ عمومی جامعه است. يكي از مؤثرترين مؤلفه هاي انساني در دانشگاه ها، دانشجويان هستند كه بدون حضور و فعاليت علمي و دانشگاهي آنان، نظام آموزش عالي رونق شايسته و بايسته خود را نخواهد داشت.
اين نقش زماني پررنگ تر خواهد شد كه تأثير دانشجو را در ارتباط با فرهنگ و معرفی شاخصه های فرهنگی منطقه ای وملی را در جامعه ببينيم. بنابراين، مي توان دانشجوي امروزي را داراي رسالت ها و وظايفي بسيار مهم تر از فراگيري دروس خاص علمي دانست. دانشجوي امروزي در جامعه نمي تواند پيرامون ضرورت هاي چهارگانه ذيل نينديشد و نسبت كار و تلاش خود را با آنها تعيين نسازد.1- ضرورت توسعه جامعه.2- ضرورت تمدّن سازي آرماني. 3- ضرورت توجه به عصر ارتباطات نو و نقش فرهنگ سازي. 4- ضرورت توجه به زنده کردن و زنده نگه داشتن هویت ملی. از اين رو، بايد به ترسيم هويّت جديد دانشجويي متناسب با نيازهاي نو روي آورد. خلاصه کلام، با توجه به اثرگذاری دانشجویی در رشد و توسعه فرهنگی از طریق جهت دهی به عناصر انسانی مؤثر ممکن مانند: خانواده، دوستان، مدیران و ...و نیز ضرورت نقش آفرینی و اثرگذاری دانشجویان در سازندگی آینده و ترسیم حرکت عمومی جامعه و تلاش در جهت حفظ هویت خود با توجه ویژه به وحدت ملی، بيشتر كردن تلاش ها، نزديك كردن دل ها و داشتن صداقت و حضور پرشور در عرصه هاي اجتماعي ، اگر بخواهیم نقشی برای دانشجو و دانشگاه در زمینه شناسایی هویت فرهنگی و
اشاعه آن متصور بشویم، میتوان به موارد زیل اشاره نمود: 1 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی ویژگی های منطقه ای و جغرافیایی چون آب و هوا، وسعت سرزمین، منابع طبیعی، ثروت های زیرزمینی و پراکندگی جمعیت که همگی تاثیر عمده ای بر شغل، روحیه، اندیشه و بالاخره فرهنگ مردم دارد. 2 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی شناخت تاریخ حیات اقتصادی، صنعت، هنر، ادبیات، اعتقادات و سایر جنبه های تاریخی فرهنگ مادی و غیر مادی شهرهاست . هر چند تاریخ یک استان به تاریخ کشور و قاره و جهان و بالاخره به تاریخ بشریت پیوند خورده ولی در عین حال مردم هر منطقه اثرها و پیامدهای تاریخی پیرامون خود را بیشتر و ملموس تر در سرنوشت و موقعیت و زندگی خود موثر می دانند. منظور از تاریخ منطقه فقط رویدادهای سیاسی و تغییرات حکومتی و شکست و پیروزی ها و قتل و غارت نیست. اگر چه این حوادث خود در تحول تاریخ اجتماعی و فرهنگی منطقه نقش عمده ای دارند بلکه شناخت تاریخ حیات اقتصادی، صنعت، هنر، ادبیات، اعتقادات و سایر جنبه های تاریخی فرهنگ مادی و غیر مادی شهرهاست که طبعتا رویداد های سیاسی و حکومتی همواره نقش موثری در آن بر عهده داشته اند.
