|

مسیر انحرافی در خودروسازی

سال 95 در حالی از سوی مقام معظم رهبری به‌عنوان سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نام‌گذاری شد که به اعتقاد برخی از سیاست‌گذاران، خودروسازی کشور می‌تواند به‌عنوان یکی از ارکان اصلی رشد اقتصادی بوده و بستری مهم برای تحقق این شعار باشد. صنعت خودرو به‌عنوان صنعتی پیشران که ده‌ها صنعت دیگر به آن وابسته‌اند، نقشی مهم در اقتصاد کشور دارد به‌طوری‌که هر نوع اهمال در این صنعت، تأثیری مستقیم بر اقتصاد خواهد گذاشت. بنابراین با توجه به شرایط موجود، اقتصاد مقاومتی بیشتر از قبل باید الگوی خودروسازان کشور قرار گیرد. در این ‌راستا گروه صنعتی ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز ایرانی یکی از مهم‌ترین نقاط هدف در بحث اقتصاد مقاومتی است. با هاشم یکه‌زارع، مدیرعامل ایران‌خودرو، پیرامون نقش صنعت خودرو در اقتصاد، جایگاه آن در اقتصاد مقاومتی، چگونگی بهبود تولیدات داخل، صادرات، بررسی مشکلات شبکه تأمین و مسائلی از این دست به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

‌ با توجه به سند اقتصاد مقاومتی کدام بخش از اقتصاد کشور می‌تواند به‌عنوان سرلوحه و نقطه اتکا قرار گیرد؟
ریشه اقتصاد مقاومتی به‌عنوان یک استراتژی بلندمدت در اقتصاد ایران از دیدگاه من یعنی نداشتن وابستگی به درآمدهای مستقیم ارزی نفتی و تأکید بر ظرفیت‌های اقتصادی کشور در تمامی عرصه‌ها. یعنی ایجاد ارزش‌افزوده و ارزآوری از تولیدات داخل و استفاده از همه پتانسیل‌های بالقوه کشور و به فعل درآوردن آنها؛ این تعریف ساده اقتصاد مقاومتی است. ضمن اینکه باید گفت اقتصاد مقاومتی یک فرایند تک‌بُعدی نیست و ابعاد آن بسیار گسترده است. از فرمایشات مقام معظم رهبری است که باید به دانش جوانان، مهندسان و نخبگان خودمان و در کل همه داشته‌هایمان اتکا کنیم و باید این مسائل را سرلوحه کارمان قرار دهیم. مصداق این حرف در صنعت خودرو یعنی اینکه به سمتی پیش‌ رویم که تولیدات ما به عنوان یک برند ایرانی توانایی رقابت با کالای خارجی را داشته باشد و با کیفیت و استاندارد‌های روز دنیا هماهنگ باشد تا بتوانیم به سمت صادرات پیش‌ رویم.
‌ با این چشم‌انداز چقدر فاصله داریم؟
اگر همین امروز تصمیم بگیریم، به سرعت می‌توانیم به اهدافمان برسیم. صنعت خودروسازی بسیاری از مسیرها را رفته است و تا زمانی هم خوب جلو آمده بود، مثلا تا 12 سال پیش صنعت خودروسازی نسبت به زمان خودش راهش را درست انتخاب کرده بود، منتها بعد از آن به نظرم مسیر به انحراف رفت. این انحراف هم به سیاست‌گذاری‌های گذشته و به مدیرانی که کمتر به دانش خودرو‌سازی آگاه بودند بازمی‌گردد؛ در واقع مدیرانی از این دست صنعت خودرو‌سازی را شعاری کردند. زمانی که صنعت خودرو شعاری شد، از مقوله‌ها و خصوصیات خودش خارج شد. این عوامل موجب شد اکنون به نقطه‌ای برسیم که تولیدکننده خودرو باشیم نه سازنده آن. برخی از قطعه‌سازان ما ساخت قطعه را به صورت مهندسی معکوس انجام می‌دهند و به دانش فنی روز مجهز نیستند؛ به‌عنوان مثال اگر به قطعه‌ساز داخلی بگویید قرار است شیشه‌ای تولید کنید که منحنی برف‌پاک‌کن مطابق با منحنی شیشه باشد و به عبارتی طراحی آن به‌گونه‌ای باشد که روی شیشه خوب بلغزد، اصلا نمی‌داند یعنی چه! مشکل اینجاست که دانش را حذف و تنها تولید کرده‌ایم.
