شیوه های زندگی کردهای ایزدی
محمد مرادی (باقلوایی)
زندگی کشاورزی و دامداری به شیوهای انسان را وامدار طبیعت نمود که حتی عقایدش را تحت تاثیر قرار داد آدمهای اولیه که بیشتر مایحتاج زندگی خود را مستقیم از طبیعت میگرفتند، بسته به نوع دسترسی به ٱن فلسفهای برایش تعبیه نمودند که گویا هر چیزی که آسان بدست میآمد و کنترلش راحت بود خیر و برعکسش نیز منشا شر و بدی بود. به همین خاطر عقایدشان تحت تاثیر نیروهای طبیعی سمت و سویی به جهت ثنویت پیدا کرد. در واقع عقل بشر تسلیم ناتوانی خودش در کنترل طبیعت شد و در این راستا ادیان باستانی ایرانی و آریایی سهمی وافر در این زمینه داشتند. بزرگترین دین باستانی کردها که ایزدی میباشد به طور کامل سهمی از دوگانه پرستی را به ارث برده است.
ﻓﺮﻕ ﺍﺩﯾﺎﻥ ﮐردی با ادیان توحیدی ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ آنها دینشان ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﺩﻭ ﺭﮐﻦ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﻭ ﺧﺪﺍ پایه ریزی شده است ﻭ ﺍﯾﻦ ﺩﻭ ﺭﮐﻦ ﺿﺪ هم هستند. ﺍﯾﻦ ﻗﺮﺍﺋﺖ ﮐﺎﻣﻼ ﺍﺯ ﺟﻮﻫﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺍﺳﺘﻨﺒﺎﻁ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻋﻘﻼﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ ﻧﺰﺩﯾﮑﯽ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺩﺭ ﺑﯿﻦ تفکرات ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻭ ﺍﺩﯾﺎﻥ ﮐردی قابل رویت است. و این ﺍﺛﺒﺎﺕ میکند متصل بودن زندگی کردها به طبیعت باعث شده ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺍﻣﺮﻭﺯ این تفکر ﺑﻪ ﺣﯿﺎﺕ ﺧﻮﺩ ادامه دهد.
ایزدی ﺑﻪ ﮐﺭﺩﯼ Êzidî ، دینی ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺭﺍﯾﺞ ﺩﺭ ﮐﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ایزدی از واژه یزته یا یزدان گرفته شده به معنی خدا؛ یعنی در واقع خود را خداپرست و یکتا پرست میدانند. ﺯﺑﺎﻥشان کردی به لهجه کورمانجی ﺍﺳﺖ و ﺑﯿﺸﺘﺮین نفوس آنها ﺳﺎﮐﻦ جنوب ﮐﺭﺩﺳﺘﺎﻥ، شمال کردستان، غرب کردستان ﻭ مناطق ﮐﺭﺩﻧﺸﯿﻦ ﺍﺭﻣﻨﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﺗﻔﻠﯿﺲ تا گرجستان و قزاقستان میباشند؛ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺗﻌﺪﺍﺩﯼ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ دلیل وضع نامساعد و ترس از کشتن از طرف همسایگان به ﺁﻟﻤﺎﻥ ﻭ ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ.
آنها به داشتن پیامبری برای خودشان اعتقادی ندارند همچون یارسان، ولی بزرگان آنها که غالبا هفت نفر میباشند قول و بیت مقدس برایشان آوردهاند که راهنمای دینی و زندگیشان شده است (ﻣُﺼﺤَﻒ ﺭَﺵ) و (جلوه) ﻧﺎﻡ کتب ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺍﺳﺖ. شباهت ﻧﺎﻡ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﯾﺎ ﯾﺰﯾﺪﯼﻫﺎ ﻫﯿﭻ ﺭﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﯾﺰﯾﺪ ندارد. ﻟﺒﺎﺱ ﺳﻨﺘﯽ ﺍﯾﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﺳﻔﯿﺪ ﺭﻧﮓ ﺍﺳﺖ ﻭ پیرهای ایزدی در شنگال هنوز هم سفید میپوشند. ملک ﺍﻋﻈﻢ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺋﯿزی ﻧﺎﻣﯿﺪﻩ ﻣﯽﺷﻮﺩ. ﺁﻧﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﺍﻟﻬﻪ ﺭﺍ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ ﻣﯽﺩﺍﻧﻨﺪ ﻭ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺍﯾﻦ ملک ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ، ﺋﯿﺰی ﺍﺯ ﻧﮕﺎﻩ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺧﺎﻟﻖ هستي ﺍﺳﺖ، ﺍﻣﺎ ﻧﮕﺎﻫﺒﺎﻥ ﻫﺴﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ. ﻫﻔﺖ ﺭﻭﺡﻣﻘﺪﺱ ﺍﺯ ئیزی ﻣﺸﺘﻖ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﺑﺰﺭﮒﺗﺮﯾﻦ ﺁﻥ ملک ﻃﺎﻭﻭﺱ ﺍﺳﺖ. ملک ﻃﺎﻭﻭﺱ در واقع اجرا کننده تمام خواستههای حق است و نشان جاودانگی و بی مرگی نیز هست البته باورشان بر این است ﮔﻮﺷﺖ ﻃﺎﻭﻭﺱ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮد.