3 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی زبان و ادبیات: یکی از عناصر شاخص در حوزه فرهنگی، زبان و ادبیات است. این پدیده اختصاص به ایران ندارد و با پیشرفت تکنولوژی جدید و یکنواختی و همسانی ابزار و وسائل فرهنگ مادی، در حوزه های فرهنگی بیشتر کشورها، توجه به فرهنگ غیر مادی از جمله گویش، لهجه، جشن، موسیقی و لباس محلی به عنوان تلاشی در جهت حفظ هویت فرهنگی دیده می شود. 4 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی بناهای تاریخی و آثار باستانی: بناهای کهن به عنوان معرف میراث تمدن اقوام و دوره های گذشته از دیدگاه های مختلفی مورد توجه است و نگهداری و مرمت از آنها می شده است. یکی از این دیدگاه ها فرهنگ و هویت فرهنگی است. بناهای تاریخی متعددی که از دوره ساسانیان تا قاجاریه چون قلعه، گنبد، آتشکده، بازار، کاروان سراها، مدرسه، مسجد، حمام، آب انبار و یخچال که در شهرها باقی مانده هر ورقش دفتری گویا از هویت فرهنگی این شهرها یا استانهاست. متاسفانه زلزله و سیل و عوامل طبیعی دیگر چه بسیار بناهای کهن و بافت های سنتی و تاریخی شهر ها را ویران ساخت. 5 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی صنایع دستی و دست آفریده ها: هر
استانی (منطقه ای) به اقتضای ذخیره های طبیعی و خصیصه های جغرافیایی و استعدادهای صنعتی، ذوقی و هنری، دارای دست آفریده ها و فراورده هایی است که در مواردی شهرت استان و منطقه با آنهاست. این نکته را نیز نبایستی از نظر دور داشت که تکنولوژی مدرن و صنایع ماشینی تولید انبوه خواه ناخواه رونق صنایع دستی را بعنوان کالای تجاری از بین می برد. کارخانهایی که تولید یک ساعته کفش و فرش آنها بیش از فراورده های سالانه صنایع دستی و هنری یک منطقه است، ناگزیر بازار مصرف روزمره را تسخیر میکند. اگر امروزه ارزش و اعتبار صنیع دستی هنری باز هم رونق دارد تنها برای رفع نیازهای گذرای مادی زندگی نیست. بلکه توجه به جنبه های هنری، عاطفی و ذوقی و یافتن پناهگاهی برای فراز از واقعیت زندگی ماشینی، کشش به سوی فراورده های هنری و سنتی را به همراه دارد بنابراین صنایع ش را نبایستی از بن رفته تلقی نمود. 6 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی اعتقادات دینی و باورهای مذهبی: یکی از ویژگی های هر حوزه فرهنگی و یکی از معرفهای هویت فرهنگی است و در مواردی شاخص هویت فرهنگی محسوب می شود. 7 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی دانشمندان و نام آوران و
آثار آنان: بخش عمده ای از میراث فرهنگی یک منطقه را دانشمندان و صاحب نظران و آثار آنها تشکیل میدهد و گاه هویت فرهنگی یک منطقه را به شهرت شخصیتهای صاحب نظر و نوشته های آنان می دانند
فرهنگ، مايههايفکري و ارزشي يک جامعه است که اساس کنشهاي انساني قرار ميگيرد و شامل باورها، شناختها، رفتارها، گرايشها و کردارها است. در سال هاي اخير فرهنگ بيش از پيش مورد توجه انديشمندان و متفکران قرار گرفته است به طوري که بسياري از مباحث جاري در کشور، چه در حوزه اقتصاد يا سياست، با رنگي فرهنگي مورد تجزيه و تحليل قرار ميگيرد. بخش فرهنگ از يک سو تحت تاثير تحولات بيروني(مثل رشد اقتصادي يا توسعه اجتماعي) و از سوي ديگر به دليل دگرگونيهاي دروني آن (مثل افزايش تعداد توليدکنندگان و مصرفکنندگان و يا تفکيک اجتماعي درون فرهنگ و...) وضعيت متفاوتي پيدا کرده است. بر اين مجموعه بايد گسترش ارتباطات را نيز افزود که مفهوم مرزهاي فرهنگي را دگرگون ميکند. چنين تحولاتي، فرهنگ را به صورتي روز افزون بسط ميدهد و از درون همين گسترش است که جامعه و دست اندرکاران فرهنگي با مسائل و گسلهاي تازه اي در بخش فرهنگ مواجه ميگردند که اگر به درستي مديريت نشود، سرمنشا نابساماني ها و تعارضات جديدي خواهد بود که اين، هوشياري و ابتکار هر چه بيشتر مديران و سياستگذاران فرهنگي جامعه را طلب ميکند. در ادبيات ما فرهنگ به معناي تعليم و تربيت،