برای رسیدن به این نقطه باید از نو شروع کرد که تحقق آن زمان‌بر است. البته این همه مسئله و موضوع نیست. بحث سیاست‌گذاری نیز مطرح است. در زنجیره اقتصادی به برنامه‌ریزی نیاز است؛ یعنی دانش روی میز آماده باشد و سیاست‌گذاران شرایط مختلف از جمله حمایت‌های مالی برای تولید را فراهم کنند. البته تمامی این موارد به صنعت خودرو برنمی‌گردد، بلکه زنجیره بزرگی را طلب می‌کند.
بنابراین تمام کسانی که در این مقوله هستند، چه کسانی که سیاست‌گذار هستند و چه کسانی که در بحث‌های اقتصادی دخیل هستند، باید به سمت تحقق آن بروند زیرا صنعت خودرو یک صنعت اشتغال‌زاست و دستاوردهای بسیاری به همراه خود دارد؛ البته مقداری هم کم‌توجهی می‌شود.
افراد بسیاری سؤال می‌کنند صنعت کره با صنعت ایران شروع شده است، چرا کره به آنجا رسیده و ایران به اینجا؟ شما سیاست‌های دولت کره را در حمایت از صنعت خودرو ببینید و اتفاقاتی را هم که برای صنعت خودرو رخ داده، در نظر بگیرید. شاید بسیاری بر این باور هستند که شرکت ایران‌خودرو در این 30 سال کمک‌های زیادی از دولت گرفته است، در صورتی که مجموع این کمک‌ها در این مدت شاید به 20‌ میلیارد تومان هم نرسد.
ولی بزرگ‌ترین کمکی که دولت ایران به صنعت خودروسازی کرده، این است که بازار را کاملا در اختیار این صنعت قرار داده و از واردات جلوگیری کرده است؛ به نوعی یک بازار انحصاری بدون رقیب.
این مسئله فقط در کشور ما نیست؛ کره نیز 26 سال ورود خودرو به کشورش را ممنوع کرد.
‌ شما مطالعه تطبیقی انجام دادید؟
بله، کره 26 سال ورود خودرو را کامل ممنوع کرد. هیچ کشوری را نمی‌توانید پیدا کنید که تعرفه واردات خودرو نداشته باشد، اینها شعارهایی است که ما اینجا می‌دهیم. کشور ژاپن تعرفه ورود خودرویش 10 درصد است. ولی این‌قدر موانع غیرتعرفه‌ای دارد که اصلا وارداتی به آن نمی‌شود.
‌ ما سال‌ها اجازه ورود خودرو به کشور را نداده‌ایم، پس چرا کیفیت، حلقه گمشده است؟ اگر به گفته جناب‌عالی کره‌ای‌ها و ژاپنی‌ها هم این اقدامات را انجام داده‌اند پس چرا در کماکان برای ما بر همان پاشنه می‌چرخد؟
باید دید چقدر برای کیفیت هزینه کرده‌ایم و چه به دست آورده‌ایم؟ صنعت خودرو در 12 سال اخیر دچار سیاست‌زدگی شده است؛ ایران‌خودرو نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. به طور مثال دولت فعلی هرگز نگفت در خارج از کشور سایت بزنید، زیرا به جای تأسیس سایت غیراقتصادی در خارج از کشور می‌شد هزینه آن ‌را صرف کیفیت کرد یا به جای کمیت به کیفیت پرداخت. اقدامات دستوری که در دوران قبل انجام شد؛ یعنی سیاست‌زدگی در صنعت، آفت بزرگی برای صنعت خودروسازی کشور بود. برای همین در گذشته همه تیراژزده شدند و به جای اینکه به کیفیت توجه کنند، تیراژ تولید مورد توجه بود. مرکز تحقیقات خودرو در ایران تقریبا 10 سال تعطیل بود و دوباره دو سال است که فعال شده و دستاوردهای بسیاری هم داشته است.