ﺁﻧﺎﻥ ﭘﻨﺞ ﺑﺎﺭ ﺩﺭ ﺷﺒﺎﻧﻪﺭﻭﺯ ﺑﺮﺍﯼ ملک ﻃﺎﻭﻭﺱ ﻧﻤﺎﺯ ﻣﯽﺧﻮﺍﻧﻨﺪ همانند پنج گاهنبار زردشتیها.
ﯾﮑﯽ ﺍﺯ دلایلیﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺷﯿﻄﺎﻥﭘﺮﺳﺖ ﺧﻮﺍﻧﺪﻩ ﺷﻮﻧﺪ ﺍﯾﻦﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻧﺎﻥ ملک ﺭﺍ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺧﻮﺍﻧﻨﺪ. ﺁﻧﺎﻥ ﻣﻌﺘﻘﺪ هستند روح مردگان ﻣﯽﺗﻮﺍند در کالبد دیگری دون شود و به دنیا بیاید. مشابه یارسانها و تناسخ هندیها. از اعتقادات دیگرشان ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﻭﺡ ﺍﯾﺰﺩﯼ ﻧﻤﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﺑﺪ ﻭ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺷﻮﺩ ﺑﻪ همین خاطر ﺍﯾﺰﺩﯼ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻭﺟﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﭘﯿﺮﻭ ﺩﯾﻦ ﻭﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺷﻮﺩ، ﺯﯾﺮﺍ ﺍﯾﻦ ﺍﻣﺮ ﻧﯿﺎﺯﻣﻨﺪ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻭ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺩﺭﺭﻭﺡ ﻓﺮﺩ ﺍﺳﺖ. ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺑﺎ ﺁﻧﮑﻪ ﺳﺎﻝﻫﺎﯼ ﻣﺘﻮﺍﻟﯽ ﺩﺭ ﻣﺤﻞ ﺍﺳﮑﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﻣﻮﺍﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و از طرف حکام همجوار فرمانهای زیادی علیه آنها صورت گرفته، ولی ﻫﯿچگاه ﺍﺯ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺍﺗﺸﺎﻥ ﺩﺳﺖ ﺑﺮﻧﺪﺍشتند. آنان به ﺍﺩﯾﺎﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﻭ ﻫﺮﭼﻪ ﺩﺭ ﺍﻭ هست ﺍﺯﭼﻬﺎﺭﻋﻨﺼﺮ ﺍﺻﻠﯽ ﯾﻌﻨﯽ ( ﺁﺏ، ﺑﺎﺩ، ﺧﺎﮎ ﻭ ﺁﺗﺶ) ﺗﺮﮐﯿﺐ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺻﻮﻓﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﺳﻢ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺫﮐﺮ ﻭﺳﻤﺎﻉ ﻣﯽﭘﺮﺩﺍﺯﻧﺪ که بیشتر منشا میترایی دارد ﻭ ﭘﯿﺮﻭﺍﻥ ﺍﯾﻦ ﮐﯿﺶ، ﺑﻪ ﻃﺒﻘﺎﺕ ﭘﯿﺮ ﻭ ﺷﯿﺦ ﻭ ﻣﺮﯾﺪ تقسیم میشوند.
شفاهی بودن بیشتر اعتقادتشان باعث شده ﺗﺎ باور ﻭﺍﻗﻌﯽ ﺁﻧﺎﻥ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺩﺭ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺍﺗﺸﺎﻥ ﺍﺷﺘﺒﺎﻫﺎﺕ ﻭ ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎﯼ ﻧﺎﺩﺭﺳﺘﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﺍﻧﺘﺴﺎﺏ ﺑﻪ ﺯﺭﺗﺸﺘﯿﺎﻥ ﯾﺎ ﺧﻮﺭﺷﯿﺪﭘﺮﺳﺘﺎﻥ نمونهای ازین تحلیلهای ﻧﺎﺩﺭﺳﺖ ﺍﺳﺖ. معابدشان ﺑﺎ ﺗﺼﺎﻭﯾﺮﺧﻮﺭﺷﯿﺪ ﻣﺰﯾﻦ ﺷﺪﻩ و یا نقش مار را در خود جای داده که منشا فکر زروانی و تقدیرپذیری صرف است؛ البته ﮔﻮﺭﻫﺎﯾشان ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﺮﻕ ﻭﺧﻮﺭﺷﯿﺪ ﻗﺮﺍﺭ دارد که نشان از تقدس این منبع عظیم و نورانی آسمانیست نزد آنها.