دانش و ادب، بزرگي و عظمت ، بزرگواري، فضيلت و پارسايي ، حکمت و هنر اخلاقي و ديني و عقل و خرد و... آمده است. فرهنگ مستقيماَ با باورها و اعتقادات فرد، قومیت ها و جامعه ارتباط دارد و در ميان اقشار مختلف جامعه به شکلهاي متفاوت تظاهر بيروني مي يابد و چنانکه جامعه شناسان ميگويند از عوامل مختلف ديني، قومي، اقليمي ، تاريخي، سياسي و... متاثر است. هم فرد و هم جامعه، به هر حال و به فراخور موقعيت، نيازمند تغذيه فرهنگي است. ارتقاي عمومي سطح سواد و آگاهي در جامعه اين نياز را افزايش ميدهد. از جمله آفتهاي فرهنگي، سطحي نگري، ظاهر بيني و ساده انگاري در تحليل و اکتفا به لايه هاي بيروني است. اگر به فرهنگ به عنوان بزرگترين فاکتور در تسلط بر دشواري هاي موجود نگريسته شود، بدون شک نمي توان نقش آموزش را در ترويج و ارتقاي فرهنگ ناديده انگاشت. آموزش با انساني کردن جامعه و از بين بردن علاقه به ابتذال، مي تواند ياريگر رشد فرهنگي يک جامعه باشد. رشد فرهنگی جامعه در سایه توجه ویژه به هویت فرهنگی ملی و منطقهای امکان پذیر است، چرا که هویت فرهنگی به عنوان سند تاریخی تلاشها و خلاقیتها، افتخارات و در مجموع فراز و فرودهای افتخارآمیز یا
عبرتآموز گذشته و حال یک ملت محسوب میشود. آنچه که هر جامعه را از جوامع دیگر تمیز میدهد، خصوصیاتی است که شناسنامه فرهنگی آن جامعه به حساب میآید. تاریخ و گذشته تاریخی، وطن و سرزمین، نیاکان، باورها، زبان، عقاید، دین و اسطورههای مذهبی، حماسهها، هنر و ادبیات کهن، نژاد، قومیت و سنن قومی عناصری هستند که "هویت فرهنگی" هر جامعه را میسازند. هرگاه این عوامل در یک ملت یا فرد وجود نداشته باشد و یا مورد اهمیت قرار نگیرد، هویت فرهنگی آن ملت یا فرد ناقص میشود و ممکن است حتی موجب یک "بحران هویتی" شود. هر ملتی که خواستار توانمندیهای فرهنگ ملیاش است و نمیخواهد که در برابر دیگر فرهنگها دست بسته سر تسلیم فرود آورده و هویت خویش را ببازد، باید بر تواناییهای خود در همه زمینهها بیفزاید تا با یاری آن جرأت رودررویی و چالش با پدیدههای مثبت و منفی ساختار فرهنگی خود را هوشمندانه داشته باشد و با شناختی کنجکاوانه از آن بهره گرفته و با گذراندن از صافیهای لازم، آنها را در جهت غنا بخشیدن به فرهنگ ملی جذب کند. این پدیدهها و نهادهای معنوی و فرهنگی هستند که فضای انسانی را بهگونه محیطی مشخص و مستقل از دیگر محیطهای انسانی، جدا
و متمایز می کند و افراد آن فضای انسانیِ ویژه را از روحیه سرشار معنوی و از حس همدلی و همراهی برخوردار می سازد. پس رشد و توسعه فرهنگی در جامعه و ارتقای هویت ملی در گرو توجه ویژه به عوامل دربرگیرندهی آن یعنی: 1- خانواده؛ 2- زبان؛ 3- دین و آئین؛ 4- زادگاه و سرزمین؛ 5- تاریخ؛ 6- آداب و رسوم، سنتها و ارزشها؛ 7- باورها و رفتارها؛ 8- دانش و فنون؛ 9- خودآگاهی و خودیابی و ...می باشد. هرقدر ملتی از گذشته تاریخی و فرهنگی خویش آگاهی بیشتر و عمیقتری داشته باشد، بدون شک با قاطعیت و ایمان بیشتری برای حفظ موجودیت و اعتبار خود و مطرح بودنش در سطح جهانی خواهد کوشید. پس فرهنگ را به عنوان هویت بخش و تضمین کننده یکپارچگی ملی باید در نظر داشت. در این راستا یکی از کارکردهای فرهنگ ایجاد و تقویت وحدت ملی میان اقوام و گروه های اجتماعی کشور است. ایران نیز با داشتن اقوام مختلف، کشوری متنوع به لحاظ فرهنگی است. لذا در برنامه ریزیهای فرهنگی کشور باید با در نظر گرفتن جایگاهی شایسته برای فرهنگ های قومی از توانمندیهای آن برای تقویت و توسعه فرهنگ ملی بهره جست.