‌ در صنعت خودروسازی ایران چند درصد فروش، صرف فعالیت‌های تحقیقاتی می‌شود؟ به عبارتی هزینه‌های پژوهشی چند درصد از کل هزینه‌هاست؟
درحال‌حاضر با توجه به نوع نگاه و تلاش‌های صورت‌گرفته زیر یک درصد است که با توجه به اجرای کامل سیاست‌های اقتصاد مقاومتی این عدد باید حداقل به سه درصد برسد. یعنی اگر به سه درصد برسیم، خوب است ولی در عمل تحقق آن سخت است.
‌ هزینه مطالعات تحقیقاتی در سایر کشورها نظیر کره چقدر است؟
حدود سه درصد است. این عدد در کره بسیار بالاست. در مرکز تحقیقات یک شرکت کره‌ای بالای‌ هزار نفر کار می‌کنند، زیرا زمینه آن فراهم است. هم‌اکنون وقتی خودرویی وارد کره می‌شود، وارد‌کننده باید درصد خاصی را به حساب صندوقی به نام صندوق حمایت از کالای تحقیقاتی واریز کند تا به خودروسازها برای فعالیت‌های تحقیقاتی داده شود. پس به طور کلی برای اینکه بتوانیم به اهداف بلندمدت دست پیدا کنیم، باید هزینه کنیم و برنامه داشته باشیم.
‌ پیرو سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در بحث اشتغال‌زایی و عدالت‌محوری و در کل مردمی‌بودن اقتصاد، پتانسیل‌های صنعت خودرو را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در صنعت خودرو پتانسیل‌های بسیاری وجود دارد، منتها این پتانسیل‌ها مانند قطعات پازلی است که بیرون از آن صفحه در یک جای دیگر کاربرد ندارد. ما در صنعت خودرو نیروی انسانی خوب، تجهیزات بالا و دانش بسیار خوبی داریم ولی نسبت به آنچه باید باشیم، عقب هستیم. بعضی از دوستان می‌گویند وجود خودرو برای ایران مزیت نسبی ندارد، اتفاقا به نظر من دارای مزیت است؛ یعنی وقتی خودروهایمان را در بعضی از کشورها عرضه می‌کنیم، بعضا استقبال می‌شود. در بحث اعتلای صنعت خودرو نیاز داریم که از کارشناس خارجی و از شرکت‌های خارجی استفاده کنیم، یعنی آنها فقط اجناس خود را به ما نفروشند بلکه دانش خود را نیز به ما منتقل کنند که این مسئله، موضوع بااهمیتی است.
هر چقدر عملکرد بهتری داشته باشیم، شرکای خارجی، ما را نسبت به قبل بیشتر قبول می‌کنند و بیشتر به حرف ما گوش می‌دهند. عملکرد شرکت پژو از زمان ورود تا سال 92 را ببینید؛ قبل‌تر نگاه پژو به بازار ایران، مصرفی بود اما درحال‌حاضر این‌گونه نیست.
‌ آقای نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت سه شاخص بنیادی را برای تحول در صنعت خودرو مطرح کرده است که یکی از آنها بحث جذب سرمایه‌گذاری خارجی، دیگری طرح تحقیق و توسعه و همچنین بحث افزایش سهم ساخت داخلی است. به طور مشخص در بحث حمایت از ساخت داخل چه اقداماتی انجام شده است؟
زمانی که مدیرعامل ایران‌خودرو شدم، متأسفانه 20‌ هزار نیروی کارگری قطعه‌ساز ما بی‌کار شده بودند، طلب قطعه‌سازان به 720 روز رسیده بود، خیلی از قطعه‌سازان ما در آن مقطع فقط سه روز در هفته کار می‌کردند اما اکنون جمعه‌ها هم کار می‌کنند؛ این یعنی شرایط قطعه‌سازان ما خوب است و باید در خرید دانش فنی و انتقال تکنولوژی سرمایه‌گذاری کنند و با شرکای خارجی ارتباط بگیرند. قطعه‌سازی که این کار را نکند، محکوم به شکست خواهد بود.
