|

نگاهی به روان‌شناسی انتخابات و آثار انتخاب‌گری

ما برای آن که حال‌مان بهتر شود ناچار به انتخابیم

محمدعلی زارعی . مدرس دانشگاه و پژوهشگر

در طول زندگی ما انسان‌ها دست به تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی‌های متعددی می‌زنیم اما در همه‌ی این فعالیت‌ها همواره مسیری وجود داشته که می‌بایست دست به انتخاب بزنیم و برونداد و وضع امروز هر انسان بالغ و رشد یافته‌ی نمودی از تصمیم‌های خوب و بد اوست لذا می‌توان گفت ما یا خودمان تصمیم می‌گیریم کاری انجام دهیم یا برایمان تصمیم‌گیری می‌شود لذا اگر خودمان نقش تصمیم گیرنده را داشته باشیم مزیت‌های بسیاری دارد که مهم‌ترین آن رویکردها و شرایطی است که بعد از آن بوجود می‌آید و یا در مسیر ما قرار می‌گیرد، و خواه ناخواه ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
نمونه‌های تاریخی این تصمیم‌گیری‌های شخصی و یا اجتماعی بسیاری را می‌توان مثال زد. مانند تصمیم‌گیری ما در خصوص درس خواندن، مطالعه، ورزش کردن، مهمانی رفتن و یا نرفت که همه‌ی این‌ها بخش‌هایی رفتاری از نگرش و یا شرایط روانی ما بوده است. در جامعه‌ی ما نمونه‌های اجتماعی آن می‌توان به انقلاب اسلامي در سال ۵۷ اشاره کرد که حاصل یک تصمیم بود که با مشارکت و هماهنگی اجتماعی در یک فرآیند زمانی شکل گرفت و منجر به تغییری بزرگ در نظام اجتماعی گردید و همه‌ی ما را کم و بیش تحت تاثیر قرار داد، از دیگر تصمیم‌های مهم بسیج همگانی مردم ایران در جنگ بود در مقابل نفوذ و تجاوز دشمن حتی به قیمتی بسیار گران بود و در طول سال‌های اخیر این تصمیم‌ها که گاهی با همدلی و همفکری جمعی و گاهی با تصمیم‌گیری شخصی بوده در زندگی اغلب ما بوده است.
اما نکته قابل ذکر نتایج و تبعات این تصمیم‌ها بوده که ما را پس از آن و اثرات و نتایج آن چه حسي به ما داده است ولی یک چیز در همگی مشترک بوده است و آن ایجاد یک حس که همان عاملی قوی برای ایجاد رفتار در ما شده که منشاء آن از خود پنداره‌های ما بوده و این خود پنداره در ما ایجاد ارزش‌هایی نموده است و ما را در مسیر زندگی با حس اعتماد به نفس و یا شکست مواجه نموده است. پس اگر بپذیریم که همواره در مسیر انتخاب شدن و یا انتخاب کردن هستیم باید بدانیم که بیشترین موفقیت‌های ما زمانی بوده که خودمان تصمیم نهایی را درباره موضوع و یا رفتاری را به عمل آورده‌ایم هر چند اگر آن تصمیم نتایج اشتباهی را هم به دنبال داشته باشد.
چرا تصمیم‌گیری ما مهم‌تر از تصمیم‌هایی است که برایمان به عمل می‌آورند؟
در تصمیم‌گیری و افکاری که به دست می‌آوریم این خود ما هستیم که مالک واحب آن هستیم بنابراین نسبت به آن احساس تعلق داریم، در ساختار ذهنی ما یک خودپنداره‌ی مثبت شکل می‌گیرد. پس از همین اتفاق شکوفایی و امید در افراد توسعه می‌یابد.
که حاصل انتخاب‌گری و نتیجه‌ گیری‌های اوست، و چون ما به اجتماع و عناصر دخیل در آن به عنوان یک پیکره‌ی زنده و پویا نگاه می‌کنیم، اتفاقاتی که رخ می‌دهد در تعامل با ماست و ما را دچار تغییر می‌کند پس هر چه در این تغییرات نقش‌آفرینی کنیم و مطابق خواست و میل خودمان این تغییرات را به عمل آوریم نتایج بهتری بدست می‌آید و در ما رضایتمندی شکل می‌گیرد و هر چه این رفتارها بیشتر توسعه یابد جامعه از سلامت روان و آدم‌هایی با بهداشت روانی بالاتری برخوردار خواهد شد، از این رو می‌توان یکی از رفتارهای بالنده که به جامعه روح پویایی و ماندگاری می‌دهد انتخابات است که بدون شک همه‌ی اعضا و افراد را بطور مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر خودش قرار می‌دهد.

