|

تاکنون هیچ دولتی سندی چون بیانیه تاریخی روحانی نداشته

خالد توکلی دارای دکترای جامعه شناسی، مدرس دانشگاه، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی مدنی اصلاح طلب از چهره های شناخته شده و صاحب نظر در سطح استان کردستان و همچنین در سطح ملی می‌باشند. در مصاحبه‌ای که توسط امید باتو انجام شده در صدد آن هستیم جایگاه و اهمیت دولت اعتدال را در کردستان و در انتخابات پیش رو، از منظر دکتر توکلی ارزیابی کرده و نتیجه آن را به سمع و نظر مخاطبان شرق برسانیم.

از منظر جامعه شناسی چه دلیلی برای مشارکت وجود دارد؟
از نظر جامعه‌شناسی سیاسی، مشارکت اجتماعی به طور عام و مشارکت سیاسی به طور خاص، همیشه یکی از شاخص‌های توسعه اجتماعی و سیاسی هر کشوری بوده است. میزان مشارکت نشان می‌دهد مردم نسبت به وضعیتی که در آن قرار گرفته‌اند، مسئولیت و تعهد دارند و نشان دهنده سرمایه اجتماعی والای جامعه می‌باشد. در نتیجه برای جامعه‌شناسان، دانشمندان علوم سیاسی و سیاستمداران، افزایش میزان مشارکت مردم بسیار مهم است. جنبه دیگر این موضوع، این است که مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری حق تمام شهروندان ایران است که در قانون اساسی نیز به آن اشاره شده است و ما باید از حق خود به درستی استفاده کنیم. در مورد انتخابات ریاست جمهوری این دوره نیز، مشارکت سیاسی باعث می‌شود دولت آقای روحانی با رای قاطع‌تر برنده انتخابات شود. می‌توانیم انتخابات را که یکی از شاخص‌های دموکراسی می‌باشد، با مشارکت خود تقویت کنیم. در نتیجه هم تقویت و تمرین دموکراسی را در انتخابات می‌بینیم و هم اینکه مسئولیت و تعهد ما به مسائل جامعه نشان داده می‌شود. ‌اگر مردم در انتخابات مشارکت نداشته باشند، رئیس‌جمهور آینده، رئیس‌جمهوری ضعیف می‌باشد .بر همین اساس رئیس‌جمهوری ضعیف نمی‌تواند برنامه‌های خود را به شیوه صحیح انجام دهد یا برنامه‌هایی ارائه دهد که مورد توجه مردم باشد.
از طرفی ممکن است با کاهش مشارکت مردمی، میزان رای جناح اعتدالی و اصلاح‌طلب کاهش یابد که همه ما خوب می‌دانیم و به این نکته واقفیم که با افزایش میزان مشارکت، میزان رای اصلاح‌طلبان نیز افزایش می‌یابد.
عملکرد کلی دولت تدبیر و امید را در طول چهار سال گذشته در مقایسه با دولت‌های گذشته چگونه ارزیابی می کنید؟
عملکرد هر دولت به نسبت گذشته باید به گونه‌ای مقایسه شود که بتوان فهمید سرآغاز هر دولت چگونه بوده است. در ابتدای به سر کار آمدن دولت نهم، شاهد ثبات اقتصادی زیاد، جیاگاه مناسب بین‌المللی ایران، پر بودن صندوق ذخیره ارزی، فروش بالای نفت، ثبات در وضعیت جامعه بودیم. به عبارتی می‌توان گفت تمام امکاناتی که یک دولت بتواند مورد استفاده قرار دهد و زمینه توسعه کشور را فراهم کند برای دولت نهم فراهم بود. اما متاسفانه شاهد افزایش چند برابری دلار، تورم بسیار زیاد، نزول وضعیت کشور در سطح بین‌المللی، ایجاد تحریم‌های بانکی و غیربانکی، آسیب اعتماد میان دولت و ملت، ایجاد فسادهای مالی اقتصادی بودیم.
