|

(آرمانشهر) از نگاه فیلسوفان چین باستان

بابک صحرانورد

لائوتسه و فلسفه ی تائو ت چينگ لائوتسه، حکیم افسانه ای چین باستان و سراینده این اشعار است که گمان می رود در قرن ششم پیش از میلاد می زیسته است. خالق و پدیدآورنده مکتب تائوئیسم به شمار می رود و مشهورترین کتاب در فلسفه تائوئیسم یعنی (تائو ته چینگ) به او نسبت داده می شود. وی در کتابخانه دربار امپراتور شاغل بوده، اما با این وجود شاگردان زیادی را در میان مردم عادی تربیت نموده است. ریشه فسادهای فردی و اجتماعی را در عدم تعادل میدانسته و با وجود این که مردم آن زمان آمادگی شنیدن مقوله ای مانند خودآگاهی یا حتی خداوند را نداشتند، تلاش نمود تا از طریق آشنا کردن مردم با روح و روشنایی درونی، آنان را در مسیر درست قرار دهد. استادان معاصر با لائوتسه بسیار سخت گیر و خشن بودند، اما او در سخنان خود بسیار از عشق، مهربانی و ضرورت وجود گرایشی ناشی از عشق و عطوفت در روابط بین استاد و شاگرد تأکید داشته است. او همه‌ي آثار مكتوب را رد كرد و معتقد بود دانش فضيلت نيست، زيرا برخي از شرورترين افراد جهان مردم تحصيل و دانشمند بوده اند. ‌‌‌‌‌‌‌‌‌(‌ياد آور اين شعر حافظ: تكيه بر تقوا و دانش در طريقت كافريست). او معتقد بود به كار بستن تائو براي روشن فكر شدن نيست، بلكه براي ساده و نادان ماندن است. در‌يك كشور ايدئال اختراعات معدود است زيرا اختراع تنها برثروت توانگران و قدرت قدرتمندان مي افزايد. در كشور ايدئال قوانين مختصر و معدودند، زيرا هر چه قوانين بيشتر باشد دزداني كه آن قوانين را مي شكنند بيشترند. او آموخت که ما به عنوان انسان بخشی از طبیعت و جزیی از معمای هستی و خلقت خداوند هستیم، و این که یک زندگی خوب و باارزش ، تنها وقتی امکانپذیر است که بخشی از آن خلقت و جزیی از اراده خداوند گردیم. باید با جریان طبیعت پیش برویم، با فصل ها زندگی کنیم، و به ریشه های خود بازگردیم. صلح و آرامش، طبیعت، خوبی و خانواده همه برای لائوتسه یک معنا را تداعی می کنند. منشاء مکتب تائوئیسم بر خلاف مکتب کنفوسیوس در هاله ای از رمز و راز فرو رفته است. بر خلاف اندرزهای روشن و قابل فهم کنفوسیوس ، فلسفه ی تائوئیستی رازوارانه و فهم آن مشکل است. تائوئیست ها تائو را چنین تعبیر می کنند: « نیروئی نامریی، وصف ناشدنی، و غیر مادی که منشاء تمام آنچه هست یا رخ می دهد است.