انتخاب کردن، راهی برای تقویت خودپندار‌های روانی
چون در طول تاریخ سال‌های پس از انقلاب اسلامی شاهد انتخابات‌های متعددی بوده‌ایم تجارب ادوار مختلف نشان داده بهترین حالت پویایی اجتماعی و مشارکت و تضاد و تبادل افکار اجتماعی در زمان انتخابات‌ها افزایش یافته و یا حتی منجر به زایش جریانات فکری جدید شده است‌، پس اگر انتخابات را مانند: یک رودخانه‌ی جاری فصلی تصور کنیم بزرگترین حسرت‌ها را کسانی می‌خورند که فرصت آب تنی و یا بهره‌گیری از این آب جاری را از دست داده و پس از آن به تماشای مسیر عبور آن می‌پردازند.
بنابراین ما باید مانند مزرعه‌داران دانا و آینده‌نگر در بهره‌گیری از این آب و رودخانه‌ی اثر بخش هوشمندانه عمل کنیم، که عمل ما همان هنر انتخاب‌گری و تصمیم‌گیری برای آن که میراثی درخشان برای فرزندان خودمان به جا بگذاریم و یا نسل‌های بعدی را درگیر حوادث غم انگیز و تأثرهای همیشگی کنیم، لذا هیچ انسانی که دارای سلامت روان و احساس پویایی است، از این رخداد خود را دور نگه نمی‌دارد، هر چند شاید در تحلیل بعضی افراد که تمایلی به حضور و شرکت در انتخابات ندارند این سوال باشد که ما در بین کاندیداها انتخابی نمی‌بینیم و حتی گزینه‌ی که صد در صد مطابق میل آنهاست نباشد، ولی قناعت به حداقل هم خودش راهی است تا فرد خود را طرد نکند، چون انتخاب کردن و مشارکت در فعالیت گسترده‌ی مانند انتخابات فقط یک امر سیاسی نیست، بلکه رفتاری ناشی از تفکر و رویکرد روانی است، که در آرام سازی و یا حتی ایجاد خشم که یک واکنش روانی است اثر دارد که منجر به تقویت خودپنداره‌های مثبت می‌گردد. و افسردگی و نگرانی را کاهش می‌دهد.بر اساس تحقیقاتی که در دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ انجام گرفته بین دانشجویان دختر و پسری که در انجمن‌های علمی، فرهنگی، ورزشی و… حضور داشته و یا در حداقل یک یا دو فعالیت که نیاز به رای دادن و انتخاب بوده شرکت داشته‌اند با دانشجویانی که در هیچ فعالیتی که جنبه‌ی انتخاب‌گری و تصمیم‌گیری داشته مشارکت ننموده‌اند. تفاوتی آشکار در حدود ۳۱ تا ۳۶ درصد از لحاظ خودپندار‌ه‌ی مثبت، اعتماد به نفس، سلامت روانی، و رفتارهای برون‌گرایانه، امید به زندگی، موفقیت اجتماعی وجود داشته است. بنابراین حضور در انتخابات و میل به انتخاب افرادی که می‌توانند بخشی از افکار ما را پوشش دهند بسیار مفیدتر از بی‌تفاوتی و نقد و گلایه‌های بعد از آن است، پس انتخابگری را می‌توان یک مهارت فردی و اجتماعی سطح بالا دانست که هم اثر بر انتخاب و هم انتخابگر دارد.