وفاق ملی بر پایه یکپارچگی فرهنگی کشور در بستری از تنوعات فرهنگی و فرهنگهای رایج، زمینه مناسبی رابرای توسعه فرهنگی فراهم می نمایددر سالهای اخیر، وقوع انقلاب اسلامی ایران تحولی شگرف در جنبش بازگشت به خویشتن با تکیه بر هویت ملّی و فرهنگ اصیل و بومی جامعة ایران ایجاد کرد. مشارکت اقوام مختلف در شکلدهی به انقلاب اسلامی، حضور پرشور آنان در حماسة هشت سال دفاع مقدس و حضور میلیونی آنان در عرصههای سازندگی، راهپیماییها و انتخابات نمونههایی گویا از تبلور عملی قاعدة وحدت در عین کثرت در سرزمین ایران بوده است. ولی برای حفظ این وحدت توجه به موارد ذکر شده ضروری است. تجربه چهار قرن توسعه با الگوهای مختلف ، اندیشمندان و پژوهشگران حوزه فرهنگ را به این نتیجه رسانده است که توسعه در سرمایه ، تکنولوژی ، سطح صادرات و درآمد و صنعت خلاصه نمی شود : بلکه مهمترین رکن توسعه مردم یک کشور ، فرهنگ ، سطح آموزش ، نوع نگرش به نظام آموزش عالی ، برنامه های آموزشی و علاقه به پیشرفت و خلاقیت می باشد . در این میان نقش مراکز آموزشی بیبدیل است. قطعاَ فرهنگ سازی و توجه روزافزون به هویت ملی متعلق به تمام اقشار در اجتماع است اما در این میان
دانشگاه نقش پررنگ تری بر عهده دارد. دانشگاه ها همواره به عنوان یکی از اساسی ترین و مهمترین مراکز فرهنگی جامعه مورد توجه قرار گرفته اند و تاثیر آنها را می توان در جای جای جامعه احساس نمود . از اين رهگذر نهاد دانشگاه مي تواند با ابزار آموزش به نقد فرهنگي و اجتماعي همت گمارد و با پرورش دادن انسان هاي توانا و فرهيخته و آموزش نخبگان و برگزيدگان يک جامعه، يکي از مهمترين نهادهاي آموزشي در توسعه فرهنگي باشد. لذا توسعه فرهنگی، ارتباطی تام و دو سویه با آموزش و نظام های آموزشی دارد. سیر تحولات، نقش دانشگاههارا نه تنها همواره پشتیبان و تقویت کننده فرهنگ جامعه نشان میدهد، بلکه بهعنوان مرجعیت علمی در جوامع گوناکون، نقش فعال و پیشتاز را نیز برای آن به اثبات میرساند. تعملات فکری در محیط دانشگاه سریعتر و جلوتر از بقیه جامعه است. به طوری که می توان گفت محیط دانشگاهی و آکادمیک جلوتر از بقیه جامعه حرکت می کند و فرهنگ حاکم بر آن جلوتر از فرهنگ عمومی جامعه است. يكي از مؤثرترين مؤلفه هاي انساني در دانشگاه ها، دانشجويان هستند كه بدون حضور و فعاليت علمي و دانشگاهي آنان، نظام آموزش عالي رونق شايسته و بايسته خود را نخواهد داشت.
اين نقش زماني پررنگ تر خواهد شد كه تأثير دانشجو را در ارتباط با فرهنگ و معرفی شاخصه های فرهنگی منطقه ای وملی را در جامعه ببينيم. بنابراين، مي توان دانشجوي امروزي را داراي رسالت ها و وظايفي بسيار مهم تر از فراگيري دروس خاص علمي دانست. دانشجوي امروزي در جامعه نمي تواند پيرامون ضرورت هاي چهارگانه ذيل نينديشد و نسبت كار و تلاش خود را با آنها تعيين نسازد.1- ضرورت توسعه جامعه.2- ضرورت تمدّن سازي آرماني. 3- ضرورت توجه به عصر ارتباطات نو و نقش فرهنگ سازي. 4- ضرورت توجه به زنده کردن و زنده نگه داشتن هویت ملی. از اين رو، بايد به ترسيم هويّت جديد دانشجويي متناسب با نيازهاي نو روي آورد. خلاصه کلام، با توجه به اثرگذاری دانشجویی در رشد و توسعه فرهنگی از طریق جهت دهی به عناصر انسانی مؤثر ممکن مانند: خانواده، دوستان، مدیران و ...و نیز ضرورت نقش آفرینی و اثرگذاری دانشجویان در سازندگی آینده و ترسیم حرکت عمومی جامعه و تلاش در جهت حفظ هویت خود با توجه ویژه به وحدت ملی، بيشتر كردن تلاش ها، نزديك كردن دل ها و داشتن صداقت و حضور پرشور در عرصه هاي اجتماعي ، اگر بخواهیم نقشی برای دانشجو و دانشگاه در زمینه شناسایی هویت فرهنگی و
اشاعه آن متصور بشویم، میتوان به موارد زیل اشاره نمود: 1 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی ویژگی های منطقه ای و جغرافیایی چون آب و هوا، وسعت سرزمین، منابع طبیعی، ثروت های زیرزمینی و پراکندگی جمعیت که همگی تاثیر عمده ای بر شغل، روحیه، اندیشه و بالاخره فرهنگ مردم دارد. 2 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی شناخت تاریخ حیات اقتصادی، صنعت، هنر، ادبیات، اعتقادات و سایر جنبه های تاریخی فرهنگ مادی و غیر مادی شهرهاست . هر چند تاریخ یک استان به تاریخ کشور و قاره و جهان و بالاخره به تاریخ بشریت پیوند خورده ولی در عین حال مردم هر منطقه اثرها و پیامدهای تاریخی پیرامون خود را بیشتر و ملموس تر در سرنوشت و موقعیت و زندگی خود موثر می دانند. منظور از تاریخ منطقه فقط رویدادهای سیاسی و تغییرات حکومتی و شکست و پیروزی ها و قتل و غارت نیست. اگر چه این حوادث خود در تحول تاریخ اجتماعی و فرهنگی منطقه نقش عمده ای دارند بلکه شناخت تاریخ حیات اقتصادی، صنعت، هنر، ادبیات، اعتقادات و سایر جنبه های تاریخی فرهنگ مادی و غیر مادی شهرهاست که طبعتا رویداد های سیاسی و حکومتی همواره نقش موثری در آن بر عهده داشته اند.