اما دولت آقای روحانی تمام این مشکلات را تحویل گرفت و به گفته آقای جهانگیری: "ویرانه‌ای بود که چند سال اول فقط مجبور به آواربرداری بودیم". باتوجه به وضعیتی که آقای روحانی تحویل گرفت، بنده معتقد هستم که واقعا قوی عمل شد و موجب بازتعریف جایگاه ایران در سطح بین‌المللی شد، تورم مهار شد. اگرچه رکود همچنان مردم را آزار می‌دهد و مشکلاتی برای ملت به وجود آورده است، اما روند اقتصادی به گونه‌ی است که می‌توانیم امیدوار باشیم که در آینده‌ای نزدیک شاهد رونق اقتصادی در جامعه باشیم هرچند که اکنون نیز بعضی از نشانه‌های رونق اقتصادی را می‌بینیم. اعتماد میان دولت و ملت ترمیم شده است، و احساس مسئولیت افزایش یافته است. بنظر بنده واقعا زمان تحویل دولت و زمانی که کارهای اقتصادی و اجتماعی انجام شد، قابل مقایسه نمی‌باشد. می‌توان گفت دولت نهم و دهم ایران را ورشکست کرد و به گفته آقای محسن رضایی ایران را به لبه پرتگاه برد. اما دولت روحانی، وضعیتی باثبات در ایران ایجاد کرد و جای امیدواری است که در آینده وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران بهتر شود. به طور کلی می‌توان گفت عقلانیتی به جامعه ما بازگشته که چه در میان مردم و چه در میان مسئولان، ما به طور مشخص شاهد این موضوع هستیم. و ارتباط ما با کشورهای بزرگ دنیا و اقتصادهای بزرگ دنیا، ارتباطی عقلانی است. چه در رابطه با کشورهایی مانند آلمان، ایتالیا، فرانسه و یا کشورهایی که قبلا با آنها ارتباط داشته‌ایم، مانند چین و روسیه، نوع ارتباط و ماهیت ارتباطی اقتصادی ما با این کشورها تغییر کرده است. ایران همچنان با چین رابطه دارد اما نوع ارتباط با چین، هند و با روسیه متفاوت است و مبتنی بر عقلانیت می‌باشد. سرمایه‌گذاری‌هایی که در حوزه نفت و پتروشیمی انجام می‌شود، موجب امیدواری به آینده اقتصادی کشور است.
دلیل حمایت قاطع اصلاح طلبان از دولت اعتدالی حسن روحانی چیست؟
ترکیب شغلی یا سنی کسانی که حامی دولت روحانی هستند، و کسانی که در چند روز گذشته اعلام حمایت کرده‌اند، نشان می‌دهد که اعتماد نسبت به دولت روحانی به میزان قابل توجه‌ای در میان اقشاری از جامعه که به عنوان نخبه از آن‌ها نام برده می‌شود، بیشتر شده. همچنین حمایت قشر فرهنگی، اساتید دانشگاه و... در مورد اعتماد دولت روحانی خوشبینی ایجاد کرده است و امیدواریم بتواند مسائل ، مشکلات را حل کند. دلیل حمایت اصلاح‌طلبان از دولت روحانی مختلف است. اما یکی از این دلایل که آقای حجاریان نیز به آن اشاره کردند، ما در وضعیتی استثنایی قرار داریم و آقای روحانی می‌تواند وضعیت موجود را قاعده‌مند و آن را به وضعیتی عادی تبدیل کند. در وضعیت عادی، سیاست‌ورزی برای اصلاح‌طلبان امکان‌پذر می‌باشد و می‌توانند برنامه‌های خود را اجرا کنند. یکی از بهترین شخصیت‌هایی که می‌تواند در وضعیت استثنایی موجود ایران نقش‌آفرینی و اقدام به پیشبرد برنامه‌های خود کند، شخصیتی مانند آقای روحانی است که دارای اعتدال می‌باشد و تعدادی از اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان وی را قبول دارند. دلیل دیگری که می‌توان نام برد، واقع‌بینی اصلاح‌طلبان است که معتقداند روحانی به عنوان یک کاندیدای مناسب می‌تواند در عرصه سیاست ایران نقش مناسبی ایفا کند. برنامه‌های روحانی تا حد زیادی به برنامه‌های اصلاح‌طلبان نزدیک می‌باشد. در این موقعیت و در این فضای سیاسی، شاید اصلاح‌طلب نتواند برنامه‌های خود را به خوبی اجرا کند یا حتی تایید نشود. به همت آقای روحانی ایران در حال گذر از وضعیت استثنایی به وضعیت عادی و حاکم شدن آرامش بر جامعه است، وضعیت اقتصاد در حال رسیدن به تعادل است، وضعیت اجتماعی سیاسی در حال بهتر شدن است، و هم اینکه برنامه‌های عقلانی در دستور کار خود دارد. بنظر بنده این‌ها دلایل قابل قبولی ا‌ست برای حمایت از دولت آقای روحانی.
جنابعالی چه تحلیلی از اهمیت انتخاب دوباره حسن روحانی از منظر سیاست خارجی و همچنین مسائل داخلی دارید؟
همانطور که گفته شد، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دولت روحانی در حوزه روابط بین‌الملل بود. با توجه به اینکه منطقه خاورمیانه گرفتار مسائل و مشکلات زیادی است، در سوریه، یمن، عراق، بحرین و... بحران‌های مختلف وجود دارد، دولت روحانی و تیم دیپلوماسی وی نقش فوق‌العاده مهمی ایفا کرد. از این جهت که می‌توانند ابتکار عمل را به دست گرفته و مشکلاتی که مردم را گرفتار ناراحتی کرده، تا حد زیادی کاهش دهند. اگر حسن روحانی و دولت وی دوباره انتخاب نشود، واقعا تیم دیپلوماسی آینده دولت نمی‌تواند کارایی دکتر ظریف و تیم همراه وی را داشته باشد. اگر این تیم جدید، توانایی و درک سیاسی نداشته باشند، به جای رفع مسائل و مشکلات، بر مشکلات می‌افزایند.
