|

سایه سنگین طلاق بر سر خانوار های کردستانی

سيده ماريا پاكنهاد

طلاق پديده اي است که بر تمامي جوانب جمعيت يک جامعه اثر می‌گذارد، زيرا از طرفي بر کميت جمعيت اثر می‌نهد، واحد مشروع و اساسي توليد مثل يعني خانواده از هم می‌پاشد، از طرف ديگر بر کيفيت جمعيت نيز اثر می‌گذارد. زيرا موجب می‌شود فرزندانی محروم از نعمت‌های خانواده تحويل جامعه گردند که احتمالاً فاقد سلامت کافی روانی در احراز مقام شهروندی يک جامعه‌اند. بنابراين آسيب اجتماعی ناشی از اين اقدام نه تنها متوجه اعضا خانواده، بلکه متوجه کل جامعه و نسل آينده می‌شود. به واسطه همین امر، سازمان ثبت احوال در کنار درج دو واقعه مرگ و میر و ولادت به ثبت آمار ازدواج و طلاق‌های جاری سالانه می‌پردازد و این آمارها به عنوان منبع بررسی‌های کارشناسی توسط صاحب نظران و محققان مورد بهره‌برداری واقع می‌شوند.
بر اساس این آمار، شاهد افزایش ۲٪ طلاق و کاهش ۱۳.٥٪ ازدواج در سال ۹٤ بوده‌ایم. تعداد ۱٦۷٥۳ ازدواج و ٤۰۰۹ طلاق در استان ثبت شده است که از این آمار، تعداد ۳۱۷۷ طلاق مربوط به مناطق شهری و تعداد ۸۳۲ طلاق مربوط به مناطق روستایی می‌باشد. به نقل از اداره ثبت احوال استان کردستان، میانگین سن ازدواج در مردان ۲۸.۳۳ و در زنان ۲۳.۸۸ می‌باشد. همچنین میانگین سن طلاق در مردان ۳۳.۷٤ و در زنان ۲۳.۷٦ می‌باشد. میانگین طول مدت ازدواج در کشور ۸.۳ و در استان ٦.۱ می‌باشد.
لازم به ذکر است که بر اساس آمار، کمترین طلاق در شهرستان سروآباد با تعداد ۹٤، و بیشترین طلاق در شهرستان سنندج با تعداد ۱۲۲۹ انجام شده است.
که از این میزان، تعداد ۳۰ مرد و ٥٦۷ زن، افراد کمتر از ۱۹ سال هستند.
همچنین می‌توان گفت امید به زندگی در مردان بالای ٥۰ سال بیشتر از زنان می‌باشد که آمار ازدواج در این سن به تعداد ٤۹٥ مرد و ۱٦۹ زن ثبت شده است. بر اساس آمار بالای طلاق، هر چه ديدگاه ما در زمينه بررسي طلاق فنی‌تر باشد احتمال کاهش بحران و يافتن راه حل‌های منطقي و مؤثر براي آن، بيشتر خواهد بود. طلاق و علت‌های بروز آن و راهکارهای پیشگیری از آن، موضوعي است که با منوچهر رعدی کارشناس مسئول معاونت پیشگیری بهزیستی استان، دکتر امید مرادی و دکتر هادی نقدی متخصصین مشاوره خانواده ترتيب داده‌ايم که از ديده می‌گذرانيد.
رعدی با بیان اینکه طلاق عارضه‌ای است که هم علت و هم معلول بسیاری از مشکلات در جامعه است، افزود: "خانواده مانند سلول‌های زنده جامعه‌ است. با مرگ هر سلول، سیستم ایمنی جامعه ضعیف می‌شود و درنتیجه جامعه آسیب‌پذیرتر می‌شود. با توجه به اینکه بررسی شرایط و معیارهای ازدواج، کلیدی‌ترین مساله در ازدواج است، میتوان به مسائلی از قبیل خیانت، مشکلات اقتصادی و بیکاری، دخالت اطرافیان، عدم شناخت لازم در ازدواج، ازدواج‌های اجباری در سن کم، الگوبرداری‌های اشتباه و... به عنوان عمده‌ترین دلایل طلاق اشاره کرد".
