شرق ویژه استان کردستان بررسی میکند
آینده مطبوعات کردستان امیدوار کننده است
با توجه به تغییراتی اساسی و ریشهای که در چند سال اخیر و خصوصا در چهار سالی که دولت تدبیر و امید به روی کار آمده و علنا زمام امورات ایران را در دست گرفت، دنیای رسانه و نشریات محلی کردستان نیز در این روند تغییر سهمی برده که این سهم از جمله صدور مجوزاتی چند در حوزه نشریات چاپی و رسانههای اینترنتی را شامل میشود. شرق ويژه استان کردستان در مصاحبهای با تنی چند از فعالین حوزه رسانه و نشریات، به واکاوی پیرامون این موضوع و مشکلات و مطالبات برخی از مدیران مسئول و سردبیران مجلات و روزنامههای محلی استان میپردازد.
سوالات:
١- قبل از هرچیز نگاهی -اندک- داشته باشیم به پرونده فرهنگیتان خصوصا در حوزه روزنامهنگاری کردستان، که در این چند سال اخیر به عنوان یکی از جوانانی که در بطن این مقوله بودهاید و همیشه با توجه به موقعیتتان توانستهاید موفق عمل کنید.
٢- حضور شما در این پروسه بزرگ فرهنگی تا کنون چه سختیها و مشقتهایی داشته و شما چگونه از عهده این سختیها برآمدهاید؟
٣- به عنوان یک فعال مطبوعاتی و با نظر به صدور مجوزهای بسیاری که دولت روحانی در دوره اول خود برای نشریات محلی صادر کرده، این وضعیت را چگونه ارزیابی میکنید؟
٤- وضعیت مطبوعات کردستان را چگونه میبینید؟ و این وفور مجوزها از لحاظ کیفی تا چه حدی بر مطبوعات استان کردستان تأثیرگذار بوده است؟
٥- چقدر بر آینده مطبوعات کردستان خوشبین هستید؟
احمد امانی (خبرنگار)
نباید از حضور نشریات زرد بهراسیم
1- کار خبرنگاری را به صورت حرفه ای در تهران شروع کردم، ابتدا با نشریات کانون پروروش فکری کودکان و نوجوانان و سروش کودکان فعالیت می کردم. در ادامه در روابط عمومی وازرت فرهنگ و ارشاد مشغول به فعالیت شدم، این شروع دورانی بسیار پرثمر برای من بود، به ویژه که دورههای خبرنگاری بسیار خوبی را در این مدت گذراندم.
بعد وارد هفته نامه (کتاب هفته) شدم و از این به بعد فعالیتم را در بخش فرهنگ با روزنامه های چون شرق و اعتماد ملی آغاز کردم.
مدت بسیار زیادی را هم با نشریات کردی در اقلیم کردستان از قبیل (کوردستان نوي) و (هاولاتی) کار کردم. در حوزه نشریات محلی هم با هفته نامه سیروان و خبرگزاری مهر همکاری کردم. هنوز هم در حال فعلایت در حوزه خبرنگاری هستم.
2- سخت های زیادی دارد، بویژه برای کسانی که از شهرستانهای کوچک خواهان ورود به این عرصه هستند، خاصه رقابت در شهر بزرگی چون تهران. یکی از بزرگ ترین مشکلات حوزه خبرنگاری نبود قانونی روشن و دقیق برای فعالان این حوزه است. برای مثال من تقریبا 14 سال است که در این عرصه فعالیت حرفه ای می کنم، اما تنها 4 سال بیمه دارم. زمانی که می خواهید برای بیمه قدام کنید اولین پرسش این است که آیا شما خبرنگار هستید یا نه، نگارنده مطالبی هستید که از تفنن یا غیره نوشته اید. خب این پرسش خوبی است، اما جواب به پرسش بسیار گنگ است، برای همین تشخیص خبرنگار حرفه ای برای مجری قانون بسیار سخت است. به نظرم باید سازوکاری دقیق برای این کار در نظر گرفته شود. مثلا سابقه کار چندین ساله و خبرنگار بودن.
در حال حاضر دولت خدمت سربازی را به عنوان دو سال سابقه بیمه مشاغل محسوب می کند، به نظر من دولت می تواند به تمامی خبرنگاران حرفه ای را که در طی سالیان گذشته موفق به رد کردن بیمه نشدند با چنین راهکارهایی کمک کند. یعنی این دوره ای که مشمول قوانین بیمه نشدند، مشمول سابقه بیمه کند. این کار حقیقتا می تواند کمک زیادی به قشر خبرنگاران حرفه ای باشد که در زمان آنها هیچ رسانه ای خبرنگاران را بیمه نمی کرد.
از نظر دستمزد هم که شغلی است با استرس فوق العاده زیاد و حق الزحمهای بسیار اندک.
3- تا قبل از دولت یازدهم، مجوز دادن به نشریات، خاصه محلی بسیار سخت بود. اما در دولت آقای روحانی همچنان که خود اشاره کردید این مجوزها با کمترین مشکلی اعطا می شود. این مسئله بی گمان مزایا و معایبی داشته.
قبل از دولت یازدهم، به دلیل کم بودن مطبوعات محلی، همیشه مطالب فراوانی باید در صف نشر می ایستادند. اما همان زمان هم پرسش اساسی این بود آیا واقعا این حجم از مطالب قابل خوانش است و اصلا خواننده دارد و ارزش علمی و خبری دارد یا نا؟ شکی نیست که همان زمان نیز جواب نه بود، اما چون مجوز دادن به نشریات بسیار سخت بود، تمام این معایب و کم سوادی ها به سوی دولت نشانه می رفت و خطا به پای دولت نگاشته می شد که در حال سانسور است و آزادی بیان نیست و چه و چه.
اما در این دوره دیدیم که این مانع برداشته شد ولی تمام مدعیان قلم به دست یکی دو شماره بیشتر چیزی برای نوشتن و ارئه ندارند. یعنی الان ما با وضعیتی روبرو هستیم که نشریات به وفور هست ولی فروش ندارند چون هیچ مطلب خاصی برای ارایه کردن به مردم ندارند. در نتیجه فروش هم ندارند. قبل از این دوره فضا به نوعی بود که انگار کوهی از مطالب علمی و درجه یک در انبارها مانده و خاک می خورد، چون دولت مجوز نمی دهد و غیره، اما دیدم نه تنها چنین نیست که اصلا هیچ چیزی برای ارئه کردن هم ندارند و کوهی از مطالبات بی پشتوانه (در حوزه خبرنگاری) جلوی در معاونت مطبوعاتی ایستاده است و مدام در حال پیچیدهتر شدن هستند و تبدیل به هزینه شدند.
این به نظر من می تواند به خوبی و بعد از چند سال خبرنگار حرفه ای را از مدعیان بی مایه آرام آرام جدا کند و آنان ناچار خواهند بود، خود عرصه را به دلیل عدم استقبال مردم ترک کنند. اما این وسط این مسئله هنوز به قوت خود باقی است و آن این نکته قدیمی که دولت چه سازوکاری را برای جدا کردن خبرنگار حرفه ای از این همه قلم به دست غیره حرفه ای مدعی در پیش می گیرد؟ این کماکان مشکلی جدی برای خود خبرنگاران است که حق و حقوق آنها پایمال نشود.
4- بی شک این وفور مجوز مثبت بوده و در آینده هم بیشتر نتایج مثبت آن روشن تر خواهد شد، برای مثال شما دیگر مجبور نیستید در برابر ادعای کسانی بی مایه توضیح دهید که فلانی واقعا این کاره نیست چون الان مجوز به همه داده می شود، آنها دیگر نمی توانند ادعا کنند که فلان نشریه ما را سانسور می کند چون الان خود آنها می توانند مجوز نشریه بگیرند و مطلب نشر کنند، اما اینبار دیگر آنها با مخاطب و مردم روبرو هستند و خود مردم در مورد کار آنها تصمیم گیری می کنند، اکثر نشریات محلی در این چند سال از مسئله در رنج بودند و برای همین هیچ فروشی ندارند.
نکته مهم دیگر که نباید فراموش کنیم این است که خود این دست رد به سینه زدن مردم به این نشریات زرد، آرام آرام اشتیاق مردم را برای خواندن مطالب جدی هم بیدار می کند، چون خواندن و روزنامه یک نیاز اجتماعی در دوران مدرن است و مردم خواه ناخواه منابع رسانه ای خویش را خواهند یافت. حال اگر شما یک روزنامه نگار حرفه ای باشید مطمئن باشید مردم استقبال خواهند کرد، و اگر روزنامه نگار حرفه ای هم نداشته باشیم رسانه های خارجی جای خالی ما را پر خواهند کرد چون مردم در این روزگار به همه جیز دسترسی دارند و این دیگر جای بسی تاسف برای همه ما و کشور است.
5- حقیقتا آینده مطبوعات کردستان هم متاثر از مجموعه ای از عوامل متعدد است، مانند جدی بودن خود خبرنگاران کرد، تحولات در سطح ملی و جهان در عرصه مطبوعات و غیره. اما نکته ای که نباید فراموش کنیم این است که کردستان همیشه آمادگی زایش نیروهای خلاق در تمامی عرصه ها را داشته و خبرنگاری هم از مسئله متثنی نیست، بی گمان این وضعیت الان هم نشانه های قد کشیدن بدنه خبرنگاری حرفه ای از میان خروار و آوارهای نشریات زردی است که خود را به زور به نام خبرنگار به این عرصه قالب کردند. فقط انتظار اینکه همه چیز یک شبه به نقطه مطلوب برسد انتظاری است بیهوده. ما نباید از حضور دیگران با هر درجه علمی و غیره بهراسیم.
کاوان محمدپور )روزنامهنگار و سردبیر بخش کردی سیروان(
1- من ابتدا به عنوان دستیار پژوهشی برای يك سری از موسسههای تحقیقاتی کار پژوهش انجام میدادم،در واقع دستیار تحقیقی و تالیفی عمویم-دکتر احمد محمدپور- که الان در دانشگاه ماساچوست حضور دارند، بودم. از این رو جذب بخش تحقیقات صداوسیمای شهرستان (مهاباد) شدم. اما کار پژوهشی جدا از مشقت و سختی که دارد، همیشه یه گوشهای از اون حس نویسندگی را خالی نگاه میدارد، چون فکر میکنی اثرت به دست خواننده نمیرسد. البته هر پژوهشی اینگونه نیست. حالا من چون تجربه پژوهش در موسسات تحقیقاتی را داشتم اینطوری فکر میکنم. بیشتر کارهای پژوهشی در موسسات در آرشیو موسسهها میماند و برای برنامهریزیهای کلان کشور مورد استفاده قرار میگیرد، مگر اینکه به شکل مقالهای در ژورنالی کار را منتشر کنی وگرنه خیلی کم پیش میاید چنین پژوهشهای به دست خواننده برسد. از سوی دیگر برای بنده ، روزنامه همیشه محلی بوده برای انتشار افکار و دیدگاهایم. و به نظر طبیعی میرسد برای هرکسی که در حوزهی نویسندهگی فعالیت میکند، خواستار این باشد که نوشتههایش منتشر شود و خواننده داشته باشد. برای هم نسلهای من روزنامه و مجلهها بهترین محل برای انتشار چنین مواردی است. چرا که
دسترسپذیرتر و سهل والوصولتر است. از این رو بنده کارم را به عنوان یادداشت نویس (در صفحات نقد ادبی و اجتماعی) با مجلهها و روزنامههای تهران شروع کردم. حقیقتن در ابتدا اصلا" قصد روزنامهنگار شدن را نداشتم یا بهتره بگم بهش فکر نکرده بودم. بعدها که ارتباطم با روزنامهها از طریق همین نوشتن بیشتر شد، به شکلی جبر محیطی و کاری باعث شد رسما" وارد این حوزه شوم. اینکه چه چیزی باعث شد کار روزنامهنگاری را بیشتر معطوف به کردستان کنم- جدا از یه سری اتفاق در زندگیم-، برمیگردد به روحیهی شخصی خودم. من بیشترین یادداشتهای که در زمینه آسیبهای اجتماعی مینوشتم مربوط به کردستان و مناطق کرد نشین کشور بود. در واقع بستر مطالعاتیم، متمرکز بر محیطی بود که داشتم در آن زندگی میکردم. از سوی دیگر علاقهی شخصیم به فرهنگ و ادبیات خودمان (کردها ) باعث شد که بیشترین تمرکز را روی روزنامهنگاری در کردستان داشته باشم. کار در نشریات محلی حداقل بخاطر حقوق و مزایایی کمتری که به نسبت تهران دارد سختتر است، چون بیشتر خبرگزاریها اینجا، خبرگزاریهای مستقل هستند و در واقع پشتبانی مالی و حقوقی آنچنانی ندارند و باید تمام موارد را خودشان-یعنی کادر
نشریه- حل و فصل کند. اما به شکل سنتی بین ما کردها همیشه کارهای سخت و دشوار به شرط اینکه یه گوشهای از مشکلاتمان را سر وسامان بدهد و محلی برای ابراز مشکلات و عقایدمان باشد، چنان سخت جلوه نمیکند. از این رو همزمان برای روزنامههای تهران، در نشریات محلی یادداشت و گزارش به زبان کردی و فارسی مینوشتم تا جذب دو هفتهنامهای در مهاباد به اسم جامعه کردستان شدم، بعد از مدتی کار درآنجا، به سنندج و هفتهنامه سیروان آمدم. هفتهنامهی سیروان حدود هفده هجده ساله مستمر چاپ میشه و سابقهی طولانی در روزنامهنگاری غرب کشور دارد. در حقيقت سابقهی طولانی سیروان در چاپ و نشر و روزنامهنگاری برایم مهم و قابل توجه بود. چنین توجهی برای من، از وضعیت بسیار سخت روزنامهنگاری در کردستان منشا داشت. که چطور میشود هفتهنامهای در این شرایط سخت باز بتواند ماندگار شود و هنوز خوانندههای با وجود شبکههای مجازی و صفحات اینترنتی داشته باشد. حالا نیز جدا از کار در هفتهنامه سیروان، طبق معمول یادداشتهای برای نشریاتی در تهران و کردستان مینویسم.
2- بین ما روزنامهنگاران همیشه یه اصطلاحی متداول بوده، اینکه روزنامهنگاری مثل «میدان مین» میماند، هر آن احتمال دارد یه مینی زیر پايت بترکد. از این اصطلاح مشخصه، با فعالیت دشواری روبرو هستیم و احتمال دارد این سوال را از هر روزنامهنگاری بپرسید طوماری از مشکلات را ردیف کند. شاید هیچ قشری به اندازهی این قشر تحولات فرهنگی و سیاسی کشور در کارش تاثیر نداشته باشد. خب بهتبع برای من هم مشکلاتی در این حیطه وجود داشته، از مشکلات چاپ نشریه و بیپول و تذکرات مطبوعاتی گرفته تا میرسد به جدینگرفتن روزنامهنگاری بین مردم. حداقل در مورد خودم دقیقن نمیدانم چطوری با این مشکلات کنار آمدم. ولی در توضیحی کلی- که امیداورم شعار نشود- شاید بهتر باشد به مفهوم « نوشتن» اشاره کنم. نوشتن برای من - و البته برای خیلی از کسانی که مشغولش هستند- مفهومی ست توامان با درد و درمان. درد از آن رو که مدام موضوعی ذهنت را مچاله میکند، چنگ میزند و مثل خوره به جانت میافتد، و در نهایت تو مجبوری از این درد به شکلی نجات پیدا کنی، اینجا قضیه مثل زنجیر و شمشیر میماند. برای باز کردن زنجیر باید به چیزی رجوع کنی که از جنس خودش است و آن هم شمشیر است.