این تیم دیپلماسی ضمن مهار عربستان، تا حد زیادی از افزایش تنش‌ها جلوگیری کرده است. و این امر می‌تواند به امنیت و آرامش منطقه کمک کند. دولت آمریکا نیز به همین دلیل بخشی از تحریم‌ها را معلق نگاه داشته تا دولت آینده ایران مشخص شود و سیاست‌های خود را متناسب با دولت آینده پیاده می‌کند. و اگر دولت روحانی انتخاب شود، احتمال دارد سیاست‌های منطقی‌تری از طرف آمریکا انتخاب شود.
در مورد مسائل داخلی نیز، یکی از مشکلاتی که ملت ایران دچار آن هستند، رکود اقتصادی است. برنامه‌هایی که دولت اعلام کرده از جمله جذب سرمایه‌گذار خارجی، تقویت بخش خصوصی، مهار تورم، اضافه کردن بودجه عمرانی، در صورت عملی شدن از جانب دولت، بزرگترین مساله دولت حل می‌شود.
اما در مورد مسائل اجتماعی اگر بر سر ان‌جی‌او ها، بخش خصوصی و جامعه مدنی و حوزه عمومی تاکید شود، می‌توان بخشی از مشکلات را حل کند. هرچند که در برنامه‌ها کمتر مشاهده شده که اشاره به این‌ها شود. اما امیدواریم اگر کابینه تغییر پیدا کند، اهتمام بیشتری به ان‌جی‌اوها داده شود و نهادهای مدنی در حوزه مسائل اجتماعی بتوانند ابتکار عمل به دست گرفته و قسمتی از مشکلات را حل کنند.
آیا دولت دوم روحانی میتواند با ادامه برنامه های دولت اول، رشد شاخص های کلان اقتصادی را تثبیت و تسریع کند یا بایستی در برنامه های خود بازنگری نماید؟
ادامه برنامه‌های قبلی به اضافه بازنگری در بعضی مسائل بخصوص در حوزه علوم انسانی تا حدی نیازبه آزمایش و خطا وجود دارد. دولت روحانی درک بیشتری از مسائل و مشکلات موجود در جامعه دارد، زمانی که تحریم‌ها تا حد زیادی کاهش یابد، امکانات بیشتری به دولت داده می‌شود. طبیعی‌ است که هم تغییرات در کابینه و هم تغییر در برنامه‌هایی که تا به امروز انجام شده مشاهده شود. اگر قرار بر ادامه برنامه‌های قبلی و اجرای آنها به همین شیوه باشد، بنظر می‌رسد مسائل و مشکلاتی ایجاد شود و نتوانند به اهداف خود برسند. اما طبیعی است و در تمام دولت‌ها این مساله دیده می‌شود، با به وجود آمدن شرایط جدید، ضمن اعتقاد بنده به عملکرد دولت روحانی در مورد انتخاب برنامه‌های کلی صحیح، اما در تاکتیک‌ها و کسانی که تاکتیک‌ها را انجام می‌دهند، لازم است تغییراتی به وجود آید. همانطور که آقای روحانی نیز اشاره کردند، دولت آینده دولتی جوانتر خواهد بود و در زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی، تقویت بخش خصوصی، مهار تورم و مسائل دیگر، استراتژی صحیح داشته. و اگر این استراتژی حفظ و تاکتیک‌ها تغییر یابند، به نظر بنده دولت روحانی می‌تواند در دور دوم نیز موفق باشد. و کم کم به هدفی که اصلاح‌طلبان در انتخاب روحانی، در آرام شدن ایران داشتند، در حوزه اقتصاد نیز می‌توان از حالت استثنایی خارج و تبدیل به جامعه‌ای عادی با برنامه‌ریزی عادی شویم. سیاست‌های آوربرداری با سیاست‌های تاسیس یک سازه، تا حدی متفاوت است، اما در تاکتیک‌ها می‌توان تغییر جدی ایجاد کرد.
