|

خودکشی نفس جامعه را تنگ کرده است

بررسی پدیده و ناهنجاری اجتماعی در گفتگو با دکتر هادی نقدی

گفتگو- سیده ماریا پاکنهاد: بر اساس تعريف مورد توافق جهانی، خودکشی تنها راه و آخرين راه از بين بردن خودآگاهی فرد در مورد خود است. خودکشی ناشی از نوعی درد و رنج روانی است که شدیدا فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و مانع از ارضای نیازهای روانی او می‌شود. خودکشی در ایران در مقایسه با سال‌های گذشته به وضعیت نگران کننده‌ای رسیده است. گرچه خودکشی مهمترین معضل جهان نیست، اما آمارهایی که از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان‌های بهداشتی کشورها منتشر می‌شود، نگرانی جهانی از میزان خودکشی جوانان را افزایش داده است. خودکشی در بین جوانان به سومین عامل مرگ و میر (بعد از تصادفات و انواع سرطان‌ها) تبدیل شده است که قطعا به عنوان یک معضل اجتماعی، تاثیراتی بر جامعه می‌گذارد.به همین دلیل دکتر هادی نقدی، در گفتگو با ما به بررسی روان‌شناختی خودکشی می‌پردازند.
مهم‌ترین دلایل خودکشی در جامعه ما چیست؟
د.نقدی: خودکشی پدیده‌ای بیوسایکوسوشیال می‌باشد که در واقع سه جنبه بیولوژیک، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی دارد. هرکدام از اینها به شکلی بستری برای خودکشی فراهم می‌کنند. ممکن است در فردی مجموعه‌ای از عوامل زمینه‌ساز باشند و در فرد دیگر عاملی خاص اما با شدت فراوان، زمینه‌ساز اقدام به خودکشی باشد. عنصر یا فاکتور مشترکی که می‌توان نام برد، زمانی است که فرد به شرایطی می‌رسد که احساس ناکامی در برابر دسترسی به موقعیت‌های خاص و اهدافی که در نظر گرفته است، دارد و در مواردی به دلیل روبرو شدن با ناکامی غیر تحمل، امکان اقدام به خودکشی وجود دارد. البته این برای هر انسانی ممکن نیست، مگر افرادی که بیس بیولوژیک داشته باشند، از لحاظ روان‌شناختی آسیب‌پذیر باشند و یا از لحاظ جامعه‌شناختی تحت فشار شدید بیرونی باشند. در نتیجه می‌توان گفت خودکشی محصول بستر فیزیولوژیک و فشارهای درونی یا عوامل روان‌شناختی که ناشی از باورهای غیرمنطقی و نگاه غیرمنطقی شخص به خود و زندگی و فشارهای بیرونی که ناشی از عوامل اجتماعی است، می‌باشد. در کنار تمام این‌ها می‌توان گفت بیماری‌های خاص نیز در اقدام به خودکشی تاثیرگذار است. مشکل یا بیماری صعب‌العلاج یا لاعلاج، می‌تواند زمینه افسردگی فرد را فراهم کند و بعد از افسردگی، ممکن است اقدام به خودکشی اتفاق بیافتد. در اکثر خودکشی‌ها (جز خودکشی‌هایی که بستر هیجانی دارند)، عموما قبل از اقدام به خودکشی، حالتی مانند افسردگی، غمگینی، گوشه‌گیری و... وجود دارد و فرد رفتارهایی از خود نشان می‌دهد که حاکی از تصمیم به خاتمه زندگی است.
میزان خودکشی طی سال های اخیر در استان ما چه تغییری کرده است؟
د.نقدی: متاسفانه خودکشی در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده است. واقعیت این است که افزایش آمار خودکشی، ناشی از افزایش فشارهای اجتماعی و از طرفی نیز ناشی از تغییر در سیستم باورها و ارزش‌های انسانی است. همراه با تغییر در سیستم ارزش‌ها، آستانه تحمل انسان کاهش می‌یابد. در نتیجه شخص به مقدار کمتر می‌تواند فشارهای درونی و محیطی را تحمل کند.