چیزی که از جنس موضوع درد ذهنی ست، به زعم من نوشتن است، همین نوشتن باز برایت تولید درد میکند و تو مجبوری باز برای تسکین آن به نوشتن پناه ببری. حالا این نوشتن را میتواند خارج از چهارچوب روزنامهنگاری هم دنبال کرد، ولی در کار روزنامهنگاری شما با دوتا درد روبروید، یکی درد شخصی و دیگری درد مردم. همین درد جامعه و مردم باید در اسرع وقت منتقل شود، یا بهتره بگم باید با مردم مطرح شود. شاید با نظر به چنین دیدگاهی بتوان ماندگاری در روزنامهنگاری را توجیه کرد. البته هرچه بیشتر بهش فکر میکنم، میتوانم دلایل بیشتری برایش پیدا کنم، که همهی آنها حول همین مدار نوشتن و درد میگردند. اینجا قضیه برای من مثل همون داستانی میشود که طرف برای نجات از بیماری مرگ بارش مجبور باشد چند نوع بیماری کمتر خطرناک را تجربه کند.
3- تعبیری داریم که میگوید: رسانه رکن چهارم دمکراسی است. بگذارید این مسله را بازتر کنیم. وقتی ما جلوی رسانه مفهوم دمکراسی را قرار میدهیم، در واقع داریم رسانه را با آن، معنا و جهتی حداقل نیمه مشخص میبخشیم. دمکراسی اجازه ظهور صداهای متعدد است، وقتی در کشوری صدور مجوزهای رسانهای بیشتر میشود، بدان معناست که ما گامی در جهت تحقق دمکراسی برداشتهایم یا بهتر است بگویم گامی در جهت تمرین دمکراسی برداشتهایم. چون به شکل سیاسی اجازه ظهور صداهای متعدد را داریم میدهیم. من اینجا مثل (کامیونیتاریست)ها -جامعهگرایی- فکر میکنم. اجازه ظهور به صداهای متعدد، حفظ شان انسانی نیز است. از سوی دیگر فرصت بازتعریف مفاهیم را در جامعه میدهد. دولت روحانی با صدور این مجوزها به نوعی از دستهها و گروهای متعدد خواسته به میدان بیایند و حرف بزنند. اجازهای برای ابراز وجود داده، خود این مقوله بسیار جای تقدیر و پسندیده است. اما صرف صدور مجوز و افزایش تعداد نشریات به معنای تحقق مردم سالاری نیست. پشتبانی قانونی و دلگرمی به فعالین مطبوعاتی از منظری خیلی بیشتر از صدور مجوز برای نشر رسانه اهمیت دارد. این پشتبانی دقیقا" به معنای این است
که نگذاریم دیگر «مینی» زیر پایی روزنامهنگارها بترکد. درواقع صدور مجوز یک طرف و پشتبانی از آن طرف دیگر قضیه است. اینکه فضا را برای مطبوعات بازتر کنی و دسترسی به اخبار و اطلاعات را برای نشریهها سادهتر کنی خود بخشی از این پشتیبانی است. چنین کارکردی میتواند به نفع دولت هم باشد. اجازه ورود به روزنامهنگاران و تحلیلگران در بررسی مشکلات کشور و نشر آنها میتواند برون رفتی را جلوی دولت نیز بگذارد. روزنامهنگاران منتقد صدای مردم هستند، صددرصد چنین صدای نیاز به تریبون و نشر دارد.
4- همانطور که در جواب سوال قبلی اشاره کردم، صدور مجوز برای نشریه قابل تقدیر و بسیار پسندیده است اما به تنهایی کافی نیست. به زعم بنده بحث در مورد کیفیات مطبوعات کردستان مقوله دیگری است. اگر پروسهی منطقی را در نظر بگیریم، افزایش کمیت باید منجر به رقابت شود، و رقابت منجر به افزایش کیفیت. ولی در مطبوعات کردستان متاسفانه قضیه تا حدودی پیچیدهتر است. این مورد ربطی به دولت و سیاست ندارد. بیشتر جنبه فرهنگی و علمی به خودش میگیرد. در رابطه با کیفیت نشریهها، مشکل مطبوعات کردستان یک قضیهی تکنیکی، فنی و دانشی ست، در واقع بیشتر کسانی که در مطبوعات فعالیت میکنند از لحاظ دانش روزنامهنگاری در سطحی پایین هستند و روزنامه تنها محلی برای کسب درآمد- آنهم تنها برای اقلیتی- شده. درآمد مجلات محلی از تبلیغات در سطح محلی ست که در واقع درآمد اندیست، اگر اقتصاد نشریه کامل نباشد خود به خود کیفیت نشریه پایین میاد. چون حداقل نمیتواند طیفی از روزنامهنگارهای حرفهای را جذب خودش کند و دغدغهای اصلیش همان چاپ نشریه به شرط وجود آگاهی- حالا با هر محتوایی- میشود. نبود پشتوانه مالی و کادری که «روزنامهنگاری» را به «روزنامهداری» ترجیع
دهند موجب پایین آمدن سطح کیفی نشریه و ریزش خواننده و در نتیجه از دست دان کارکرد رسانه میشود. در واقع وقتی رسانه کارکرد خود را از دست میدهد دیگر نبودش بهتر از بودن است، در چنین شرایطی حداقل آسیبی که میتواند داشته باشد تبدیل شدن آن به تریبون شخصی خاص ست، نه اندیشه و یا جریان خاص. پس در واقع صدور مجوز تنها بخشی از این فعالیت است که البته بسیار مهم و اساسی ست. روزنامهنگاری یک فعالیت بین رشتهی ست، صرف آگاهی بر تکنیکهای خبر، گزارش ، یادداشت و مصاحبه کفایت نمیکند، بلکه آگاهی و دانش کافی در حیطه تخصصی روزنامهنگار نیز لازم است. متاسفانه قشر وسیعی از روزنامهنگاران تنها به این چارچوب تکنیکی پسنده میکنند. البته این مشکل تنها در مطبوعات کردستان نیست بلکه متوجه روزنامهنگارهای سطح کشور هم است. بطور مثال کسی که در حیطه ادبیات، موسیقی ، اقتصاد و یا سیاست فعالیت میکند تنها در حد خبر و گزارشهای انقضادار از این حوزهها خبر دارد، نه به مثابه کسی که میتواند در کسوت یک منتقد یا تحلیلگر ظاهر شود. در سرتاسر جهان روزنامهنگار به عنوان قشری فرهیخته مشاور سیاسیون و جوایز ادبی و هنری هستند. شاید ذکر چند مثال بیشتر مسله
را به ذهن تقریب کند، مثلا در حیطه ادبیات ما نویسندههای بزرگی را داشتیم که روزنامهنگار بودند، از گارسیا مارکز گرفته تا کامو و مارک تواین و فالاچی. چنین مواردی یک حداقلهای به من روزنامهنگار باید گوش زد کند. اینکه روزنامهنگاری نویسندگی ست و حداقل شرط برای نویسندهی خوب بودن، آگاهی بر موضوع و شم کشف سوژه است. در واقع بده بستانی که بین تکنیکهای روزنامهنگاری و شم نویسندگی وجود دارد موجب پدید آمدن روزنامهنگار و نشریههای با کیفیت میشود که هم مخاطب را به خودش جذب میکند و هم کارکرد اصلی خود که نشر صداها و عقاید متعدد است را دارد. متاسفانه به نسبت تعداد فعالین روزنامه و نشریات چنین روزنامهنگارانی در مطبوعات کردستان و حتی در کشور هم بسیار کم هستند.
5- بگذارید از واژهی خوشبینی استفاده نکنیم. همه ما- چه روزنامهنگار و غیر آن- برای خودمان تحلیلی از مطبوعاتی که روزانه بر دکههای مطبوعاتی میبینم داریم. این تحلیلها دورنمای ما از رسانه و کارکرد آن است. مجبورم این جملهی کلیشهای را که باید به فکر مطبوعات کردستان بود را بگویم. دولت اصلاحات با صدور مجوز نشریه فرصتی در اختیار ما قرار داده، حالا ما باید از این فرصت، از این تریبون به نحوه احسن استفاده کنیم. شاید پیش بینی که به کجا میرسیم حداقل برای من سخت باشد، چون مشخص نیست که دقیقن چه مشکلاتی سر راهمان وجود دارد. آینده مطبوعات کردستان حداقل به تعهدهای خانه مطبوعات- چه حقوقی ، چه صنفی- و خود روزنامهنگارها بستگی دارد. این دو طیف همسو میتوانند بخش عظیمی از مشکلات را حل کنند. خوشبختانه در چند سال اخیر فضای روزنامهنگاری به نسبت دولت قبل بازتر شده و فرصتهای را برای روزنامهنگاران فراهم آورده، که موجب پدید آمدن چند نشریه و تعدادی روزنامهنگار متعهد و کاربلد شده که دورنمای بهتری از روزنامهنگاری کردستان ارائه میدهد اما همانطور که گفتم کافی نیست و به نسبت بسیار کم است. این دورنما میتواند خروج از شکل سنی
روزنامهنگاری در کردستان و بوجود آمدن روزنامهنگاران منتقد شود.
شببو محمدیانی )مدیر مسئول مجله تخصصی "شی"
و دبیر سرویس بانوان و ورزشی (ویژه کردستان) روزنامه شرق(
1- حضور من در این عرصه با تشویق همسرم فریا یونسی بود. او تجارب زیادی در زمینه روزنامهنگاری داشت و شور و اشتیاق او و علاقه خودم به نوشتن مرا نیز به این زمینه علاقه مند كرد. من فکر میکنم روزنامهنگاری در كردستان هنوز به صورت حرفهای وجود ندارد و همیشه هدف من و همسرم نیز توسعه این امر خطیر در كردستان بوده و هست. چرا كه اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، میبینیم که در هر حركت بزرگ تاریخی، رسانهها و خصوصا روزنامه، نقشی جدی و پررنگ ایفا كرده است و این ابزار، همیشه زمینه ساز حركتهای فرهنگی بزرگ در سطح جهانی بوده است.
2- متاسفانه كردستان از نظر مطبوعات وضعیت مناسبی ندارد، اگر چه در طول این چند سال اخیر مجوزهای بسیاری صادر شده، اما هنوز از نظر كیفیت روزنامه نگاری و حرفه ای بودن، در مراحل ابتدایی به سر میبریم بیشتر نشریات ما به جای نقد و تحلیل تنها به فرافكنی میپردازند و اگر نقدی هست، تنها تخریب است. هنوز نتوانستهایم طبق نورم روزنامههای بزرگ جهانی حرکت کنیم و نقد و تحلیل را ابزاری جهت ویران کردن و تخریب دیگران به کار میبریم، نه وسیلهای برای ساختن و هموار کردن. صدور مجوزهای زیاد، تضمینی برای كیفیت نیست و كیفیت زمانی حاصل میشود كه ما روزنامهنگار حرفهای داشته باشیم. روزنامهنگاران ما باید در دورههای حرفهای این علم خطیر شركت کنند، تا بتوانند كیفیت روزنامهنگاری را در كردستان ارتقاء بخشند. بعضی از صاحبان مجوز حتی کوچکترین آشنایی جزیی به قانون مطبوعات ندارند و همین خود سبب غیر حرفهای شدن روزنامهنگاری در كردستان شده است. در حال حاضر ما هیچ روزنامهای در كردستان نداریم که بتواند روزانه چاپ شده و ارتباطی سازمند با مردم استان برقرار کند، که این خود نشان از ضعف فرهنگی كردستان اهتمام نبخشیدن ما به این پروسه است. باید
تلاشهای جدیتری در زمینه فرهنگسازی هم برای صاحبان مجوز و هم برای مردم انجام بگیرد. نباید دید صاحبان مجوز صرفا مالی باشد و نیتشان این باشد که از روزنامهای که در دست دارند، دکان و بازار بسازند، زیرا اینگونه حرکات، ضربات جبران ناپذیری به پیكر روزنامهنگاری ما وارد کرده و میکند. از طرفی، كلی گویی و تحلیل های نه چندان موثر نیز، جای نقدهای سازنده را گرفته و با نگاهی به این روند میبینیم روزنامههای ما که اکثرا دوهفتهنامه هستند، به جای پرداختن به مشکلات مردم خود ما و معضلاتی که در سطح استان وجود دارد و یک روزنامه میتواند به راحتی در صدد رفع آنها برآید، به مسائل برونمرزی و قضایایی میپردازند که ما هر لحظه از طریق رسانههای جهانی، آنها را میشنویم و میبینیم؛ اما آنچه جایش در رسانههای خود ما تا اندکی خالی است، مسائل خود مردم ما در سطح استان است، که از نظر من باید رسانهها به خودشان بیایند و این مشکل را حل کنند.
3- اولین حضور من با شكایت یكی از دستگاههای دولتی همراه بود. در اولین گزارشی كه در خصوص مشكلات بهداشتی سطح شهرم (بانه) نوشتم، قبل از چاپ گزارش با تهدید و تخریب آن دستگاه روبرو شدم و بعد از چاپ نیز از سوی علوم پزشكی استان كردستان شكایتی -اگرچه از سوی دادگاه رد شد- بر علیه بنده تنظیم شد که علنا به خاطر شغلم مرا به راحتی به چالش کشیدند. این یکی از سختیهای بغرنجی است که همیشه هست، چون اصل كار روزنامهنگاری انتقاد است و اصولا هر نقدی، مخالفانی هم دارد. هدف ما باید ایجاد فضای مناسب برای نقدهای سازنده باشد. از مشكلات دیگری كه از روز اول با آن مواجه بودهایم، مشكلات مالی بوده که متأسفانه چون فرهنگ روزنامهخوانی در مناطق ما بسیار پایین است و علنا هیچ روزنامه یا مجلهای قادر به بازیافت حتی هزینه چاپش هم نیست، میتوان گفت اصلیترین و اولین مشکل همه ماست. همین مسئله باعث شده تا از نظر مالی مطبوعات ما با مشكلاتی جدی مواجه شوند.
4- به نظر من اگر دادن مجوز، با نظارت بر عملكرد مطبوعات همراه باشد، بیانگر آزادی واقعی مطبوعات است كه دولت آقای روحانی به حق این اصل را رعایت کرده است. اما نظارت دقیق بر مطبوعات نه از حیث محتوا بلكه از حیث عملكرد نیز وجود ندارد. یعنی بر روند چاپ نشریات و کیفیت فرم و ساختار آنها، كمتر نظارت وجود دارد و همین امر سبب شده نشریات ما نه از لحاظ محتوا، که از لحاظ فرم نیز رنگ زرد به خود بگیرند.