‌ سیاست‌های شما در حمایت از ساخت داخلی چیست؟
وقتی شرکت پژو را ملزم می‌کنیم که در سال اول 40 درصد ساختش باید داخلی شود، به معنی حمایت از تولید داخل است. اینکه به 70 درصد برسد؛ یعنی حمایت از ساخت داخل. دقت کنید اگر پژو 405، پارس و پراید بعد از چند سال دیگر از خط تولید خارج شوند، قطعه‌سازان ما چه چیزی باید تولید کنند.
‌ قبول دارید قطعات چینی بازار ما را تحت‌الشعاع خود قرار داده است؟
هم‌اکنون در زنجیره تأمین حداقل قطعات به‌کاررفته چینی است؛ آن هم از جاهایی تأمین می‌شود که تحت لیسانس شرکای معتبر کار می‌کنند. نکته‌ای که شما می‌گویید مربوط به بازار لوازم یدکی است، ولی سیاست‌های ما به سمت تولید باکیفیت داخلی است.
‌ در بحث چالش‌های اقتصاد مقاومتی شما به چند مورد اشاره کردید؛ یکی سیاست‌زدگی بود، یکی بحث بهره‌های بانکی و نظام بانکی و یکی هم فضای کسب‌وکار. بحث فضای کسب‌وکار را تبیین کنید. به نظر شما فضای کسب‌وکار کشور باید به چه سمتی برود که صنعت خودرو به معنای واقعی سیاست‌های اقتصاد مقاومتی را در خود اجراشده ببیند؟
به نظرم باید در فضای کسب‌وکار، موضوع اقتصاد مقاومتی درست فهمیده شود. فکر نکنیم اقتصاد مقاومتی به برگزاری چند جلسه، سمینار و ... خلاصه می‌شود. اگر این مسئله درست فهمیده نشود، در سیاست‌گذاری تأثیر می‌گذارد که ممکن است نتیجه‌اش هم‌سو با اقتصاد مقاومتی نباشد. در بحث کسب‌وکار همچنان که شما گفتید، یکی از مهم‌ترین بحث‌ها این است که سیستم بانکی کشور باید در خدمت تولید قرار گیرد. هم‌اکنون سمت‌وسوی وام‌های بانکی کمتر به سمت تولید بوده است. همچنین سیاست‌ها باید به‌گونه‌ای طرح شوند تا کسانی که سرمایه‌‌دار هستند، به جای جذب بازار دلالی، وارد حوزه تولید شوند. باید به سرمایه‌گذار به‌عنوان یک آدم مقدس نگاه کرد؛ به‌عنوان کسی که آمده تا اشتغال ایجاد کند، ولی گاه نگاه‌ها طور دیگری است که این امر باعث فرار او از عرصه تولید می‌شود. باید فضایی ایجاد شود تا سرمایه‌گذار احساس امنیت کند. راجع به اقتصاد مقاومتی باید در سطوح بالاتر یک استراتژی اجرائی و عملیاتی تعریف شود تا به سطوح مختلف تزریق شود؛ مجلس یا هر جای دیگری می‌تواند این کار را انجام دهد؛ فکر می‌کنم ما هنوز با این مسئله فاصله داریم.
‌ یکی از بندهای اقتصاد مقاومتی تولید درون‌زا و برون‌نگر است. شما درون‌زایی را در اقتصاد مقاومتی چگونه می‌بینید؟
درون‌زایی را می‌توان در مقوله‌های مختلف اتکا به دانش ایرانی، جوان ایرانی و امکانات ایرانی دید. در صنعت خودرو یعنی تولید خودرو با برند داخلی؛ این استراتژی ماست و اینکه در صنعت خودرو در حوزه‌های مختلف کار و از هر راهی مانند فروش قطعات، خدمات پس‌ازفروش و... ایجاد ارزش‌افزوده کنیم. در بحث برون‌نگری باید شرایط کنونی دنیا را رصد و سعی کنیم هم‌گام با دانش روز بازار خارجی را داشته باشیم تا در این فرایند ارزش‌افزوده ایجاد کنیم. یعنی به‌لحاظ کیفیت محصول، قیمت و بازاریابی توان رقابتی خود را بالا ببریم. این میسر نمی‌شود مگر اینکه در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های حمایتی شاهد تحول اساسی باشیم.