دلایل خودکشی تقسیم‌بندی جنسیتی هم دارد؟ یعنی دلایل اقدام به خودکشی در زنان با دلایل اقدام به خودکشی در مردان متفاوت است؟
د.نقدی: بله معمولا اقدام به خودکشی در خانم‌ها زیاد است اما خودکشی بیشتر در مردان اتفاق می‌افتد. یعنی بیشتر خانم‌ها اقدام به خودکشی می‌کنند اما منجر به مرگ نمی‌شود چون شاید در مواردی بیشتر جنبه نمایشی یا تهدیدی داشته باشد. اما آقایان زمانی که تصمیم به خودکشی می‌گیرند، در تصمیم خود جدی‌تر هستند و درصد بیشتری از اقدام به خودکشی در آقایان منجر به مرگ می‌شود. اما در کل، مساله خودکشی در بین دو جنس، تفاوت‌هایی دارد. بر اساس اینکه در جامعه‌ای قرار گرفته‌ایم که فشارهای روانی بیشتری را به زنان تحمیل می‌کند، در نتیجه زنان را آسیب‌پذیرتر می‌کند. اما در مواقع بحران اقتصادی و... بیشترین قشری که از لحاظ جنسیتی آسیب می‌بینند و احتمال اقدام به خودکشی را دارند، مردان هستند. اما در شرایط ناشی از فشار روانی و فشارهای ناشی از سازگاری با هنجارها، زنان بیشترین احتمال اقدام به خودکشی را دارند.
آیا اختلالات روانی در افراد منجر به خودکشی میشود؟
د.نقدی: بله، میان اختلالات و اقدام به خودکشی رابطه وجود دارد. سایکوزها مانند اسکیزوفرن‌ها و... منجر به خودکشی می‌شود. همچنین اختلالات افسردگی یا اصلا طیف افسردگی، زمینه‌ای هستند برای اقدام به خودکشی.
عامل شخصیتی درون گرا چگونه باعث ایجاد تفکرات منفی و خودکشی میشود و راه حل آن چیست؟
د.نقدی: می‌توان گفت کسانی که درون‌گرا هستند، بیشتر در موقعیت فشار روانی، بر توانایی‌های درونی خود تکیه می‌کنند. درحالی که افراد برون‌گرا معمولا برون‌ریزی می‌کنند و تلاش می‌کنند از منابع بیرونی استفاده کنند. نهایتا می‌توان گفت کسانی که درون‌گرا هستند، به دلیل اینکه به استفاده از حمایت‌های منابع بیرونی کمتر پناه می‌برند، بیشتر تحت فشار هستند.

گفتگو- سیده ماریا پاکنهاد: بر اساس تعريف مورد توافق جهانی، خودکشی تنها راه و آخرين راه از بين بردن خودآگاهی فرد در مورد خود است. خودکشی ناشی از نوعی درد و رنج روانی است که شدیدا فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و مانع از ارضای نیازهای روانی او می‌شود. خودکشی در ایران در مقایسه با سال‌های گذشته به وضعیت نگران کننده‌ای رسیده است. گرچه خودکشی مهمترین معضل جهان نیست، اما آمارهایی که از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان‌های بهداشتی کشورها منتشر می‌شود، نگرانی جهانی از میزان خودکشی جوانان را افزایش داده است. خودکشی در بین جوانان به سومین عامل مرگ و میر (بعد از تصادفات و انواع سرطان‌ها) تبدیل شده است که قطعا به عنوان یک معضل اجتماعی، تاثیراتی بر جامعه می‌گذارد.به همین دلیل دکتر هادی نقدی، در گفتگو با ما به بررسی روان‌شناختی خودکشی می‌پردازند.