5- آینده مطبوعات كردستان با فرهنگسازی امیدوار كننده خواهد بود، اگر چه این مشكل تنها خاص كردستان نیست و گریبانگیر تمام كشور شده و مردم ما با روزنامه و نشریات به دلیل وفور فضاهای مجازی بیگانه شدهاند. اما بدون شک وجود روزنامهای قوی و غالب در کردستان، که بتواند به تمام وجوه اجتماع بپردازد و صدای واقعی مردم باشد، میتواند آینده مطبوعات ما را تضمین كند.
شیلان خاکی )مدیرمسئول ماهنامه ژیلوان(
1- وقتی ندایی سرکش در درون انسان ریشه میدواند و او را به لحظات حیرت میکشاند با دردِ زایش و آفرینندهگی گره میخورد. هر بار که خبر تولد نشریه کُردی را میشنوم تمام وجودم از امید پُر میشود، امید به اینکه تولد نشریهای تازه بتواند ادامه وکاملکننده راه یکصدساله روزنامهنگاری این دیار به قصد روشنگری باشد، ژیلوان هم با اعتماد به نفش به گذشتهی همکیشان خود به عنوان نشریهای مستقل پا به میدان نهاده و تلاش میکند، رهرو خوبی برای ادامهی آن راه باشد و با دغدغهی اصلاح و نگاهی نو به دنیا، دِین خود را به فرهنگ کُردی در حد توان ادا نماید. ورود ژیلوان با دریچهای نو به عرصهی روزنامهنگاری کُردی مقارن است با نیاز مناطق کُردنشین با نهادینه شدن گفتمان توسعه پایدار. گفتمانی که به دنبال توسعه متوازن و همهجانبه بوده، پس ایدئال ژیلوان هم انتقال نیازهای ملموس مناطق کُردنشین به ساختار تصمیمگیری است، بدین منظور با خطمشی خاص خود سعی میکند در گام اول با تاکید برتکثر افکار و اندیشههای جاری به صورتی پروندهوار در هر شماره با نگاهی آسیبشناسانه و تحلیلی به توانمندیهای طبیعی و انسانی در کنار وجود مشکلات و تضادهای گوناکون
جامعه خویش بپردازد و همچنین با در نظر داشتن این دیدگاه بررسیهای ممکن و لازمی را در ارتباط با دیگرمناطق کُردنشین خاورمیانه در تحقق رسالت اصیل خویش انجام بدهد. اینکه چه مقدار تا به حال موفق بودیم را باید با خروجی کار ژیلوان در دو سال اخیر سنجید.
2- وقتی از سختی و مشقت روزنامهنگاری صحبت به میان میآید، ناخودآگاه لبخند میزنم و یاد لحظه چاپ هرشماره میافتم که در نگاه اول صفحه به صفحه ژیلوان را عاشقانه ورق میزنم و... در عمل یکسری سختیهایی هست که مخاطب آن را نمیبیند و فقط کسی که در بطن ماجراست از آن خبر دارد. بازار اندیشه(کتاب، نشریات و...) به طور کلی در این دیار از یک رکود تاریخی رنج میبرد، رکودی که ساختارهای انحصاری علتی مقدم و بزرگ برای ایجاد آن بودهاند و انحصار بیشتر از زیربنای اقتصادی ابزارهای تولید فرهنگ ناشی میشود. در حوزهی مطبوعات هم این آسیبپذیری در بالاترین سطح خود قرار دارد. در کُردستان با توجه به تضادهای عمده در جهت مانع شدن برا اقلیتی که تلاش در این مسیر را به گونهای مستقل دارند، گاهاً بودن این نابرابریهای مختلف در داشتن امکانات و فرصتهای متنوع امری طبیعی و همیشهگی در حوزهی عمومی جامعه است. ژیلوان هم طی این دو سال گذشته از این وضعیت مستثنی نبوده است، هرچند در جامعهی کنونی ما مقولهی فرهنگ در ابعاد مختلف خود مورد توجه قرار نگرفته است اما مطبوعات با در نظر داشتن تمامی این مشکلات سعی در انجام رسالت خود که گسترس آگاهی و
انتقادپذیری بوده، این اهم را مد نظر داشته و با بزرگترین سرمایه خود یعنی همراهی معنوی و دلگرمی مخاطبانشان ماهیت و فلسفهی وجودی خود را حفظ کردهاند.
3- عرصه مطبوعاتی کشور بعد از هشت سال فرازو فرود و طی کردن هفتخوان رستم، در دولت تدبیر و امید به آرامشی نسبی رسید و این یکی از دستاوردهای مهم جامعهی مطبوعاتی بود. میدانیم پیشتر صدور مجوز نشریات به صورت انحصاری بوده و درخواست متقاضیان، باید پروسهی طولانی مدت را طی میکرد، اما این انحصار در دولت آقای روحانی با روی کار آمدن دکتر حسین انتظامی که اشراف کامل بر مشکلات مطبوعات دارد، شکسته شد و اقدامات مثبتی در این راستا شکل گرفت. پایین بودن توقیف گسترده و بیدلیل مطبوعات نسبت به دولت قبلی و همچنین ایجاد سهولت در صدور مجوز از طرف مقامات استانی و حتی شهرستانی به طوری که میزان 58 درصد از مجوزهای موجود از طریق مقامهای محلی مربوطه داده شده است. در واقع این اقدام مثبت میتواند نویدی خوب برای جامعه فرهنگی و مطبوعاتی باشد و این تغییر مثبت یعنی تمرکز زدایی را به فال نیک گرفت برای تشویق و ترغیب نشریات محلی. به واقع این اقدام در راستای یکی از مواد حقوق شهروندی است که رئیس جمهور وعده تحقق آن را داده بود. چرا که حق شهروندی هر فردی است که در صورت داشتن شرایط درخواست مجوز دهد و ممانعت از آن نقض حقوق شهروندی است. علاوه بر
صدور مجوزها اصلاح قانون مطبوعات و اجرای طرحهای رتبهبندی هم یکی از شفافسازیهای معاونت مطبوعاتی دولت یازدهم است.
4- وفور مجوزها از لحاظ کیفی تیغ دو لبه است که می تواند هم باعث شکلگیری روزنامههای حرفهای و فضایی پویا و انتقادی شود هم به فضایی مبتدی منجر شود بهواقع عرصه مطبوعات پیوسته با این فرصت و تهدیدها مداوم روبهرو بوده و است. در مناطق کُردنشین هم به دلیل مشکلات خاص هنوز آن فضای مناسب به طور کامل شکل نگرفته است. امیدوارم نشریات فلسفهی ماهیت وجود خود را کمرنگ نکنند و مداوم بلندگوی مطالبات و دغدغههای مردم باشند. بستر و پیشینهی تاریخی مناطق کُردنشین به گونهای است که شور و اشتیاق روزنامهنگاری هیچگاه در آن کمرنگ نشده و همیشه مثال زدنی بوده. اما خلا وجود یک روزنامهی کُردی تاکنون وجود دارد. در مناطق کُردنشین و حتی در بقیه کشور روزنامه محلی وجود ندارد به جز روزنامه «خبر جنوب» که مخصوص چند استان جنوبی چون شیراز و...است. البته ما در کُردستان نه به تعداد کافی روزنامهنگار حرفهای داریم نه منابع مالی مستقل و البته تا حدی هم منابع خبری مناسب. روزنامه یک تیم حرفهای و پشتوانه مالی و به معنای واقعی روزنامهنگار میخواهد که امیدوارم در آیندهای نزدیک این خلاء پر شود.
5- شرايط تاريخي ما را نسبت به مشکلات محکم و در برابر نا امیدی مقاوم کرده است. ما محکوم به امید هستیم. چه آرزویی بالاتر از اینکه مطبوعات کُردستان به تعمیق دموکراسی در جوامع خود کمک کند. مطبوعات به عنوان رکن چهارم توسعه نقش زیادی در ایجاد شور و نشاط و مشارکت شهروندارن دارند. امیدوارم شرایط برای فعالیت تمامی رسانهها و همچنین روزنامهنکاران هر روز ارتقا یابد. با وجود همهی مشکلات و موانع انگیزهکُش به آیندهی مطبوعات در مناطق کُردنشین امیدوارم. «ما محکوم به امید هستیم».
همایون عباسی )روزنامهنگار و سردبیر ماهنامه ژیلوان(
1-شرایط خاص استان کُردستان ایران باعث شده نتوان به طور حرفهای مخصوصا در حوزهی فرهنگ فعالیت مستمر داشت، حداقل برای عموم به این شکل است. بستر کار فرهنگی همیشه در این مناطق همپوشانیهایی با سایر حوزهها داشته است. یعنی ما شاهد هستیم کسانی با تخصصهای مختلف در زمینههای متفاوت در حوزهی فرهنگ و اجتماع فعالیت میکنند. روزنامهنگاری در کُردستان برای بسیاری به عشقی پنهان میماند که گاهی تا سالها در گوشهای پنهان و به زبان نمیآید ولی هر روز دل در گرو این عشق دارند. یک عشق یک طرفهی همیشگی! بسیار ظرفیتها هستند که هیچ وقت بستر مناسب برای حضور آنها نیست. سطح بالای آگاهی جمعی و پیشینهی تاریخی کُردستان باعث شده شوق روزنامهنگاری به عنوان یکی از مظاهر روشنفکری در عصر مدرن هیچگاه به سردی گرایش نداشته باشد. در این سالها هم به شخصه با وجود فعالیت اندک در این حوزه-به دلایل زیاد-ولی همیشه پیگیر و در حال فعالیت بودهام. گاهی در نبود این بستر فعالیت خود را در انجمنها و NGO های مختلف در حد توان به پیش بردهام. در مورد موفق عمل کردن که لطف شماست ولی مهمترین فعالیت در دو سال اخیر انتشار ماهنامه فرهنگی-سیاسی ژیلوان است
که با رویکری منطقهای سعی داشته با همکاری اندیشمندان و فعالین کُرد دریچهای نو باشه برای نگاهی به مسائل و مشکلات جامعهی کُردستان. قضاوت در مورد میزان تاثیر آن هم به خود جامعه برمیگردد.
2-در جوامع شرقی به طور کلی و کُردستان به طور خاص عرض کردم به علت نبود بستر حرفه ای، شما در هر کاری با موانع زیادِ سخت و گاهی انگیزه کُش روبهرو هستید. در عرصهی فرهنگ این پیچیدگیها و سختیها به علت ماهیت خود کار فرهنگی و زمان بر بودن این جنس فعالیتها، بسیار بیشتر است. وجود سلایق مختلف سیاسی، اجتماعی، هنری و فرهنگی در جامعه ی کُردستان و از طرفی وضعیت متناقض گونهی وجود ظرفیتهای بکر-مشکلات بیشمار، باعث شده اتخاذ رویکری نسبتا جامع بسیار سخت باشد. در این زمینه باید به طور مداوم تلاش و مطالعه کرد. نبود بنیهی اقتصادی قوی و پایدار در مناطق کُردنشین باعث شده روی عرصههای دیگر هم تاثیر بگذارد. عرضهی فرهنگ و به ویژه روزنامهنگاری هم از این قاعده مستثنا نیست. عدم شکلگیری اقتصاد رسانه باعث شده ما شاهد نسلی از روزنامهنگاران حرفهای نباشیم یا با پدیده مهاجرت روزنامهنگاران مستعد به رسانههای سراسری یا حتی خارج از کشور مواجهه باشیم. صاحب رسانه در نبود این وضعیت نرمال مجبور است به جای استفاده از روزنامهنگاران حرفهای از متخصصین هر حوزه بهره بگیرد که در بیشتر اوقات همین لحن تخصصی باعث دوری مردم و پس زدن مطبوعات
از طرف آنها بشود. روزنامهنگاری به عنوان حلقهی واسط مردم و عرصهی روشنفکری یا طبقه الیت فکری در این شرایط شکل نمیگیرد. مورد دیگر فضای پربسامد عرصهی سیاسی است که هر از چند گاهی روزنامهنگار یا نشریات قربانی آن میشوند. در اواخر دورهی اصلاحات و شروع دورهی احمدینژاد ما میبینیم نشریات کُردی زیادی مورد مهرورزی شدیدی قرار میگیرند! به طوری که بعد از سالها هنوز جای بسیاری از آنها خالی است. خواست جامعه روزنامهنگاری همیشه این بوده نهادهای قدرت و نظارتی با تساهل و تسامح بیشتری به این عرصه و به ویژه شرایط خاص جامعه کُردستان نگاه کنند. در بیشتر مواقع میبینیم تنها سوتفاهمی کوچک ابعاد زیادی پیدا میکنند. به نظر میرسد با نگاهی معتدلتر به غنی شدن این حوزه بتوان کمک بیشتری کرد. مهم این است مطبوعات بتوانند رویکرد آگاهیبخشی و انتقادی خود را حفظ کنند. این سختیها همیشه بوده و در آینده هم خواهند بود. تلاش ما تا به حال مستمر بوده و در ادامهی راه هم شرایط مشخص می کند تا کجا ادامه خواهیم داد.
3-جامعه ی مطبوعاتی کشور به طور کل در دورهی سابق وضعیت بسیار سختی را پشت سرگذاشت. محدودیتهای بسیار کار را مشکل کرده بود. با روی کار آمدن دولت دکتر روحانی و معاون مطبوعاتی جدید یعنی دکتر انتظامی اقدامات مثبتی شکل گرفت یا در حال انجام است. آقای انتظامی به علت سالها فعالیت در این صنف و اشراف کامل بر این حوزه و مشکلاتی که مطبوعات با آن دست به گریبان هستند منشا کارهای خوبی شده است. نگاه تازه به رسانهها را باید در سطح کلانتر در نگاه دولت روحانی به عرصهی اطلاعرسانی مشاهده کرد. در این سالها ما کمتر شاهد توقیف فلهای نشریات بودهایم که این خود تغییر مثبتی است. در دولت دکتر روحانی ما میبینیم وزارت ارشاد و معاونت مطبوعاتی این وزارت خانه نگاهی غیرمرکزگریانه دارند و صدور مجوزهای زیاد در حوزهی نشریات محلی خود نمودی از این نگاه است. یعنی در دیدارهای نزدیک هم با آقای انتظامی این دغدغه ی نشریات محلی و تلاش برای پشتیبانی از آنها را میتوان به خوبی لمس کرد. همانطور که در مناظرات ریاست جمهوری آقای جهانگیری اشاره کردند در سطح کلان دولت با احیاء خانه احزاب و صدور مجوز برای هشت هزار سازمان مردم نهاد و ایستادگی در
برابر فیلتر برنامههای پیامرسان اجتماعی چون تلگرام، در این عرصه کارنامه ی نسبتا قابل قبولی دارد. کمک به شکل گیری رسانههای مستقل و NGO های مختلف خود میتواند به روند توسعه سیاسی در کشور کمک کند.