سال 95 در حالی از سوی مقام معظم رهبری به‌عنوان سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نام‌گذاری شد که به اعتقاد برخی از سیاست‌گذاران، خودروسازی کشور می‌تواند به‌عنوان یکی از ارکان اصلی رشد اقتصادی بوده و بستری مهم برای تحقق این شعار باشد. صنعت خودرو به‌عنوان صنعتی پیشران که ده‌ها صنعت دیگر به آن وابسته‌اند، نقشی مهم در اقتصاد کشور دارد به‌طوری‌که هر نوع اهمال در این صنعت، تأثیری مستقیم بر اقتصاد خواهد گذاشت. بنابراین با توجه به شرایط موجود، اقتصاد مقاومتی بیشتر از قبل باید الگوی خودروسازان کشور قرار گیرد. در این ‌راستا گروه صنعتی ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز ایرانی یکی از مهم‌ترین نقاط هدف در بحث اقتصاد مقاومتی است. با هاشم یکه‌زارع، مدیرعامل ایران‌خودرو، پیرامون نقش صنعت خودرو در اقتصاد، جایگاه آن در اقتصاد مقاومتی، چگونگی بهبود تولیدات داخل، صادرات، بررسی مشکلات شبکه تأمین و مسائلی از این دست به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

‌ با توجه به سند اقتصاد مقاومتی کدام بخش از اقتصاد کشور می‌تواند به‌عنوان سرلوحه و نقطه اتکا قرار گیرد؟
ریشه اقتصاد مقاومتی به‌عنوان یک استراتژی بلندمدت در اقتصاد ایران از دیدگاه من یعنی نداشتن وابستگی به درآمدهای مستقیم ارزی نفتی و تأکید بر ظرفیت‌های اقتصادی کشور در تمامی عرصه‌ها. یعنی ایجاد ارزش‌افزوده و ارزآوری از تولیدات داخل و استفاده از همه پتانسیل‌های بالقوه کشور و به فعل درآوردن آنها؛ این تعریف ساده اقتصاد مقاومتی است. ضمن اینکه باید گفت اقتصاد مقاومتی یک فرایند تک‌بُعدی نیست و ابعاد آن بسیار گسترده است. از فرمایشات مقام معظم رهبری است که باید به دانش جوانان، مهندسان و نخبگان خودمان و در کل همه داشته‌هایمان اتکا کنیم و باید این مسائل را سرلوحه کارمان قرار دهیم. مصداق این حرف در صنعت خودرو یعنی اینکه به سمتی پیش‌ رویم که تولیدات ما به عنوان یک برند ایرانی توانایی رقابت با کالای خارجی را داشته باشد و با کیفیت و استاندارد‌های روز دنیا هماهنگ باشد تا بتوانیم به سمت صادرات پیش‌ رویم.
‌ با این چشم‌انداز چقدر فاصله داریم؟
اگر همین امروز تصمیم بگیریم، به سرعت می‌توانیم به اهدافمان برسیم. صنعت خودروسازی بسیاری از مسیرها را رفته است و تا زمانی هم خوب جلو آمده بود، مثلا تا 12 سال پیش صنعت خودروسازی نسبت به زمان خودش راهش را درست انتخاب کرده بود، منتها بعد از آن به نظرم مسیر به انحراف رفت. این انحراف هم به سیاست‌گذاری‌های گذشته و به مدیرانی که کمتر به دانش خودرو‌سازی آگاه بودند بازمی‌گردد؛ در واقع مدیرانی از این دست صنعت خودرو‌سازی را شعاری کردند. زمانی که صنعت خودرو شعاری شد، از مقوله‌ها و خصوصیات خودش خارج شد. این عوامل موجب شد اکنون به نقطه‌ای برسیم که تولیدکننده خودرو باشیم نه سازنده آن. برخی از قطعه‌سازان ما ساخت قطعه را به صورت مهندسی معکوس انجام می‌دهند و به دانش فنی روز مجهز نیستند؛ به‌عنوان مثال اگر به قطعه‌ساز داخلی بگویید قرار است شیشه‌ای تولید کنید که منحنی برف‌پاک‌کن مطابق با منحنی شیشه باشد و به عبارتی طراحی آن به‌گونه‌ای باشد که روی شیشه خوب بلغزد، اصلا نمی‌داند یعنی چه! مشکل اینجاست که دانش را حذف و تنها تولید کرده‌ایم.