به نظر شما دلیل حملات تخریبی علیه دولت در مناظره های گذشته و همچنین در فضای رسانه و فضای مجازی چیست؟
به هرحال این یک مسئله بدیهی است، در رقابت، این موارد وجود دارد. اما متاسفانه چون رقیبان برنامه مشخصی ندارند و نمی‌توانند در این زمینه موفق عمل کنند، مجبورند متوسل به روش‌های تخریبی شوند. شاید برای یکی از کاندیداها بیشتر مسائل شخصی مهم باشد، در دوره قبل که آقای روحانی اجازه ندادند رئیس جمهور شود، و آقای روحانی را مانع اصلی رئیس جمهور شدن خود بداند. شاید کاندیدای دیگر معتقد باشد اگر از این روش استفاده کند، چون در گذشته و در دولت نهم و جواب داده است، بتواند نتیجه بگیرد. اما بیشتر از اینکه بحث از تخریب کنیم، فکر می‌کنم بهتر است در انتخابات ریاست جمهوری و در رقابت میان کاندیداها، از لفظ تخریب استفاده نکنیم. اگرچه امیدواریم انتقادها، انتقادهایی درست و سازنده باشد و نوع برخوردها، برخوردهایی اخلاقی باشد، اما به هر حال در انتخابات ریاست جمهوری رقابت‌هایی وجود دارد که گاهی در رقابت نیز شاهد بی‌انصافی‌هایی هستیم و دور از اخلاق سخنانی مطرح شود. اگرچه آقای روحانی نباید وارد این حوزه شوند که شاید طرف مقابل مهارت بیشتری در این زمینه دارد. برای مثال چندسال قبل که يكي از اساتيد برجسته به دانشگاه امیرکبیر دعوت شدند، شاهد برپایی چوبه دار توسط تندروها بودیم، آن استاد در سخنان خود با دانشجویان گفت: "تسلیم شیوه‌های خشونت‌آمیز رقیب نشوید". بنظر بنده روحانی نیز نباید اجازه دهد رقبا برای رفتار وی تعیین تکلیف کنند. بلکه باید رفتار خود را بر آنان تحمیل کند و با رفتاری منصفانه و اخلاقی، می‌تواند بیشتر در ملت نیز نفوذ کند. در فضای رسانه‌ای به این دلیل که افراد می‌توانند گمنام یا با نام‌های مختلف حضور یابند، انسان‌هایی که انگیزه خشونت‌آمیز و تخریب دارند، بیشتر خود را به نمایش می‌گذارد. همانگونه که مولوی می‌گوید: "آنچنان را آنچنان‌تر می‌کند"، فکر می‌کنم شبکه‌های مجازی نیز چنین‌اند. انسان‌های بی‌انصاف، بی‌انصاف‌تر و انسان‌های خوب، بهتر می‌شوند. خوشبختانه کسانی که طرفدار آقای روحانی هستند، اکثرا انسان‌های خوب هستند، در نتیجه کمتر سعی در تخریب رقیب‌های آقای روحانی دارند. اما گاهی می‌بینیم فضای تخریبی نسبت به تمام کاندیداها وجود دارد و چون شبکه‌های مجازی آنچان را آنچنان‌تر می‌کند، حالت تخریبی، تقویت شده و بیشتر خود را نشان می‌دهد. کسانی که حرفی برای گفتن و انتقاد سازنده‌ای ندارند، مجبورند به چنین مسائلی متوصل شوند.
نگاه دولت تدبیر و امید به موضوع اقوام و مذاهب را تا چه حد برآورده کردن سطح مطالبات در این حوزه می بینید؟
در زمینه اقوام و مذاهب، یکی از کارهایی که دولت روحانی حتی قبل از ریاست جمهوری انجام داد، تنظیم بیانیه تاریخی بود. بیانیه‌ای که به سندی در دست ملت تبدیل شد و مردم آن را مورد توجه قرار دادند. ما در هیچ دولت و هیچ کاندیدایی چنین سندی را مشاهده نکردیم. اما بیانیه یاد شده تا چه حدی اجرا شد؟
قبل از اینکه در این مورد بحث کنیم، اگر بیانیه را به عنوان سندی در نظر بگیرم و سطح انتظارات مردم کردستان را در نظر بگیریم، می‌بینیم که به نسبت مناطق دیگر، بیشتر است. اگر با توجه به این دو مساله عملکرد دولت روحانی را بررسی کنیم، می‌توان گفت جای انتقاد وجود دارد. اما در کل با توجه به بیانیه‌ای که اعلام شد، و با توجه به سطح انتظارات مردم، فکر می‌کنم انتقادات به دولت آقای روحانی در این زمینه زیاد است. امیدواریم که در دولت آینده قسمتی از کارها بهتر و قوی‌تر انجام شود. شاید خود آقای روحانی نیز از این مساله آگاهی نداشته باشد اما بعنوان انتقادی که نتوانستند سرمایه اجتماعی که در ستادهای آقای روحانی شکل گرفته بود، حفظ کنند، وجود دارد. همچنین عدم ارتباط میان مشاور ارشد رئیس‌جمهور و اقوام و مذاهب، از انتقادهایی است که وارد می‌باشد.
با توجه به وضعیت فعلی توجه به اقوام در دولت آینده روحانی بیشتر خواهد بود یا کمتر؟
من فکر می‌کنم می‌تواند بهتر باشد، و خود ایشان هم وعده داده بودند و امروز نیز در کرمانشاه اشاره کردند که دولت صد درصدی است، امیدوارم مشاورینی انتخاب کنند، یا کسانی همراه آقای روحانی باشند که بتوانند در این زمینه سخن بگویند، دلسوز مردم کردستان باشند و اطلاعات صحیحی بدهند. من فکر می‌کنم اطلاعات درست به ایشان داده نمی‌شود، مشاور مناسب ندارند و اگر مشاورین مناسب و اطلاعات صحیح وجود داشته باشد، در عزل و نصب‌های مناطق قومی‌نشین، بتوانند افراد مناسبی انتخاب کنند و این افراد صداقت داشته باشند، و بتوانند نگاه امنیتی را تا حدی حذف کنند، می‌توانند در این زمینه موفق‌تر عمل کنند. و این امیدواری وجود دارد که همانگونه که در حوزه اقتصاد بهتر عمل کنند و برنامه‌های خود را اجرا کنند، در زمینه اقوام و مذاهب بتوانند موفق عمل کنند.
به عنوان آخرین کلام؟
امیدوارم مردم ما انتخابات و روحانی را فراموش نکنند.