4-یکی از موضوعاتی که مجموعه دولت قبل همیشه عنوان میکردند این بود که ما شبانهروزی و زیاد کار میکنیم! ولی دیدیم که زیاد کار کردن لزوما به شرایط مطلوب نمیانجامد. صدور مجوز و انتشار زیاد نشریات لزوما به معنای شرایط مطلوب یا وجود فعالیت ای باکیفیت و تاثیرگذار نیست. برای بالندگی عرصه ی روزنامهنگاری وجود نشریات شرط لازم است و نه کافی. شمشیری دو لبه که می تواند هم باعث شکلگیری روزنامه ها و روزنامه نگاران حرفهای و فضایی سازنده و انتقادی شود هم به فضایی مبتذل و سطحی منجر شود که شاهد دامن زدن به صفبندیهای تصنعی و سیاسی بازیهای بیسرانجام باشیم. یعنی عرصه مطبوعات پیوسته با این فرصت و تهدیدها توامان روبهرو است. در کُردستان هم به دلایل زیادی هنوز آن فضای مناسب به طور کامل شکل نگرفته است. در این فضا باید قدر کارهای جدی و باارزش این عرصه را دانست. امیدوارم همهی نشریات با نگاهی آیندهنگرانه و آسیبشناسانه در کنار شناخت از حوزهی کاری خود، هیچگاه مطالبات مردم را در فعالیت خود نادیده نگیرند.
5-همانطور که قبلا عرض کردم وجود بستر سیاسی-اجتماعی غنی در کُردستان باعث شده این مناطق همیشه در عرصه مطبوعات حضوری پررنگ داشته و حرفی برای گفتن داشته باشند. این پویایی اگر از آسیبهای حاشیهای و درون صنفی در امان بماند میتواند از جدیترین مناطق در کشور باشد. همانطور که در جشنوارهها هم به خوبی میشود این موضوع را مشاهده کرد. روزنامهنگاری کُردی با پیشینهای بیش از یک صد سال با وجود فراز و فرودهای تاریخی، با وجود پشتوانه فکری قوی به حضور خود ادامه میدهد. به شخصه با وجود همه نقاط منفی و برخوردها و موانع به آینده مطبوعات در مناطق کُردنشین امیدوارم. امیدوارم روزنامهنگاران قدیمی و صاحب اندیشه بار دیگر به این عرصه بازگردند و به غنای آن بیافزایند. روزنامهنگار با واقعیت سر و کار دارد. واقعیت معطوف به حقیقت، تلخی واقعیت هیچگاه نباید باعث شود امید کمرنگ شود. همین که در این فضا هستیم و کار میکنیم خود یعنی اینکه ما امید داریم و به آینده خوشبین هستیم.
جمال ملایی )شاعر و روزنامهنگار(
1- همانطور که درجریان هستید دغدغه واولویت نخست من ادبیات خلاقانه، یعنی شعر است وهمواره بیشترین تمرکز من متوجه این موضوع است ودر کنار این مبحث نیز روزنامه نگاری را پیگیری ودر این وادی نیز قلم میزنم.البته این دو وادی یعنی ادبیات و روزنامه نگاری ارتباط تنگاتنگی باهم دارند چون هردو حیاتشان به کلمه وابسته است ، ولی معترفم اگر موفقیتی در این آغاز راه داشته ام حاصل همنشینی با ادبیات بوده است.
بی گمان کسب موفقیت وشناخته شدن به عنوان یک روزنامه نگار که یکی از زیباترین شغل های عالم است نه درکسب جوایز از جشنواره ها ، بلکه در تاثیری است که در اجتماع برجای می گذارد ومسیر تغییر وتحولات اجتماعی را فراهم می کند.
2-کار در عرصه مطبوعات وفعالیت رسانه ای همواره مشقت ها و مصایب خاص خود را داراست واین مشکلات همواره از عوامل بیرونی و شرایط سیاسی و اجتماعی تاثیر می پذیرد، روزنامه نگار دارای یک رسالت سنگین اجتماعی است که باید به بهترین نحو ممکن به این وظیفه در کمال صداقت و شجاعت عمل کند، موضوعی که متاسفانه در جامعه روزنامه نگاری ما کمتر به آن توجه می شود.کمترین بی توجهی و سهل انگاری در فعالیت رسانه ای گاهی می تواند عواقب ناخوشایندی به همراه داشته باشد و همین امر اهمیت روزنامه نگاری از حیث حساسیت دوچندان می کند وشاید برای همین نیز هست که جزو مشاغل سخت در جهان محسوب می شود.
می خواهم عرض کنم علارغم همه سختی ها و تنگناهای موجود در جامعه ما بر سر راه فعالیت مطبوعاتی وخطوط ممنوعه پیدا وناپیدای آن دارای لذت های خاص خود نیز هست. خلق وتولید یک خبر یا گزارش تاثیرگذاروبازتاب آن درجامعه ناگهان همه دشواری ها را به لذتی غیر قابل وصف بدل می کند.
به گفته شما شاید من هم بخشی ازاین پروسه بوده وهستم وهمه سعی ام براین بوده به سهم خود بتوانم نقشی در پیشبرد این رکن چهارم دمکراسی بازی کنم. معتقدم روزنامه نگاردر جامعه باید جریان ساز باشد موضوعی که به ندرت در جامعه مطبوعاتی ما دیده می شود. حس میکنم بیشتر فعالان مطبوعاتی ما از رسالت اصلی خود بازمانده اند برخی به بلندگوی جریانات خاص بدل شده و برخی نیز روزنامه نگاری را وسیله امرار معاش و جذب اگهی قرار داده اند.
رسانه باید ناظر قدرت و چشم بینای جامعه باشد.
3-باید بگویم صدور مجوزبرای نشریات و سایت های خبری در دولت تدبیر وامید بسیار امرمبارک ومیمونی بوده است . در این دوره چهار ساله تقریبا هرکسی دارای حداقل شرایط انتشار نشریه بوده توانسته در کمترین زمان ممکن مجوز دریافت کند. در این فرایند نیز متاسفانه کسانی اقدام به دربافت مجوز روزنامه کردند که غیر از یک مدرک دانشگاهی چیز دیگری برای عرضه در چنته نداشتند ومصداق این گفته را هم از عدم وجود مطالب تولیدی میتوان بخوبی فهمید.شما نگاه کنید در بیشتر نشریاتی که منتشر می شوند یک خبر ، گزارش ویا مصاحبه تولیدی به چشم نمیخورد و من مطمنم اگر اینترنت نبود بیشتر نشریات ما حیاتشان به بیش از دو شماره قد نمیداد. ولی باید امیدوار بود با به میدان آمدن افراد توانمندتر به این حوزه این نوع نشریات را جامعه پس بزند.
4-واقعیت این است که مطبوعات ما به هرانداره از لحاظ کمی رشد داشته به همان نسبت نیز از بعد کیفی آن کاسته شده است. پیشتر نیز توضیح دادم که وضعیت نشریات ما بخاطر عدم وجود مطالب تولیدی ودارای محتوا برای خوانندگان به بلای عظمایی گرفتار شده است. مثالی میزنم شما نگاه کنید که در سال ٨٤ ما چه نشریات استخوان داری داشتیم (سیروان، روژهه لات، آشتی و...) ولی الان به کجا رسیدیم. به گفته کسانی که مسئول توزیع روزنامهها هستند اکنون نشریاتی بر پیشخوان دکههای مطبوعاتی قرار می گیرند که از ١٠٠٠ نسخه آن تنها ٣٠ نسخهاش فروخته میشود. دیگر خود بخوان حدیث مفصل از این مجمل.
5- عرصه روزنامه نگاری باید همواره عرصه امیدواری برای خلق جهانی بهتر باشد. چون این وادی جهانی انتزاعی نیست و همواره پای بر زمین سخت و واقعیات ملموس دارد. ما مجبور به امیدوار بودن هستیم ، همه در مسیر تجربه و تکامل هستیم وامیدوارم طی سالهای آینده انسانهای قرص ومحکم وشجاعی که دارای سواد ودغدغه هستند وارد این فضا شوند. کسانی که هم و غمشان تنها اعتلای آزادی،دمکراسی ، عدالت و ومبارزه با فساد و نابهنجاری ها برای خلق دنیایی قابل تحمل تر باشد.
ناصر خالدیان)روزنامهنگار(
1- البته من در بطن مقوله بودهام اما برخلاف آنچه دیده میشوم، زیاد هم جوان نیستم! بیش از ۲۰ سال فعالیت مطبوعاتی، مدیر مسوولی دو نشریه و سردبیری و اجرای چندین نشریه دیگر به اضافه نویسندگی و فعالیتهای متعدد فرهنگی دیگر. اما حرفه و کار اصلی من اغلب روزنامهنگاری حرفهای و تحلیل بوده است. به حرفه روزنامهنگاری در لفظ شریف آن افتخار میکنم و آن را بالاتر از هر پست و مقامی میدانم.
2- کار کردن در مطبوعات شهرستانها به ویژهدیدگاه و تخصص ویژهتر میطلبد و با روزنامهنگاری مرسوم و ملی تفاوتهایی دارد. چند عامل قومی، زبانی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و مذهبی به اضافه عوامل خاص تاریخی و بومی و نیز مشکلات مادی و اقتصادی باید در نظر گرفته شود که هر کدام میتواند سختی و مانعی در راه توسعه روزنامهنگاری باشند و هر کدام از آنها حتی گاه به صورت تهدیدی برای روزنامهنگاران دربیایند.
ما این مرارتها را با روح و جسممان درک کردهایم اما هیچ کدام ناخوشایندتر از «قرائتهای شخصی از قانون» و «چندقانونی» و نداشتن پشتیبانی حقوقی و عدم درک مدیران محلی از اهمیت و جایگاه روزنامهنگاری نیست.
3- من به شخصه از تعدد نشریات بسیار خوشحالم و توجیهم این بوده که حتی یک برگ کاغذ که شکل روزنامه داشته و حاوی پیام و آگاهی ثمربخش و اثرگذار باشد، برای فرهنگ منطقه و مردم ما غنیمت است و شخصاً با وجود این که ابزار بسیاری در شبکه اینترنت در اختیار داشته و در آن نیز مهارت دارم اما روزنامه کاغذی یا رسانه مکتوب را به دلیل ماندگاری و سندیت آن در تاریخ ترجیح میدهم. بر اقدام دولت در این خصوص هر چند انتقاداتی مانند اشباع نشریات وارد میشود اما مسلماً نیت دولت به ویژه معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد در راه توسعه کمی نشریات محلی و حمایتهایی هم که از آنان شده خیر بوده است. بسیاری بر این افزایش کمی به دلیل ضعف نشریات موجود گله دارند. برخی از آنها حتی تازهواردها به یکدیگر هم حسادت میکنند. اما من معتقدم علاوه بر اغماض و چشمپوشی از ضعفهای موجود این نشریات با توجه به محلی بودن آنها باید خودشان هم تلاش کنند که به سمت حرفهای شدن حرکت کنند و این رقابت موجب خواهد شد تا در نهایت و در گذر زمان تعداد اندکی از آنها باقی بمانند.
4- این افزایش کمّی مطبوعات را مثبت میدانم اما هنوز ضعفهایی محتوایی و کیفی چه از نظر فرم و ساختار و چه محتوای مطالب وجود دارد و همان طور که گفتم من یکی همیشه با دید اغماض به آن نگاه میکنم و حتی بسیاری اوقات از تلاش صاحبان آن نشریات هم تشکر میکنم چون وضعیت را درک میکنم و میدانم گردآوری مطالب و خبر و با این کمبود روزنامهنگاران و نیروی فنی و حرفهای و مشکلات مادی چاپ و نشر در کردستان و نداشتن پشتوانه و حامی مالی چقدر دشوار است. به هر حال کسی تا خودش کاری را نکند فکر میکند آن کار ساده است. واقعیت این است که چاپ نشریه یکی از پراسترسترین و پرتنشترین کارهاست. اما گردانندگان نشریات هم همین که از این حداقلها بتوانند درست استفاده کنند، غنیمت است.
زمانی ما هیچ چیز جز دستها و فکر خودمان برای کار روزنامهنگاری و خبرنگاری نداشتیم حتی به جای نرمافزارهای نشر رومیزی که امروز کار را آسان کردهاند با چسب و قیچی و روی کاغذ کالک، ماکت و لیآوت میبستیم. اینترنت و شبکههای ماهوارهای و شبکههای اجتماعی مجازی و کپی مطالب از اینترنت هم وجود نداشت. اما با وجود پیشرفت ابزارها، ما بیشتر نیازمند تفکر و ایده و خلاقیت در تولید محتوا و نیز تحلیل خبر یا به اصطلاح «نرمخبر» هستیم تا تولید «سختخبر» یا داشتن ابزار و امکانات بهروز و همه ی اینها وابسته به نیروی انسانی کارآزموده و دارای هوش تحلیلی از مسائل است. چیزهایی که جای آن در حوزه اطلاعرسانی کردستان بسیار خالی احساس میشود. ما آدمهای زیادی هم داریم که میگویند روزنامهنگارند اما فقط حرف میزنند. روزنامهنگاری که سخنرانی و حرف زدن یا حتی کپی کردن از اینترنت نیست! روزنامهنگاری یک فرآیند و حرفه پیچیده و مستلزم اشراف بر بسیاری مسائل است و در نهایت با فعل نوشتن و تحلیل و تولید محتوای مکتوب سر و کار دارد.
5- شواهد و نظر غالب این است که مطبوعات یا همان رسانههای مکتوب در دنیا با رشد اینترنت و شبکههای ماهوارهای و تلویزیونی و شبکههای اجتماعی مجازی به پایان خود نزدیکند و اغلب نیز با بحران مخاطب مواجه هستند. در ایران و کردستان و نشریات محلی نیز وضعیت همین است. اما مطبوعات، هر چند زخم خورده اما هنوز پرغرور و میان هیاهوی دنیای مجازی مخصوصاً در جوامع توسعهیافته و پیشرفته وجود دارند و نفس میکشند. نفسهایی که شاید دههها بعد هم ادامه داشته باشد. اما شاید ما جزو آخرین نسلهایی باشیم که روزنامه کاغذی یا رسانههای مکتوب را میسازیم یا به چشم میبینیم. مثل رادیو لامپی، گرامافون و حتی نوار کاست و ویدیو و فلاپی دیسک. ابزارها منسوخ میشوند اما کار روزنامهنگاری و اطلاعرسانی و «پیام» هرگز منسوخ نمیشود و به شکلی دیگر و با ابزار دیگری درخواهد آمد و در دنیای آینده، روزنامهنگاران به عنوان تکنیسین و کارشناس رسانه اما با ابزار شبکه، مطمئناً جایگاه ویژهتر و مهمتری خواهند داشت. ما این دَم و این آخرین شعلههای شمع روزنامهنگاری مکتوب را که شاید حداقل به عمر ما یا چند نسل آینده کفاف دهد، غنیمت میدانیم و از این که سهمی کوچک
در تاریخ مطبوعات کردستان و ایران داشتهایم به خود میبالیم.
