|

سید علی‌اصغر؛ بلبل شیدای کردستان

فرزاد حاجی میرزائی

حقیقتاً چند روزی است می‌خواستم راجع به سید علی‌اصغر کردستانی مشهور به "سه‌ی ئه‌سکه‌ر" خواننده، موسیقی‌دان و هنرمند شهیر کردستان و ایران مطلبی بنویسم و تا حدودی حق مطلب را ادا کنم و حرف دلم را در این مورد به زبان خامه درآورم. من نه موسیقی‌دانم و نه هنرمند و هنرور و … اما به هنر عشق می‌ورزم و آن را عامل ایجاد همدلی میان انسان‌ها می‌دانم. امثال سید هم در آن دوره در پی نام و عنوان و شهرت نبودند بلکه در پی این بودند که با صدای خود دل کسی را شاد گردانند. می‌خواستند شنونده از شنیدن این صدا به وجد آید. صدای خوش را یک نعمت خدادادی می‌دانستند که به هر کسی عطا نمی‌شود و هر کسی با فرض داشتن آن لیاقت پرورش و تحقق آن را نمی‌یابد. سید در یک خانواده مذهبی به دنیا آمده بود و طبیعتاً صدایش را نخست در کوره مناجات و ذکر و آیات قرآن آزموده بود. در آن دوره شاید آواز خواندن نوعی تابو به شمار می‌آمد که جامعه کمتر به آن روی خوش نشان می‌داد و حتی در جامعه سنتی با مقاومت روبرو می‌شد. اما مگر می‌شود که صدایی را که خدا داده از مردمان دریغ داشت؟ اصلاً مگر طبیعت خودش سراسر موسیقی نیست؟
همه موجودات در حال نواختن نوای خود هستند و هر کسی به زبان خویش مدح زیبایی‌های خلقت و طبیعت می‌نماید. خدا هم زیباست و زیبایی را دوست دارد. بی شک سید از نوجوانی در باغ‌های اطراف صلوات‌آباد در خلوت و جلوت و برای دوستانش خوانده و نوای داوودی خویش را در فضای سحرآمیز دشت‌های اطراف رها کرده بود. بعدها با سپری شدن زمان، شهرت و آوازه صدای آسمانی « سید» در اطراف و اکناف سنه و حتی مناطق کُردی می‌پیچد و همه تشنه این صدای سحر آمیز و آسمانی می‌شوند. چه دشت‌ها و کوه‌هایی که از انعکاس صدای «سید» به وجد نیامده و چه محافل و مجالسی که با غزل‌ها و تصنیف‌ها و آوازهای «سید» آراسته نشده‌اند. اکنون بلبل شیدای کردستان به نغمه سرایی درآمده بود و برای سخن گفتن با مردمانش زبان موسیقی را برگزیده بود. اما موسیقی زبان یک قوم یا ملت نیست موسیقی یک زبان جهانی است. چندی نگذشت که «سید» به محافل تهران راه یافت و زبان باز کرد و همگان را انگشت به دهان ساخت. تونالیته‌ی صدای سید؛ رگه‌های جذاب و صدای زلال او و نت‌هایی که در صدای سید مثل موم شده‌اند در قالب دستگاه‌های موسیقی ایرانی چون همایون، سه گاه، اصفهان، دشتی، ابوعطا و… آوایی آسمانی می‌آفرید که شنونده را در جای خود میخکوب می‌کرد و برای لحظاتی از زمین مادی و فیزیکی به آسمان می‌برد. بی شک ما خیلی خوش اقبال هستیم که تعدادی از آوازها و تصنیف‌های او، امروز برای ما به یادگار مانده است. ممکن بود دست تطاول زمانه این موهبت را از ما دریغ می‌کرد. وانگهی این میراث فقط میراث موسیقی کُردی نیست بلکه یک میراث ملی و جهانی است. استاد مظهر خالقی در مصاحبه‌ای می‌گوید تاثیر موسیقی ایرانی بر آثار سید پیداست اما هنر سید این است که با شیوه و سبک خودش به خلق آثاری بی نظیر در موسیقی کُردی پرداخته و مکتب کردستان را تاسیس کرده است.دیدار وی با بزرگان و اعاظم زمانه خودش، آشنایی با شعر شاعران بزرگی چون ملای جزیری، مولوی تاوه گوزی، وفایی و طاهر بگ جاف نه در حد تسلط بر اشعار بلکه تا مرز شیدایی و شعر گویی رفته است و بی شک یک عنصر قوی در آثار سید انتخاب اشعار غنی و برگزیده این بزرگان بوده که به زعم من هم گویای حال و احوال خود سید بوده و هم احساسش این بوده که این اشعار زبان حال مردمان دیارش هستند و مردم را به وجد می‌آورند. بزودی صدای سید در کوچه و بازار شهرهای بزرگ اقصا نقاط کردستان شنیده می‌شد و از مهاباد تا کرکوک و سلیمانیه و سنه همه شیدای صدای سید شدند و یک اسطوره بزرگ هنری در ذهن و روان جمعی کُردها شکل گرفت که امروزه بزرگان موسیقی معاصر از شجریان و شهرام ناظری و تعریف گرفته تا کامکارها و عندلیبی‌ها همه بر سر خوان پر نعمت‌اش می‌نشینند و به احترامش کلاه از سر بر می‌دارند و هر یک به شیوه‌ای یادش را گرامی می‌دارند و آثار خود را به نامش متبرک می‌سازند. باشد که آوای موسیقی و هنر و چراغ هنر پرآوازه‌ی این دیار همچنان برافروخته بماند و بر روح و جان‌های تشنگان خود نور بتاباند.