خالد توکلی دارای دکترای جامعه شناسی، مدرس دانشگاه، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی مدنی اصلاح طلب از چهره های شناخته شده و صاحب نظر در سطح استان کردستان و همچنین در سطح ملی می‌باشند. در مصاحبه‌ای که توسط امید باتو انجام شده در صدد آن هستیم جایگاه و اهمیت دولت اعتدال را در کردستان و در انتخابات پیش رو، از منظر دکتر توکلی ارزیابی کرده و نتیجه آن را به سمع و نظر مخاطبان شرق برسانیم.

از منظر جامعه شناسی چه دلیلی برای مشارکت وجود دارد؟
از نظر جامعه‌شناسی سیاسی، مشارکت اجتماعی به طور عام و مشارکت سیاسی به طور خاص، همیشه یکی از شاخص‌های توسعه اجتماعی و سیاسی هر کشوری بوده است. میزان مشارکت نشان می‌دهد مردم نسبت به وضعیتی که در آن قرار گرفته‌اند، مسئولیت و تعهد دارند و نشان دهنده سرمایه اجتماعی والای جامعه می‌باشد. در نتیجه برای جامعه‌شناسان، دانشمندان علوم سیاسی و سیاستمداران، افزایش میزان مشارکت مردم بسیار مهم است. جنبه دیگر این موضوع، این است که مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری حق تمام شهروندان ایران است که در قانون اساسی نیز به آن اشاره شده است و ما باید از حق خود به درستی استفاده کنیم. در مورد انتخابات ریاست جمهوری این دوره نیز، مشارکت سیاسی باعث می‌شود دولت آقای روحانی با رای قاطع‌تر برنده انتخابات شود. می‌توانیم انتخابات را که یکی از شاخص‌های دموکراسی می‌باشد، با مشارکت خود تقویت کنیم. در نتیجه هم تقویت و تمرین دموکراسی را در انتخابات می‌بینیم و هم اینکه مسئولیت و تعهد ما به مسائل جامعه نشان داده می‌شود. ‌اگر مردم در انتخابات مشارکت نداشته باشند، رئیس‌جمهور آینده، رئیس‌جمهوری ضعیف می‌باشد .بر همین اساس رئیس‌جمهوری ضعیف نمی‌تواند برنامه‌های خود را به شیوه صحیح انجام دهد یا برنامه‌هایی ارائه دهد که مورد توجه مردم باشد.
از طرفی ممکن است با کاهش مشارکت مردمی، میزان رای جناح اعتدالی و اصلاح‌طلب کاهش یابد که همه ما خوب می‌دانیم و به این نکته واقفیم که با افزایش میزان مشارکت، میزان رای اصلاح‌طلبان نیز افزایش می‌یابد.
عملکرد کلی دولت تدبیر و امید را در طول چهار سال گذشته در مقایسه با دولت‌های گذشته چگونه ارزیابی می کنید؟
عملکرد هر دولت به نسبت گذشته باید به گونه‌ای مقایسه شود که بتوان فهمید سرآغاز هر دولت چگونه بوده است. در ابتدای به سر کار آمدن دولت نهم، شاهد ثبات اقتصادی زیاد، جیاگاه مناسب بین‌المللی ایران، پر بودن صندوق ذخیره ارزی، فروش بالای نفت، ثبات در وضعیت جامعه بودیم. به عبارتی می‌توان گفت تمام امکاناتی که یک دولت بتواند مورد استفاده قرار دهد و زمینه توسعه کشور را فراهم کند برای دولت نهم فراهم بود. اما متاسفانه شاهد افزایش چند برابری دلار، تورم بسیار زیاد، نزول وضعیت کشور در سطح بین‌المللی، ایجاد تحریم‌های بانکی و غیربانکی، آسیب اعتماد میان دولت و ملت، ایجاد فسادهای مالی اقتصادی بودیم.
اما دولت آقای روحانی تمام این مشکلات را تحویل گرفت و به گفته آقای جهانگیری: "ویرانه‌ای بود که چند سال اول فقط مجبور به آواربرداری بودیم". باتوجه به وضعیتی که آقای روحانی تحویل گرفت، بنده معتقد هستم که واقعا قوی عمل شد و موجب بازتعریف جایگاه ایران در سطح بین‌المللی شد، تورم مهار شد. اگرچه رکود همچنان مردم را آزار می‌دهد و مشکلاتی برای ملت به وجود آورده است، اما روند اقتصادی به گونه‌ی است که می‌توانیم امیدوار باشیم که در آینده‌ای نزدیک شاهد رونق اقتصادی در جامعه باشیم هرچند که اکنون نیز بعضی از نشانه‌های رونق اقتصادی را می‌بینیم. اعتماد میان دولت و ملت ترمیم شده است، و احساس مسئولیت افزایش یافته است. بنظر بنده واقعا زمان تحویل دولت و زمانی که کارهای اقتصادی و اجتماعی انجام شد، قابل مقایسه نمی‌باشد. می‌توان گفت دولت نهم و دهم ایران را ورشکست کرد و به گفته آقای محسن رضایی ایران را به لبه پرتگاه برد. اما دولت روحانی، وضعیتی باثبات در ایران ایجاد کرد و جای امیدواری است که در آینده وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران بهتر شود. به طور کلی می‌توان گفت عقلانیتی به جامعه ما بازگشته که چه در میان مردم و چه در میان مسئولان، ما به طور مشخص شاهد این موضوع هستیم. و ارتباط ما با کشورهای بزرگ دنیا و اقتصادهای بزرگ دنیا، ارتباطی عقلانی است. چه در رابطه با کشورهایی مانند آلمان، ایتالیا، فرانسه و یا کشورهایی که قبلا با آنها ارتباط داشته‌ایم، مانند چین و روسیه، نوع ارتباط و ماهیت ارتباطی اقتصادی ما با این کشورها تغییر کرده است. ایران همچنان با چین رابطه دارد اما نوع ارتباط با چین، هند و با روسیه متفاوت است و مبتنی بر عقلانیت می‌باشد. سرمایه‌گذاری‌هایی که در حوزه نفت و پتروشیمی انجام می‌شود، موجب امیدواری به آینده اقتصادی کشور است.