با توجه به تغییراتی اساسی و ریشهای که در چند سال اخیر و خصوصا در چهار سالی که دولت تدبیر و امید به روی کار آمده و علنا زمام امورات ایران را در دست گرفت، دنیای رسانه و نشریات محلی کردستان نیز در این روند تغییر سهمی برده که این سهم از جمله صدور مجوزاتی چند در حوزه نشریات چاپی و رسانههای اینترنتی را شامل میشود. شرق ويژه استان کردستان در مصاحبهای با تنی چند از فعالین حوزه رسانه و نشریات، به واکاوی پیرامون این موضوع و مشکلات و مطالبات برخی از مدیران مسئول و سردبیران مجلات و روزنامههای محلی استان میپردازد.
سوالات:
١- قبل از هرچیز نگاهی -اندک- داشته باشیم به پرونده فرهنگیتان خصوصا در حوزه روزنامهنگاری کردستان، که در این چند سال اخیر به عنوان یکی از جوانانی که در بطن این مقوله بودهاید و همیشه با توجه به موقعیتتان توانستهاید موفق عمل کنید.
٢- حضور شما در این پروسه بزرگ فرهنگی تا کنون چه سختیها و مشقتهایی داشته و شما چگونه از عهده این سختیها برآمدهاید؟
٣- به عنوان یک فعال مطبوعاتی و با نظر به صدور مجوزهای بسیاری که دولت روحانی در دوره اول خود برای نشریات محلی صادر کرده، این وضعیت را چگونه ارزیابی میکنید؟
٤- وضعیت مطبوعات کردستان را چگونه میبینید؟ و این وفور مجوزها از لحاظ کیفی تا چه حدی بر مطبوعات استان کردستان تأثیرگذار بوده است؟
٥- چقدر بر آینده مطبوعات کردستان خوشبین هستید؟
احمد امانی (خبرنگار)
نباید از حضور نشریات زرد بهراسیم
1- کار خبرنگاری را به صورت حرفه ای در تهران شروع کردم، ابتدا با نشریات کانون پروروش فکری کودکان و نوجوانان و سروش کودکان فعالیت می کردم. در ادامه در روابط عمومی وازرت فرهنگ و ارشاد مشغول به فعالیت شدم، این شروع دورانی بسیار پرثمر برای من بود، به ویژه که دورههای خبرنگاری بسیار خوبی را در این مدت گذراندم.
بعد وارد هفته نامه (کتاب هفته) شدم و از این به بعد فعالیتم را در بخش فرهنگ با روزنامه های چون شرق و اعتماد ملی آغاز کردم.
مدت بسیار زیادی را هم با نشریات کردی در اقلیم کردستان از قبیل (کوردستان نوي) و (هاولاتی) کار کردم. در حوزه نشریات محلی هم با هفته نامه سیروان و خبرگزاری مهر همکاری کردم. هنوز هم در حال فعلایت در حوزه خبرنگاری هستم.
2- سخت های زیادی دارد، بویژه برای کسانی که از شهرستانهای کوچک خواهان ورود به این عرصه هستند، خاصه رقابت در شهر بزرگی چون تهران. یکی از بزرگ ترین مشکلات حوزه خبرنگاری نبود قانونی روشن و دقیق برای فعالان این حوزه است. برای مثال من تقریبا 14 سال است که در این عرصه فعالیت حرفه ای می کنم، اما تنها 4 سال بیمه دارم. زمانی که می خواهید برای بیمه قدام کنید اولین پرسش این است که آیا شما خبرنگار هستید یا نه، نگارنده مطالبی هستید که از تفنن یا غیره نوشته اید. خب این پرسش خوبی است، اما جواب به پرسش بسیار گنگ است، برای همین تشخیص خبرنگار حرفه ای برای مجری قانون بسیار سخت است. به نظرم باید سازوکاری دقیق برای این کار در نظر گرفته شود. مثلا سابقه کار چندین ساله و خبرنگار بودن.
در حال حاضر دولت خدمت سربازی را به عنوان دو سال سابقه بیمه مشاغل محسوب می کند، به نظر من دولت می تواند به تمامی خبرنگاران حرفه ای را که در طی سالیان گذشته موفق به رد کردن بیمه نشدند با چنین راهکارهایی کمک کند. یعنی این دوره ای که مشمول قوانین بیمه نشدند، مشمول سابقه بیمه کند. این کار حقیقتا می تواند کمک زیادی به قشر خبرنگاران حرفه ای باشد که در زمان آنها هیچ رسانه ای خبرنگاران را بیمه نمی کرد.
از نظر دستمزد هم که شغلی است با استرس فوق العاده زیاد و حق الزحمهای بسیار اندک.
3- تا قبل از دولت یازدهم، مجوز دادن به نشریات، خاصه محلی بسیار سخت بود. اما در دولت آقای روحانی همچنان که خود اشاره کردید این مجوزها با کمترین مشکلی اعطا می شود. این مسئله بی گمان مزایا و معایبی داشته.
قبل از دولت یازدهم، به دلیل کم بودن مطبوعات محلی، همیشه مطالب فراوانی باید در صف نشر می ایستادند. اما همان زمان هم پرسش اساسی این بود آیا واقعا این حجم از مطالب قابل خوانش است و اصلا خواننده دارد و ارزش علمی و خبری دارد یا نا؟ شکی نیست که همان زمان نیز جواب نه بود، اما چون مجوز دادن به نشریات بسیار سخت بود، تمام این معایب و کم سوادی ها به سوی دولت نشانه می رفت و خطا به پای دولت نگاشته می شد که در حال سانسور است و آزادی بیان نیست و چه و چه.
اما در این دوره دیدیم که این مانع برداشته شد ولی تمام مدعیان قلم به دست یکی دو شماره بیشتر چیزی برای نوشتن و ارئه ندارند. یعنی الان ما با وضعیتی روبرو هستیم که نشریات به وفور هست ولی فروش ندارند چون هیچ مطلب خاصی برای ارایه کردن به مردم ندارند. در نتیجه فروش هم ندارند. قبل از این دوره فضا به نوعی بود که انگار کوهی از مطالب علمی و درجه یک در انبارها مانده و خاک می خورد، چون دولت مجوز نمی دهد و غیره، اما دیدم نه تنها چنین نیست که اصلا هیچ چیزی برای ارئه کردن هم ندارند و کوهی از مطالبات بی پشتوانه (در حوزه خبرنگاری) جلوی در معاونت مطبوعاتی ایستاده است و مدام در حال پیچیدهتر شدن هستند و تبدیل به هزینه شدند.
این به نظر من می تواند به خوبی و بعد از چند سال خبرنگار حرفه ای را از مدعیان بی مایه آرام آرام جدا کند و آنان ناچار خواهند بود، خود عرصه را به دلیل عدم استقبال مردم ترک کنند. اما این وسط این مسئله هنوز به قوت خود باقی است و آن این نکته قدیمی که دولت چه سازوکاری را برای جدا کردن خبرنگار حرفه ای از این همه قلم به دست غیره حرفه ای مدعی در پیش می گیرد؟ این کماکان مشکلی جدی برای خود خبرنگاران است که حق و حقوق آنها پایمال نشود.
4- بی شک این وفور مجوز مثبت بوده و در آینده هم بیشتر نتایج مثبت آن روشن تر خواهد شد، برای مثال شما دیگر مجبور نیستید در برابر ادعای کسانی بی مایه توضیح دهید که فلانی واقعا این کاره نیست چون الان مجوز به همه داده می شود، آنها دیگر نمی توانند ادعا کنند که فلان نشریه ما را سانسور می کند چون الان خود آنها می توانند مجوز نشریه بگیرند و مطلب نشر کنند، اما اینبار دیگر آنها با مخاطب و مردم روبرو هستند و خود مردم در مورد کار آنها تصمیم گیری می کنند، اکثر نشریات محلی در این چند سال از مسئله در رنج بودند و برای همین هیچ فروشی ندارند.
نکته مهم دیگر که نباید فراموش کنیم این است که خود این دست رد به سینه زدن مردم به این نشریات زرد، آرام آرام اشتیاق مردم را برای خواندن مطالب جدی هم بیدار می کند، چون خواندن و روزنامه یک نیاز اجتماعی در دوران مدرن است و مردم خواه ناخواه منابع رسانه ای خویش را خواهند یافت. حال اگر شما یک روزنامه نگار حرفه ای باشید مطمئن باشید مردم استقبال خواهند کرد، و اگر روزنامه نگار حرفه ای هم نداشته باشیم رسانه های خارجی جای خالی ما را پر خواهند کرد چون مردم در این روزگار به همه جیز دسترسی دارند و این دیگر جای بسی تاسف برای همه ما و کشور است.
5- حقیقتا آینده مطبوعات کردستان هم متاثر از مجموعه ای از عوامل متعدد است، مانند جدی بودن خود خبرنگاران کرد، تحولات در سطح ملی و جهان در عرصه مطبوعات و غیره. اما نکته ای که نباید فراموش کنیم این است که کردستان همیشه آمادگی زایش نیروهای خلاق در تمامی عرصه ها را داشته و خبرنگاری هم از مسئله متثنی نیست، بی گمان این وضعیت الان هم نشانه های قد کشیدن بدنه خبرنگاری حرفه ای از میان خروار و آوارهای نشریات زردی است که خود را به زور به نام خبرنگار به این عرصه قالب کردند. فقط انتظار اینکه همه چیز یک شبه به نقطه مطلوب برسد انتظاری است بیهوده. ما نباید از حضور دیگران با هر درجه علمی و غیره بهراسیم.
کاوان محمدپور )روزنامهنگار و سردبیر بخش کردی سیروان(
1- من ابتدا به عنوان دستیار پژوهشی برای يك سری از موسسههای تحقیقاتی کار پژوهش انجام میدادم،در واقع دستیار تحقیقی و تالیفی عمویم-دکتر احمد محمدپور- که الان در دانشگاه ماساچوست حضور دارند، بودم. از این رو جذب بخش تحقیقات صداوسیمای شهرستان (مهاباد) شدم. اما کار پژوهشی جدا از مشقت و سختی که دارد، همیشه یه گوشهای از اون حس نویسندگی را خالی نگاه میدارد، چون فکر میکنی اثرت به دست خواننده نمیرسد. البته هر پژوهشی اینگونه نیست. حالا من چون تجربه پژوهش در موسسات تحقیقاتی را داشتم اینطوری فکر میکنم. بیشتر کارهای پژوهشی در موسسات در آرشیو موسسهها میماند و برای برنامهریزیهای کلان کشور مورد استفاده قرار میگیرد، مگر اینکه به شکل مقالهای در ژورنالی کار را منتشر کنی وگرنه خیلی کم پیش میاید چنین پژوهشهای به دست خواننده برسد. از سوی دیگر برای بنده ، روزنامه همیشه محلی بوده برای انتشار افکار و دیدگاهایم. و به نظر طبیعی میرسد برای هرکسی که در حوزهی نویسندهگی فعالیت میکند، خواستار این باشد که نوشتههایش منتشر شود و خواننده داشته باشد. برای هم نسلهای من روزنامه و مجلهها بهترین محل برای انتشار چنین مواردی است. چرا که
دسترسپذیرتر و سهل والوصولتر است. از این رو بنده کارم را به عنوان یادداشت نویس (در صفحات نقد ادبی و اجتماعی) با مجلهها و روزنامههای تهران شروع کردم. حقیقتن در ابتدا اصلا" قصد روزنامهنگار شدن را نداشتم یا بهتره بگم بهش فکر نکرده بودم. بعدها که ارتباطم با روزنامهها از طریق همین نوشتن بیشتر شد، به شکلی جبر محیطی و کاری باعث شد رسما" وارد این حوزه شوم. اینکه چه چیزی باعث شد کار روزنامهنگاری را بیشتر معطوف به کردستان کنم- جدا از یه سری اتفاق در زندگیم-، برمیگردد به روحیهی شخصی خودم. من بیشترین یادداشتهای که در زمینه آسیبهای اجتماعی مینوشتم مربوط به کردستان و مناطق کرد نشین کشور بود. در واقع بستر مطالعاتیم، متمرکز بر محیطی بود که داشتم در آن زندگی میکردم. از سوی دیگر علاقهی شخصیم به فرهنگ و ادبیات خودمان (کردها ) باعث شد که بیشترین تمرکز را روی روزنامهنگاری در کردستان داشته باشم. کار در نشریات محلی حداقل بخاطر حقوق و مزایایی کمتری که به نسبت تهران دارد سختتر است، چون بیشتر خبرگزاریها اینجا، خبرگزاریهای مستقل هستند و در واقع پشتبانی مالی و حقوقی آنچنانی ندارند و باید تمام موارد را خودشان-یعنی کادر
نشریه- حل و فصل کند. اما به شکل سنتی بین ما کردها همیشه کارهای سخت و دشوار به شرط اینکه یه گوشهای از مشکلاتمان را سر وسامان بدهد و محلی برای ابراز مشکلات و عقایدمان باشد، چنان سخت جلوه نمیکند. از این رو همزمان برای روزنامههای تهران، در نشریات محلی یادداشت و گزارش به زبان کردی و فارسی مینوشتم تا جذب دو هفتهنامهای در مهاباد به اسم جامعه کردستان شدم، بعد از مدتی کار درآنجا، به سنندج و هفتهنامه سیروان آمدم. هفتهنامهی سیروان حدود هفده هجده ساله مستمر چاپ میشه و سابقهی طولانی در روزنامهنگاری غرب کشور دارد. در حقيقت سابقهی طولانی سیروان در چاپ و نشر و روزنامهنگاری برایم مهم و قابل توجه بود. چنین توجهی برای من، از وضعیت بسیار سخت روزنامهنگاری در کردستان منشا داشت. که چطور میشود هفتهنامهای در این شرایط سخت باز بتواند ماندگار شود و هنوز خوانندههای با وجود شبکههای مجازی و صفحات اینترنتی داشته باشد. حالا نیز جدا از کار در هفتهنامه سیروان، طبق معمول یادداشتهای برای نشریاتی در تهران و کردستان مینویسم.
2- بین ما روزنامهنگاران همیشه یه اصطلاحی متداول بوده، اینکه روزنامهنگاری مثل «میدان مین» میماند، هر آن احتمال دارد یه مینی زیر پايت بترکد. از این اصطلاح مشخصه، با فعالیت دشواری روبرو هستیم و احتمال دارد این سوال را از هر روزنامهنگاری بپرسید طوماری از مشکلات را ردیف کند. شاید هیچ قشری به اندازهی این قشر تحولات فرهنگی و سیاسی کشور در کارش تاثیر نداشته باشد. خب بهتبع برای من هم مشکلاتی در این حیطه وجود داشته، از مشکلات چاپ نشریه و بیپول و تذکرات مطبوعاتی گرفته تا میرسد به جدینگرفتن روزنامهنگاری بین مردم. حداقل در مورد خودم دقیقن نمیدانم چطوری با این مشکلات کنار آمدم. ولی در توضیحی کلی- که امیداورم شعار نشود- شاید بهتر باشد به مفهوم « نوشتن» اشاره کنم. نوشتن برای من - و البته برای خیلی از کسانی که مشغولش هستند- مفهومی ست توامان با درد و درمان. درد از آن رو که مدام موضوعی ذهنت را مچاله میکند، چنگ میزند و مثل خوره به جانت میافتد، و در نهایت تو مجبوری از این درد به شکلی نجات پیدا کنی، اینجا قضیه مثل زنجیر و شمشیر میماند. برای باز کردن زنجیر باید به چیزی رجوع کنی که از جنس خودش است و آن هم شمشیر است.