در طول زندگی ما انسان‌ها دست به تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی‌های متعددی می‌زنیم اما در همه‌ی این فعالیت‌ها همواره مسیری وجود داشته که می‌بایست دست به انتخاب بزنیم و برونداد و وضع امروز هر انسان بالغ و رشد یافته‌ی نمودی از تصمیم‌های خوب و بد اوست لذا می‌توان گفت ما یا خودمان تصمیم می‌گیریم کاری انجام دهیم یا برایمان تصمیم‌گیری می‌شود لذا اگر خودمان نقش تصمیم گیرنده را داشته باشیم مزیت‌های بسیاری دارد که مهم‌ترین آن رویکردها و شرایطی است که بعد از آن بوجود می‌آید و یا در مسیر ما قرار می‌گیرد، و خواه ناخواه ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
نمونه‌های تاریخی این تصمیم‌گیری‌های شخصی و یا اجتماعی بسیاری را می‌توان مثال زد. مانند تصمیم‌گیری ما در خصوص درس خواندن، مطالعه، ورزش کردن، مهمانی رفتن و یا نرفت که همه‌ی این‌ها بخش‌هایی رفتاری از نگرش و یا شرایط روانی ما بوده است. در جامعه‌ی ما نمونه‌های اجتماعی آن می‌توان به انقلاب اسلامي در سال ۵۷ اشاره کرد که حاصل یک تصمیم بود که با مشارکت و هماهنگی اجتماعی در یک فرآیند زمانی شکل گرفت و منجر به تغییری بزرگ در نظام اجتماعی گردید و همه‌ی ما را کم و بیش تحت تاثیر قرار داد، از دیگر تصمیم‌های مهم بسیج همگانی مردم ایران در جنگ بود در مقابل نفوذ و تجاوز دشمن حتی به قیمتی بسیار گران بود و در طول سال‌های اخیر این تصمیم‌ها که گاهی با همدلی و همفکری جمعی و گاهی با تصمیم‌گیری شخصی بوده در زندگی اغلب ما بوده است.
اما نکته قابل ذکر نتایج و تبعات این تصمیم‌ها بوده که ما را پس از آن و اثرات و نتایج آن چه حسي به ما داده است ولی یک چیز در همگی مشترک بوده است و آن ایجاد یک حس که همان عاملی قوی برای ایجاد رفتار در ما شده که منشاء آن از خود پنداره‌های ما بوده و این خود پنداره در ما ایجاد ارزش‌هایی نموده است و ما را در مسیر زندگی با حس اعتماد به نفس و یا شکست مواجه نموده است. پس اگر بپذیریم که همواره در مسیر انتخاب شدن و یا انتخاب کردن هستیم باید بدانیم که بیشترین موفقیت‌های ما زمانی بوده که خودمان تصمیم نهایی را درباره موضوع و یا رفتاری را به عمل آورده‌ایم هر چند اگر آن تصمیم نتایج اشتباهی را هم به دنبال داشته باشد.
چرا تصمیم‌گیری ما مهم‌تر از تصمیم‌هایی است که برایمان به عمل می‌آورند؟
در تصمیم‌گیری و افکاری که به دست می‌آوریم این خود ما هستیم که مالک واحب آن هستیم بنابراین نسبت به آن احساس تعلق داریم، در ساختار ذهنی ما یک خودپنداره‌ی مثبت شکل می‌گیرد. پس از همین اتفاق شکوفایی و امید در افراد توسعه می‌یابد.
که حاصل انتخاب‌گری و نتیجه‌ گیری‌های اوست، و چون ما به اجتماع و عناصر دخیل در آن به عنوان یک پیکره‌ی زنده و پویا نگاه می‌کنیم، اتفاقاتی که رخ می‌دهد در تعامل با ماست و ما را دچار تغییر می‌کند پس هر چه در این تغییرات نقش‌آفرینی کنیم و مطابق خواست و میل خودمان این تغییرات را به عمل آوریم نتایج بهتری بدست می‌آید و در ما رضایتمندی شکل می‌گیرد و هر چه این رفتارها بیشتر توسعه یابد جامعه از سلامت روان و آدم‌هایی با بهداشت روانی بالاتری برخوردار خواهد شد، از این رو می‌توان یکی از رفتارهای بالنده که به جامعه روح پویایی و ماندگاری می‌دهد انتخابات است که بدون شک همه‌ی اعضا و افراد را بطور مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر خودش قرار می‌دهد.

