خطر پوپولیسم
امید عزیزیان
در حالی که انتخابات ریاست جمهوری به روزهای حساس خود نزدیک میشود، تقابل گفتمانها برای نیروهای سیاسی و بازیگران فعال در انتخابات شناخته شده و روتین مینماید. در بین گفتمانهای حاضر در کارزار انتخابات همه متفقالقول هستند که دو جریان حضور دارند که یک گفتمان به نمایندگی از جریان اصولگرایی با شاخصهای تعریف شده ای از جمله، سازشناپذیری با غرب، محافظهکاری در سیاستهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و محدود نمودن قواعد بازی سیاست برای دوری از تنشهای احتمالی و همچنین نگاهی غیرپلورالیستی به فرهنگ و سیاست و گفتمانی دیگر با شاخصههایی همچون توسعه سیاسی و فرهنگی مانند توسعه احزاب و نهادهای مدنی و حركت در چارچوب سازوکارهای دموکراتیک، حضور یافتهاند.
در نگاه اول به فضای سیاسی حاکم بر انتخابات شاید تقابل دو گفتمان فوق دور از ذهن نباشد، اما با کمی تأمل بر اظهارات و شعارهای کاندیداها و بازیگران فعال در عرصه انتخابات میتوان به بازتولید گفتمانی خطرناک تحت عنوان پوپولیسم پی برد.
پوپولیسم در تاریخ سیاسی ایران واژهای غریب نیست و میتوان گفت فضای سیاسی این مرز و بوم در دورانهای مختلف و تحت عناوین مختلف شاهد ظهور و بروز این گفتمان بوده است.
سیاستمداران پوپولیستی تلاش میکنند که معضلات مهم جامعه را شناسایی کرده و با اتکای به عوامفریبی و از طریق
شعارهای توخالی تودههای مردم را حول محور همان شعارها بسیج کنند.
توده های مردم که توانایی تشخیص برنامه های مدون را ندارند به راحتی جذب شعارهای به ظاهر زیبای نیروهای پوپولیستی خواهند شد.
حل یکباره تمامی معضلات موجود و ایجاد آرمانشهر پس از دست یافتن به قدرت از شعارهای کلی این گفتمان عوامفریبانه است.
پوپولیستها با شعار «مردم» میآیند. این گفتمان، مردم درگیر معضلات روزمره را چنان به وجد میآورد که کار نخبگان و نیروهای آگاه به اوضاع را دوچندان سخت خواهد کرد.
با توجه به اوضاع بد اقتصادی و معیشتی ناشی از ویرانیهای هشت سال مدیریت ناکارآمد، امروزه ظهور دوباره پوپولیسم را آسان نموده است. یکی از کاندیداهای این دوره دقیقاً با محوریت همین گفتمان پا به عرصه گذاشته است و تلاش میکند با بسیج تودهای واقعیتها را ذیل شعارهای رنگارنگ دفن نموده و با نیت تسویه حساب سیاسی قدرت را از رقبا برباید.
امروزه کشور در موقعیت خطيري قرار دارد، جنگ و ناامنی در نزدیکی مرزها، ظهور جريانهايي جنگ طلب در بعضی کشورها و تنزل همگرایی در دنیا در کنار گسترش تروریزم بینالملل، از تهدیدهای جدی دنیاست. به قدرت رسیدن گفتمانی بدون برنامه و با روحیهی تقابلی با بازیگران و جریان های غیرهمسو میتواند به انشقاق سرمایههای اجتماعی بدل شود.
پوپولیسم در یک جامعه تودهای یا جامعه مدنی متزلزل به راحتی شکل میگیرد، اما دولتهای پوپولیستی پس از رسیدن به قدرت در حل معضلات موجود عاجز هستند و بالا بردن توقعات در دوران انتخابات که با شعار آغاز شد اینک به تهدیدی جدی برای امنیت تبدیل میشود.
با این اوصاف نخبگان سیاسی باید بدانند تهدید ظهور دوباره پوپولیسم جدی بوده و سایهی این نگرش در انتخابات پیش رو سنگین خواهد بود. حضور نخبگان بین تودههای مردم و شفافسازی و روشنگری با ادبیاتی ساده و همهفهم و نه با ارائهی آمارها و مباحث پیچیده میتواند سد محکمی بر راه تحقق دوباره این گفتمان شوم باشد.تعلل و انفعال نخبگان سیاسی، پیشروی پوپولیسم را تسریع میبخشد و ممکن است در روزهای منتهی به انتخابات فرصت جبران نباشد.