چیزی که از جنس موضوع درد ذهنی ست، به زعم من نوشتن است، همین نوشتن باز برایت تولید درد میکند و تو مجبوری باز برای تسکین آن به نوشتن پناه ببری. حالا این نوشتن را میتواند خارج از چهارچوب روزنامهنگاری هم دنبال کرد، ولی در کار روزنامهنگاری شما با دوتا درد روبروید، یکی درد شخصی و دیگری درد مردم. همین درد جامعه و مردم باید در اسرع وقت منتقل شود، یا بهتره بگم باید با مردم مطرح شود. شاید با نظر به چنین دیدگاهی بتوان ماندگاری در روزنامهنگاری را توجیه کرد. البته هرچه بیشتر بهش فکر میکنم، میتوانم دلایل بیشتری برایش پیدا کنم، که همهی آنها حول همین مدار نوشتن و درد میگردند. اینجا قضیه برای من مثل همون داستانی میشود که طرف برای نجات از بیماری مرگ بارش مجبور باشد چند نوع بیماری کمتر خطرناک را تجربه کند.
3- تعبیری داریم که میگوید: رسانه رکن چهارم دمکراسی است. بگذارید این مسله را بازتر کنیم. وقتی ما جلوی رسانه مفهوم دمکراسی را قرار میدهیم، در واقع داریم رسانه را با آن، معنا و جهتی حداقل نیمه مشخص میبخشیم. دمکراسی اجازه ظهور صداهای متعدد است، وقتی در کشوری صدور مجوزهای رسانهای بیشتر میشود، بدان معناست که ما گامی در جهت تحقق دمکراسی برداشتهایم یا بهتر است بگویم گامی در جهت تمرین دمکراسی برداشتهایم. چون به شکل سیاسی اجازه ظهور صداهای متعدد را داریم میدهیم. من اینجا مثل (کامیونیتاریست)ها -جامعهگرایی- فکر میکنم. اجازه ظهور به صداهای متعدد، حفظ شان انسانی نیز است. از سوی دیگر فرصت بازتعریف مفاهیم را در جامعه میدهد. دولت روحانی با صدور این مجوزها به نوعی از دستهها و گروهای متعدد خواسته به میدان بیایند و حرف بزنند. اجازهای برای ابراز وجود داده، خود این مقوله بسیار جای تقدیر و پسندیده است. اما صرف صدور مجوز و افزایش تعداد نشریات به معنای تحقق مردم سالاری نیست. پشتبانی قانونی و دلگرمی به فعالین مطبوعاتی از منظری خیلی بیشتر از صدور مجوز برای نشر رسانه اهمیت دارد. این پشتبانی دقیقا" به معنای این است
که نگذاریم دیگر «مینی» زیر پایی روزنامهنگارها بترکد. درواقع صدور مجوز یک طرف و پشتبانی از آن طرف دیگر قضیه است. اینکه فضا را برای مطبوعات بازتر کنی و دسترسی به اخبار و اطلاعات را برای نشریهها سادهتر کنی خود بخشی از این پشتیبانی است. چنین کارکردی میتواند به نفع دولت هم باشد. اجازه ورود به روزنامهنگاران و تحلیلگران در بررسی مشکلات کشور و نشر آنها میتواند برون رفتی را جلوی دولت نیز بگذارد. روزنامهنگاران منتقد صدای مردم هستند، صددرصد چنین صدای نیاز به تریبون و نشر دارد.
4- همانطور که در جواب سوال قبلی اشاره کردم، صدور مجوز برای نشریه قابل تقدیر و بسیار پسندیده است اما به تنهایی کافی نیست. به زعم بنده بحث در مورد کیفیات مطبوعات کردستان مقوله دیگری است. اگر پروسهی منطقی را در نظر بگیریم، افزایش کمیت باید منجر به رقابت شود، و رقابت منجر به افزایش کیفیت. ولی در مطبوعات کردستان متاسفانه قضیه تا حدودی پیچیدهتر است. این مورد ربطی به دولت و سیاست ندارد. بیشتر جنبه فرهنگی و علمی به خودش میگیرد. در رابطه با کیفیت نشریهها، مشکل مطبوعات کردستان یک قضیهی تکنیکی، فنی و دانشی ست، در واقع بیشتر کسانی که در مطبوعات فعالیت میکنند از لحاظ دانش روزنامهنگاری در سطحی پایین هستند و روزنامه تنها محلی برای کسب درآمد- آنهم تنها برای اقلیتی- شده. درآمد مجلات محلی از تبلیغات در سطح محلی ست که در واقع درآمد اندیست، اگر اقتصاد نشریه کامل نباشد خود به خود کیفیت نشریه پایین میاد. چون حداقل نمیتواند طیفی از روزنامهنگارهای حرفهای را جذب خودش کند و دغدغهای اصلیش همان چاپ نشریه به شرط وجود آگاهی- حالا با هر محتوایی- میشود. نبود پشتوانه مالی و کادری که «روزنامهنگاری» را به «روزنامهداری» ترجیع
دهند موجب پایین آمدن سطح کیفی نشریه و ریزش خواننده و در نتیجه از دست دان کارکرد رسانه میشود. در واقع وقتی رسانه کارکرد خود را از دست میدهد دیگر نبودش بهتر از بودن است، در چنین شرایطی حداقل آسیبی که میتواند داشته باشد تبدیل شدن آن به تریبون شخصی خاص ست، نه اندیشه و یا جریان خاص. پس در واقع صدور مجوز تنها بخشی از این فعالیت است که البته بسیار مهم و اساسی ست. روزنامهنگاری یک فعالیت بین رشتهی ست، صرف آگاهی بر تکنیکهای خبر، گزارش ، یادداشت و مصاحبه کفایت نمیکند، بلکه آگاهی و دانش کافی در حیطه تخصصی روزنامهنگار نیز لازم است. متاسفانه قشر وسیعی از روزنامهنگاران تنها به این چارچوب تکنیکی پسنده میکنند. البته این مشکل تنها در مطبوعات کردستان نیست بلکه متوجه روزنامهنگارهای سطح کشور هم است. بطور مثال کسی که در حیطه ادبیات، موسیقی ، اقتصاد و یا سیاست فعالیت میکند تنها در حد خبر و گزارشهای انقضادار از این حوزهها خبر دارد، نه به مثابه کسی که میتواند در کسوت یک منتقد یا تحلیلگر ظاهر شود. در سرتاسر جهان روزنامهنگار به عنوان قشری فرهیخته مشاور سیاسیون و جوایز ادبی و هنری هستند. شاید ذکر چند مثال بیشتر مسله
را به ذهن تقریب کند، مثلا در حیطه ادبیات ما نویسندههای بزرگی را داشتیم که روزنامهنگار بودند، از گارسیا مارکز گرفته تا کامو و مارک تواین و فالاچی. چنین مواردی یک حداقلهای به من روزنامهنگار باید گوش زد کند. اینکه روزنامهنگاری نویسندگی ست و حداقل شرط برای نویسندهی خوب بودن، آگاهی بر موضوع و شم کشف سوژه است. در واقع بده بستانی که بین تکنیکهای روزنامهنگاری و شم نویسندگی وجود دارد موجب پدید آمدن روزنامهنگار و نشریههای با کیفیت میشود که هم مخاطب را به خودش جذب میکند و هم کارکرد اصلی خود که نشر صداها و عقاید متعدد است را دارد. متاسفانه به نسبت تعداد فعالین روزنامه و نشریات چنین روزنامهنگارانی در مطبوعات کردستان و حتی در کشور هم بسیار کم هستند.
5- بگذارید از واژهی خوشبینی استفاده نکنیم. همه ما- چه روزنامهنگار و غیر آن- برای خودمان تحلیلی از مطبوعاتی که روزانه بر دکههای مطبوعاتی میبینم داریم. این تحلیلها دورنمای ما از رسانه و کارکرد آن است. مجبورم این جملهی کلیشهای را که باید به فکر مطبوعات کردستان بود را بگویم. دولت اصلاحات با صدور مجوز نشریه فرصتی در اختیار ما قرار داده، حالا ما باید از این فرصت، از این تریبون به نحوه احسن استفاده کنیم. شاید پیش بینی که به کجا میرسیم حداقل برای من سخت باشد، چون مشخص نیست که دقیقن چه مشکلاتی سر راهمان وجود دارد. آینده مطبوعات کردستان حداقل به تعهدهای خانه مطبوعات- چه حقوقی ، چه صنفی- و خود روزنامهنگارها بستگی دارد. این دو طیف همسو میتوانند بخش عظیمی از مشکلات را حل کنند. خوشبختانه در چند سال اخیر فضای روزنامهنگاری به نسبت دولت قبل بازتر شده و فرصتهای را برای روزنامهنگاران فراهم آورده، که موجب پدید آمدن چند نشریه و تعدادی روزنامهنگار متعهد و کاربلد شده که دورنمای بهتری از روزنامهنگاری کردستان ارائه میدهد اما همانطور که گفتم کافی نیست و به نسبت بسیار کم است. این دورنما میتواند خروج از شکل سنی
روزنامهنگاری در کردستان و بوجود آمدن روزنامهنگاران منتقد شود.
شببو محمدیانی )مدیر مسئول مجله تخصصی "شی"
و دبیر سرویس بانوان و ورزشی (ویژه کردستان) روزنامه شرق(
1- حضور من در این عرصه با تشویق همسرم فریا یونسی بود. او تجارب زیادی در زمینه روزنامهنگاری داشت و شور و اشتیاق او و علاقه خودم به نوشتن مرا نیز به این زمینه علاقه مند كرد. من فکر میکنم روزنامهنگاری در كردستان هنوز به صورت حرفهای وجود ندارد و همیشه هدف من و همسرم نیز توسعه این امر خطیر در كردستان بوده و هست. چرا كه اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، میبینیم که در هر حركت بزرگ تاریخی، رسانهها و خصوصا روزنامه، نقشی جدی و پررنگ ایفا كرده است و این ابزار، همیشه زمینه ساز حركتهای فرهنگی بزرگ در سطح جهانی بوده است.
2- متاسفانه كردستان از نظر مطبوعات وضعیت مناسبی ندارد، اگر چه در طول این چند سال اخیر مجوزهای بسیاری صادر شده، اما هنوز از نظر كیفیت روزنامه نگاری و حرفه ای بودن، در مراحل ابتدایی به سر میبریم بیشتر نشریات ما به جای نقد و تحلیل تنها به فرافكنی میپردازند و اگر نقدی هست، تنها تخریب است. هنوز نتوانستهایم طبق نورم روزنامههای بزرگ جهانی حرکت کنیم و نقد و تحلیل را ابزاری جهت ویران کردن و تخریب دیگران به کار میبریم، نه وسیلهای برای ساختن و هموار کردن. صدور مجوزهای زیاد، تضمینی برای كیفیت نیست و كیفیت زمانی حاصل میشود كه ما روزنامهنگار حرفهای داشته باشیم. روزنامهنگاران ما باید در دورههای حرفهای این علم خطیر شركت کنند، تا بتوانند كیفیت روزنامهنگاری را در كردستان ارتقاء بخشند. بعضی از صاحبان مجوز حتی کوچکترین آشنایی جزیی به قانون مطبوعات ندارند و همین خود سبب غیر حرفهای شدن روزنامهنگاری در كردستان شده است. در حال حاضر ما هیچ روزنامهای در كردستان نداریم که بتواند روزانه چاپ شده و ارتباطی سازمند با مردم استان برقرار کند، که این خود نشان از ضعف فرهنگی كردستان اهتمام نبخشیدن ما به این پروسه است. باید
تلاشهای جدیتری در زمینه فرهنگسازی هم برای صاحبان مجوز و هم برای مردم انجام بگیرد. نباید دید صاحبان مجوز صرفا مالی باشد و نیتشان این باشد که از روزنامهای که در دست دارند، دکان و بازار بسازند، زیرا اینگونه حرکات، ضربات جبران ناپذیری به پیكر روزنامهنگاری ما وارد کرده و میکند. از طرفی، كلی گویی و تحلیل های نه چندان موثر نیز، جای نقدهای سازنده را گرفته و با نگاهی به این روند میبینیم روزنامههای ما که اکثرا دوهفتهنامه هستند، به جای پرداختن به مشکلات مردم خود ما و معضلاتی که در سطح استان وجود دارد و یک روزنامه میتواند به راحتی در صدد رفع آنها برآید، به مسائل برونمرزی و قضایایی میپردازند که ما هر لحظه از طریق رسانههای جهانی، آنها را میشنویم و میبینیم؛ اما آنچه جایش در رسانههای خود ما تا اندکی خالی است، مسائل خود مردم ما در سطح استان است، که از نظر من باید رسانهها به خودشان بیایند و این مشکل را حل کنند.
3- اولین حضور من با شكایت یكی از دستگاههای دولتی همراه بود. در اولین گزارشی كه در خصوص مشكلات بهداشتی سطح شهرم (بانه) نوشتم، قبل از چاپ گزارش با تهدید و تخریب آن دستگاه روبرو شدم و بعد از چاپ نیز از سوی علوم پزشكی استان كردستان شكایتی -اگرچه از سوی دادگاه رد شد- بر علیه بنده تنظیم شد که علنا به خاطر شغلم مرا به راحتی به چالش کشیدند. این یکی از سختیهای بغرنجی است که همیشه هست، چون اصل كار روزنامهنگاری انتقاد است و اصولا هر نقدی، مخالفانی هم دارد. هدف ما باید ایجاد فضای مناسب برای نقدهای سازنده باشد. از مشكلات دیگری كه از روز اول با آن مواجه بودهایم، مشكلات مالی بوده که متأسفانه چون فرهنگ روزنامهخوانی در مناطق ما بسیار پایین است و علنا هیچ روزنامه یا مجلهای قادر به بازیافت حتی هزینه چاپش هم نیست، میتوان گفت اصلیترین و اولین مشکل همه ماست. همین مسئله باعث شده تا از نظر مالی مطبوعات ما با مشكلاتی جدی مواجه شوند.
4- به نظر من اگر دادن مجوز، با نظارت بر عملكرد مطبوعات همراه باشد، بیانگر آزادی واقعی مطبوعات است كه دولت آقای روحانی به حق این اصل را رعایت کرده است. اما نظارت دقیق بر مطبوعات نه از حیث محتوا بلكه از حیث عملكرد نیز وجود ندارد. یعنی بر روند چاپ نشریات و کیفیت فرم و ساختار آنها، كمتر نظارت وجود دارد و همین امر سبب شده نشریات ما نه از لحاظ محتوا، که از لحاظ فرم نیز رنگ زرد به خود بگیرند.