همچنین دکتر مرادی طلاق را نتیجه عوامل بسیاری از جمله عدم شناخت افراد در زمان ازدواج، عدم درک ماهین ازدواج و زندگی مشترک، عدم شناخت ویژگی‌های اجتماعی لازم برای زندگی مشترک معرفی کرد. و عنوان کرد: "تاثیرات طلاق بسته به مسائل فرهنگی اجتماع و مراحل ازدواج متفاوت می‌باشد. گاهی با زوج‌هایی روبرو می‌شویم که دارای فرزند هستن. در مسئله طلاق، خارج از تاثیرات مادی و اجتماعی، فرزند دچار معضلات شدید می‌شود. فرزند در مدت طلاق، تحت نظر تربیت متعارض قرار می‌گیرد، مهارت‌های لازم را برای زندگی بعدی پیدا نمی‌کند و الگوی مخرب و منفی تربیتی برای او ایجاد می‌شود. در نتیجه فردی ناسالم به جامعه تحمیل می‌شود که ازدواج نسل بعد را دچار مشکلات مشابه می‌کند. طبیعتا هرچه تعداد افراد اینچنین بیشتر باشد، تاثیر نقش منفی خانواده را بر اجتماع بیشتر مشاهده می‌کنیم".
در گذشته طلاق امری قبیح و مایه سرشکستگی خانواده‌ها بود، در حالی که امروزه یکی از اتفاقات هر چند ناخوشایند اما تقریباً عادی در خانواده‌هاست. دلیل این نگاه متفاوت، تغییر در نوع نگرش مردم جامعه و در ادامه تغییر در ارزش‌ها و هنجارهای افراد جامعه است.
دکتر نقدی طلاق را جدای از دلایل خانوادگی، اجتماعی، مسائل فرهنگی، علل روانشناختی، نتیجه مساله تغییر ارزش‌ها و آگاهی‌ها عنوان کرد. همچنین افزود: "آگاهی از دو سو زمینه‌ساز طلاق می‌باشد: اول شامل افرادی است که به حقوق خود آگاه نیستند. مهارت‌های حل مساله و مهارت‌های زناشویی را نمی‌شناسند. دوم، افرادی هستند که اتفاقا بسیار آگاه هستند. به خودآگاهی‌ای می‌رسند که تحمل بسیاری از مسائل مانند گذشته برایشان راحت نیست. با نزدیکتر شدن بیشتر زوجین، تمایزات و تفاوت‌های بیشتری نمایان می‌شود. آگاهی، باعث ایجاد دنیای ارزشی می‌شود. دنیای ارزشی میزان سازگاری را از طریق نگاه ما به خود، به جامعه، به رابطه و به لذت خوشبختی، تحت تاثیر قرار می‌دهد. زمانی كه در چهارچوب ارزش‌ها صحبت می‌کنیم، با مساله فردیت یافتگی روبرو هستیم. که تاکید بر نیازهای خود، تاکید بر لذت طلبی، ارزش
نبودن مساله ایثار در روابط زناشویی، مانند کلیدی‌ترین محور تغییرات خود را نشان می‌دهد. ارزش‌ها، ارزش‌هایی فردمدارانه و لذت‌جویانه است. تمرکز بیشتر بر نیازهای خود می‌باشد و کمتر در قید کنترل‌های اجتماعی هستند و این کنترل‌ها نمی‌تواند مهاری برای نگهداری زوج در کنار هم باشد".
آسیب های اجتماعی بعد از طلاق موضوعی نگران کننده است که هنوز تحقیقاتی برای شناسایی دقیق این مشکل آغاز نشده است.
رعدی در رابطه اثرات طلاق بر اجتماع عنوان کرد: "در مساله طلاق، فرد مطلقه وارد شرایط جدید و متفاوت باگذشته می‌شود و در نوعی تعارض قرار می‌گیرد. روبه‌رو شدن فرد با مساله طلاق، باعث ایجاد حس تقصیر، افسردگی، پرخاشگری، تصمیم به ازدواج دوباره، ناامیدی، دید منفی به جنس مخالف و... می‌شود. طلاق همچنین باعث پسرفت اجتماعی، دور شدن جامعه از اهداف بلندمدت خود و تحمیل هزینه‌های اضافه بر جامعه می‌شود".