مهم‌ترین دلایل خودکشی در جامعه ما چیست؟
د.نقدی: خودکشی پدیده‌ای بیوسایکوسوشیال می‌باشد که در واقع سه جنبه بیولوژیک، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی دارد. هرکدام از اینها به شکلی بستری برای خودکشی فراهم می‌کنند. ممکن است در فردی مجموعه‌ای از عوامل زمینه‌ساز باشند و در فرد دیگر عاملی خاص اما با شدت فراوان، زمینه‌ساز اقدام به خودکشی باشد. عنصر یا فاکتور مشترکی که می‌توان نام برد، زمانی است که فرد به شرایطی می‌رسد که احساس ناکامی در برابر دسترسی به موقعیت‌های خاص و اهدافی که در نظر گرفته است، دارد و در مواردی به دلیل روبرو شدن با ناکامی غیر تحمل، امکان اقدام به خودکشی وجود دارد. البته این برای هر انسانی ممکن نیست، مگر افرادی که بیس بیولوژیک داشته باشند، از لحاظ روان‌شناختی آسیب‌پذیر باشند و یا از لحاظ جامعه‌شناختی تحت فشار شدید بیرونی باشند. در نتیجه می‌توان گفت خودکشی محصول بستر فیزیولوژیک و فشارهای درونی یا عوامل روان‌شناختی که ناشی از باورهای غیرمنطقی و نگاه غیرمنطقی شخص به خود و زندگی و فشارهای بیرونی که ناشی از عوامل اجتماعی است، می‌باشد. در کنار تمام این‌ها می‌توان گفت بیماری‌های خاص نیز در اقدام به خودکشی تاثیرگذار است. مشکل یا بیماری صعب‌العلاج یا لاعلاج، می‌تواند زمینه افسردگی فرد را فراهم کند و بعد از افسردگی، ممکن است اقدام به خودکشی اتفاق بیافتد. در اکثر خودکشی‌ها (جز خودکشی‌هایی که بستر هیجانی دارند)، عموما قبل از اقدام به خودکشی، حالتی مانند افسردگی، غمگینی، گوشه‌گیری و... وجود دارد و فرد رفتارهایی از خود نشان می‌دهد که حاکی از تصمیم به خاتمه زندگی است.
میزان خودکشی طی سال های اخیر در استان ما چه تغییری کرده است؟
د.نقدی: متاسفانه خودکشی در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده است. واقعیت این است که افزایش آمار خودکشی، ناشی از افزایش فشارهای اجتماعی و از طرفی نیز ناشی از تغییر در سیستم باورها و ارزش‌های انسانی است. همراه با تغییر در سیستم ارزش‌ها، آستانه تحمل انسان کاهش می‌یابد. در نتیجه شخص به مقدار کمتر می‌تواند فشارهای درونی و محیطی را تحمل کند.
دلایل خودکشی تقسیم‌بندی جنسیتی هم دارد؟ یعنی دلایل اقدام به خودکشی در زنان با دلایل اقدام به خودکشی در مردان متفاوت است؟
د.نقدی: بله معمولا اقدام به خودکشی در خانم‌ها زیاد است اما خودکشی بیشتر در مردان اتفاق می‌افتد. یعنی بیشتر خانم‌ها اقدام به خودکشی می‌کنند اما منجر به مرگ نمی‌شود چون شاید در مواردی بیشتر جنبه نمایشی یا تهدیدی داشته باشد. اما آقایان زمانی که تصمیم به خودکشی می‌گیرند، در تصمیم خود جدی‌تر هستند و درصد بیشتری از اقدام به خودکشی در آقایان منجر به مرگ می‌شود. اما در کل، مساله خودکشی در بین دو جنس، تفاوت‌هایی دارد. بر اساس اینکه در جامعه‌ای قرار گرفته‌ایم که فشارهای روانی بیشتری را به زنان تحمیل می‌کند، در نتیجه زنان را آسیب‌پذیرتر می‌کند. اما در مواقع بحران اقتصادی و... بیشترین قشری که از لحاظ جنسیتی آسیب می‌بینند و احتمال اقدام به خودکشی را دارند، مردان هستند. اما در شرایط ناشی از فشار روانی و فشارهای ناشی از سازگاری با هنجارها، زنان بیشترین احتمال اقدام به خودکشی را دارند.
آیا اختلالات روانی در افراد منجر به خودکشی میشود؟
د.نقدی: بله، میان اختلالات و اقدام به خودکشی رابطه وجود دارد. سایکوزها مانند اسکیزوفرن‌ها و... منجر به خودکشی می‌شود. همچنین اختلالات افسردگی یا اصلا طیف افسردگی، زمینه‌ای هستند برای اقدام به خودکشی.
عامل شخصیتی درون گرا چگونه باعث ایجاد تفکرات منفی و خودکشی میشود و راه حل آن چیست؟
د.نقدی: می‌توان گفت کسانی که درون‌گرا هستند، بیشتر در موقعیت فشار روانی، بر توانایی‌های درونی خود تکیه می‌کنند. درحالی که افراد برون‌گرا معمولا برون‌ریزی می‌کنند و تلاش می‌کنند از منابع بیرونی استفاده کنند. نهایتا می‌توان گفت کسانی که درون‌گرا هستند، به دلیل اینکه به استفاده از حمایت‌های منابع بیرونی کمتر پناه می‌برند، بیشتر تحت فشار هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.