5- آینده مطبوعات كردستان با فرهنگسازی امیدوار كننده خواهد بود، اگر چه این مشكل تنها خاص كردستان نیست و گریبانگیر تمام كشور شده و مردم ما با روزنامه و نشریات به دلیل وفور فضاهای مجازی بیگانه شدهاند. اما بدون شک وجود روزنامهای قوی و غالب در کردستان، که بتواند به تمام وجوه اجتماع بپردازد و صدای واقعی مردم باشد، میتواند آینده مطبوعات ما را تضمین كند.
شیلان خاکی )مدیرمسئول ماهنامه ژیلوان(
1- وقتی ندایی سرکش در درون انسان ریشه میدواند و او را به لحظات حیرت میکشاند با دردِ زایش و آفرینندهگی گره میخورد. هر بار که خبر تولد نشریه کُردی را میشنوم تمام وجودم از امید پُر میشود، امید به اینکه تولد نشریهای تازه بتواند ادامه وکاملکننده راه یکصدساله روزنامهنگاری این دیار به قصد روشنگری باشد، ژیلوان هم با اعتماد به نفش به گذشتهی همکیشان خود به عنوان نشریهای مستقل پا به میدان نهاده و تلاش میکند، رهرو خوبی برای ادامهی آن راه باشد و با دغدغهی اصلاح و نگاهی نو به دنیا، دِین خود را به فرهنگ کُردی در حد توان ادا نماید. ورود ژیلوان با دریچهای نو به عرصهی روزنامهنگاری کُردی مقارن است با نیاز مناطق کُردنشین با نهادینه شدن گفتمان توسعه پایدار. گفتمانی که به دنبال توسعه متوازن و همهجانبه بوده، پس ایدئال ژیلوان هم انتقال نیازهای ملموس مناطق کُردنشین به ساختار تصمیمگیری است، بدین منظور با خطمشی خاص خود سعی میکند در گام اول با تاکید برتکثر افکار و اندیشههای جاری به صورتی پروندهوار در هر شماره با نگاهی آسیبشناسانه و تحلیلی به توانمندیهای طبیعی و انسانی در کنار وجود مشکلات و تضادهای گوناکون
جامعه خویش بپردازد و همچنین با در نظر داشتن این دیدگاه بررسیهای ممکن و لازمی را در ارتباط با دیگرمناطق کُردنشین خاورمیانه در تحقق رسالت اصیل خویش انجام بدهد. اینکه چه مقدار تا به حال موفق بودیم را باید با خروجی کار ژیلوان در دو سال اخیر سنجید.
2- وقتی از سختی و مشقت روزنامهنگاری صحبت به میان میآید، ناخودآگاه لبخند میزنم و یاد لحظه چاپ هرشماره میافتم که در نگاه اول صفحه به صفحه ژیلوان را عاشقانه ورق میزنم و... در عمل یکسری سختیهایی هست که مخاطب آن را نمیبیند و فقط کسی که در بطن ماجراست از آن خبر دارد. بازار اندیشه(کتاب، نشریات و...) به طور کلی در این دیار از یک رکود تاریخی رنج میبرد، رکودی که ساختارهای انحصاری علتی مقدم و بزرگ برای ایجاد آن بودهاند و انحصار بیشتر از زیربنای اقتصادی ابزارهای تولید فرهنگ ناشی میشود. در حوزهی مطبوعات هم این آسیبپذیری در بالاترین سطح خود قرار دارد. در کُردستان با توجه به تضادهای عمده در جهت مانع شدن برا اقلیتی که تلاش در این مسیر را به گونهای مستقل دارند، گاهاً بودن این نابرابریهای مختلف در داشتن امکانات و فرصتهای متنوع امری طبیعی و همیشهگی در حوزهی عمومی جامعه است. ژیلوان هم طی این دو سال گذشته از این وضعیت مستثنی نبوده است، هرچند در جامعهی کنونی ما مقولهی فرهنگ در ابعاد مختلف خود مورد توجه قرار نگرفته است اما مطبوعات با در نظر داشتن تمامی این مشکلات سعی در انجام رسالت خود که گسترس آگاهی و
انتقادپذیری بوده، این اهم را مد نظر داشته و با بزرگترین سرمایه خود یعنی همراهی معنوی و دلگرمی مخاطبانشان ماهیت و فلسفهی وجودی خود را حفظ کردهاند.
3- عرصه مطبوعاتی کشور بعد از هشت سال فرازو فرود و طی کردن هفتخوان رستم، در دولت تدبیر و امید به آرامشی نسبی رسید و این یکی از دستاوردهای مهم جامعهی مطبوعاتی بود. میدانیم پیشتر صدور مجوز نشریات به صورت انحصاری بوده و درخواست متقاضیان، باید پروسهی طولانی مدت را طی میکرد، اما این انحصار در دولت آقای روحانی با روی کار آمدن دکتر حسین انتظامی که اشراف کامل بر مشکلات مطبوعات دارد، شکسته شد و اقدامات مثبتی در این راستا شکل گرفت. پایین بودن توقیف گسترده و بیدلیل مطبوعات نسبت به دولت قبلی و همچنین ایجاد سهولت در صدور مجوز از طرف مقامات استانی و حتی شهرستانی به طوری که میزان 58 درصد از مجوزهای موجود از طریق مقامهای محلی مربوطه داده شده است. در واقع این اقدام مثبت میتواند نویدی خوب برای جامعه فرهنگی و مطبوعاتی باشد و این تغییر مثبت یعنی تمرکز زدایی را به فال نیک گرفت برای تشویق و ترغیب نشریات محلی. به واقع این اقدام در راستای یکی از مواد حقوق شهروندی است که رئیس جمهور وعده تحقق آن را داده بود. چرا که حق شهروندی هر فردی است که در صورت داشتن شرایط درخواست مجوز دهد و ممانعت از آن نقض حقوق شهروندی است. علاوه بر
صدور مجوزها اصلاح قانون مطبوعات و اجرای طرحهای رتبهبندی هم یکی از شفافسازیهای معاونت مطبوعاتی دولت یازدهم است.
4- وفور مجوزها از لحاظ کیفی تیغ دو لبه است که می تواند هم باعث شکلگیری روزنامههای حرفهای و فضایی پویا و انتقادی شود هم به فضایی مبتدی منجر شود بهواقع عرصه مطبوعات پیوسته با این فرصت و تهدیدها مداوم روبهرو بوده و است. در مناطق کُردنشین هم به دلیل مشکلات خاص هنوز آن فضای مناسب به طور کامل شکل نگرفته است. امیدوارم نشریات فلسفهی ماهیت وجود خود را کمرنگ نکنند و مداوم بلندگوی مطالبات و دغدغههای مردم باشند. بستر و پیشینهی تاریخی مناطق کُردنشین به گونهای است که شور و اشتیاق روزنامهنگاری هیچگاه در آن کمرنگ نشده و همیشه مثال زدنی بوده. اما خلا وجود یک روزنامهی کُردی تاکنون وجود دارد. در مناطق کُردنشین و حتی در بقیه کشور روزنامه محلی وجود ندارد به جز روزنامه «خبر جنوب» که مخصوص چند استان جنوبی چون شیراز و...است. البته ما در کُردستان نه به تعداد کافی روزنامهنگار حرفهای داریم نه منابع مالی مستقل و البته تا حدی هم منابع خبری مناسب. روزنامه یک تیم حرفهای و پشتوانه مالی و به معنای واقعی روزنامهنگار میخواهد که امیدوارم در آیندهای نزدیک این خلاء پر شود.
5- شرايط تاريخي ما را نسبت به مشکلات محکم و در برابر نا امیدی مقاوم کرده است. ما محکوم به امید هستیم. چه آرزویی بالاتر از اینکه مطبوعات کُردستان به تعمیق دموکراسی در جوامع خود کمک کند. مطبوعات به عنوان رکن چهارم توسعه نقش زیادی در ایجاد شور و نشاط و مشارکت شهروندارن دارند. امیدوارم شرایط برای فعالیت تمامی رسانهها و همچنین روزنامهنکاران هر روز ارتقا یابد. با وجود همهی مشکلات و موانع انگیزهکُش به آیندهی مطبوعات در مناطق کُردنشین امیدوارم. «ما محکوم به امید هستیم».
همایون عباسی )روزنامهنگار و سردبیر ماهنامه ژیلوان(
1-شرایط خاص استان کُردستان ایران باعث شده نتوان به طور حرفهای مخصوصا در حوزهی فرهنگ فعالیت مستمر داشت، حداقل برای عموم به این شکل است. بستر کار فرهنگی همیشه در این مناطق همپوشانیهایی با سایر حوزهها داشته است. یعنی ما شاهد هستیم کسانی با تخصصهای مختلف در زمینههای متفاوت در حوزهی فرهنگ و اجتماع فعالیت میکنند. روزنامهنگاری در کُردستان برای بسیاری به عشقی پنهان میماند که گاهی تا سالها در گوشهای پنهان و به زبان نمیآید ولی هر روز دل در گرو این عشق دارند. یک عشق یک طرفهی همیشگی! بسیار ظرفیتها هستند که هیچ وقت بستر مناسب برای حضور آنها نیست. سطح بالای آگاهی جمعی و پیشینهی تاریخی کُردستان باعث شده شوق روزنامهنگاری به عنوان یکی از مظاهر روشنفکری در عصر مدرن هیچگاه به سردی گرایش نداشته باشد. در این سالها هم به شخصه با وجود فعالیت اندک در این حوزه-به دلایل زیاد-ولی همیشه پیگیر و در حال فعالیت بودهام. گاهی در نبود این بستر فعالیت خود را در انجمنها و NGO های مختلف در حد توان به پیش بردهام. در مورد موفق عمل کردن که لطف شماست ولی مهمترین فعالیت در دو سال اخیر انتشار ماهنامه فرهنگی-سیاسی ژیلوان است
که با رویکری منطقهای سعی داشته با همکاری اندیشمندان و فعالین کُرد دریچهای نو باشه برای نگاهی به مسائل و مشکلات جامعهی کُردستان. قضاوت در مورد میزان تاثیر آن هم به خود جامعه برمیگردد.
2-در جوامع شرقی به طور کلی و کُردستان به طور خاص عرض کردم به علت نبود بستر حرفه ای، شما در هر کاری با موانع زیادِ سخت و گاهی انگیزه کُش روبهرو هستید. در عرصهی فرهنگ این پیچیدگیها و سختیها به علت ماهیت خود کار فرهنگی و زمان بر بودن این جنس فعالیتها، بسیار بیشتر است. وجود سلایق مختلف سیاسی، اجتماعی، هنری و فرهنگی در جامعه ی کُردستان و از طرفی وضعیت متناقض گونهی وجود ظرفیتهای بکر-مشکلات بیشمار، باعث شده اتخاذ رویکری نسبتا جامع بسیار سخت باشد. در این زمینه باید به طور مداوم تلاش و مطالعه کرد. نبود بنیهی اقتصادی قوی و پایدار در مناطق کُردنشین باعث شده روی عرصههای دیگر هم تاثیر بگذارد. عرضهی فرهنگ و به ویژه روزنامهنگاری هم از این قاعده مستثنا نیست. عدم شکلگیری اقتصاد رسانه باعث شده ما شاهد نسلی از روزنامهنگاران حرفهای نباشیم یا با پدیده مهاجرت روزنامهنگاران مستعد به رسانههای سراسری یا حتی خارج از کشور مواجهه باشیم. صاحب رسانه در نبود این وضعیت نرمال مجبور است به جای استفاده از روزنامهنگاران حرفهای از متخصصین هر حوزه بهره بگیرد که در بیشتر اوقات همین لحن تخصصی باعث دوری مردم و پس زدن مطبوعات
از طرف آنها بشود. روزنامهنگاری به عنوان حلقهی واسط مردم و عرصهی روشنفکری یا طبقه الیت فکری در این شرایط شکل نمیگیرد. مورد دیگر فضای پربسامد عرصهی سیاسی است که هر از چند گاهی روزنامهنگار یا نشریات قربانی آن میشوند. در اواخر دورهی اصلاحات و شروع دورهی احمدینژاد ما میبینیم نشریات کُردی زیادی مورد مهرورزی شدیدی قرار میگیرند! به طوری که بعد از سالها هنوز جای بسیاری از آنها خالی است. خواست جامعه روزنامهنگاری همیشه این بوده نهادهای قدرت و نظارتی با تساهل و تسامح بیشتری به این عرصه و به ویژه شرایط خاص جامعه کُردستان نگاه کنند. در بیشتر مواقع میبینیم تنها سوتفاهمی کوچک ابعاد زیادی پیدا میکنند. به نظر میرسد با نگاهی معتدلتر به غنی شدن این حوزه بتوان کمک بیشتری کرد. مهم این است مطبوعات بتوانند رویکرد آگاهیبخشی و انتقادی خود را حفظ کنند. این سختیها همیشه بوده و در آینده هم خواهند بود. تلاش ما تا به حال مستمر بوده و در ادامهی راه هم شرایط مشخص می کند تا کجا ادامه خواهیم داد.
3-جامعه ی مطبوعاتی کشور به طور کل در دورهی سابق وضعیت بسیار سختی را پشت سرگذاشت. محدودیتهای بسیار کار را مشکل کرده بود. با روی کار آمدن دولت دکتر روحانی و معاون مطبوعاتی جدید یعنی دکتر انتظامی اقدامات مثبتی شکل گرفت یا در حال انجام است. آقای انتظامی به علت سالها فعالیت در این صنف و اشراف کامل بر این حوزه و مشکلاتی که مطبوعات با آن دست به گریبان هستند منشا کارهای خوبی شده است. نگاه تازه به رسانهها را باید در سطح کلانتر در نگاه دولت روحانی به عرصهی اطلاعرسانی مشاهده کرد. در این سالها ما کمتر شاهد توقیف فلهای نشریات بودهایم که این خود تغییر مثبتی است. در دولت دکتر روحانی ما میبینیم وزارت ارشاد و معاونت مطبوعاتی این وزارت خانه نگاهی غیرمرکزگریانه دارند و صدور مجوزهای زیاد در حوزهی نشریات محلی خود نمودی از این نگاه است. یعنی در دیدارهای نزدیک هم با آقای انتظامی این دغدغه ی نشریات محلی و تلاش برای پشتیبانی از آنها را میتوان به خوبی لمس کرد. همانطور که در مناظرات ریاست جمهوری آقای جهانگیری اشاره کردند در سطح کلان دولت با احیاء خانه احزاب و صدور مجوز برای هشت هزار سازمان مردم نهاد و ایستادگی در
برابر فیلتر برنامههای پیامرسان اجتماعی چون تلگرام، در این عرصه کارنامه ی نسبتا قابل قبولی دارد. کمک به شکل گیری رسانههای مستقل و NGO های مختلف خود میتواند به روند توسعه سیاسی در کشور کمک کند.