همچنین دکتر نقدی در رابطه با آثار طلاق بر فرزندان و جامعه عنوان کرد: "طلاق برای زوجین دارای فرزند، مشکلات بیشتری ایجاد می‌کند. تعارضات والدین قبل از طلاق و تاثیر آن بر کودک، مساله عدم ارزشمندی، مساله حمایت و وجود حامی، اعتمادبه‌نفس در ارتباطات، مشکل در ایجاد رابطه با والدین دیگر کودکان، مشکل در ارتباط برقرار کردن با خانواده‌های والد، عدم احساس جایگاه مناسب و... از آثار مخرب طلاق بر فرزندان می‌باشد. همچنین به دلیل کاهش کنترل فرزندان از جانب خانواده و عدم مدیریت رفتاری فرزندان، کمبود احساس احترام به خود، فقر مالی فرزندان طلاق، می‌توان گفت که فرزندان طلاق به نسبت دیگر کودکان، بیشتر درگیر مسائل بزه‌کارانه می‌شوند".
دکتر مرادی در رابطه با طلاق و نقش مشاورین در کاهش و پیشگیری از آن عنوان کرد: "مشاور طلاق سعی در کاهش و انصراف زوجین از تصمیم طلاق و انجام فرآیندهای درمانی بعدی است. بحث طلاق اگر مانند سرطان در جامعه درنظر گرفته شود، زمانی که به دامنه آخر می‌رسد و هیجانات افزایش می‌یابد، قطع ارتباط صورت گرفته و زوجین مدت‌ها قبل به طلاق فکر کرده‌اند، در حالت بدخیم قرار می‌گیرد و مشاوره در کاهش آمار طلاق موفقیت‌آمیز نمی‌باشد اما افراد نقش خود را در فرآیند طلاق می‌شناسند و برای رفع مشکلات فردی در ازدواج بعدی تلاش می‌کنند".
روند افزایش طلاق در کشور ما طی سال‌های اخیر سیر صعودی داشته و هر ساله آمار نگران‌کننده‌ای از میزان طلاق منتشر می‌شود. به همین دلیل، طرح‌های مختلفی از سوی مسئولان دستگاه‌های مرتبط برای مهار روند فزآینده طلاق ارایه شده است که بسیاری از این طرح‌ها به ارایه خدمات مشاوره و روانشناختی قبل و بعد از ازدواج اشاره دارند.
رعدی در این زمینه اشاره کرد: "دولت در راستای آسیب‌های ناشی از طلاق، اقدام به آموزش زوجین درصدد ازدواج در گروه‌های سنی مشخص شده به عنوان گروه هدف، توسط سازمان بهزیستی کرده است.
البته انتظار می‌رود دولت با تقویت ان.جی.او های مردم نهاد، و حمایت مالی، روحی و روانی از زنان مطلقه و فرزندان طلاق، به عنوان افراد آسیب‌پذیرتر و در جهت کاهش آسیب‌های این معضل، اقدامات جدی‌تری انجام دهد".
دکتر نقدی ضمن اشاره به مساله پیشگیری از ازدواج‌های نامناسب به عنوان راهکار کاهش طلاق، افزود: "برگزاری دوره‌های مهارت‌های حل مساله، حل تعارض، مهارت‌های کنترل خشم، جهت سازمان‌دهی خانواده و شکل‌دهی سازمان خانواده، تمرکز بر ازدواج‌ها و اجباری کردن مشاوره قبل از ازدواج، می‌تواند در روند کاهش آمار طلاق تاثیرگذار باشد.
همچنین به دلیل اینکه بیشترین طلاق‌ها در پنج سال اول ازدواج صورت میگیرد، توصیه میکنم در این مدت تولد اتفاق نیافتد".
دکتر نقدی همچنین ضمن تشکر از وزارت ورزش و جوانان کشور و استان برای ایجاد جلسات مشاوره قبل از ازدواج افزود: "متاسفانه بیشتر کسانی که در حوزه مشاوره خانواده فعالیت دارند، تحصیل کرده در رشته مشاوره خانواده نیستند. مشاوره قبل از ازدواج بحث پیشگیری و راهنمایی است نه بحثی مداخله‌ای".