انتخاب کردن، راهی برای تقویت خودپندار‌های روانی
چون در طول تاریخ سال‌های پس از انقلاب اسلامی شاهد انتخابات‌های متعددی بوده‌ایم تجارب ادوار مختلف نشان داده بهترین حالت پویایی اجتماعی و مشارکت و تضاد و تبادل افکار اجتماعی در زمان انتخابات‌ها افزایش یافته و یا حتی منجر به زایش جریانات فکری جدید شده است‌، پس اگر انتخابات را مانند: یک رودخانه‌ی جاری فصلی تصور کنیم بزرگترین حسرت‌ها را کسانی می‌خورند که فرصت آب تنی و یا بهره‌گیری از این آب جاری را از دست داده و پس از آن به تماشای مسیر عبور آن می‌پردازند.
بنابراین ما باید مانند مزرعه‌داران دانا و آینده‌نگر در بهره‌گیری از این آب و رودخانه‌ی اثر بخش هوشمندانه عمل کنیم، که عمل ما همان هنر انتخاب‌گری و تصمیم‌گیری برای آن که میراثی درخشان برای فرزندان خودمان به جا بگذاریم و یا نسل‌های بعدی را درگیر حوادث غم انگیز و تأثرهای همیشگی کنیم، لذا هیچ انسانی که دارای سلامت روان و احساس پویایی است، از این رخداد خود را دور نگه نمی‌دارد، هر چند شاید در تحلیل بعضی افراد که تمایلی به حضور و شرکت در انتخابات ندارند این سوال باشد که ما در بین کاندیداها انتخابی نمی‌بینیم و حتی گزینه‌ی که صد در صد مطابق میل آنهاست نباشد، ولی قناعت به حداقل هم خودش راهی است تا فرد خود را طرد نکند، چون انتخاب کردن و مشارکت در فعالیت گسترده‌ی مانند انتخابات فقط یک امر سیاسی نیست، بلکه رفتاری ناشی از تفکر و رویکرد روانی است، که در آرام سازی و یا حتی ایجاد خشم که یک واکنش روانی است اثر دارد که منجر به تقویت خودپنداره‌های مثبت می‌گردد. و افسردگی و نگرانی را کاهش می‌دهد.بر اساس تحقیقاتی که در دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ انجام گرفته بین دانشجویان دختر و پسری که در انجمن‌های علمی، فرهنگی، ورزشی و… حضور داشته و یا در حداقل یک یا دو فعالیت که نیاز به رای دادن و انتخاب بوده شرکت داشته‌اند با دانشجویانی که در هیچ فعالیتی که جنبه‌ی انتخاب‌گری و تصمیم‌گیری داشته مشارکت ننموده‌اند. تفاوتی آشکار در حدود ۳۱ تا ۳۶ درصد از لحاظ خودپندار‌ه‌ی مثبت، اعتماد به نفس، سلامت روانی، و رفتارهای برون‌گرایانه، امید به زندگی، موفقیت اجتماعی وجود داشته است. بنابراین حضور در انتخابات و میل به انتخاب افرادی که می‌توانند بخشی از افکار ما را پوشش دهند بسیار مفیدتر از بی‌تفاوتی و نقد و گلایه‌های بعد از آن است، پس انتخابگری را می‌توان یک مهارت فردی و اجتماعی سطح بالا دانست که هم اثر بر انتخاب و هم انتخابگر دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.