دلیل حمایت قاطع اصلاح طلبان از دولت اعتدالی حسن روحانی چیست؟
ترکیب شغلی یا سنی کسانی که حامی دولت روحانی هستند، و کسانی که در چند روز گذشته اعلام حمایت کرده‌اند، نشان می‌دهد که اعتماد نسبت به دولت روحانی به میزان قابل توجه‌ای در میان اقشاری از جامعه که به عنوان نخبه از آن‌ها نام برده می‌شود، بیشتر شده. همچنین حمایت قشر فرهنگی، اساتید دانشگاه و... در مورد اعتماد دولت روحانی خوشبینی ایجاد کرده است و امیدواریم بتواند مسائل ، مشکلات را حل کند. دلیل حمایت اصلاح‌طلبان از دولت روحانی مختلف است. اما یکی از این دلایل که آقای حجاریان نیز به آن اشاره کردند، ما در وضعیتی استثنایی قرار داریم و آقای روحانی می‌تواند وضعیت موجود را قاعده‌مند و آن را به وضعیتی عادی تبدیل کند. در وضعیت عادی، سیاست‌ورزی برای اصلاح‌طلبان امکان‌پذر می‌باشد و می‌توانند برنامه‌های خود را اجرا کنند. یکی از بهترین شخصیت‌هایی که می‌تواند در وضعیت استثنایی موجود ایران نقش‌آفرینی و اقدام به پیشبرد برنامه‌های خود کند، شخصیتی مانند آقای روحانی است که دارای اعتدال می‌باشد و تعدادی از اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان وی را قبول دارند. دلیل دیگری که می‌توان نام برد، واقع‌بینی اصلاح‌طلبان است که معتقداند روحانی به عنوان یک کاندیدای مناسب می‌تواند در عرصه سیاست ایران نقش مناسبی ایفا کند. برنامه‌های روحانی تا حد زیادی به برنامه‌های اصلاح‌طلبان نزدیک می‌باشد. در این موقعیت و در این فضای سیاسی، شاید اصلاح‌طلب نتواند برنامه‌های خود را به خوبی اجرا کند یا حتی تایید نشود. به همت آقای روحانی ایران در حال گذر از وضعیت استثنایی به وضعیت عادی و حاکم شدن آرامش بر جامعه است، وضعیت اقتصاد در حال رسیدن به تعادل است، وضعیت اجتماعی سیاسی در حال بهتر شدن است، و هم اینکه برنامه‌های عقلانی در دستور کار خود دارد. بنظر بنده این‌ها دلایل قابل قبولی ا‌ست برای حمایت از دولت آقای روحانی.
جنابعالی چه تحلیلی از اهمیت انتخاب دوباره حسن روحانی از منظر سیاست خارجی و همچنین مسائل داخلی دارید؟
همانطور که گفته شد، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دولت روحانی در حوزه روابط بین‌الملل بود. با توجه به اینکه منطقه خاورمیانه گرفتار مسائل و مشکلات زیادی است، در سوریه، یمن، عراق، بحرین و... بحران‌های مختلف وجود دارد، دولت روحانی و تیم دیپلوماسی وی نقش فوق‌العاده مهمی ایفا کرد. از این جهت که می‌توانند ابتکار عمل را به دست گرفته و مشکلاتی که مردم را گرفتار ناراحتی کرده، تا حد زیادی کاهش دهند. اگر حسن روحانی و دولت وی دوباره انتخاب نشود، واقعا تیم دیپلوماسی آینده دولت نمی‌تواند کارایی دکتر ظریف و تیم همراه وی را داشته باشد. اگر این تیم جدید، توانایی و درک سیاسی نداشته باشند، به جای رفع مسائل و مشکلات، بر مشکلات می‌افزایند.