طلاق پديده اي است که بر تمامي جوانب جمعيت يک جامعه اثر می‌گذارد، زيرا از طرفي بر کميت جمعيت اثر می‌نهد، واحد مشروع و اساسي توليد مثل يعني خانواده از هم می‌پاشد، از طرف ديگر بر کيفيت جمعيت نيز اثر می‌گذارد. زيرا موجب می‌شود فرزندانی محروم از نعمت‌های خانواده تحويل جامعه گردند که احتمالاً فاقد سلامت کافی روانی در احراز مقام شهروندی يک جامعه‌اند. بنابراين آسيب اجتماعی ناشی از اين اقدام نه تنها متوجه اعضا خانواده، بلکه متوجه کل جامعه و نسل آينده می‌شود. به واسطه همین امر، سازمان ثبت احوال در کنار درج دو واقعه مرگ و میر و ولادت به ثبت آمار ازدواج و طلاق‌های جاری سالانه می‌پردازد و این آمارها به عنوان منبع بررسی‌های کارشناسی توسط صاحب نظران و محققان مورد بهره‌برداری واقع می‌شوند.
بر اساس این آمار، شاهد افزایش ۲٪ طلاق و کاهش ۱۳.٥٪ ازدواج در سال ۹٤ بوده‌ایم. تعداد ۱٦۷٥۳ ازدواج و ٤۰۰۹ طلاق در استان ثبت شده است که از این آمار، تعداد ۳۱۷۷ طلاق مربوط به مناطق شهری و تعداد ۸۳۲ طلاق مربوط به مناطق روستایی می‌باشد. به نقل از اداره ثبت احوال استان کردستان، میانگین سن ازدواج در مردان ۲۸.۳۳ و در زنان ۲۳.۸۸ می‌باشد. همچنین میانگین سن طلاق در مردان ۳۳.۷٤ و در زنان ۲۳.۷٦ می‌باشد. میانگین طول مدت ازدواج در کشور ۸.۳ و در استان ٦.۱ می‌باشد.
لازم به ذکر است که بر اساس آمار، کمترین طلاق در شهرستان سروآباد با تعداد ۹٤، و بیشترین طلاق در شهرستان سنندج با تعداد ۱۲۲۹ انجام شده است.
که از این میزان، تعداد ۳۰ مرد و ٥٦۷ زن، افراد کمتر از ۱۹ سال هستند.
همچنین می‌توان گفت امید به زندگی در مردان بالای ٥۰ سال بیشتر از زنان می‌باشد که آمار ازدواج در این سن به تعداد ٤۹٥ مرد و ۱٦۹ زن ثبت شده است. بر اساس آمار بالای طلاق، هر چه ديدگاه ما در زمينه بررسي طلاق فنی‌تر باشد احتمال کاهش بحران و يافتن راه حل‌های منطقي و مؤثر براي آن، بيشتر خواهد بود. طلاق و علت‌های بروز آن و راهکارهای پیشگیری از آن، موضوعي است که با منوچهر رعدی کارشناس مسئول معاونت پیشگیری بهزیستی استان، دکتر امید مرادی و دکتر هادی نقدی متخصصین مشاوره خانواده ترتيب داده‌ايم که از ديده می‌گذرانيد.
رعدی با بیان اینکه طلاق عارضه‌ای است که هم علت و هم معلول بسیاری از مشکلات در جامعه است، افزود: "خانواده مانند سلول‌های زنده جامعه‌ است. با مرگ هر سلول، سیستم ایمنی جامعه ضعیف می‌شود و درنتیجه جامعه آسیب‌پذیرتر می‌شود. با توجه به اینکه بررسی شرایط و معیارهای ازدواج، کلیدی‌ترین مساله در ازدواج است، میتوان به مسائلی از قبیل خیانت، مشکلات اقتصادی و بیکاری، دخالت اطرافیان، عدم شناخت لازم در ازدواج، ازدواج‌های اجباری در سن کم، الگوبرداری‌های اشتباه و... به عنوان عمده‌ترین دلایل طلاق اشاره کرد".