برای رسیدن به این نقطه باید از نو شروع کرد که تحقق آن زمان‌بر است. البته این همه مسئله و موضوع نیست. بحث سیاست‌گذاری نیز مطرح است. در زنجیره اقتصادی به برنامه‌ریزی نیاز است؛ یعنی دانش روی میز آماده باشد و سیاست‌گذاران شرایط مختلف از جمله حمایت‌های مالی برای تولید را فراهم کنند. البته تمامی این موارد به صنعت خودرو برنمی‌گردد، بلکه زنجیره بزرگی را طلب می‌کند.
بنابراین تمام کسانی که در این مقوله هستند، چه کسانی که سیاست‌گذار هستند و چه کسانی که در بحث‌های اقتصادی دخیل هستند، باید به سمت تحقق آن بروند زیرا صنعت خودرو یک صنعت اشتغال‌زاست و دستاوردهای بسیاری به همراه خود دارد؛ البته مقداری هم کم‌توجهی می‌شود.
افراد بسیاری سؤال می‌کنند صنعت کره با صنعت ایران شروع شده است، چرا کره به آنجا رسیده و ایران به اینجا؟ شما سیاست‌های دولت کره را در حمایت از صنعت خودرو ببینید و اتفاقاتی را هم که برای صنعت خودرو رخ داده، در نظر بگیرید. شاید بسیاری بر این باور هستند که شرکت ایران‌خودرو در این 30 سال کمک‌های زیادی از دولت گرفته است، در صورتی که مجموع این کمک‌ها در این مدت شاید به 20‌ میلیارد تومان هم نرسد.
ولی بزرگ‌ترین کمکی که دولت ایران به صنعت خودروسازی کرده، این است که بازار را کاملا در اختیار این صنعت قرار داده و از واردات جلوگیری کرده است؛ به نوعی یک بازار انحصاری بدون رقیب.
این مسئله فقط در کشور ما نیست؛ کره نیز 26 سال ورود خودرو به کشورش را ممنوع کرد.
‌ شما مطالعه تطبیقی انجام دادید؟
بله، کره 26 سال ورود خودرو را کامل ممنوع کرد. هیچ کشوری را نمی‌توانید پیدا کنید که تعرفه واردات خودرو نداشته باشد، اینها شعارهایی است که ما اینجا می‌دهیم. کشور ژاپن تعرفه ورود خودرویش 10 درصد است. ولی این‌قدر موانع غیرتعرفه‌ای دارد که اصلا وارداتی به آن نمی‌شود.
‌ ما سال‌ها اجازه ورود خودرو به کشور را نداده‌ایم، پس چرا کیفیت، حلقه گمشده است؟ اگر به گفته جناب‌عالی کره‌ای‌ها و ژاپنی‌ها هم این اقدامات را انجام داده‌اند پس چرا در کماکان برای ما بر همان پاشنه می‌چرخد؟
باید دید چقدر برای کیفیت هزینه کرده‌ایم و چه به دست آورده‌ایم؟ صنعت خودرو در 12 سال اخیر دچار سیاست‌زدگی شده است؛ ایران‌خودرو نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. به طور مثال دولت فعلی هرگز نگفت در خارج از کشور سایت بزنید، زیرا به جای تأسیس سایت غیراقتصادی در خارج از کشور می‌شد هزینه آن ‌را صرف کیفیت کرد یا به جای کمیت به کیفیت پرداخت. اقدامات دستوری که در دوران قبل انجام شد؛ یعنی سیاست‌زدگی در صنعت، آفت بزرگی برای صنعت خودروسازی کشور بود. برای همین در گذشته همه تیراژزده شدند و به جای اینکه به کیفیت توجه کنند، تیراژ تولید مورد توجه بود. مرکز تحقیقات خودرو در ایران تقریبا 10 سال تعطیل بود و دوباره دو سال است که فعال شده و دستاوردهای بسیاری هم داشته است.