رساله منسوب به لائوتسه محصول انديشه يك تن نيست، بلكه در طول قرون حك و اصلاحاتى در آن صورت گرفته است، اما بيشتر محتويات آن از قرن چهارم قبل از ميلاد است .از ديدگاه فيلسوفان قديم چين هر گونه فعل و انفعالات جهان تحت تاثير نظامى است كه تائو ناميده مى شود. تائو در زبان چينى به معناى راه است و در اصل به بستر رودخانه اطلاق مى شده است مى شده است . پيروان اين فلسفه براى تحولات جهان قانونى ثابت مانند بستر رودخانه قائل بودند و مى گفتند تائو آغاز و انجامى ندارد و پس از پديد آمدن جهان ماد ، تائو نيز براى ايجاد تناسب، در آن جريان يافته است. از اين رو واژه ی تائو به كاسموس (cosmos) يونانى كه به معناى تناسب است، نزديك مى شود. يونانيان جهان را كاسموس مى ناميدند.در رساله تائو ته چينگ آمده است كه هر گاه اشياء در بستر طبيعى خود سير كنند با كمال تناسب حركت خواهند كرد؛ زيرا اين حركت با تائو هماهنگ است ، ولى هر گاه چيزى از بستر طبيعى منحرف شود تناسب خود را از دست مى دهد. هدف نهايى انسان بايد آن باشد كه خود را با تائو هماهنگ كند.پيروي كردن از قانون تائو نتيجه اش رسيدن به خردمندي است كه انسان را به اوج آسمان ها مي رساند. لائوتسه فلسفه «تائو» (طريقت) را پايه گذاري مي كند و توصيه مي كند كه هرگز با طبيعت و هم جنسان خود ستيزه مكن. هنري توماس در كتاب بزرگان فلسفه درباره او مي گويد: «او مانند روسو فيلسوف فرانسوي عصر روشنگري كتاب طبيعت را يگانه راهنماي زندگي معرفي مي كند.»آموزه اصلی آن این است که دائو منشاُ یکتای عالم و تعیین کننده یا موجب همه چیز است و کسی نبا ید بر خلاف طبیعت عمل کند. و مقصد نهایی از سیر وسلوک وحدت با دائو است. در چين كهن ترين فيلسوفان طبيعت پرستاني بودند كه همواره به بيرون يعني به جهان بيروني نظر داشته اند تا به درون، يعني به خود. در حدود قرن ششم پ.م. فلسفه به بررسي مشكلهاي دروني انسان، زندگاني، سرنوشت انسان و اخلاق را آغاز كرده است. پيدايي و متبلور شدن اين ديدگاه يعني انتقال از طبيعت پرستي به انسان پرستي را مي توان بطور دقيق در شخصيت كنفوسيوس نشان داد. تائو‌‌ت چينگ در آستانه اين پيدايش مي ايستد.
ادامه دارد...
پانوشت:
١٢-چین باستان، النور ج. هال، ترجمه مهدی حقیقت خواه، تهران: ققنوس، ١٣٨٦ صص٧٧ و ٧٨ و ٧٩