همچنین دکتر مرادی طلاق را نتیجه عوامل بسیاری از جمله عدم شناخت افراد در زمان ازدواج، عدم درک ماهین ازدواج و زندگی مشترک، عدم شناخت ویژگی‌های اجتماعی لازم برای زندگی مشترک معرفی کرد. و عنوان کرد: "تاثیرات طلاق بسته به مسائل فرهنگی اجتماع و مراحل ازدواج متفاوت می‌باشد. گاهی با زوج‌هایی روبرو می‌شویم که دارای فرزند هستن. در مسئله طلاق، خارج از تاثیرات مادی و اجتماعی، فرزند دچار معضلات شدید می‌شود. فرزند در مدت طلاق، تحت نظر تربیت متعارض قرار می‌گیرد، مهارت‌های لازم را برای زندگی بعدی پیدا نمی‌کند و الگوی مخرب و منفی تربیتی برای او ایجاد می‌شود. در نتیجه فردی ناسالم به جامعه تحمیل می‌شود که ازدواج نسل بعد را دچار مشکلات مشابه می‌کند. طبیعتا هرچه تعداد افراد اینچنین بیشتر باشد، تاثیر نقش منفی خانواده را بر اجتماع بیشتر مشاهده می‌کنیم".
در گذشته طلاق امری قبیح و مایه سرشکستگی خانواده‌ها بود، در حالی که امروزه یکی از اتفاقات هر چند ناخوشایند اما تقریباً عادی در خانواده‌هاست. دلیل این نگاه متفاوت، تغییر در نوع نگرش مردم جامعه و در ادامه تغییر در ارزش‌ها و هنجارهای افراد جامعه است.
دکتر نقدی طلاق را جدای از دلایل خانوادگی، اجتماعی، مسائل فرهنگی، علل روانشناختی، نتیجه مساله تغییر ارزش‌ها و آگاهی‌ها عنوان کرد. همچنین افزود: "آگاهی از دو سو زمینه‌ساز طلاق می‌باشد: اول شامل افرادی است که به حقوق خود آگاه نیستند. مهارت‌های حل مساله و مهارت‌های زناشویی را نمی‌شناسند. دوم، افرادی هستند که اتفاقا بسیار آگاه هستند. به خودآگاهی‌ای می‌رسند که تحمل بسیاری از مسائل مانند گذشته برایشان راحت نیست. با نزدیکتر شدن بیشتر زوجین، تمایزات و تفاوت‌های بیشتری نمایان می‌شود. آگاهی، باعث ایجاد دنیای ارزشی می‌شود. دنیای ارزشی میزان سازگاری را از طریق نگاه ما به خود، به جامعه، به رابطه و به لذت خوشبختی، تحت تاثیر قرار می‌دهد. زمانی كه در چهارچوب ارزش‌ها صحبت می‌کنیم، با مساله فردیت یافتگی روبرو هستیم. که تاکید بر نیازهای خود، تاکید بر لذت طلبی، ارزش
نبودن مساله ایثار در روابط زناشویی، مانند کلیدی‌ترین محور تغییرات خود را نشان می‌دهد. ارزش‌ها، ارزش‌هایی فردمدارانه و لذت‌جویانه است. تمرکز بیشتر بر نیازهای خود می‌باشد و کمتر در قید کنترل‌های اجتماعی هستند و این کنترل‌ها نمی‌تواند مهاری برای نگهداری زوج در کنار هم باشد".
آسیب های اجتماعی بعد از طلاق موضوعی نگران کننده است که هنوز تحقیقاتی برای شناسایی دقیق این مشکل آغاز نشده است.
رعدی در رابطه اثرات طلاق بر اجتماع عنوان کرد: "در مساله طلاق، فرد مطلقه وارد شرایط جدید و متفاوت باگذشته می‌شود و در نوعی تعارض قرار می‌گیرد. روبه‌رو شدن فرد با مساله طلاق، باعث ایجاد حس تقصیر، افسردگی، پرخاشگری، تصمیم به ازدواج دوباره، ناامیدی، دید منفی به جنس مخالف و... می‌شود. طلاق همچنین باعث پسرفت اجتماعی، دور شدن جامعه از اهداف بلندمدت خود و تحمیل هزینه‌های اضافه بر جامعه می‌شود".