3 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی زبان و ادبیات: یکی از عناصر شاخص در حوزه فرهنگی، زبان و ادبیات است. این پدیده اختصاص به ایران ندارد و با پیشرفت تکنولوژی جدید و یکنواختی و همسانی ابزار و وسائل فرهنگ مادی، در حوزه های فرهنگی بیشتر کشورها، توجه به فرهنگ غیر مادی از جمله گویش، لهجه، جشن، موسیقی و لباس محلی به عنوان تلاشی در جهت حفظ هویت فرهنگی دیده می شود. 4 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی بناهای تاریخی و آثار باستانی: بناهای کهن به عنوان معرف میراث تمدن اقوام و دوره های گذشته از دیدگاه های مختلفی مورد توجه است و نگهداری و مرمت از آنها می شده است. یکی از این دیدگاه ها فرهنگ و هویت فرهنگی است. بناهای تاریخی متعددی که از دوره ساسانیان تا قاجاریه چون قلعه، گنبد، آتشکده، بازار، کاروان سراها، مدرسه، مسجد، حمام، آب انبار و یخچال که در شهرها باقی مانده هر ورقش دفتری گویا از هویت فرهنگی این شهرها یا استانهاست. متاسفانه زلزله و سیل و عوامل طبیعی دیگر چه بسیار بناهای کهن و بافت های سنتی و تاریخی شهر ها را ویران ساخت. 5 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی صنایع دستی و دست آفریده ها: هر
استانی (منطقه ای) به اقتضای ذخیره های طبیعی و خصیصه های جغرافیایی و استعدادهای صنعتی، ذوقی و هنری، دارای دست آفریده ها و فراورده هایی است که در مواردی شهرت استان و منطقه با آنهاست. این نکته را نیز نبایستی از نظر دور داشت که تکنولوژی مدرن و صنایع ماشینی تولید انبوه خواه ناخواه رونق صنایع دستی را بعنوان کالای تجاری از بین می برد. کارخانهایی که تولید یک ساعته کفش و فرش آنها بیش از فراورده های سالانه صنایع دستی و هنری یک منطقه است، ناگزیر بازار مصرف روزمره را تسخیر میکند. اگر امروزه ارزش و اعتبار صنیع دستی هنری باز هم رونق دارد تنها برای رفع نیازهای گذرای مادی زندگی نیست. بلکه توجه به جنبه های هنری، عاطفی و ذوقی و یافتن پناهگاهی برای فراز از واقعیت زندگی ماشینی، کشش به سوی فراورده های هنری و سنتی را به همراه دارد بنابراین صنایع ش را نبایستی از بن رفته تلقی نمود. 6 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی اعتقادات دینی و باورهای مذهبی: یکی از ویژگی های هر حوزه فرهنگی و یکی از معرفهای هویت فرهنگی است و در مواردی شاخص هویت فرهنگی محسوب می شود. 7 - برگزاری سمینار ها و همایشها در جهت معرفی دانشمندان و نام آوران و
آثار آنان: بخش عمده ای از میراث فرهنگی یک منطقه را دانشمندان و صاحب نظران و آثار آنها تشکیل میدهد و گاه هویت فرهنگی یک منطقه را به شهرت شخصیتهای صاحب نظر و نوشته های آنان می دانند
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.