ایزدیها به خاطر اعتقاد دینی از خوردن بعضی چیزها دوری میکنند از جمله:
کاهو؛ لوبیا، ماهی به احترام پیامبر یوحنا؛ گوشت آهو شیخ و مریدانش نیز به احترام ملک طاووس نباید خروس بخورند البته تقدس خروس در نزد یارسان همانند طاووس است نزد ایزدیها، معتقدند به هم شبیه هستند؛ آنها رنگ آبی را بر خود نهی میکنند همچنین رفع حاجت در مکان سربسته و استحمام در حمام را جایز نمیدانند؛ بکار بردن واژهی شیطان و ملعون... را روا ندانسته و از آن دوری میکنند...
ــــــــــــــــــ
منابع:
ـ کردهای ایزدی؛ کامل شیخکانلوی میلان؛ نشر کانی کتهب 1394
ـ زهروان و زهردهشت؛ محهممهد مورادی(باقلاوایی)، کانی کتهب، 1395
ـ بیبلیوگرافیای ئیزداتی؛ ئهنستانس ماری کهرمهلی، وهرگیرانی نهجاتی عهبدوللا؛ بنکهی ژین 2006سلهمانی
ـ نقل کتاب مصحف رش و جلوه در همان منبع بیبلیوگرافی ماری کرملی
ـ تاریخ الیزیدیه و اصل عقیدتهم ، عباس العزاوی؛ بغداد 1935
ـ رهوشی ئایینی ئهزدی و نهتهویی له کوردستان؛ کتیبی سهنتهری برایهتی؛ چاپی دووهم 2000
ـ مینورسکی؛ الاکراد: ملاحظات و انطباعات ؛ معروف خزنهدار، دارلکتاب بیروت 1987
زندگی کشاورزی و دامداری به شیوهای انسان را وامدار طبیعت نمود که حتی عقایدش را تحت تاثیر قرار داد آدمهای اولیه که بیشتر مایحتاج زندگی خود را مستقیم از طبیعت میگرفتند، بسته به نوع دسترسی به ٱن فلسفهای برایش تعبیه نمودند که گویا هر چیزی که آسان بدست میآمد و کنترلش راحت بود خیر و برعکسش نیز منشا شر و بدی بود. به همین خاطر عقایدشان تحت تاثیر نیروهای طبیعی سمت و سویی به جهت ثنویت پیدا کرد. در واقع عقل بشر تسلیم ناتوانی خودش در کنترل طبیعت شد و در این راستا ادیان باستانی ایرانی و آریایی سهمی وافر در این زمینه داشتند. بزرگترین دین باستانی کردها که ایزدی میباشد به طور کامل سهمی از دوگانه پرستی را به ارث برده است.
ﻓﺮﻕ ﺍﺩﯾﺎﻥ ﮐردی با ادیان توحیدی ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ آنها دینشان ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﺩﻭ ﺭﮐﻦ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﻭ ﺧﺪﺍ پایه ریزی شده است ﻭ ﺍﯾﻦ ﺩﻭ ﺭﮐﻦ ﺿﺪ هم هستند. ﺍﯾﻦ ﻗﺮﺍﺋﺖ ﮐﺎﻣﻼ ﺍﺯ ﺟﻮﻫﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺍﺳﺘﻨﺒﺎﻁ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻋﻘﻼﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ ﻧﺰﺩﯾﮑﯽ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺩﺭ ﺑﯿﻦ تفکرات ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻭ ﺍﺩﯾﺎﻥ ﮐردی قابل رویت است. و این ﺍﺛﺒﺎﺕ میکند متصل بودن زندگی کردها به طبیعت باعث شده ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺍﻣﺮﻭﺯ این تفکر ﺑﻪ ﺣﯿﺎﺕ ﺧﻮﺩ ادامه دهد.