همچنین دکتر نقدی در رابطه با آثار طلاق بر فرزندان و جامعه عنوان کرد: "طلاق برای زوجین دارای فرزند، مشکلات بیشتری ایجاد می‌کند. تعارضات والدین قبل از طلاق و تاثیر آن بر کودک، مساله عدم ارزشمندی، مساله حمایت و وجود حامی، اعتمادبه‌نفس در ارتباطات، مشکل در ایجاد رابطه با والدین دیگر کودکان، مشکل در ارتباط برقرار کردن با خانواده‌های والد، عدم احساس جایگاه مناسب و... از آثار مخرب طلاق بر فرزندان می‌باشد. همچنین به دلیل کاهش کنترل فرزندان از جانب خانواده و عدم مدیریت رفتاری فرزندان، کمبود احساس احترام به خود، فقر مالی فرزندان طلاق، می‌توان گفت که فرزندان طلاق به نسبت دیگر کودکان، بیشتر درگیر مسائل بزه‌کارانه می‌شوند".
دکتر مرادی در رابطه با طلاق و نقش مشاورین در کاهش و پیشگیری از آن عنوان کرد: "مشاور طلاق سعی در کاهش و انصراف زوجین از تصمیم طلاق و انجام فرآیندهای درمانی بعدی است. بحث طلاق اگر مانند سرطان در جامعه درنظر گرفته شود، زمانی که به دامنه آخر می‌رسد و هیجانات افزایش می‌یابد، قطع ارتباط صورت گرفته و زوجین مدت‌ها قبل به طلاق فکر کرده‌اند، در حالت بدخیم قرار می‌گیرد و مشاوره در کاهش آمار طلاق موفقیت‌آمیز نمی‌باشد اما افراد نقش خود را در فرآیند طلاق می‌شناسند و برای رفع مشکلات فردی در ازدواج بعدی تلاش می‌کنند".
روند افزایش طلاق در کشور ما طی سال‌های اخیر سیر صعودی داشته و هر ساله آمار نگران‌کننده‌ای از میزان طلاق منتشر می‌شود. به همین دلیل، طرح‌های مختلفی از سوی مسئولان دستگاه‌های مرتبط برای مهار روند فزآینده طلاق ارایه شده است که بسیاری از این طرح‌ها به ارایه خدمات مشاوره و روانشناختی قبل و بعد از ازدواج اشاره دارند.
رعدی در این زمینه اشاره کرد: "دولت در راستای آسیب‌های ناشی از طلاق، اقدام به آموزش زوجین درصدد ازدواج در گروه‌های سنی مشخص شده به عنوان گروه هدف، توسط سازمان بهزیستی کرده است.
البته انتظار می‌رود دولت با تقویت ان.جی.او های مردم نهاد، و حمایت مالی، روحی و روانی از زنان مطلقه و فرزندان طلاق، به عنوان افراد آسیب‌پذیرتر و در جهت کاهش آسیب‌های این معضل، اقدامات جدی‌تری انجام دهد".
دکتر نقدی ضمن اشاره به مساله پیشگیری از ازدواج‌های نامناسب به عنوان راهکار کاهش طلاق، افزود: "برگزاری دوره‌های مهارت‌های حل مساله، حل تعارض، مهارت‌های کنترل خشم، جهت سازمان‌دهی خانواده و شکل‌دهی سازمان خانواده، تمرکز بر ازدواج‌ها و اجباری کردن مشاوره قبل از ازدواج، می‌تواند در روند کاهش آمار طلاق تاثیرگذار باشد.
همچنین به دلیل اینکه بیشترین طلاق‌ها در پنج سال اول ازدواج صورت میگیرد، توصیه میکنم در این مدت تولد اتفاق نیافتد".
دکتر نقدی همچنین ضمن تشکر از وزارت ورزش و جوانان کشور و استان برای ایجاد جلسات مشاوره قبل از ازدواج افزود: "متاسفانه بیشتر کسانی که در حوزه مشاوره خانواده فعالیت دارند، تحصیل کرده در رشته مشاوره خانواده نیستند. مشاوره قبل از ازدواج بحث پیشگیری و راهنمایی است نه بحثی مداخله‌ای".

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.