حقیقتاً چند روزی است می‌خواستم راجع به سید علی‌اصغر کردستانی مشهور به "سه‌ی ئه‌سکه‌ر" خواننده، موسیقی‌دان و هنرمند شهیر کردستان و ایران مطلبی بنویسم و تا حدودی حق مطلب را ادا کنم و حرف دلم را در این مورد به زبان خامه درآورم. من نه موسیقی‌دانم و نه هنرمند و هنرور و … اما به هنر عشق می‌ورزم و آن را عامل ایجاد همدلی میان انسان‌ها می‌دانم. امثال سید هم در آن دوره در پی نام و عنوان و شهرت نبودند بلکه در پی این بودند که با صدای خود دل کسی را شاد گردانند. می‌خواستند شنونده از شنیدن این صدا به وجد آید. صدای خوش را یک نعمت خدادادی می‌دانستند که به هر کسی عطا نمی‌شود و هر کسی با فرض داشتن آن لیاقت پرورش و تحقق آن را نمی‌یابد. سید در یک خانواده مذهبی به دنیا آمده بود و طبیعتاً صدایش را نخست در کوره مناجات و ذکر و آیات قرآن آزموده بود. در آن دوره شاید آواز خواندن نوعی تابو به شمار می‌آمد که جامعه کمتر به آن روی خوش نشان می‌داد و حتی در جامعه سنتی با مقاومت روبرو می‌شد. اما مگر می‌شود که صدایی را که خدا داده از مردمان دریغ داشت؟ اصلاً مگر طبیعت خودش سراسر موسیقی نیست؟
همه موجودات در حال نواختن نوای خود هستند و هر کسی به زبان خویش مدح زیبایی‌های خلقت و طبیعت می‌نماید. خدا هم زیباست و زیبایی را دوست دارد. بی شک سید از نوجوانی در باغ‌های اطراف صلوات‌آباد در خلوت و جلوت و برای دوستانش خوانده و نوای داوودی خویش را در فضای سحرآمیز دشت‌های اطراف رها کرده بود. بعدها با سپری شدن زمان، شهرت و آوازه صدای آسمانی « سید» در اطراف و اکناف سنه و حتی مناطق کُردی می‌پیچد و همه تشنه این صدای سحر آمیز و آسمانی می‌شوند. چه دشت‌ها و کوه‌هایی که از انعکاس صدای «سید» به وجد نیامده و چه محافل و مجالسی که با غزل‌ها و تصنیف‌ها و آوازهای «سید» آراسته نشده‌اند. اکنون بلبل شیدای کردستان به نغمه سرایی درآمده بود و برای سخن گفتن با مردمانش زبان موسیقی را برگزیده بود. اما موسیقی زبان یک قوم یا ملت نیست موسیقی یک زبان جهانی است. چندی نگذشت که «سید» به محافل تهران راه یافت و زبان باز کرد و همگان را انگشت به دهان ساخت. تونالیته‌ی صدای سید؛ رگه‌های جذاب و صدای زلال او و نت‌هایی که در صدای سید مثل موم شده‌اند در قالب دستگاه‌های موسیقی ایرانی چون همایون، سه گاه، اصفهان، دشتی، ابوعطا و… آوایی آسمانی می‌آفرید که شنونده را در جای خود میخکوب می‌کرد و برای لحظاتی از زمین مادی و فیزیکی به آسمان می‌برد. بی شک ما خیلی خوش اقبال هستیم که تعدادی از آوازها و تصنیف‌های او، امروز برای ما به یادگار مانده است. ممکن بود دست تطاول زمانه این موهبت را از ما دریغ می‌کرد. وانگهی این میراث فقط میراث موسیقی کُردی نیست بلکه یک میراث ملی و جهانی است. استاد مظهر خالقی در مصاحبه‌ای می‌گوید تاثیر موسیقی ایرانی بر آثار سید پیداست اما هنر سید این است که با شیوه و سبک خودش به خلق آثاری بی نظیر در موسیقی کُردی پرداخته و مکتب کردستان را تاسیس کرده است.دیدار وی با بزرگان و اعاظم زمانه خودش، آشنایی با شعر شاعران بزرگی چون ملای جزیری، مولوی تاوه گوزی، وفایی و طاهر بگ جاف نه در حد تسلط بر اشعار بلکه تا مرز شیدایی و شعر گویی رفته است و بی شک یک عنصر قوی در آثار سید انتخاب اشعار غنی و برگزیده این بزرگان بوده که به زعم من هم گویای حال و احوال خود سید بوده و هم احساسش این بوده که این اشعار زبان حال مردمان دیارش هستند و مردم را به وجد می‌آورند. بزودی صدای سید در کوچه و بازار شهرهای بزرگ اقصا نقاط کردستان شنیده می‌شد و از مهاباد تا کرکوک و سلیمانیه و سنه همه شیدای صدای سید شدند و یک اسطوره بزرگ هنری در ذهن و روان جمعی کُردها شکل گرفت که امروزه بزرگان موسیقی معاصر از شجریان و شهرام ناظری و تعریف گرفته تا کامکارها و عندلیبی‌ها همه بر سر خوان پر نعمت‌اش می‌نشینند و به احترامش کلاه از سر بر می‌دارند و هر یک به شیوه‌ای یادش را گرامی می‌دارند و آثار خود را به نامش متبرک می‌سازند. باشد که آوای موسیقی و هنر و چراغ هنر پرآوازه‌ی این دیار همچنان برافروخته بماند و بر روح و جان‌های تشنگان خود نور بتاباند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.