لائوتسه و فلسفه ی تائو ت چينگ لائوتسه، حکیم افسانه ای چین باستان و سراینده این اشعار است که گمان می رود در قرن ششم پیش از میلاد می زیسته است. خالق و پدیدآورنده مکتب تائوئیسم به شمار می رود و مشهورترین کتاب در فلسفه تائوئیسم یعنی (تائو ته چینگ) به او نسبت داده می شود. وی در کتابخانه دربار امپراتور شاغل بوده، اما با این وجود شاگردان زیادی را در میان مردم عادی تربیت نموده است. ریشه فسادهای فردی و اجتماعی را در عدم تعادل میدانسته و با وجود این که مردم آن زمان آمادگی شنیدن مقوله ای مانند خودآگاهی یا حتی خداوند را نداشتند، تلاش نمود تا از طریق آشنا کردن مردم با روح و روشنایی درونی، آنان را در مسیر درست قرار دهد. استادان معاصر با لائوتسه بسیار سخت گیر و خشن بودند، اما او در سخنان خود بسیار از عشق، مهربانی و ضرورت وجود گرایشی ناشی از عشق و عطوفت در روابط بین استاد و شاگرد تأکید داشته است. او همه‌ي آثار مكتوب را رد كرد و معتقد بود دانش فضيلت نيست، زيرا برخي از شرورترين افراد جهان مردم تحصيل و دانشمند بوده اند. ‌‌‌‌‌‌‌‌‌(‌ياد آور اين شعر حافظ: تكيه بر تقوا و دانش در طريقت كافريست). او معتقد بود به كار بستن تائو براي روشن فكر شدن نيست، بلكه براي ساده و نادان ماندن است. در‌يك كشور ايدئال اختراعات معدود است زيرا اختراع تنها برثروت توانگران و قدرت قدرتمندان مي افزايد. در كشور ايدئال قوانين مختصر و معدودند، زيرا هر چه قوانين بيشتر باشد دزداني كه آن قوانين را مي شكنند بيشترند. او آموخت که ما به عنوان انسان بخشی از طبیعت و جزیی از معمای هستی و خلقت خداوند هستیم، و این که یک زندگی خوب و باارزش ، تنها وقتی امکانپذیر است که بخشی از آن خلقت و جزیی از اراده خداوند گردیم. باید با جریان طبیعت پیش برویم، با فصل ها زندگی کنیم، و به ریشه های خود بازگردیم. صلح و آرامش، طبیعت، خوبی و خانواده همه برای لائوتسه یک معنا را تداعی می کنند. منشاء مکتب تائوئیسم بر خلاف مکتب کنفوسیوس در هاله ای از رمز و راز فرو رفته است. بر خلاف اندرزهای روشن و قابل فهم کنفوسیوس ، فلسفه ی تائوئیستی رازوارانه و فهم آن مشکل است. تائوئیست ها تائو را چنین تعبیر می کنند: « نیروئی نامریی، وصف ناشدنی، و غیر مادی که منشاء تمام آنچه هست یا رخ می دهد است.رساله منسوب به لائوتسه محصول انديشه يك تن نيست، بلكه در طول قرون حك و اصلاحاتى در آن صورت گرفته است، اما بيشتر محتويات آن از قرن چهارم قبل از ميلاد است .از ديدگاه فيلسوفان قديم چين هر گونه فعل و انفعالات جهان تحت تاثير نظامى است كه تائو ناميده مى شود. تائو در زبان چينى به معناى راه است و در اصل به بستر رودخانه اطلاق مى شده است مى شده است . پيروان اين فلسفه براى تحولات جهان قانونى ثابت مانند بستر رودخانه قائل بودند و مى گفتند تائو آغاز و انجامى ندارد و پس از پديد آمدن جهان ماد ، تائو نيز براى ايجاد تناسب، در آن جريان يافته است. از اين رو واژه ی تائو به كاسموس (cosmos) يونانى كه به معناى تناسب است، نزديك مى شود. يونانيان جهان را كاسموس مى ناميدند.در رساله تائو ته چينگ آمده است كه هر گاه اشياء در بستر طبيعى خود سير كنند با كمال تناسب حركت خواهند كرد؛ زيرا اين حركت با تائو هماهنگ است ، ولى هر گاه چيزى از بستر طبيعى منحرف شود تناسب خود را از دست مى دهد. هدف نهايى انسان بايد آن باشد كه خود را با تائو هماهنگ كند.پيروي كردن از قانون تائو نتيجه اش رسيدن به خردمندي است كه انسان را به اوج آسمان ها مي رساند. لائوتسه فلسفه «تائو» (طريقت) را پايه گذاري مي كند و توصيه مي كند كه هرگز با طبيعت و هم جنسان خود ستيزه مكن. هنري توماس در كتاب بزرگان فلسفه درباره او مي گويد: «او مانند روسو فيلسوف فرانسوي عصر روشنگري كتاب طبيعت را يگانه راهنماي زندگي معرفي مي كند.»آموزه اصلی آن این است که دائو منشاُ یکتای عالم و تعیین کننده یا موجب همه چیز است و کسی نبا ید بر خلاف طبیعت عمل کند. و مقصد نهایی از سیر وسلوک وحدت با دائو است. در چين كهن ترين فيلسوفان طبيعت پرستاني بودند كه همواره به بيرون يعني به جهان بيروني نظر داشته اند تا به درون، يعني به خود. در حدود قرن ششم پ.م. فلسفه به بررسي مشكلهاي دروني انسان، زندگاني، سرنوشت انسان و اخلاق را آغاز كرده است. پيدايي و متبلور شدن اين ديدگاه يعني انتقال از طبيعت پرستي به انسان پرستي را مي توان بطور دقيق در شخصيت كنفوسيوس نشان داد. تائو‌‌ت چينگ در آستانه اين پيدايش مي ايستد.
ادامه دارد...
پانوشت:
١٢-چین باستان، النور ج. هال، ترجمه مهدی حقیقت خواه، تهران: ققنوس، ١٣٨٦ صص٧٧ و ٧٨ و ٧٩

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.