‌ در صنعت خودروسازی ایران چند درصد فروش، صرف فعالیت‌های تحقیقاتی می‌شود؟ به عبارتی هزینه‌های پژوهشی چند درصد از کل هزینه‌هاست؟
درحال‌حاضر با توجه به نوع نگاه و تلاش‌های صورت‌گرفته زیر یک درصد است که با توجه به اجرای کامل سیاست‌های اقتصاد مقاومتی این عدد باید حداقل به سه درصد برسد. یعنی اگر به سه درصد برسیم، خوب است ولی در عمل تحقق آن سخت است.
‌ هزینه مطالعات تحقیقاتی در سایر کشورها نظیر کره چقدر است؟
حدود سه درصد است. این عدد در کره بسیار بالاست. در مرکز تحقیقات یک شرکت کره‌ای بالای‌ هزار نفر کار می‌کنند، زیرا زمینه آن فراهم است. هم‌اکنون وقتی خودرویی وارد کره می‌شود، وارد‌کننده باید درصد خاصی را به حساب صندوقی به نام صندوق حمایت از کالای تحقیقاتی واریز کند تا به خودروسازها برای فعالیت‌های تحقیقاتی داده شود. پس به طور کلی برای اینکه بتوانیم به اهداف بلندمدت دست پیدا کنیم، باید هزینه کنیم و برنامه داشته باشیم.
‌ پیرو سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در بحث اشتغال‌زایی و عدالت‌محوری و در کل مردمی‌بودن اقتصاد، پتانسیل‌های صنعت خودرو را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در صنعت خودرو پتانسیل‌های بسیاری وجود دارد، منتها این پتانسیل‌ها مانند قطعات پازلی است که بیرون از آن صفحه در یک جای دیگر کاربرد ندارد. ما در صنعت خودرو نیروی انسانی خوب، تجهیزات بالا و دانش بسیار خوبی داریم ولی نسبت به آنچه باید باشیم، عقب هستیم. بعضی از دوستان می‌گویند وجود خودرو برای ایران مزیت نسبی ندارد، اتفاقا به نظر من دارای مزیت است؛ یعنی وقتی خودروهایمان را در بعضی از کشورها عرضه می‌کنیم، بعضا استقبال می‌شود. در بحث اعتلای صنعت خودرو نیاز داریم که از کارشناس خارجی و از شرکت‌های خارجی استفاده کنیم، یعنی آنها فقط اجناس خود را به ما نفروشند بلکه دانش خود را نیز به ما منتقل کنند که این مسئله، موضوع بااهمیتی است.
هر چقدر عملکرد بهتری داشته باشیم، شرکای خارجی، ما را نسبت به قبل بیشتر قبول می‌کنند و بیشتر به حرف ما گوش می‌دهند. عملکرد شرکت پژو از زمان ورود تا سال 92 را ببینید؛ قبل‌تر نگاه پژو به بازار ایران، مصرفی بود اما درحال‌حاضر این‌گونه نیست.
‌ آقای نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت سه شاخص بنیادی را برای تحول در صنعت خودرو مطرح کرده است که یکی از آنها بحث جذب سرمایه‌گذاری خارجی، دیگری طرح تحقیق و توسعه و همچنین بحث افزایش سهم ساخت داخلی است. به طور مشخص در بحث حمایت از ساخت داخل چه اقداماتی انجام شده است؟
زمانی که مدیرعامل ایران‌خودرو شدم، متأسفانه 20‌ هزار نیروی کارگری قطعه‌ساز ما بی‌کار شده بودند، طلب قطعه‌سازان به 720 روز رسیده بود، خیلی از قطعه‌سازان ما در آن مقطع فقط سه روز در هفته کار می‌کردند اما اکنون جمعه‌ها هم کار می‌کنند؛ این یعنی شرایط قطعه‌سازان ما خوب است و باید در خرید دانش فنی و انتقال تکنولوژی سرمایه‌گذاری کنند و با شرکای خارجی ارتباط بگیرند. قطعه‌سازی که این کار را نکند، محکوم به شکست خواهد بود.