ایزدی ﺑﻪ ﮐﺭﺩﯼ Êzidî ، دینی ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺭﺍﯾﺞ ﺩﺭ ﮐﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ایزدی از واژه یزته یا یزدان گرفته شده به معنی خدا؛ یعنی در واقع خود را خداپرست و یکتا پرست میدانند. ﺯﺑﺎﻥشان کردی به لهجه کورمانجی ﺍﺳﺖ و ﺑﯿﺸﺘﺮین نفوس آنها ﺳﺎﮐﻦ جنوب ﮐﺭﺩﺳﺘﺎﻥ، شمال کردستان، غرب کردستان ﻭ مناطق ﮐﺭﺩﻧﺸﯿﻦ ﺍﺭﻣﻨﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﺗﻔﻠﯿﺲ تا گرجستان و قزاقستان میباشند؛ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺗﻌﺪﺍﺩﯼ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ دلیل وضع نامساعد و ترس از کشتن از طرف همسایگان به ﺁﻟﻤﺎﻥ ﻭ ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ.
آنها به داشتن پیامبری برای خودشان اعتقادی ندارند همچون یارسان، ولی بزرگان آنها که غالبا هفت نفر میباشند قول و بیت مقدس برایشان آوردهاند که راهنمای دینی و زندگیشان شده است (ﻣُﺼﺤَﻒ ﺭَﺵ) و (جلوه) ﻧﺎﻡ کتب ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺍﺳﺖ. شباهت ﻧﺎﻡ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﯾﺎ ﯾﺰﯾﺪﯼﻫﺎ ﻫﯿﭻ ﺭﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﯾﺰﯾﺪ ندارد. ﻟﺒﺎﺱ ﺳﻨﺘﯽ ﺍﯾﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﺳﻔﯿﺪ ﺭﻧﮓ ﺍﺳﺖ ﻭ پیرهای ایزدی در شنگال هنوز هم سفید میپوشند. ملک ﺍﻋﻈﻢ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺋﯿزی ﻧﺎﻣﯿﺪﻩ ﻣﯽﺷﻮﺩ. ﺁﻧﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﺍﻟﻬﻪ ﺭﺍ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ ﻣﯽﺩﺍﻧﻨﺪ ﻭ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺍﯾﻦ ملک ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ، ﺋﯿﺰی ﺍﺯ ﻧﮕﺎﻩ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺧﺎﻟﻖ هستي ﺍﺳﺖ، ﺍﻣﺎ ﻧﮕﺎﻫﺒﺎﻥ ﻫﺴﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ. ﻫﻔﺖ ﺭﻭﺡﻣﻘﺪﺱ ﺍﺯ ئیزی ﻣﺸﺘﻖ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﺑﺰﺭﮒﺗﺮﯾﻦ ﺁﻥ ملک ﻃﺎﻭﻭﺱ ﺍﺳﺖ. ملک ﻃﺎﻭﻭﺱ در واقع اجرا کننده تمام خواستههای حق است و نشان جاودانگی و بی مرگی نیز هست البته باورشان بر این است ﮔﻮﺷﺖ ﻃﺎﻭﻭﺱ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮد.
ﺁﻧﺎﻥ ﭘﻨﺞ ﺑﺎﺭ ﺩﺭ ﺷﺒﺎﻧﻪﺭﻭﺯ ﺑﺮﺍﯼ ملک ﻃﺎﻭﻭﺱ ﻧﻤﺎﺯ ﻣﯽﺧﻮﺍﻧﻨﺪ همانند پنج گاهنبار زردشتیها.