این تیم دیپلماسی ضمن مهار عربستان، تا حد زیادی از افزایش تنش‌ها جلوگیری کرده است. و این امر می‌تواند به امنیت و آرامش منطقه کمک کند. دولت آمریکا نیز به همین دلیل بخشی از تحریم‌ها را معلق نگاه داشته تا دولت آینده ایران مشخص شود و سیاست‌های خود را متناسب با دولت آینده پیاده می‌کند. و اگر دولت روحانی انتخاب شود، احتمال دارد سیاست‌های منطقی‌تری از طرف آمریکا انتخاب شود.
در مورد مسائل داخلی نیز، یکی از مشکلاتی که ملت ایران دچار آن هستند، رکود اقتصادی است. برنامه‌هایی که دولت اعلام کرده از جمله جذب سرمایه‌گذار خارجی، تقویت بخش خصوصی، مهار تورم، اضافه کردن بودجه عمرانی، در صورت عملی شدن از جانب دولت، بزرگترین مساله دولت حل می‌شود.
اما در مورد مسائل اجتماعی اگر بر سر ان‌جی‌او ها، بخش خصوصی و جامعه مدنی و حوزه عمومی تاکید شود، می‌توان بخشی از مشکلات را حل کند. هرچند که در برنامه‌ها کمتر مشاهده شده که اشاره به این‌ها شود. اما امیدواریم اگر کابینه تغییر پیدا کند، اهتمام بیشتری به ان‌جی‌اوها داده شود و نهادهای مدنی در حوزه مسائل اجتماعی بتوانند ابتکار عمل به دست گرفته و قسمتی از مشکلات را حل کنند.
آیا دولت دوم روحانی میتواند با ادامه برنامه های دولت اول، رشد شاخص های کلان اقتصادی را تثبیت و تسریع کند یا بایستی در برنامه های خود بازنگری نماید؟
ادامه برنامه‌های قبلی به اضافه بازنگری در بعضی مسائل بخصوص در حوزه علوم انسانی تا حدی نیازبه آزمایش و خطا وجود دارد. دولت روحانی درک بیشتری از مسائل و مشکلات موجود در جامعه دارد، زمانی که تحریم‌ها تا حد زیادی کاهش یابد، امکانات بیشتری به دولت داده می‌شود. طبیعی‌ است که هم تغییرات در کابینه و هم تغییر در برنامه‌هایی که تا به امروز انجام شده مشاهده شود. اگر قرار بر ادامه برنامه‌های قبلی و اجرای آنها به همین شیوه باشد، بنظر می‌رسد مسائل و مشکلاتی ایجاد شود و نتوانند به اهداف خود برسند. اما طبیعی است و در تمام دولت‌ها این مساله دیده می‌شود، با به وجود آمدن شرایط جدید، ضمن اعتقاد بنده به عملکرد دولت روحانی در مورد انتخاب برنامه‌های کلی صحیح، اما در تاکتیک‌ها و کسانی که تاکتیک‌ها را انجام می‌دهند، لازم است تغییراتی به وجود آید. همانطور که آقای روحانی نیز اشاره کردند، دولت آینده دولتی جوانتر خواهد بود و در زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی، تقویت بخش خصوصی، مهار تورم و مسائل دیگر، استراتژی صحیح داشته. و اگر این استراتژی حفظ و تاکتیک‌ها تغییر یابند، به نظر بنده دولت روحانی می‌تواند در دور دوم نیز موفق باشد. و کم کم به هدفی که اصلاح‌طلبان در انتخاب روحانی، در آرام شدن ایران داشتند، در حوزه اقتصاد نیز می‌توان از حالت استثنایی خارج و تبدیل به جامعه‌ای عادی با برنامه‌ریزی عادی شویم. سیاست‌های آوربرداری با سیاست‌های تاسیس یک سازه، تا حدی متفاوت است، اما در تاکتیک‌ها می‌توان تغییر جدی ایجاد کرد.