در حالی که انتخابات ریاست جمهوری به روزهای حساس خود نزدیک میشود، تقابل گفتمانها برای نیروهای سیاسی و بازیگران فعال در انتخابات شناخته شده و روتین مینماید. در بین گفتمانهای حاضر در کارزار انتخابات همه متفقالقول هستند که دو جریان حضور دارند که یک گفتمان به نمایندگی از جریان اصولگرایی با شاخصهای تعریف شده ای از جمله، سازشناپذیری با غرب، محافظهکاری در سیاستهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و محدود نمودن قواعد بازی سیاست برای دوری از تنشهای احتمالی و همچنین نگاهی غیرپلورالیستی به فرهنگ و سیاست و گفتمانی دیگر با شاخصههایی همچون توسعه سیاسی و فرهنگی مانند توسعه احزاب و نهادهای مدنی و حركت در چارچوب سازوکارهای دموکراتیک، حضور یافتهاند.
در نگاه اول به فضای سیاسی حاکم بر انتخابات شاید تقابل دو گفتمان فوق دور از ذهن نباشد، اما با کمی تأمل بر اظهارات و شعارهای کاندیداها و بازیگران فعال در عرصه انتخابات میتوان به بازتولید گفتمانی خطرناک تحت عنوان پوپولیسم پی برد.
پوپولیسم در تاریخ سیاسی ایران واژهای غریب نیست و میتوان گفت فضای سیاسی این مرز و بوم در دورانهای مختلف و تحت عناوین مختلف شاهد ظهور و بروز این گفتمان بوده است.
سیاستمداران پوپولیستی تلاش میکنند که معضلات مهم جامعه را شناسایی کرده و با اتکای به عوامفریبی و از طریق
شعارهای توخالی تودههای مردم را حول محور همان شعارها بسیج کنند.
توده های مردم که توانایی تشخیص برنامه های مدون را ندارند به راحتی جذب شعارهای به ظاهر زیبای نیروهای پوپولیستی خواهند شد.
حل یکباره تمامی معضلات موجود و ایجاد آرمانشهر پس از دست یافتن به قدرت از شعارهای کلی این گفتمان عوامفریبانه است.
پوپولیستها با شعار «مردم» میآیند. این گفتمان، مردم درگیر معضلات روزمره را چنان به وجد میآورد که کار نخبگان و نیروهای آگاه به اوضاع را دوچندان سخت خواهد کرد.
با توجه به اوضاع بد اقتصادی و معیشتی ناشی از ویرانیهای هشت سال مدیریت ناکارآمد، امروزه ظهور دوباره پوپولیسم را آسان نموده است. یکی از کاندیداهای این دوره دقیقاً با محوریت همین گفتمان پا به عرصه گذاشته است و تلاش میکند با بسیج تودهای واقعیتها را ذیل شعارهای رنگارنگ دفن نموده و با نیت تسویه حساب سیاسی قدرت را از رقبا برباید.
امروزه کشور در موقعیت خطيري قرار دارد، جنگ و ناامنی در نزدیکی مرزها، ظهور جريانهايي جنگ طلب در بعضی کشورها و تنزل همگرایی در دنیا در کنار گسترش تروریزم بینالملل، از تهدیدهای جدی دنیاست. به قدرت رسیدن گفتمانی بدون برنامه و با روحیهی تقابلی با بازیگران و جریان های غیرهمسو میتواند به انشقاق سرمایههای اجتماعی بدل شود.
پوپولیسم در یک جامعه تودهای یا جامعه مدنی متزلزل به راحتی شکل میگیرد، اما دولتهای پوپولیستی پس از رسیدن به قدرت در حل معضلات موجود عاجز هستند و بالا بردن توقعات در دوران انتخابات که با شعار آغاز شد اینک به تهدیدی جدی برای امنیت تبدیل میشود.
با این اوصاف نخبگان سیاسی باید بدانند تهدید ظهور دوباره پوپولیسم جدی بوده و سایهی این نگرش در انتخابات پیش رو سنگین خواهد بود. حضور نخبگان بین تودههای مردم و شفافسازی و روشنگری با ادبیاتی ساده و همهفهم و نه با ارائهی آمارها و مباحث پیچیده میتواند سد محکمی بر راه تحقق دوباره این گفتمان شوم باشد.تعلل و انفعال نخبگان سیاسی، پیشروی پوپولیسم را تسریع میبخشد و ممکن است در روزهای منتهی به انتخابات فرصت جبران نباشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.