‌ سیاست‌های شما در حمایت از ساخت داخلی چیست؟
وقتی شرکت پژو را ملزم می‌کنیم که در سال اول 40 درصد ساختش باید داخلی شود، به معنی حمایت از تولید داخل است. اینکه به 70 درصد برسد؛ یعنی حمایت از ساخت داخل. دقت کنید اگر پژو 405، پارس و پراید بعد از چند سال دیگر از خط تولید خارج شوند، قطعه‌سازان ما چه چیزی باید تولید کنند.
‌ قبول دارید قطعات چینی بازار ما را تحت‌الشعاع خود قرار داده است؟
هم‌اکنون در زنجیره تأمین حداقل قطعات به‌کاررفته چینی است؛ آن هم از جاهایی تأمین می‌شود که تحت لیسانس شرکای معتبر کار می‌کنند. نکته‌ای که شما می‌گویید مربوط به بازار لوازم یدکی است، ولی سیاست‌های ما به سمت تولید باکیفیت داخلی است.
‌ در بحث چالش‌های اقتصاد مقاومتی شما به چند مورد اشاره کردید؛ یکی سیاست‌زدگی بود، یکی بحث بهره‌های بانکی و نظام بانکی و یکی هم فضای کسب‌وکار. بحث فضای کسب‌وکار را تبیین کنید. به نظر شما فضای کسب‌وکار کشور باید به چه سمتی برود که صنعت خودرو به معنای واقعی سیاست‌های اقتصاد مقاومتی را در خود اجراشده ببیند؟
به نظرم باید در فضای کسب‌وکار، موضوع اقتصاد مقاومتی درست فهمیده شود. فکر نکنیم اقتصاد مقاومتی به برگزاری چند جلسه، سمینار و ... خلاصه می‌شود. اگر این مسئله درست فهمیده نشود، در سیاست‌گذاری تأثیر می‌گذارد که ممکن است نتیجه‌اش هم‌سو با اقتصاد مقاومتی نباشد. در بحث کسب‌وکار همچنان که شما گفتید، یکی از مهم‌ترین بحث‌ها این است که سیستم بانکی کشور باید در خدمت تولید قرار گیرد. هم‌اکنون سمت‌وسوی وام‌های بانکی کمتر به سمت تولید بوده است. همچنین سیاست‌ها باید به‌گونه‌ای طرح شوند تا کسانی که سرمایه‌‌دار هستند، به جای جذب بازار دلالی، وارد حوزه تولید شوند. باید به سرمایه‌گذار به‌عنوان یک آدم مقدس نگاه کرد؛ به‌عنوان کسی که آمده تا اشتغال ایجاد کند، ولی گاه نگاه‌ها طور دیگری است که این امر باعث فرار او از عرصه تولید می‌شود. باید فضایی ایجاد شود تا سرمایه‌گذار احساس امنیت کند. راجع به اقتصاد مقاومتی باید در سطوح بالاتر یک استراتژی اجرائی و عملیاتی تعریف شود تا به سطوح مختلف تزریق شود؛ مجلس یا هر جای دیگری می‌تواند این کار را انجام دهد؛ فکر می‌کنم ما هنوز با این مسئله فاصله داریم.
‌ یکی از بندهای اقتصاد مقاومتی تولید درون‌زا و برون‌نگر است. شما درون‌زایی را در اقتصاد مقاومتی چگونه می‌بینید؟
درون‌زایی را می‌توان در مقوله‌های مختلف اتکا به دانش ایرانی، جوان ایرانی و امکانات ایرانی دید. در صنعت خودرو یعنی تولید خودرو با برند داخلی؛ این استراتژی ماست و اینکه در صنعت خودرو در حوزه‌های مختلف کار و از هر راهی مانند فروش قطعات، خدمات پس‌ازفروش و... ایجاد ارزش‌افزوده کنیم. در بحث برون‌نگری باید شرایط کنونی دنیا را رصد و سعی کنیم هم‌گام با دانش روز بازار خارجی را داشته باشیم تا در این فرایند ارزش‌افزوده ایجاد کنیم. یعنی به‌لحاظ کیفیت محصول، قیمت و بازاریابی توان رقابتی خود را بالا ببریم. این میسر نمی‌شود مگر اینکه در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های حمایتی شاهد تحول اساسی باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.