|

بهلول دانا از منظر یارسان

محمد مرادی

یکی از کسانی كه محل تجلی نور حق می‌باشد بهلول است. بهلول جایگاهش در میان پیروان آیین یاری با شخصیت اسلامیش کاملا متفات می‌باشد. عمرو بن لهب کردی الاصل معروف به بهلول در نيمه قرن دوم هجری در کوفه متولد شده است که طبق گفته‌ها و شنیده‌ها، خودش را به دیوانگی زده می‌زند تا آسودگی پیشه کند.
مطابق کتاب مجالس المومنین، بهلول هم دوره حکومت هارون الرشید بوده و مدتی هم در بغداد زندگی کرده است. او بعدها به همراه دوستانش به قورمیسن كه ماه کوفه (و کرمانشاه امروزی) بوده، مهاجرت کرده و ٱنجا ماندگار می‌شود. اما بر اساس دیگر روایات یارسان در این منطقه، بهلول در نزدیکی کرمانشاه -یعنی زمانی که این منطقه از لحاظ تقسیمات ارضی، بخشی از ماه کوفه بشمار می‌آمده، چشم به جهان گشوده است. بهلول در دشت‌ماهی یا ماهی‌دشت، با نور حق پرده تاریکی را دریده و به همین خاطر به بهلول ماهی معروف شده و بعد از مرگ در تنگه گل اسلام آباد به خاک سپرده می‌شود.
شیخ امیر در مورد بهلول می گوید:
به‌هلوول زاتیوه‌ن زاتی یه‌ک دانه
عامیان ماچان به‌هلوول دیــوانه
کی دی دیوانه وه‌ی ته‌ور دانا بو
مرکو نه مه‌یدان گه‌ردوون دانا بو
یعنی بهلول ذاتی است جدا شده از ذات حق، که مردمان کم عقل و نا‌ٱگاه او را دیوانه فرض می‌کنند وگرنه چه کسی دیوانه‌ای این چنین دانا و عاقل دیده که مرکبش گردون است و خودش چرخ گردون را می‌چرخاند.
بهلول خودش می گوید:
دیوانه زاهر...
دانای یارانم دیوانه زاهر
زاهر نه عه‌به‌س که‌فتن نه بایر
ره‌جه‌بم نه‌سیم لوره من ئایر
من از دید بعضی از مردمان دیوانه‌ام ولی ازجنبه معنوی عاقل و آگاه میان دوستانم هستم؛ بابا رجب مثل باد همه جا دنبالم است و بابا لوره هم مثل آتش دل مردمان را نورانی می‌کند.
شعرها و گفته‌های زیاد به لهجه گورانی، هنوز هم درمیان یارسان موجود است که به بهلول نسبت می‌دهند. البته ازین اشعار معلوم می‌شود که شهر به شهر و روستا به روستا جهت زنده کردن آیین یاری و تفکر کهن ایرانی سفر می‌کرده و در این راه متحمل سختیهای زیادی شده است. بهلول ضمن داشتن اعتقاد راسخ به دونادون از اولین کسانی است که جم و جمخانه را پایه‌گذاری نمود.
مردمان یارسان او را از نشانه‌های بزرگ الهی می‌دانند كه تجلی نور حق بوده است؛ یاران بهلول که در گسترش فکرش اورا همراهی می‌کردند بابا لوره؛ بابا رجب؛ بابا نجوم و حاتم لرستانی بودند که در تمام سفرهایش یار و همراهش بودند.
در دوبیتی‌های بهلول؛ بابا لوره نماد سروش و بابا نجوم خود را زروان معرفی می کرد که درواقع کنترل زمان و سرنوشت مردم را در کف دست داشت؛ رجب نیز تنبور نواز جم یاران بود؛ شایان ذکر است که تنبور از سازه‌های قدسی یارسان است و تمام آموزه‌های دینی را با نوای روح انگیز تنبور می‌خوانند. تنبور یا ته‌مووره، کلمه‌ای است کردی به معنی حلقه دادن دور چیزی که در واقع هنگام خواندن متون کلام با تنبوره؛ دور هم حالت دایره‌وار چنبره‌ می‌زنند.
ئـــه‌و واتــه یاران ئــه‌و واتــه یاران
ئه‌مه دیوانه‌یــن ئه‌و واتــه‌ یــاران
هه‌نی مه‌گیلن یهک به یهک شاران
تا زینده‌ که‌ریم ئایینی ئیران
همانطور که قبلا گفتم بهلول به دونادون اعتقاد راسخی داشت و یارانش نیز هرکدام دون شده یکی از بزرگان یارسان هستند؛ البته باید دانست که تا قبل از دوره سلطان به جز هفتن کسی توانایی شناخت ذات حق را نداشت و حق نیز جز از طریق افراد مطمئن خود را به کسی نشان نمی‌داد به همین خاطر مردم عادی توانایی شناخت این بزرگان را نداشتند و به عنوان دیوانه‌از آنها نام می‌بردند.