ﯾﮑﯽ ﺍﺯ دلایلیﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺷﯿﻄﺎﻥﭘﺮﺳﺖ ﺧﻮﺍﻧﺪﻩ ﺷﻮﻧﺪ ﺍﯾﻦﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻧﺎﻥ ملک ﺭﺍ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺧﻮﺍﻧﻨﺪ. ﺁﻧﺎﻥ ﻣﻌﺘﻘﺪ هستند روح مردگان ﻣﯽﺗﻮﺍند در کالبد دیگری دون شود و به دنیا بیاید. مشابه یارسانها و تناسخ هندیها. از اعتقادات دیگرشان ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﻭﺡ ﺍﯾﺰﺩﯼ ﻧﻤﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﺑﺪ ﻭ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺷﻮﺩ ﺑﻪ همین خاطر ﺍﯾﺰﺩﯼ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻭﺟﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﭘﯿﺮﻭ ﺩﯾﻦ ﻭﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺷﻮﺩ، ﺯﯾﺮﺍ ﺍﯾﻦ ﺍﻣﺮ ﻧﯿﺎﺯﻣﻨﺪ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻭ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺩﺭﺭﻭﺡ ﻓﺮﺩ ﺍﺳﺖ. ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﺑﺎ ﺁﻧﮑﻪ ﺳﺎﻝﻫﺎﯼ ﻣﺘﻮﺍﻟﯽ ﺩﺭ ﻣﺤﻞ ﺍﺳﮑﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﻣﻮﺍﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و از طرف حکام همجوار فرمانهای زیادی علیه آنها صورت گرفته، ولی ﻫﯿچگاه ﺍﺯ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺍﺗﺸﺎﻥ ﺩﺳﺖ ﺑﺮﻧﺪﺍشتند. آنان به ﺍﺩﯾﺎﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﻭ ﻫﺮﭼﻪ ﺩﺭ ﺍﻭ هست ﺍﺯﭼﻬﺎﺭﻋﻨﺼﺮ ﺍﺻﻠﯽ ﯾﻌﻨﯽ ( ﺁﺏ، ﺑﺎﺩ، ﺧﺎﮎ ﻭ ﺁﺗﺶ) ﺗﺮﮐﯿﺐ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﺍﯾﺰﺩﯼﻫﺎ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺻﻮﻓﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﺳﻢ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺫﮐﺮ ﻭﺳﻤﺎﻉ ﻣﯽﭘﺮﺩﺍﺯﻧﺪ که بیشتر منشا میترایی دارد ﻭ ﭘﯿﺮﻭﺍﻥ ﺍﯾﻦ ﮐﯿﺶ، ﺑﻪ ﻃﺒﻘﺎﺕ ﭘﯿﺮ ﻭ ﺷﯿﺦ ﻭ ﻣﺮﯾﺪ تقسیم میشوند.
شفاهی بودن بیشتر اعتقادتشان باعث شده ﺗﺎ باور ﻭﺍﻗﻌﯽ ﺁﻧﺎﻥ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺩﺭ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺍﺗﺸﺎﻥ ﺍﺷﺘﺒﺎﻫﺎﺕ ﻭ ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎﯼ ﻧﺎﺩﺭﺳﺘﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﺍﻧﺘﺴﺎﺏ ﺑﻪ ﺯﺭﺗﺸﺘﯿﺎﻥ ﯾﺎ ﺧﻮﺭﺷﯿﺪﭘﺮﺳﺘﺎﻥ نمونهای ازین تحلیلهای ﻧﺎﺩﺭﺳﺖ ﺍﺳﺖ. معابدشان ﺑﺎ ﺗﺼﺎﻭﯾﺮﺧﻮﺭﺷﯿﺪ ﻣﺰﯾﻦ ﺷﺪﻩ و یا نقش مار را در خود جای داده که منشا فکر زروانی و تقدیرپذیری صرف است؛ البته ﮔﻮﺭﻫﺎﯾشان ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﺮﻕ ﻭﺧﻮﺭﺷﯿﺪ ﻗﺮﺍﺭ دارد که نشان از تقدس این منبع عظیم و نورانی آسمانیست نزد آنها.
ایزدیها به خاطر اعتقاد دینی از خوردن بعضی چیزها دوری میکنند از جمله:
کاهو؛ لوبیا، ماهی به احترام پیامبر یوحنا؛ گوشت آهو شیخ و مریدانش نیز به احترام ملک طاووس نباید خروس بخورند البته تقدس خروس در نزد یارسان همانند طاووس است نزد ایزدیها، معتقدند به هم شبیه هستند؛ آنها رنگ آبی را بر خود نهی میکنند همچنین رفع حاجت در مکان سربسته و استحمام در حمام را جایز نمیدانند؛ بکار بردن واژهی شیطان و ملعون... را روا ندانسته و از آن دوری میکنند...
ــــــــــــــــــ
منابع:
ـ کردهای ایزدی؛ کامل شیخکانلوی میلان؛ نشر کانی کتهب 1394
ـ زهروان و زهردهشت؛ محهممهد مورادی(باقلاوایی)، کانی کتهب، 1395
ـ بیبلیوگرافیای ئیزداتی؛ ئهنستانس ماری کهرمهلی، وهرگیرانی نهجاتی عهبدوللا؛ بنکهی ژین 2006سلهمانی
ـ نقل کتاب مصحف رش و جلوه در همان منبع بیبلیوگرافی ماری کرملی
ـ تاریخ الیزیدیه و اصل عقیدتهم ، عباس العزاوی؛ بغداد 1935
ـ رهوشی ئایینی ئهزدی و نهتهویی له کوردستان؛ کتیبی سهنتهری برایهتی؛ چاپی دووهم 2000
ـ مینورسکی؛ الاکراد: ملاحظات و انطباعات ؛ معروف خزنهدار، دارلکتاب بیروت 1987
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.