4-یکی از موضوعاتی که مجموعه دولت قبل همیشه عنوان میکردند این بود که ما شبانهروزی و زیاد کار میکنیم! ولی دیدیم که زیاد کار کردن لزوما به شرایط مطلوب نمیانجامد. صدور مجوز و انتشار زیاد نشریات لزوما به معنای شرایط مطلوب یا وجود فعالیت ای باکیفیت و تاثیرگذار نیست. برای بالندگی عرصه ی روزنامهنگاری وجود نشریات شرط لازم است و نه کافی. شمشیری دو لبه که می تواند هم باعث شکلگیری روزنامه ها و روزنامه نگاران حرفهای و فضایی سازنده و انتقادی شود هم به فضایی مبتذل و سطحی منجر شود که شاهد دامن زدن به صفبندیهای تصنعی و سیاسی بازیهای بیسرانجام باشیم. یعنی عرصه مطبوعات پیوسته با این فرصت و تهدیدها توامان روبهرو است. در کُردستان هم به دلایل زیادی هنوز آن فضای مناسب به طور کامل شکل نگرفته است. در این فضا باید قدر کارهای جدی و باارزش این عرصه را دانست. امیدوارم همهی نشریات با نگاهی آیندهنگرانه و آسیبشناسانه در کنار شناخت از حوزهی کاری خود، هیچگاه مطالبات مردم را در فعالیت خود نادیده نگیرند.
5-همانطور که قبلا عرض کردم وجود بستر سیاسی-اجتماعی غنی در کُردستان باعث شده این مناطق همیشه در عرصه مطبوعات حضوری پررنگ داشته و حرفی برای گفتن داشته باشند. این پویایی اگر از آسیبهای حاشیهای و درون صنفی در امان بماند میتواند از جدیترین مناطق در کشور باشد. همانطور که در جشنوارهها هم به خوبی میشود این موضوع را مشاهده کرد. روزنامهنگاری کُردی با پیشینهای بیش از یک صد سال با وجود فراز و فرودهای تاریخی، با وجود پشتوانه فکری قوی به حضور خود ادامه میدهد. به شخصه با وجود همه نقاط منفی و برخوردها و موانع به آینده مطبوعات در مناطق کُردنشین امیدوارم. امیدوارم روزنامهنگاران قدیمی و صاحب اندیشه بار دیگر به این عرصه بازگردند و به غنای آن بیافزایند. روزنامهنگار با واقعیت سر و کار دارد. واقعیت معطوف به حقیقت، تلخی واقعیت هیچگاه نباید باعث شود امید کمرنگ شود. همین که در این فضا هستیم و کار میکنیم خود یعنی اینکه ما امید داریم و به آینده خوشبین هستیم.
جمال ملایی )شاعر و روزنامهنگار(
1- همانطور که درجریان هستید دغدغه واولویت نخست من ادبیات خلاقانه، یعنی شعر است وهمواره بیشترین تمرکز من متوجه این موضوع است ودر کنار این مبحث نیز روزنامه نگاری را پیگیری ودر این وادی نیز قلم میزنم.البته این دو وادی یعنی ادبیات و روزنامه نگاری ارتباط تنگاتنگی باهم دارند چون هردو حیاتشان به کلمه وابسته است ، ولی معترفم اگر موفقیتی در این آغاز راه داشته ام حاصل همنشینی با ادبیات بوده است.
بی گمان کسب موفقیت وشناخته شدن به عنوان یک روزنامه نگار که یکی از زیباترین شغل های عالم است نه درکسب جوایز از جشنواره ها ، بلکه در تاثیری است که در اجتماع برجای می گذارد ومسیر تغییر وتحولات اجتماعی را فراهم می کند.
2-کار در عرصه مطبوعات وفعالیت رسانه ای همواره مشقت ها و مصایب خاص خود را داراست واین مشکلات همواره از عوامل بیرونی و شرایط سیاسی و اجتماعی تاثیر می پذیرد، روزنامه نگار دارای یک رسالت سنگین اجتماعی است که باید به بهترین نحو ممکن به این وظیفه در کمال صداقت و شجاعت عمل کند، موضوعی که متاسفانه در جامعه روزنامه نگاری ما کمتر به آن توجه می شود.کمترین بی توجهی و سهل انگاری در فعالیت رسانه ای گاهی می تواند عواقب ناخوشایندی به همراه داشته باشد و همین امر اهمیت روزنامه نگاری از حیث حساسیت دوچندان می کند وشاید برای همین نیز هست که جزو مشاغل سخت در جهان محسوب می شود.
می خواهم عرض کنم علارغم همه سختی ها و تنگناهای موجود در جامعه ما بر سر راه فعالیت مطبوعاتی وخطوط ممنوعه پیدا وناپیدای آن دارای لذت های خاص خود نیز هست. خلق وتولید یک خبر یا گزارش تاثیرگذاروبازتاب آن درجامعه ناگهان همه دشواری ها را به لذتی غیر قابل وصف بدل می کند.
به گفته شما شاید من هم بخشی ازاین پروسه بوده وهستم وهمه سعی ام براین بوده به سهم خود بتوانم نقشی در پیشبرد این رکن چهارم دمکراسی بازی کنم. معتقدم روزنامه نگاردر جامعه باید جریان ساز باشد موضوعی که به ندرت در جامعه مطبوعاتی ما دیده می شود. حس میکنم بیشتر فعالان مطبوعاتی ما از رسالت اصلی خود بازمانده اند برخی به بلندگوی جریانات خاص بدل شده و برخی نیز روزنامه نگاری را وسیله امرار معاش و جذب اگهی قرار داده اند.
رسانه باید ناظر قدرت و چشم بینای جامعه باشد.
3-باید بگویم صدور مجوزبرای نشریات و سایت های خبری در دولت تدبیر وامید بسیار امرمبارک ومیمونی بوده است . در این دوره چهار ساله تقریبا هرکسی دارای حداقل شرایط انتشار نشریه بوده توانسته در کمترین زمان ممکن مجوز دریافت کند. در این فرایند نیز متاسفانه کسانی اقدام به دربافت مجوز روزنامه کردند که غیر از یک مدرک دانشگاهی چیز دیگری برای عرضه در چنته نداشتند ومصداق این گفته را هم از عدم وجود مطالب تولیدی میتوان بخوبی فهمید.شما نگاه کنید در بیشتر نشریاتی که منتشر می شوند یک خبر ، گزارش ویا مصاحبه تولیدی به چشم نمیخورد و من مطمنم اگر اینترنت نبود بیشتر نشریات ما حیاتشان به بیش از دو شماره قد نمیداد. ولی باید امیدوار بود با به میدان آمدن افراد توانمندتر به این حوزه این نوع نشریات را جامعه پس بزند.
4-واقعیت این است که مطبوعات ما به هرانداره از لحاظ کمی رشد داشته به همان نسبت نیز از بعد کیفی آن کاسته شده است. پیشتر نیز توضیح دادم که وضعیت نشریات ما بخاطر عدم وجود مطالب تولیدی ودارای محتوا برای خوانندگان به بلای عظمایی گرفتار شده است. مثالی میزنم شما نگاه کنید که در سال ٨٤ ما چه نشریات استخوان داری داشتیم (سیروان، روژهه لات، آشتی و...) ولی الان به کجا رسیدیم. به گفته کسانی که مسئول توزیع روزنامهها هستند اکنون نشریاتی بر پیشخوان دکههای مطبوعاتی قرار می گیرند که از ١٠٠٠ نسخه آن تنها ٣٠ نسخهاش فروخته میشود. دیگر خود بخوان حدیث مفصل از این مجمل.
5- عرصه روزنامه نگاری باید همواره عرصه امیدواری برای خلق جهانی بهتر باشد. چون این وادی جهانی انتزاعی نیست و همواره پای بر زمین سخت و واقعیات ملموس دارد. ما مجبور به امیدوار بودن هستیم ، همه در مسیر تجربه و تکامل هستیم وامیدوارم طی سالهای آینده انسانهای قرص ومحکم وشجاعی که دارای سواد ودغدغه هستند وارد این فضا شوند. کسانی که هم و غمشان تنها اعتلای آزادی،دمکراسی ، عدالت و ومبارزه با فساد و نابهنجاری ها برای خلق دنیایی قابل تحمل تر باشد.
ناصر خالدیان)روزنامهنگار(
1- البته من در بطن مقوله بودهام اما برخلاف آنچه دیده میشوم، زیاد هم جوان نیستم! بیش از ۲۰ سال فعالیت مطبوعاتی، مدیر مسوولی دو نشریه و سردبیری و اجرای چندین نشریه دیگر به اضافه نویسندگی و فعالیتهای متعدد فرهنگی دیگر. اما حرفه و کار اصلی من اغلب روزنامهنگاری حرفهای و تحلیل بوده است. به حرفه روزنامهنگاری در لفظ شریف آن افتخار میکنم و آن را بالاتر از هر پست و مقامی میدانم.
2- کار کردن در مطبوعات شهرستانها به ویژهدیدگاه و تخصص ویژهتر میطلبد و با روزنامهنگاری مرسوم و ملی تفاوتهایی دارد. چند عامل قومی، زبانی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و مذهبی به اضافه عوامل خاص تاریخی و بومی و نیز مشکلات مادی و اقتصادی باید در نظر گرفته شود که هر کدام میتواند سختی و مانعی در راه توسعه روزنامهنگاری باشند و هر کدام از آنها حتی گاه به صورت تهدیدی برای روزنامهنگاران دربیایند.
ما این مرارتها را با روح و جسممان درک کردهایم اما هیچ کدام ناخوشایندتر از «قرائتهای شخصی از قانون» و «چندقانونی» و نداشتن پشتیبانی حقوقی و عدم درک مدیران محلی از اهمیت و جایگاه روزنامهنگاری نیست.
3- من به شخصه از تعدد نشریات بسیار خوشحالم و توجیهم این بوده که حتی یک برگ کاغذ که شکل روزنامه داشته و حاوی پیام و آگاهی ثمربخش و اثرگذار باشد، برای فرهنگ منطقه و مردم ما غنیمت است و شخصاً با وجود این که ابزار بسیاری در شبکه اینترنت در اختیار داشته و در آن نیز مهارت دارم اما روزنامه کاغذی یا رسانه مکتوب را به دلیل ماندگاری و سندیت آن در تاریخ ترجیح میدهم. بر اقدام دولت در این خصوص هر چند انتقاداتی مانند اشباع نشریات وارد میشود اما مسلماً نیت دولت به ویژه معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد در راه توسعه کمی نشریات محلی و حمایتهایی هم که از آنان شده خیر بوده است. بسیاری بر این افزایش کمی به دلیل ضعف نشریات موجود گله دارند. برخی از آنها حتی تازهواردها به یکدیگر هم حسادت میکنند. اما من معتقدم علاوه بر اغماض و چشمپوشی از ضعفهای موجود این نشریات با توجه به محلی بودن آنها باید خودشان هم تلاش کنند که به سمت حرفهای شدن حرکت کنند و این رقابت موجب خواهد شد تا در نهایت و در گذر زمان تعداد اندکی از آنها باقی بمانند.
4- این افزایش کمّی مطبوعات را مثبت میدانم اما هنوز ضعفهایی محتوایی و کیفی چه از نظر فرم و ساختار و چه محتوای مطالب وجود دارد و همان طور که گفتم من یکی همیشه با دید اغماض به آن نگاه میکنم و حتی بسیاری اوقات از تلاش صاحبان آن نشریات هم تشکر میکنم چون وضعیت را درک میکنم و میدانم گردآوری مطالب و خبر و با این کمبود روزنامهنگاران و نیروی فنی و حرفهای و مشکلات مادی چاپ و نشر در کردستان و نداشتن پشتوانه و حامی مالی چقدر دشوار است. به هر حال کسی تا خودش کاری را نکند فکر میکند آن کار ساده است. واقعیت این است که چاپ نشریه یکی از پراسترسترین و پرتنشترین کارهاست. اما گردانندگان نشریات هم همین که از این حداقلها بتوانند درست استفاده کنند، غنیمت است.
زمانی ما هیچ چیز جز دستها و فکر خودمان برای کار روزنامهنگاری و خبرنگاری نداشتیم حتی به جای نرمافزارهای نشر رومیزی که امروز کار را آسان کردهاند با چسب و قیچی و روی کاغذ کالک، ماکت و لیآوت میبستیم. اینترنت و شبکههای ماهوارهای و شبکههای اجتماعی مجازی و کپی مطالب از اینترنت هم وجود نداشت. اما با وجود پیشرفت ابزارها، ما بیشتر نیازمند تفکر و ایده و خلاقیت در تولید محتوا و نیز تحلیل خبر یا به اصطلاح «نرمخبر» هستیم تا تولید «سختخبر» یا داشتن ابزار و امکانات بهروز و همه ی اینها وابسته به نیروی انسانی کارآزموده و دارای هوش تحلیلی از مسائل است. چیزهایی که جای آن در حوزه اطلاعرسانی کردستان بسیار خالی احساس میشود. ما آدمهای زیادی هم داریم که میگویند روزنامهنگارند اما فقط حرف میزنند. روزنامهنگاری که سخنرانی و حرف زدن یا حتی کپی کردن از اینترنت نیست! روزنامهنگاری یک فرآیند و حرفه پیچیده و مستلزم اشراف بر بسیاری مسائل است و در نهایت با فعل نوشتن و تحلیل و تولید محتوای مکتوب سر و کار دارد.
5- شواهد و نظر غالب این است که مطبوعات یا همان رسانههای مکتوب در دنیا با رشد اینترنت و شبکههای ماهوارهای و تلویزیونی و شبکههای اجتماعی مجازی به پایان خود نزدیکند و اغلب نیز با بحران مخاطب مواجه هستند. در ایران و کردستان و نشریات محلی نیز وضعیت همین است. اما مطبوعات، هر چند زخم خورده اما هنوز پرغرور و میان هیاهوی دنیای مجازی مخصوصاً در جوامع توسعهیافته و پیشرفته وجود دارند و نفس میکشند. نفسهایی که شاید دههها بعد هم ادامه داشته باشد. اما شاید ما جزو آخرین نسلهایی باشیم که روزنامه کاغذی یا رسانههای مکتوب را میسازیم یا به چشم میبینیم. مثل رادیو لامپی، گرامافون و حتی نوار کاست و ویدیو و فلاپی دیسک. ابزارها منسوخ میشوند اما کار روزنامهنگاری و اطلاعرسانی و «پیام» هرگز منسوخ نمیشود و به شکلی دیگر و با ابزار دیگری درخواهد آمد و در دنیای آینده، روزنامهنگاران به عنوان تکنیسین و کارشناس رسانه اما با ابزار شبکه، مطمئناً جایگاه ویژهتر و مهمتری خواهند داشت. ما این دَم و این آخرین شعلههای شمع روزنامهنگاری مکتوب را که شاید حداقل به عمر ما یا چند نسل آینده کفاف دهد، غنیمت میدانیم و از این که سهمی کوچک
در تاریخ مطبوعات کردستان و ایران داشتهایم به خود میبالیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.