یکی از کسانی كه محل تجلی نور حق می‌باشد بهلول است. بهلول جایگاهش در میان پیروان آیین یاری با شخصیت اسلامیش کاملا متفات می‌باشد. عمرو بن لهب کردی الاصل معروف به بهلول در نيمه قرن دوم هجری در کوفه متولد شده است که طبق گفته‌ها و شنیده‌ها، خودش را به دیوانگی زده می‌زند تا آسودگی پیشه کند.
مطابق کتاب مجالس المومنین، بهلول هم دوره حکومت هارون الرشید بوده و مدتی هم در بغداد زندگی کرده است. او بعدها به همراه دوستانش به قورمیسن كه ماه کوفه (و کرمانشاه امروزی) بوده، مهاجرت کرده و ٱنجا ماندگار می‌شود. اما بر اساس دیگر روایات یارسان در این منطقه، بهلول در نزدیکی کرمانشاه -یعنی زمانی که این منطقه از لحاظ تقسیمات ارضی، بخشی از ماه کوفه بشمار می‌آمده، چشم به جهان گشوده است. بهلول در دشت‌ماهی یا ماهی‌دشت، با نور حق پرده تاریکی را دریده و به همین خاطر به بهلول ماهی معروف شده و بعد از مرگ در تنگه گل اسلام آباد به خاک سپرده می‌شود.
شیخ امیر در مورد بهلول می گوید:
به‌هلوول زاتیوه‌ن زاتی یه‌ک دانه
عامیان ماچان به‌هلوول دیــوانه
کی دی دیوانه وه‌ی ته‌ور دانا بو
مرکو نه مه‌یدان گه‌ردوون دانا بو
یعنی بهلول ذاتی است جدا شده از ذات حق، که مردمان کم عقل و نا‌ٱگاه او را دیوانه فرض می‌کنند وگرنه چه کسی دیوانه‌ای این چنین دانا و عاقل دیده که مرکبش گردون است و خودش چرخ گردون را می‌چرخاند.
بهلول خودش می گوید:
دیوانه زاهر...
دانای یارانم دیوانه زاهر
زاهر نه عه‌به‌س که‌فتن نه بایر
ره‌جه‌بم نه‌سیم لوره من ئایر
من از دید بعضی از مردمان دیوانه‌ام ولی ازجنبه معنوی عاقل و آگاه میان دوستانم هستم؛ بابا رجب مثل باد همه جا دنبالم است و بابا لوره هم مثل آتش دل مردمان را نورانی می‌کند.
شعرها و گفته‌های زیاد به لهجه گورانی، هنوز هم درمیان یارسان موجود است که به بهلول نسبت می‌دهند. البته ازین اشعار معلوم می‌شود که شهر به شهر و روستا به روستا جهت زنده کردن آیین یاری و تفکر کهن ایرانی سفر می‌کرده و در این راه متحمل سختیهای زیادی شده است. بهلول ضمن داشتن اعتقاد راسخ به دونادون از اولین کسانی است که جم و جمخانه را پایه‌گذاری نمود.
مردمان یارسان او را از نشانه‌های بزرگ الهی می‌دانند كه تجلی نور حق بوده است؛ یاران بهلول که در گسترش فکرش اورا همراهی می‌کردند بابا لوره؛ بابا رجب؛ بابا نجوم و حاتم لرستانی بودند که در تمام سفرهایش یار و همراهش بودند.
در دوبیتی‌های بهلول؛ بابا لوره نماد سروش و بابا نجوم خود را زروان معرفی می کرد که درواقع کنترل زمان و سرنوشت مردم را در کف دست داشت؛ رجب نیز تنبور نواز جم یاران بود؛ شایان ذکر است که تنبور از سازه‌های قدسی یارسان است و تمام آموزه‌های دینی را با نوای روح انگیز تنبور می‌خوانند. تنبور یا ته‌مووره، کلمه‌ای است کردی به معنی حلقه دادن دور چیزی که در واقع هنگام خواندن متون کلام با تنبوره؛ دور هم حالت دایره‌وار چنبره‌ می‌زنند.
ئـــه‌و واتــه یاران ئــه‌و واتــه یاران
ئه‌مه دیوانه‌یــن ئه‌و واتــه‌ یــاران
هه‌نی مه‌گیلن یهک به یهک شاران
تا زینده‌ که‌ریم ئایینی ئیران
همانطور که قبلا گفتم بهلول به دونادون اعتقاد راسخی داشت و یارانش نیز هرکدام دون شده یکی از بزرگان یارسان هستند؛ البته باید دانست که تا قبل از دوره سلطان به جز هفتن کسی توانایی شناخت ذات حق را نداشت و حق نیز جز از طریق افراد مطمئن خود را به کسی نشان نمی‌داد به همین خاطر مردم عادی توانایی شناخت این بزرگان را نداشتند و به عنوان دیوانه‌از آنها نام می‌بردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.