به نظر شما دلیل حملات تخریبی علیه دولت در مناظره های گذشته و همچنین در فضای رسانه و فضای مجازی چیست؟
به هرحال این یک مسئله بدیهی است، در رقابت، این موارد وجود دارد. اما متاسفانه چون رقیبان برنامه مشخصی ندارند و نمی‌توانند در این زمینه موفق عمل کنند، مجبورند متوسل به روش‌های تخریبی شوند. شاید برای یکی از کاندیداها بیشتر مسائل شخصی مهم باشد، در دوره قبل که آقای روحانی اجازه ندادند رئیس جمهور شود، و آقای روحانی را مانع اصلی رئیس جمهور شدن خود بداند. شاید کاندیدای دیگر معتقد باشد اگر از این روش استفاده کند، چون در گذشته و در دولت نهم و جواب داده است، بتواند نتیجه بگیرد. اما بیشتر از اینکه بحث از تخریب کنیم، فکر می‌کنم بهتر است در انتخابات ریاست جمهوری و در رقابت میان کاندیداها، از لفظ تخریب استفاده نکنیم. اگرچه امیدواریم انتقادها، انتقادهایی درست و سازنده باشد و نوع برخوردها، برخوردهایی اخلاقی باشد، اما به هر حال در انتخابات ریاست جمهوری رقابت‌هایی وجود دارد که گاهی در رقابت نیز شاهد بی‌انصافی‌هایی هستیم و دور از اخلاق سخنانی مطرح شود. اگرچه آقای روحانی نباید وارد این حوزه شوند که شاید طرف مقابل مهارت بیشتری در این زمینه دارد. برای مثال چندسال قبل که يكي از اساتيد برجسته به دانشگاه امیرکبیر دعوت شدند، شاهد برپایی چوبه دار توسط تندروها بودیم، آن استاد در سخنان خود با دانشجویان گفت: "تسلیم شیوه‌های خشونت‌آمیز رقیب نشوید". بنظر بنده روحانی نیز نباید اجازه دهد رقبا برای رفتار وی تعیین تکلیف کنند. بلکه باید رفتار خود را بر آنان تحمیل کند و با رفتاری منصفانه و اخلاقی، می‌تواند بیشتر در ملت نیز نفوذ کند. در فضای رسانه‌ای به این دلیل که افراد می‌توانند گمنام یا با نام‌های مختلف حضور یابند، انسان‌هایی که انگیزه خشونت‌آمیز و تخریب دارند، بیشتر خود را به نمایش می‌گذارد. همانگونه که مولوی می‌گوید: "آنچنان را آنچنان‌تر می‌کند"، فکر می‌کنم شبکه‌های مجازی نیز چنین‌اند. انسان‌های بی‌انصاف، بی‌انصاف‌تر و انسان‌های خوب، بهتر می‌شوند. خوشبختانه کسانی که طرفدار آقای روحانی هستند، اکثرا انسان‌های خوب هستند، در نتیجه کمتر سعی در تخریب رقیب‌های آقای روحانی دارند. اما گاهی می‌بینیم فضای تخریبی نسبت به تمام کاندیداها وجود دارد و چون شبکه‌های مجازی آنچان را آنچنان‌تر می‌کند، حالت تخریبی، تقویت شده و بیشتر خود را نشان می‌دهد. کسانی که حرفی برای گفتن و انتقاد سازنده‌ای ندارند، مجبورند به چنین مسائلی متوصل شوند.
نگاه دولت تدبیر و امید به موضوع اقوام و مذاهب را تا چه حد برآورده کردن سطح مطالبات در این حوزه می بینید؟
در زمینه اقوام و مذاهب، یکی از کارهایی که دولت روحانی حتی قبل از ریاست جمهوری انجام داد، تنظیم بیانیه تاریخی بود. بیانیه‌ای که به سندی در دست ملت تبدیل شد و مردم آن را مورد توجه قرار دادند. ما در هیچ دولت و هیچ کاندیدایی چنین سندی را مشاهده نکردیم. اما بیانیه یاد شده تا چه حدی اجرا شد؟
قبل از اینکه در این مورد بحث کنیم، اگر بیانیه را به عنوان سندی در نظر بگیرم و سطح انتظارات مردم کردستان را در نظر بگیریم، می‌بینیم که به نسبت مناطق دیگر، بیشتر است. اگر با توجه به این دو مساله عملکرد دولت روحانی را بررسی کنیم، می‌توان گفت جای انتقاد وجود دارد. اما در کل با توجه به بیانیه‌ای که اعلام شد، و با توجه به سطح انتظارات مردم، فکر می‌کنم انتقادات به دولت آقای روحانی در این زمینه زیاد است. امیدواریم که در دولت آینده قسمتی از کارها بهتر و قوی‌تر انجام شود. شاید خود آقای روحانی نیز از این مساله آگاهی نداشته باشد اما بعنوان انتقادی که نتوانستند سرمایه اجتماعی که در ستادهای آقای روحانی شکل گرفته بود، حفظ کنند، وجود دارد. همچنین عدم ارتباط میان مشاور ارشد رئیس‌جمهور و اقوام و مذاهب، از انتقادهایی است که وارد می‌باشد.
با توجه به وضعیت فعلی توجه به اقوام در دولت آینده روحانی بیشتر خواهد بود یا کمتر؟
من فکر می‌کنم می‌تواند بهتر باشد، و خود ایشان هم وعده داده بودند و امروز نیز در کرمانشاه اشاره کردند که دولت صد درصدی است، امیدوارم مشاورینی انتخاب کنند، یا کسانی همراه آقای روحانی باشند که بتوانند در این زمینه سخن بگویند، دلسوز مردم کردستان باشند و اطلاعات صحیحی بدهند. من فکر می‌کنم اطلاعات درست به ایشان داده نمی‌شود، مشاور مناسب ندارند و اگر مشاورین مناسب و اطلاعات صحیح وجود داشته باشد، در عزل و نصب‌های مناطق قومی‌نشین، بتوانند افراد مناسبی انتخاب کنند و این افراد صداقت داشته باشند، و بتوانند نگاه امنیتی را تا حدی حذف کنند، می‌توانند در این زمینه موفق‌تر عمل کنند. و این امیدواری وجود دارد که همانگونه که در حوزه اقتصاد بهتر عمل کنند و برنامه‌های خود را اجرا کنند، در زمینه اقوام و مذاهب بتوانند موفق عمل کنند.
به عنوان آخرین کلام؟
امیدوارم مردم ما انتخابات و روحانی را فراموش نکنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.